• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pajutowie

    Przeczytaj także...
    Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.
    Taniec Ducha – obrzęd religijny powstały w 1889 wśród Indian Ameryki Północnej, będący wyrazem kryzysu w społeczności indiańskiej spowodowanego spychaniem jej do rezerwatów. Trwał on zazwyczaj pięć dni, podczas których odbywano post i rytualne duchowe oczyszczenie. Inicjatorem tego obrzędu był Wovoka, Indianin z plemienia Pajutów, który w wyniku religijnej wizji w 1888 roku zaczął rozprzestrzeniać Taniec Ducha wśród pozbawionych nadziei Indian. Taniec ten miał sprowadzić z powrotem zabite bizony, usuwając jednocześnie białych najeźdźców z ziemi rdzennych Amerykanów.

    Pajutowie, Pajuci (nazwa własna ‘Pī ūt, ang. Paiute – „Prawdziwi Ute” lub „Wodni Ute”) – plemię Indian północnoamerykańskich z szoszońskiej grupy języków uto-azteckich, zamieszkujące w przeszłości stany Arizona i Kalifornia (Pajutowie Południowi nazywani przez białych Kopaczami) oraz Idaho, Nevada, Oregon i Utah (Pajutowie Północni zwani Wężami, od nazwy rzeki Snake, nad którą zamieszkiwali) w Stanach Zjednoczonych.

    Jutowie (nazwa własna Yuti, ang. Ute lub Utah) – plemię Indian Ameryki Północnej blisko spokrewnione z Pajutami i Banokami. Jutowie prowadzili koczowniczy tryb życia na środkowych obszarach dzisiejszych stanów Kolorado, wschodniego Utah i północnego Nowego Meksyku.Wielka Kotlina – duży, suchy obszar w zachodnich USA. Najczęściej definiuje się go jako obszar bezodpływowy między Górami Skalistymi a górami Sierra Nevada – płaskowyż o wielkości 520 tys. km² obejmujący większość Nevady i Utah,część Kalifornii, Idaho, Oregonu i Wyoming. Taki definiowany obszar jest trochę inny i większy od Pustyni Wielkiej Kotliny oraz mniejszy w kierunku północnym i wschodnim od Kręgu kulturowego Wielkiej Kotliny. W dużej części kotliny, szczególnie w północnej Nevadzie, jest szereg izolowanych łańcuchów górskich.

    Legenda o pochodzeniu[ | edytuj kod]

    Legenda Pajutów głosi, że Kobieta-Matka wszystkich ludów Pajute rozpaczała, ponieważ Mężczyzna, ojciec wszystkich Indian, rozdzielił swoje dzieci, wyznaczając im inne ścieżki życia. Dzieci te musiały walczyć ze sobą i żyć nierzadko we wzajemnej nienawiści. Kobieta rozpaczała tak bardzo, że w końcu zamieniła się w skałę, a jej łzy utworzyły jezioro Pyramid. "Kamienna Matka" nadal siedzi nad wodami jeziora w zachodniej Nevadzie, mając u swego boku kosz, do którego zbiera kamienie dzielące jej dzieci. Większość badaczy uważa, że za legendą tą kryje się oddzielenie się w dawnych czasach Pajutów od Szoszonów.

    Szoszoni – plemię Indian Ameryki Północnej, znanych też jako Węże (ang. Snakes). Należą do rodziny językowej uto-azteckiej. Pierwotnie zamieszkiwali ogromne obszary w dzisiejszych stanach Idaho, Wyoming, Utah, Nevada, Oregon i Montana. Największym skupiskiem Szoszonów był szczep Szoszonów znad Rzeki Wiatrów w Wyoming.Dakotowie, Dakoci, Siuksowie, Sjuksowie, Lakoci – Indianie Ameryki Północnej z obszaru Wielkich Równin. Dzielą się na trzy grupy: wschodnią Santee, środkową Yankton i zachodnią Teton.

    Historia i religia[ | edytuj kod]

    Obie blisko spokrewnione ze sobą grupy były jednym z czterech plemion – obok Szoszonów, Banoków i Jutów – zamieszkujących pustynne obszary Wielkiej Kotliny. Pajutowie Południowi, zwani czasem Kopaczami (ang. Diggers) ze względu na zbieranie jadalnych korzeni, nie stawiali zaciętego oporu kolonizacji. Bardziej wojowniczy Pajutowie Północni, żyjący w niezbyt liczebnych szczepach, zajmowali się łowiectwem i prymitywnym rolnictwem mieszkając w chatach zwanych wikiup. W latach pięćdziesiątych XIX wieku przeciwstawiali się najazdom białych osadników na swoje ziemie, bowiem przybysze, wędrujący do Oregonu i północnej Kalifornii niszczyli po drodze ich zasiewy, zanieczyszczali wodę pitną i wycinali na opał drzewa pinyon. Szczepy Pajutów uczestniczyły później także (1878) w wojnie Banoków, aż wreszcie, pod koniec XIX wieku, zostały zmuszone do osiedlenia się w rezerwatach.

    Wikiup (lub wickiup) - pochodząca z języka na-dene nazwa kopulastej chaty o owalnym kształcie, w przeszłości typowej dla budownictwa półosiadłych ludów indiańskich z pustynnych terenów Południowego Zachodu dzisiejszych Stanów Zjednoczonych (Arizona, Nowy Meksyk, Teksas, Utah, Oregon, Idaho, Kalifornia), z Terytorium Indiańskiego (dzisiejsza Oklahoma) i północnego Meksyku (w tym plemiona Apaczów, Pajutów, Kickapoo i Nawahów).Wovoka (ur. ok. 1856, zm. 20 września 1932 w Yerington) – religijny przywódca Pajutów z Nevady, twórca Tańca Ducha. Od nazwiska jego przybranych opiekunów zwano go także Jack Wilson.

