• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Owoc



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Hormony roślinne, fitohormony (gr. φυτοορμόνη) – grupa związków organicznych należących do regulatorów wzrostu i rozwoju roślin. Kryterium uznania związku za fitohormon jest wywoływanie rekcji w organizmie rośliny w stężeniach rzędu 10 mol dm lub mniejszych. Hormony roślinne nie muszą wykazywać działania poza miejscem ich wytwarzania, miejsce wytwarzania może być jednocześnie miejscem reakcji. Znane są związki wykazujące aktywność biologiczną analogiczna do naturalnie wytwarzanych w roślinie. Syntetyczne regulatory wzrostu i rozwoju roślin (np. 1-Metylocyklopropen) są wykorzystywane w rolnictwie i ogrodnictwie.Herpochoria – rozsiewanie się diaspor na skutek wykonywania ruchów pełzających; zjawisko to występuje rzadko i nie ma większego znaczenia. Zwykle diaspory wyposażone są w ości lub włoski, wykonujące ruchy pod wpływem zmian wilgotności i w ten sposób przesuwające diasporę po podłożu. Rozsiewają się w ten sposób m.in. szczotlicha Corynephorus i jęczmień Hordeum. Diaspory niektórych roślin (np. iglicy Erodium i ostnicy Stipa) mają zgięte ości, skręcone śrubowato pod zgięciem. Wykonując ruchy higroskopijne skręcają się i rozkręcają (a więc skracają i wydłużają) w zależności od zmian wilgotności środowiska. Jeśli trafią na podporę, mogą wkręcać część diaspory w podłoże.
    Podział[]
    Przykłady owoców suchych. Górny rząd od lewej: torebka maku (Papaver), orzechy leszczyny (Corylus), orzechy (żołędzie) dębu (Quercus), dolny rząd od lewej: strąk, owocostan wieloniełupkowy platana, nasiona kasztanowca (Aesculus) powstające w torebce.

    Opracowano wiele klasyfikacji owoców i definicji ich typów. Niekiedy jednak opis owoców jest zawężony do wąskiej grupy roślin takiej jak rodzaj, a przyporządkowanie mu schematycznych cech sprawia trudności.

    Niecierpek (Impatiens L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny niecierpkowatych. Według niektórych ujęć taksonomicznych należy do niego ok. 850 gatunków występujących przede wszystkim na obszarach tropikalnych i subtropikalnych Azji i Afryki. W Polsce w stanie naturalnym występuje kilka gatunków, inne są uprawiane jako rośliny ozdobne. Gatunkiem typowym jest Impatiens noli-tangere L..Interferencja RNA (RNAi, z ang. RNA interference) – zjawisko wyciszania albo wyłączenia ekspresji genu przez dwuniciowy RNA (dsRNA, z ang. double stranded RNA) o budowie i sekwencji zbliżonej do sekwencji DNA wyłączanego genu. Wyłączenie może się odbywać na trzech poziomach: a) degradacja mRNA; b) blokowanie translacji mRNA; c) prawdopodobnie również przez indukcję epigenetycznego wyciszenia genu.

    Ze względu na ekologię i morfologię, owoce dzieli się na pojedyncze i zbiorowe oraz suche i soczyste:

