• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Półwysep Antarktyczny

    Przeczytaj także...
    José Francisco de San Martín y Matorras (ur. 25 lutego 1778, zm. 17 sierpnia 1850) – generał argentyński i przywódca powstania południowych narodów Ameryki Południowej przeciw hiszpańskiemu panowaniu. Bohater narodowy Argentyny, Chile i Peru.Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) – góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6962 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).
    Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej oraz w większej części na półkuli południowej, a w mniejszej – na półkuli północnej. Niekiedy uważana jest również za subkontynent Ameryki.
    Kanał Lemaire'a na zachodnim wybrzeżu Półwyspu Antarktycznego

    Półwysep Antarktyczny (ang. Antarctic Peninsula, hiszp. Península Antártica) – półwysep Antarktydy, położony w jej zachodniej części, na południe od Ameryki Południowej. Jest to najbardziej na północ wysunięta część Antarktydy (przylądek Prime Head na Trinity Peninsula) i jedyna jej część, która wychodzi poza koło podbiegunowe południowe. Półwysep oblewają wody Oceanu Południowego, od wschodu - Morza Weddella, a od zachodu - Morza Bellingshausena. Jego długość wynosi 1300 km.

    Bernardo O’Higgins Riquelme (ur. 20 sierpnia 1776/1778 w Chillán; zm. 24 października 1842 w Limie) – południowoamerykański rewolucjonista i pierwszy przywódca Chile w latach 1817-23. Dowódca zbrojnego powstania przeciwko Hiszpanii, w wyniku którego Chile uzyskało niepodległość.Porosty (łac. Lichenes z gr. λειχήνα, leichena) – tradycyjna nazwa organizmów składających się z grzybów (Fungi), tworzących obligatoryjne symbiozy – głównie z prokariotycznymi cyjanobakteriami (Cyanobacteria) lub eukariotycznymi zielenicami (Chlorophyta). Jako samodzielna jednostka taksonomiczna przestała istnieć w 1981 roku w wyniku zmian, wprowadzonych przez Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Botanicznej. Pojęcie to ujmowane jest obecnie w kategoriach ekologicznych (podobnie jak grzyby mykoryzowe), a nie systematycznych. Systematyka i nomenklatura porostów dotyczy ich komponentu grzybowego.

    Na skałach występują mchy, porosty oraz 3 gatunki roślin zielnych. Latem u wybrzeży pojawiają się lamparty morskie. W 1974 roku na półwyspie działało 18 stacji badawczych.

    Charakterystyka[]

    Półwysep Antarktyczny to górzysty obszar z najwyższymi szczytami przekraczającymi 4000 m n.p.m., m.in. Góra Jacksona (4191 m n.p.m.). Pod względem geologicznym jest on uznawany za kontynuację łańcucha górskiego Andów (Chile i Argentyna wysuwają to jako argument dla swoich roszczeń terytorialnych). Do jego wschodniego wybrzeża i części zachodniego przylegają lodowce szelfowe, z których największy jest Lodowiec Szelfowy Larsena. Wzdłuż wybrzeża znajduje się wiele wysp, po zachodniej stronie półwyspu układają się one mniej więcej równolegle do niego, tworząc archipelagi takie jak Szetlandy Południowe czy Archipelag Palmera, oddzielone od Półwyspu głębokimi cieśninami. Ze względu na położenie panuje na nim łagodniejszy klimat niż w pozostałych częściach kontynentu. Z tego powodu na Półwyspie Antarktycznym i pobliskich wyspach, znajduje się wiele stacji naukowo-badawczych.