    Z plemienia Pajutów pochodził prorok Wovoka, twórca nowej mesjanistycznej religii zwanej Tańcem Ducha, przyjętej przez wiele plemion Zachodu w drugiej połowie XIX wieku. Obawy białych przed niezrozumiałym i potencjalnie groźnym dla nich „szaleństwem Mesjasza” doprowadziły do zmasakrowania 29 grudnia 1890 roku grupy Lakotów nad potokiem Wounded Knee i stopniowego spadku popularności religii Wovoki (obecnej w zmodyfikowanej formie wśród części Pajutów do dziś).

    Snake – rzeka w Ameryce Północnej, w zachodniej części Stanów Zjednoczonych, największy dopływ Kolumbii. Długość 1674 km. Ma swój początek na terenie Parku Narodowego Yellowstone (Wyoming), a nastepnie przepływa przez stany Idaho, Oregon i Waszyngton.Pyramid (ang. Pyramid Lake) – endoreiczne słone jezioro o powierzchni około 487 km² (188 mi²), w rejonie Great Basin, w północno-zachodniej części stanu Nevada, (USA). Jedno z największych jezior w Stanach Zjednoczonych. Znajduje się w południowej części hrabstwa Washoe, na północny wschód od Reno. Powierzchnia znajduje się na wysokości około 1155 m (3790 stóp).

    Współczesność[ | edytuj kod]

    Obecnie spora część Pajutów nadal zamieszkuje rezerwaty. Największymi są Duck Valley w Idaho, Pyramid Lake w Nevadzie i Warm Springs w Oregonie. Inni członkowie plemienia rozproszyli się po Stanach Zjednoczonych.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Stoutenburgh 1990 ↓, s. 309.
    2. Pritzker 2000 ↓, s. 243.
    3. Grant 2000 ↓, s. 234.
    4. Pritzker 2000 ↓, s. 224.
    5. Pritzker 2000 ↓, s. 224–225.
    6. Pritzker 2000 ↓, s. 226–227.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Bruce Grant: Concise Encyclopedia of the American Indian. New York: Wings Books, 2000. ISBN 0-517-69310-0.
  • Barry M. Pritzker: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.
  • John Stoutenburgh, Jr.: Dictionary of the American Indian. New York: Wings Books, 1990. ISBN 0-517-69416-6.
  • Masakra nad Wounded Knee – ostatnie duże starcie zbrojne pomiędzy armią Stanów Zjednoczonych Ameryki, a Indianami Wielkich Równin z 29 grudnia 1890.Wojna z Banokami to konflikt zbrojny pomiędzy armią USA, lokalnymi milicjami i cywilnymi ochotnikami a plemeniem Banoków wspieranym przez Pajutów. Miał miejsce w roku 1878 na terytorium Idaho, Oregonu oraz fragmentach Wyoming i Montany.




    Warto wiedzieć że... beta

    Banokowie ( ang. Bannock) – plemię Indian Ameryki Północnej, w przeszłości mówiący jednym z szoszońskich języków z grupy uto-azteckiej, blisko spokrewniony z Pajutami.
    Języki uto-azteckie – rodzina języków rdzennej ludności Ameryki Północnej i Środkowej, obejmująca 61 języków, którymi posługują się łącznie prawie 2 miliony użytkowników.
    W religiach abrahamowych prorokiem jest osoba będąca w kontakcie z Bogiem, będąca jego „ustami” na ziemi, nierzadko założyciel jakiejś religii. W każdej jednak jego rola i znaczenie są nieco inne.
    Rezerwat Indian – autonomiczny obszar przeznaczony dla tubylczych ludów Ameryki (Indian), ustanowiony przez dane państwo (lub jego jednostkę administracyjną, np. stan, prowincję) – zazwyczaj w celu ochrony terytorium, tożsamości, integralności, odrębności i innych praw tubylczej grupy, będącej jego właścicielem lub użytkownikiem.
    Indiańskie ruchy religijne – ruchy społeczne dotyczące zmian w zakresie systemu wierzeń, wartości, symboli i praktyk religijnych, charakterystyczne dla Indian Ameryki Północnej w okresie europejskiej kolonizacji kontynentu. Były one rezultatem głębokich i gwałtownych przekształceń zachodzących w dotychczasowym życiu społecznym, religijnym i gospodarczym tubylczych plemion – zwłaszcza w XVIII i XIX wieku – na skutek kontaktów z cywilizacją pochodzenia europejskiego, utraty tradycyjnych terytoriów plemiennych i źródeł utrzymania, częstych konfliktów zbrojnych i wysiedleń, epidemii chorób oraz działalności misyjnej i edukacyjnej prowadzonej przez Europejczyków i ich potomków na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych i Kanady.
    Indianie Ameryki Północnej – Indianami nazywa się niemal całą (z wyłączeniem Aleutów i Inuitów) autochtoniczną (tubylczą, rdzenną) ludność obu Ameryk o złożonej etnogenezie. Znaleziska archeologiczne i antropologiczne sugerują, że Ameryka Północna została zaludniona przez przybyszy z Azji co najmniej 12 tysięcy lat temu. Podczas ostatniej epoki lodowcowej ludzie przedostali się do niej przez Cieśninę Beringa. Późniejsze zróżnicowanie antropologiczne Indian jest wynikiem działania takich czynników jak dryf genetyczny i dobór naturalny, a także możliwego asymilowania jednostek czy małych grup z Oceanii i Australii (być może nawet z Europy).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.019 sek.