• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pajdza

    Przeczytaj także...
    Ilchanidzi (albo Hulagidzi) – dynastia pochodzenia mongolskiego rządząca w latach 1256-1335 państwem powstałym w wyniku rozpadu imperium mongolskiego na terenach Bliskiego Wschodu. Jej nazwa pochodzi od tytułu „ilchan”, używanego przez jej władców, których nazywa się czasem także Hulagidami, od imienia założyciela dynastii.Dynastia Yuan (chiń.: 元朝; pinyin: Yuán Cháo) – mongolska dynastia władająca imperium chińsko-mongolskim w latach 1279 – 1368, a następnie jako dynastia północnych Yuan do 1635 w Mongolii.
    Język ujgurski (zwany też językiem nowoujgurskim) – język z rodziny języków tureckich używany przez około 10 mln Ujgurów, głównie w Regionie Autonomicznym Sinciang w zachodnich Chinach, a także w północno-wschodnim Kazachstanie. W Regionie Autonomicznym Xinjiang ma statut języka urzędowego. Do zapisu języka ujgurskiego używa się obecnie pisma arabskiego w redakcji perskiej, przy czym samogłoski obowiązkowo oznacza się specjalnymi znakami diakrytycznymi.
    Pajdza z pismem mongolskim, znaleziona na dawnym terytorium Imperium Mongolskiego (Dniepr, 1845)

    Pajdza (mong. Гэрэгэ, pers. پایزه pāiza, chiń. 牌子 páizi) – tabliczka noszona przez mongolskich urzędników i posłów, która oznaczała, że właściciel posiada autorytet i pewne przywileje. Pozwalały one mongolskim szlachcicom i urzędnikom domagać się dóbr i usług od cywili.

    Język perski, nowoperski (per. فارسی fārsī) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.Marco Polo (ur. 15 września 1254 w Wenecji lub Korčuli, zm. 8 stycznia 1324 w Wenecji) – wenecki kupiec i podróżnik. Wraz z ojcem i stryjem dotarł do Chin, przemierzając Jedwabny Szlak. Byli oni jednymi z pierwszych przedstawicieli Zachodu, którzy dotarli do Państwa Środka. Jego podróże zostały spisane w książce znanej jako Opisanie świata przez Rustichella z Pizy w czasie, gdy Marco Polo przebywał w niewoli w Genui po przegranej bitwie morskiej pomiędzy Wenecją i Genuą. Obecnie Marco Polo jest uważany za jednego z największych podróżników, chociaż współcześni mu uznawali go raczej za gawędziarza, a jego opowieści za fantastyczne. Pewne elementy jego relacji oraz brak bezpośrednich śladów jego obecności na dworze cesarskim w kronikach chińskich sprawiły jednak, że pojawiają się głosy powątpiewające w podróże Marco Polo.

    Pomimo faktu, że tylko ktoś z pajdzą mógł domagać się zaopatrzenia wierzchowców i przydzielenia określonych racji żywnościowych, zdarzały się nadużycia. Urzędnicy i szlachcice Imperium Mongolskiego wystawiali pajdze nieoficjalnie i wykorzystywali cywili. Z tego powodu, chan Ugedej (r. 1229–1241) zakazał ich wydawania szlachcie. Zakaz obejmował także wydawanie jarłyków.

    Jarłyk (ros. ярлык z tur. jarl-ek) – pisemne rozporządzenie dla władców podbitych ziem wydawane przez władców mongolskich.Imperium mongolskie (mong.: ᠶᠡᠬᠡ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠦᠯᠦᠰ, yeqe mongɣol ulus – Wielki Ułus Mongołów) – trzynastowieczne państwo mongolskie, w szczytowym momencie swojego rozwoju terytorialnego obejmujące Azję Środkową, południową Syberię, północne Chiny, Ruś i Bliski Wschód. W szczytowym okresie swojej potęgi zajmowało około 33 mln km², przez co było największym państwem w historii po Imperium Brytyjskim.