    Brytyjskie Terytorium Antarktyczne – obszar Antarktyki pomiędzy równoleżnikiem 60° S oraz południkami 20° W i 80° W, a biegunem południowym, do którego prawa rości sobie Wielka Brytania włączając ten obszar do terytoriów zamorskich. Część tego obszaru pokrywa się z roszczeniami terytorialnymi Argentyny i Chile: z Antarktydą Argentyńską oraz z Chilijskim Terytorium Antarktycznym.Mchy (Bryophyta) – gromada roślin telomowych obejmująca małe, osiągające od 1 do 10 cm wysokości organizmy, przeważnie żyjące skupiskowo w ocienionych i wilgotnych miejscach. Nie wykształcają one prawdziwych liści, łodyg czy korzeni, zamiast nich posiadają listki (mikrofile), łodyżki oraz chwytniki, spełniające podobne funkcje, lecz mające odmienną budowę. W rozwoju mchów wyróżnia się dwa następujące po sobie pokolenia: płciowe (gametofit) wytwarzające gametangia (plemnie i rodnie) oraz bezpłciowe (sporofit) wytwarzające zarodniki.

    Półwysep Antarktyczny ma kształt wydłużonej litery S, tworzą go dwie części o odmiennym ukształtowaniu. Północna część to Ziemia Grahama, rozciąga się ona od linii łączącej przylądki: Cape Jeremy i Cape Agassiz, do końca Półwyspu. Jest ona górzysta i wąska (generalnie poniżej 100 km szerokości), od wschodu przylega do niej duży Lodowiec Szelfowy Larsena, od zachodu cieśniny dzielą ją od licznych wysp. Nasada Półwyspu i jego południowa część to wyżynna Ziemia Palmera. Półwysep Antarktyczny ma tam szerokość powyżej 200 km; jej zachodnią część tworzy zlodowacony płaskowyż, podczas gdy łańcuch górski ciągnie się wzdłuż wschodniego wybrzeża. Od zachodu przylega do niej duża Wyspa Aleksandra, oddzielona zamarzniętą Cieśniną Jerzego VI. Zachodnie wybrzeża Ziemi Palmera nie są tak rozczłonkowane jak w innych częściach Półwyspu.

    Morze Bellingshausena – morze Oceanu Południowego rozciągające się na zachód od Półwyspu Antarktycznego, między Wyspą Aleksandra a Wyspą Thurstona. Jego powierzchnia wynosi 487 tys. km², a maksymalna głębokość – 4115 m. Jego zasolenie wynosi 33‰. Na Morzu Bellingshausena znajdują się wyspy: Charcota, Piotra I, Smyleya i Spaatza. Część Antarktydy położona nad Morzem Bellingshausena nosi nazwę Ziemi Ellswortha. Wybrzeża antarktyczne noszą nazwy Wybrzeża Eightsa i Wybrzeża Bryana.Ziemia Grahama (ang. Graham Land) - północna część Półwyspu Antarktycznego, położona na północ od linii łączącej przylądki Cape Jeremy i Cape Agassiz.

    Historia i kwestie polityczne[]

    Półwysep został odkryty w latach 20. XIX wieku. Jego nazwa została przyjęta w 1964 przez amerykańską i brytyjską komisję ds. nazw geograficznych Antarktyki. Wcześniej Brytyjczycy używali nazwy Ziemia Grahama (Graham Land), a Amerykanie - Półwysep Palmera (Palmer Peninsula). Obecnie powszechnie przyjęta jest nazwa Półwysep Antarktyczny, a dwa starsze terminy odnoszą się do jego części. Chilijczycy, którzy roszczą sobie prawa do tego obszaru używają nazwy Ziemia O’Higginsa (Tierra de O’Higgins), na cześć chilijskiego bohatera narodowego Bernardo O’Higginsa. Natomiast Argentyńczycy, którzy uznają ten obszar za część tzw. Antarktydy Argentyńskiej używają najczęściej obecnej nazwy, zamiennie z nazwą Ziemia San Martína (Tierra de San Martín), na cześć José de San Martína. Półwysep jest również uznawany przez Brytyjczyków za część Brytyjskiego Terytorium Antarktycznego.