  • Owoce pojedyncze – powstają z pojedynczych zalążni, a jeżeli w kwiecie jest kilka zalążni, to owoce te powstają rozłącznie od siebie:
  • owoce suche – owocna wysycha w trakcie dojrzewania:
  • pękające – zwykle wielonasienne, otwierają się samorzutnie po dojrzeniu, rozsiewając nasiona:
  • mieszek
  • strąk
  • łuszczyna
  • łuszczynka
  • torebka
  • niepękające (zamknięte) – zazwyczaj jednonasienne, owocnia osłania nasiona i pęka dopiero podczas ich kiełkowania:
  • niełupka
  • ziarniak
  • orzech (np. żołędzie) i orzeszek (np. kłębki buraka)
  • skrzydlak
  • rozłupnia rozpadająca się na rozłupki
  • owoce soczyste (mięsiste) – mają owocnię przynajmniej częściowo z miękiszu:
  • pestkowiec
  • jagoda
  • (soczyste są również różne owoce pozorne: owoce jabłkowate, jagody pozorne, wielopestkowce)
  • Owoce zbiorowe – powstają z wielu zalążni w pojedynczym, wielosłupkowym (apokarpicznym) kwiecie, gdy zrastają się ze sobą poszczególne owoce lub rozwijają się na rozrośniętej innej części kwiatu, zwykle dnie kwiatowym:
  • wielomieszkowe (wielomieszek) – wiele mieszków w różnym stopniu zrośniętych (przykład – piwonia)
  • wielopestkowcowe – pestkowce osadzone na wspólnym dnie kwiatowym zrastają się mięsistymi owocniami (przykład – jeżyna)
  • wieloorzeszkowe – zalążnie dojrzewają jako drobne orzeszki, a dno kwiatowe staje się mięsiste i otacza orzeszki (np. u róży) lub wynosi orzeszki na zewnątrz (np. u truskawki).
  • Zbliżone do owoców zbiorowych są owoce rozpadające się, powstające z pojedynczego słupka powstałego z więcej niż jednego owocolistka Rozpadają się one na jednonasienne człony (np. strąk przewęzisty u seradeli, łuszczyna przewęzista u rzodkwi, wieloniełupka u ślazu, czterodzielna rozłupnia u ogórecznikowatych i jasnotowatych).
  • Owocostan (owoc złożony) – powstaje z całych kwiatostanów, a zatem tworzony jest przez różne elementy kwiatów oraz liście przykwiatowe i oś kwiatostanu:
  • orzeszkowy – orzeszki powstają z zalążni, podczas gdy oś kwiatostanu i listki okwiatu stają się mięsiste (przykład – morwa)
  • pestkowcowy – mięsista oś kwiatostanu obrasta drobne pestkowce tworząc dzwonkowate zagłębienie (przykład – figa)
  • jagodowy – jagody pozrastane są wraz z mięsistymi przysadkami i osią kwiatostanu (przykład – ananas).
  • Klasyfikacja Winklera[]

    Opracowana przez Winklera w roku 1939 klasyfikacja botaniczna owoców uwzględnia budowę kwiatów, z których powstają. W klasyfikacji tej owoc jest wytworem słupkowia oraz każdej innej części kwiatu. Typy owoców wydzielane są poprzez przyporządkowanie czterech cech słupkowia:

    Zoochoria, zwierzęcosiewność – jeden ze sposobów rozprzestrzeniania diaspor roślinnych (nasion, zarodników, rozmnóżek) przez zwierzęta. Diaspory mogą być np. przyczepione do sierści, albo zjadane i później wydalane. Rośliny rozsiewające się przez zoochorię mają szczególne przystosowania do takiego sposobu rozsiewania, np. nasiona zaopatrzone w haczyki przyczepiające je do sierści zwierząt, specjalne ciałka zachęcające (tzw. elajosomy) mrówki do zabierania nasion, albo jadalne części owocu.Hydrochoria (wodosiewność) – jeden ze sposobów rozprzestrzeniania się nasion roślin i zarodników. Występuje często u roślin wodnych i błotnych (glony, kosaciec, olsza, grążel żółty i inne). Rzadziej u roślin rosnących na mniej wilgotnych stanowiskach np. u mchów, rozchodnika, wiesiołka. Wtedy zarodniki lub nasiona rozsiewane są dzięki deszczowi (deszczosiewność). Wśród roślin wybitnie lądowych hydrochoria występuje np. u palm, umożliwiając rozsiewanie się nasion palmy kokosowej i palmy seszelskiej na nawet bardzo odległe stanowiska (np. wyspy).
    1. chlorikarpelia – wolnoowocolistkowość – owoc zbiorowy
    2. synkarpelia – zrosłoowocolistkowość – owoc pojedynczy
    3. epichlamydia – nadokwiatowość – owoc wolny
    4. hipochlamydia – podokwiatowość – owoc kubkowaty.

