• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ostrów Tumski - Poznań



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Złota Kaplica albo Kaplica Królów Polskich – znajdująca się dokładnie w osi poznańskiej katedry kaplica wzniesiona na miejscu średniowiecznej kaplicy Najświętszej Marii Panny powstałej w 1405. Ta pierwotna kaplica została zniszczona przez pożary i powodzie. W 1815 narodził się pomysł wzniesienia na tym miejscu nagrobka pierwszych władców polski (zrealizowano go w latach 1836–1837).<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Ostrów Tumski w Poznaniu – jedyna pozostała z licznych niegdyś w Poznaniu wysp na Warcie. Otaczają ją dwa ramiona rzeki: szersze, zachodnie, które obecnie stanowi główny nurt Warty, oraz węższe, wschodnie, nazywane Cybiną, podobnie jak rzeczka, przepływająca przez Jezioro Maltańskie i do tego ramienia uchodząca, pełniąca też rolę wschodniego kanału ulgi. Z lądem Ostrów Tumski łączą mosty: Bolesława Chrobrego (z lewym brzegiem) i Mieszka I (z prawym brzegiem). Dnia 7 grudnia 2007 roku został otwarty most biskupa Jordana, który przywrócił historyczne połączenie wyspy ze Śródką. Zespół urbanistyczno-architektoniczny Ostrowa Tumskiego i Śródki od 6 października 1982 roku figuruje w rejestrze zabytków pod numerem A-239.

    Most Biskupa Jordana w Poznaniu, określany też jako Most Cybiński lub Śródecki (proponowano również nazwę Most Dobrawy) – kładka pieszo-rowerowa na rzece Cybinie, w granicach administracyjnych miasta Poznania, na miejscu dawnej przeprawy.Bolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967, zm. 17 czerwca 1025) – pierwszy koronowany król Polski (od 1025 roku) z dynastii Piastów, w latach 1003-1004 także książę Czech jako Bolesław IV, książę Polski od 992 roku.

    Miasto duchowne Ostrow, własność biskupa poznańskiego, położone było w 1582 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego.

    Widok z zachodniego brzegu Warty. Wieże należą do katedry, po prawej szczyt budynku z białymi blendami to Kościół NMP, a budynek z ciemnej cegły o wysokim, spadzistym dachu to psałteria. Budynek na lewym skraju zdjęcia to Akademia Lubrańskiego. U dołu zdjęcia widoczny fragment portu rzecznego

    Spis treści

  • 1 Historia
  • 1.1 Topografia okolic Poznania we wczesnym średniowieczu
  • 1.2 Początki. Czasy piastowskie
  • 1.3 Ostrów Tumski jako własność biskupia. Przebudowa przez Jana Lubrańskiego
  • 1.4 Ostrów Tumski w czasach pruskich. Fortyfikacje pruskie
  • 1.5 Zniszczenia wojenne. Ostrów Tumski po II wojnie światowej
  • 2 Zabytki i inne obiekty
  • 3 Przyszłość. Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego
  • 4 Zobacz też
  • 5 Przypisy
  • 6 Bibliografia
  • 7 Linki zewnętrzne
  • Jaz – budowla hydrotechniczna wybudowana w poprzek rzeki lub kanału piętrząca wodę, w celu utrzymania stałego poziomu rzeki dla celów żeglugowych lub (w ograniczonym zakresie) zabezpieczenia przed powodzią, zaopatrywania w wodę oraz do celów energetycznych. Równolegle do jazu czasami buduje się też śluzy umożliwiające żeglugę poniżej jazu i przepławki dla ryb.Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) – narodowa instytucja kultury podległa Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Misją NID jest tworzenie podstaw dla zrównoważonej ochrony dziedzictwa poprzez gromadzenie i upowszechnianie wiedzy o zabytkach, wyznaczanie standardów ich ochrony i konserwacji oraz kształtowanie świadomości społecznej celem zachowania dziedzictwa kulturowego Polski dla przyszłych pokoleń. Instytut wydaje kwartalnik „Ochrona Zabytków”.