    Lodowiec szelfowy – brzeżna część lądolodu, która unosi się swobodnie na powierzchni wody, podczas gdy jego podstawa jest zanurzona. Powierzchnia lodowca szelfowego jest niemal zupełnie płaska (spadek nie przekracza 0,5%) i na ogół kończy się lodowym klifem, stanowiącym czoło lodowca, od którego oddzielają się góry lodowe. Innymi słowy, lód szelfowy to przesuwające się masy lodowe, które u czoła tworzą barierę lodową, od której odrywają się fragmenty tworzące luźno pływające góry lodowe.Język hiszpański (hiszp. idioma español, castellano) – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

    Przypisy

    1. Encyklopedia Powszechna PWN. T. 1. A-F. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 102.

    Linki zewnętrzne[]

  • Opis podróży na Półwysep Antarktyczny
  • Fotografie z Półwyspu Antarktycznego



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Cieśnina Jerzego VI (ang. George VI Sound; hiszp. Canal Jorge VI, Canal Sarmiento) – cieśnina u wybrzeży Antarktydy, oddzielająca Wyspę Aleksandra od Półwyspu Antarktycznego.
    Chilijskie Terytorium Antarktyczne (hiszp. Territorio Chileno Antártico) – obszar kontynencie Antarktydy i przyległych wyspach, uznawany przez Chile za część prowincji Antarktyka Chilijska i fragment terytorium państwa. W rzeczywistości roszczenia do tego obszaru, obejmującego m.in. część Półwyspu Antarktycznego zgłasza także Argentyna (Antarktyda Argentyńska) i Wielka Brytania (Brytyjskie Terytorium Antarktyczne); na mocy Traktatu antarktycznego na kontynencie nie może mieć miejsca działalność gospodarcza i wydobywcza.
    Morze Weddella – morze przy wybrzeżu Antarktydy, stanowiące część Oceanu Południowego. Jest ono ograniczone przez Półwysep Antarktyczny i Ziemię Królowej Maud. Znajdują się na nim wielkie lodowce szelfowe: Lodowiec Szelfowy Ronne, Filchnera i Larsena. Lodowce szelfowe Ronne i Filchnera rozdziela pokryta lodem Wyspa Berknera, jedna z największych wysp świata.
    Lampart morski (Hydrurga leptonyx) – gatunek drapieżnego ssaka morskiego z rodziny fokowatych. Jego nazwa pochodzi od cętkowanej sierści (znane są dwie formy barwne lamparta morskiego, z których pierwsza ma szaro lub czarno ubarwiony grzbiet, spodnią część ciała jasnoszarą, druga ubarwiona szaro z czarnymi cętkami). Jedyny przedstawiciel rodzaju Hydrurga.
    Archipelag Palmera (ang. Palmer Archipelago, hiszp. Archipiélago de Palmer) − grupa wysp znajdująca się u wybrzeży Antarktydy Zachodniej, na północny zachód od Półwyspu Antarktycznego, na Oceanie Południowym.
    Półwysep – część lądowej powierzchni Ziemi wysunięta w stronę zbiornika wodnego (np. morza lub jeziora), otoczona z trzech stron wodą. Miejsce, w którym półwysep łączy się z główną częścią lądu nazywane jest jego nasadą, a miejsce najdalej wysunięte w wodę to przylądek. Wąski, ale niezbyt duży półwysep nazywany jest cyplem.
    Stacje polarne w Antarktyce – placówki badawcze założone przez różne państwa w Antarktyce. Stacje te składają się głównie z kontenerów badawczych i mieszkalnych oraz własnego źródła energii (generatora prądu). Do stacji polarnych zalicza się wszystkie stacje działające w ramach Komitetu Naukowego Badań Antarktycznych (Scientific Committee on Antarctic Research – SCAR). Stacje rozmieszczone są na samym kontynencie oraz na wyspach Antarktyki. Obecnie istnieje 39 całorocznych i 41 stacji czynnych tylko latem, a ponadto placówki dające bardziej ograniczone możliwości bytowe i mniej wygód: 18 obozów i 2 schronienia.

    Reklama