    Cechy pierwsza i druga mogą być połączone z cechą trzecią i czwartą, co powala wyróżnić kwiaty:

    Jęczmień (Hordeum L.) – rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych. W zależności od podziału wyróżnia się od 20 do 25 gatunków tego rodzaju traw jednorocznych lub trwałych. Pochodzi ze stref umiarkowanych półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Hordeum vulgare L.. 17 października 2012 r. tygodnik Nature poinformował, że brytyjscy naukowcy rozszyfrowali genom jęczmienia.Mleczko kokosowe (niekiedy określane również jako "mleko kokosowe"; taj. กะทิ gati, mal., ind. santan) – popularny składnik spożywczy, stosowany w kuchni krajów Azji Południowo-Wschodniej, zaś w innych krajach dostępny w postaci puszkowanej. Otrzymuje się je poprzez zalanie gorącą wodą miąższu lub rozdrobnionej kopry i odciśnięcie przez gazę. Otrzymuje się w ten sposób aromatyczny, biały, przypominający mleko płyn, zawierający od 15% do 25% tłuszczu, w zależności od ilości użytej wody.
  • wolnoowocolistkowe nadokwiatowe – np. jaskier (Ranunculus)
  • zrosłoowocolistkowe nadokwiatowe – np. psianka (Solanum)
  • wolnoowocolistkowe podokwiatowe – np. róża (Rosa)
  • zrosłoowocolistkowe podokwiatowe – np. dereń (Cornus).
  • Klasyfikacja Lewina[]

    Lewin w roku 1961 zaproponował klasyfikację owoców według ich hipotetycznej ewolucji. Wyróżnił cztery podstawowe typu owoców:

    Jaskrowce (Ranunculales Dumort.) – grupa roślin okrytonasiennych stanowiąca klad i rząd w systemach klasyfikacyjnych. Przeważnie są to rośliny zielne, ale także drzewa i krzewy (w drewnie zawsze obecne są naczynia). Należy tu (według APweb) 7 rodzin zawierających 199 rodzajów z 4445 gatunkami.Sole mineralne – nieorganiczne związki chemiczne z grupy soli. Pojęcie to często odnosi się do soli spotykanych w naturze (w organizmach żywych, pożywieniu itp.). Sole mineralne są ważnym składnikiem diety człowieka, spełniają bowiem rolę budulcową oraz regulatorową. Stanowią około 4% organizmu człowieka (przy czym najważniejsze to chlorek sodu, a także sole wapnia i magnezu). Niedostateczna ilość soli mineralnych w diecie może prowadzić do poważnych zaburzeń w organizmie człowieka.
    1. owoce apokarpiczne
    2. owoce synkarpiczne
    3. owoce parakarpiczne
    4. owoce lizykarpiczne.

    Poszczególne typy podstawowe dzielone są na mniejsze kategorie na podstawie modyfikacji ewolucyjnych.

    Funkcje[]

    Owoce orzecha ziemnego mogą pobierać z gleby wodę i sole mineralne

    Funkcje owocu zależą od jego budowy. Najbardziej ograniczoną funkcją owocu lub ściany owocu jest ochrona nasion podczas ich rozwoju oraz zapewnienie ich uwolnienia, gdy są już dojrzałe. W takim przypadku to same nasiona wykształcają struktury ułatwiające rozsiewanie oraz ochronę mechaniczną. Inną możliwością jest udział owoców w rozsiewaniu i tworzenie wraz z nasionami diaspor, zapewniających specyficzny sposób rozprzestrzeniania oraz stanowiących ochronę mechaniczną. Powstałe na drodze ewolucji duże zróżnicowanie sposobów rozsiewania ma swoje odzwierciedlenie w bogactwie budowy morfologicznej i anatomicznej owoców.

    Rzodkiewnik pospolity (Arabidopsis thaliana (L.) Heynh.) – gatunek rośliny zielnej, należący do rodziny kapustowatych. Rzodkiewnik pospolity jest w botanice (m.in. genetyce roślin) gatunkiem modelowym (podobnie jak myszy i muszka owocowa w badaniach biologicznych człowieka)Rośliny przyprawowe – rośliny zawierające silne substancje aromatyczne, dzięki którym mogą być stosowane jako przyprawy. Zalicza się je do ziół i roślin uprawnych.

    Niekiedy owoce mogą pełnić dodatkowe funkcje. U orzecha ziemnego niedojrzałe owoce wykazują geotropizm dodatni. W efekcie wydłużania się szypułki owoc umieszczany jest w glebie. Wielu autorów opisało, wytwarzane przez taki owoc, struktury przypominające włośniki, a doświadczenia pokazują, że są one zdolne do pobierania z gleby wody i składników mineralnych. Wytwarzanie owoców podziemnych nie ogranicza się do jednego gatunku. Także inne rośliny należące do tej samej rodziny i uprawiane w Afryce produkują owoce tego rodzaju.