    Aby przyciągnąć zagranicznych lub zamorskich kupców, wielcy chanowie dawali im pajdzę zwalniającą ich z podatku i pozwalającą im korzystać z posterunków. Jednak, chan Möngke (r. 1251–1259) ograniczył znane nadużycia i wysłał śledczych imperium, by nadzorowali biznes kupców, którzy byli sponsorowani przez Mongołów. Zakazał im korzystania z posterunków i pajdzy.

    Język chiński (chiń. upr. 汉语, chiń. trad. 漢語, pinyin Hànyǔ; lub chiń. upr./chiń. trad. 中文, pinyin Zhōngwén) – język lub grupa spokrewnionych języków (tzw. makrojęzyk), należących do rodziny chińsko-tybetańskiej.Mahmud Ghazan (ur. 5 listopada 1271, zm. 11 maja 1304) – władca z dynastii Ilchanidów, panujący w latach 1295–1304.
    Oficjalna przepustka z mongolskimi napisami w phags-pa. Napis głosi: „Według mocy wiecznego nieba [to jest] rozkaz cesarza. Ktokolwiek nie okaże respektu [okazicielowi] będzie winnym zniewagi.”

    Marco Polo, który odwiedził państwo, rządzone przez dynastię Yuan podczas panowania chana Kublaja (r. 1260–1294), pozostawił dobry opis pajdzy.

    Język mongolski – główny język z rodziny mongolskiej języków ałtajskich. W węższym znaczeniu nazwa ta odnosi się do dialektu chałchaskiego, będącego podstawą współczesnego standardu literackiego i języka urzędowego Mongolii (z tego względu język mongolski bywa czasem nazywany także chałcha-mongolskim albo po prostu chałchaskim). W szerszym znaczeniu nazwa ta obejmuje także szereg dialektów ludności mongolskiej z terenów niepodległego państwa mongolskiego, niektórych obszarów Rosji oraz niektórych prowincji Chińskiej Republiki Ludowej, m.in. dialekty: czacharski, uracki, chorczyn-tumucki, chorczyński, udżumczyński, ordoski. Całkowita liczba osób mówiących językiem mongolskim w szerszym znaczeniu szacowana jest na ok. 7 milionów.Dniepr (ukr. Дніпро – Dnipro, ros. Днепр – Dniepr, białorus. Дняпро – Dniapro) – rzeka w Rosji, Białorusi i Ukrainie, w przeszłości na terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego a po unii lubelskiej - Rzeczypospolitej; należy do zlewiska Morza Czarnego; dł. 2285 km – jedna z kilku najdłuższych w Europie.

    Ilchan Ghazan (r. 1295–1304) wprowadził reformy. Unieważnił jarłyki starsze niż 30 lat, a także stare pajdze. Zaprojektował nowe pajdze dla dwóch rang. Uporządkował je w taki sposób, że nosiły imiona okazicieli, by zapobiec ich przekazywania i zażądał zrzeczenia się po upłynięciu ich ważności.

    Mongke (Mengu, ur. 1208 - zm. 1259) – czwarty wielki chan mongolski, wnuk Czyngis-chana, syn Tołuja i Sorkaktani-beki, brat Kubilaja, Hulagu i Aryka Böge. Rządził od 1251 do 1259.Chan Kubilaj, Kubilaj Chan (ur. 23 września 1215, zm. 18 lutego 1294) – wnuk Czyngis-chana, syn Tołuja i Sorkaktani-beki, piąty wielki chan mongolski i pierwszy cesarz Chin z dynastii Yuan.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Ata Malik Juvaini, trans. and ed. John Andrew Boyle, David Morgan-Genghis Khan: the history of the world conqueror, p.29
    2. Laurence Bergreen Marco Polo: from Venice to Xanadu, p.341
    3. George Lane Genghis Khan and Mongol rule, p.34
    Przepustka nocnej straży Imperium Mongolskiego w języku perskim (po lewej), mongolskim w phags-pa (środek), ujgurskim (po prawej). Napis głosi: „Obwieszczenie: Wystrzegać się złego traktowania.”




    Reklama

    Czas generowania strony: 0.647 sek.