    Powstawanie gatunków albo specjacja to proces biologiczny, w wyniku którego powstają nowe gatunki organizmów. Zachodzi na skutek wytworzenia się bariery rozrodczej pomiędzy wyjściowymi populacjami, czyli zaistnieniu zjawiska, które uniemożliwia między nimi wymianę genów.Róża (Rosa L.) – rodzaj krzewów należących do rodziny różowatych (Rosaceae). Znanych jest 150–200 gatunków występujących na półkuli północnej, czasem podaje się nawet dwukrotnie większą liczbę, co wynika z różnego traktowania taksonów. Większość ozdobnych odmian róży rozmnaża się przez okulizację na podkładkach z dzikich róż.

    Przystosowania do rozprzestrzeniania[]

    Część rośliny służąca do rozprzestrzeniania określana jest mianem diaspory. Diasporą często jest nasiono, w którego uwolnieniu i rozprzestrzenieniu owoc może odgrywać różną rolę. Diasporą może być także cały owoc – pojedynczy, cząstkowy (np. skrzydlak klonu lub rozłupka selerowatych) lub zbiorowy (np. wielopestkowiec jeżyny). Nierzadko wraz z owocem odpada też jakaś część kwiatu – zawsze tak jest w przypadku owoców pozornych, ale też bywa, że owoce odpadają wraz z trwałym kielichem (np. rozłupnia lebiodki) lub z podsadką (np. orzeszki lipy). Diasporą może być cały owocostan lub jego część, a nawet owoce wraz z dużą częścią rośliny (gatunki o kulistym pokroju pędów pędzone przez wiatr, tzw. biegacze).

    Wanilia płaskolistna (Vanilla planifolia Andrews) – gatunek pnącza z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Występuje w stanie dzikim w lasach tropikalnych w Ameryce Południowej i Środkowej.Orzacha podziemna, orzech ziemny, orzech arachidowy, fistaszki (Arachis hypogaea L.) – gatunek roślin z rodziny bobowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej, gdzie zaczął być uprawiany na przełomie trzeciego i drugiego tysiąclecia p.n.e. Obecnie szeroko rozpowszechniony w uprawie w krajach tropikalnych i subtropikalnych, nie występuje już na stanowiskach naturalnych. We florze Polski notowany jest jako efemerofit.
    Ballochoria Owoce gwałtownie pękając powodują wyrzucenie nasion. Eksplozywny ruch jest wynikiem napięcia powstającego w żywych lub martwych ścianach owocu. W efekcie nasiona wyrzucane są na zasadzie wytrysku (np. u tryskawca na ponad 12 m) lub rozrzutu (np. u niecierpka i cyklantery). Herpochoria Owoce zaopatrzone w ości i włoski wykonujące ruchy pod wpływem zmian wilgotności, pozwalające na przemieszczanie się lub wkręcanie w podłoże (np. u jęczmienia i iglicy). Barochoria Owoce opadające pod wpływem grawitacji – zwykle są kuliste, co pozwala toczyć się po podłożu lub pękają po uderzeniu w ziemię i uwalniają kuliste nasiona (np. kasztanowiec). Anemochoria Owoce przystosowane do rozsiewania przez wiatr są lekkie i zaopatrzone w urządzenia opóźniające opadanie i poddawanie się ruchom powietrza – aparaty lotne w postaci puchu, włosków i skrzydełek (np. u mniszka (tzw. dmuchawce), brzóz i klonów). Specyficzne przystosowania występują u owoców chamaechorycznych – toczonych po podłożu (np. dęte strąki moszenek i ostrołódki. Owoce boleochoryczne wprawiane są w ruch przez wiatr dzięki czemu rozsypują nasiona (np. torebki maku). Hydrochoria Owoce przenoszone przez wodę, zachowujące długo zdolność do kiełkowania. Zwykle wyposażone w adaptacje do unoszenia na powierzchni wody (np. orzeszki turzyc mają powietrzny pęcherzyk, liczne owoce mają duże przestwory międzykomórkowe. Owoce pływające wytwarzają rośliny określane mianem nautochorów. Ombrochory to rośliny, które wykorzystują energię kinetyczną deszczu. Ich owoce zbudowane są tak, by woda z opadów wypłukiwała nasiona lub, by uderzające krople wyrzucały je z owocu. Zoochoria Rozprzestrzeniane przez zwierzęta owoce mogą być przez nie przenoszone przy okazji konsumpcji (dyschoria), spożywane (endochoria) i przemieszczane przyczepione do powierzchni ciała zwierząt (epichoria). W każdym wypadku rozprzestrzenianiu takiemu sprzyjają różne przystosowania – pożywny miąższ, twarde okrywy, haczykowate wyrostki.
    Apokarpiasłupkowie apokarpiczne, zalążnia apokarpiczna – rodzaj słupkowia u roślin, u których tworzone jest ono z więcej niż jednego owocolistka, przy czym każdy z owocolistków pozostaje wolny (nie zrośnięty z innymi). W trakcie rozwoju (ontogenezy) poszczególne owocolistki zwijają się i zrastają wzdłuż swych brzegów (tworząc szew brzuszny). W efekcie w kwiecie powstaje wiele jednoowocolistkowych słupków, tym samym też wiele zalążni. Po zapyleniu i zapłodnieniu zalążków z zalążni apokarpicznych rozwijają się owoce zbiorowe.Seradela (Ornithopus L.) – rodzaj roślin należący do rodziny bobowatych. Gatunkiem typowym jest Ornithopus perpusillus L..


    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Owoce jabłkowate (owoce ziarnkowe) – mają wielokomorowy, skórzasty endokarp z niewielką liczbą nasion i silnie rozbudowany mezokarp – podwójnego pochodzenia (część wewnętrzna pochodzi z zalążni, a część zewnętrzna pochodzi z dna kwiatowego). Z punktu widzenia botanicznego owoce jabłkowate są owocami rzekomymi.
    Morwa (Morus L.) – rodzaj dużych krzewów lub niewielkich drzew liściastych z rodziny morwowatych (Moraceae), obejmujący około 10-16 gatunków żyjących w subtropikalnych do umiarkowanych regionach przede wszystkim Azji, a także Afryki i Ameryki Północnej. Występuje również w niektórych regionach Polski. Gatunkiem typowym jest Morus nigra L..
    Okwiat, okrywa kwiatowa (ang. perianth, łac. perigonium, perianthium) – część kwiatu stanowiąca ochronę dla rozwijających się pręcików i słupków. U roślin owadopylnych okwiat pełni także funkcję powabni dzięki zapachowi i kolorom, dla zapylających je owadów, ptaków, ssaków i innych zwierząt.
    Łuszczynka (ang. siliqua, silique, łac. siliqua) – rodzaj suchego, pękającego owocu będący krótką łuszczyną. Występuje u roślin z rodziny kapustowatych (Brassicaceae) (np. u tasznika, miesiącznicy, tobołków). Jest to łuszczyna, której długość jest równa lub krótsza od trzykrotności jej szerokości. Są to owoce dwukomorowe, z wewnętrzną fałszywą przegrodą rozpiętą między dwoma łożyskami, na których umocowane są nasiona.
    Dno kwiatowe, oś kwiatowa (ang. receptacle, łac. receptaculum) – element budowy kwiatu roślin okrytonasiennych będący przeważnie mniej lub bardziej rozszerzonym końcem szypułki. Na dnie kwiatowym osadzone są wyrastające spiralnie lub w okółkach pozostałe elementy budowy kwiatu – okwiat, pręcikowie i słupkowie. Dno kwiatowe stanowi twór homologiczny do osi kłosa zarodnionośnego roślin zarodnikowych i osi strobili nagonasiennych.
    Grawitacja (ciążenie powszechne) – jedno z czterech oddziaływań podstawowych, będące zjawiskiem naturalnym polegającym na tym, że wszystkie obiekty posiadające masę oddziałują na siebie wzajemnie przyciągając się.
    Rośliny nasienne (Spermatophyta Britton & Brown, dawniej Anthophyta) – grupa (klad) roślin o różnej randze systematycznej w zależności od systemu klasyfikacji. W nomenklaturze filogenetycznej jest wyróżniana jako klad siostrzany dla grupy Monilophyta, obejmującej niemal wszystkie rośliny zarodnikowe określane dawniej mianem paprotników, z wyjątkiem wcześniej oddzielonej linii rozwojowej widłaków. W hierarchicznych systemach klasyfikacji wyróżniana na poziomie nadgromady należącej do podkrólestwa roślin naczyniowych, królestwa roślin.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.084 sek.