    Historia[]

    Topografia okolic Poznania we wczesnym średniowieczu[]

    Podczas gdy Ostrów Tumski dzisiaj jest jedyną wyspą na Warcie w granicach administracyjnych w Poznania, we wczesnym średniowieczu topografia rzeki była o wiele bardziej rozczłonkowana niż obecnie. Ostrów Tumski był wtedy tylko jedną z wielu wysp zalewowych, które ukształtowały się z piasków, żwirów i namułów rzecznych pomiędzy Wartą, Cybiną oraz ich odnogami. Osobnymi wyspami były wtedy również Chwaliszewo i Grobla, które obecnie są dzielnicami Poznania na stałym lądzie w lewobrzeżnej części miasta. Warta w swoim głównym nurcie opływała Groblę od wschodniej, a Chwaliszewo od zachodniej strony. Ten układ sieci rzecznej zachował się niemal do czasów nam współczesnych; dopiero po II wojnie światowej nastąpiła regulacja rzeki i skierowanie jej głównego nurtu w koryto, którym płynie obecnie.

    Międzyrzecz (łac. Meserici, Mederecensis, niem. Meseritz) – miasto w woj. lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Międzyrzecz. Położone na Pojezierzu Lubuskim, między rzekami Obrą i Paklicą.Hanna Maria Kóčka-Krenz (ur. 1947) - archeolog, profesor nauk humanistycznych, dziekan Wydziału Historycznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

    We wczesnym średniowieczu mnogość odnóg rzecznych i zalewowy charakter okolic Ostrowa Tumskiego miały niewątpliwe walory obronne i musiały być jednymi z czynników, które zadecydowały o zbudowaniu grodu w tym miejscu.

    Początki. Czasy piastowskie[]

    Pierwsze ślady pobytu ludzi w dorzeczu Warty datują się na okres po ostatnim zlodowaceniu, kiedy to w XII-X tysiącleciu p.n.e. na terenach, z których wycofał się lodowiec, zaczęły docierać gromady wędrownych myśliwych, polujących na renifery na obszarach miejscowej tundry. Od VI w. n.e. w Wielkopolsce zamieszkiwała już ludność osiadła, która w obronie przed różnymi zagrożeniami zaczęła budować grody. Pierwszy taki, jeszcze przedpiastowski, gród powstał na wyspie w VIII lub IX wieku. Nazywany on jest obecnie "grodem Poznana" (nazwę Poznań wywodzi się od imienia Poznan). Gród piastowski powstał w X wieku i był jednym z bardziej znaczących grodów Wielkopolski, do których, oprócz Poznania, należały też Giecz, Gniezno, Grzybowo, Moraczewo, Kruszwica, Ląd i Ostrów Lednicki (później, wraz z rozwojem Wielkopolski, dołączyły do nich grody na jej obrzeżach: Kalisz, Konin na wschodzie oraz Międzyrzecz i Santok na zachodzie). Ówczesne państwo Polan nie miało stolicy w dzisiejszym rozumieniu tego słowa. Ośrodek władzy znajdował się tam, gdzie akurat przebywał książę, który, jak to ujął Gall Anonim, stację swoją przenosił z jednego miejsca do drugiego; wśród wymienionych grodów Poznań, obok Gniezna, był jednak z pewnością jednym ze znaczniejszych ośrodków. Centrum osadnicze i siedziba władcy znajdowały się na prawym brzegu obecnego głównego nurtu Warty, na zachód od obecnej katedry, w miejscu, gdzie obecnie stoi kościół Najświętszej Marii Panny. Lokalizację tę ustalono dzięki badaniom archeologicznym, prowadzonym od 1999 r. przez prof. Hannę Kóčkę-Krenz, podczas których odkryto pozostałości umocnień drewniano-ziemnych grodu oraz książęcego palatium, które było dwukondygnacyjną, największą odkrytą na ziemiach polskich, budowlą świecką z tego okresu.

    Kruszwica (niem. Kruschwitz) – miasto w woj. kujawsko-pomorskim, leży na Kujawach, w powiecie inowrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kruszwica.Józef Łukaszewicz (historyk) (ur. 30 listopada 1799 (29 listopada 1797) w Krąplewie, zm. 13 lutego 1873 w Targoszycach) – polski historyk, publicysta, bibliotekarz i wydawca.

    Od początku gród na Ostrowie Tumskim składał się z dwóch powiązanych z sobą części – leżącej na północ od dzisiejszej ulicy prymasa Stefana Wyszyńskiego, w miejscu, gdzie obecnie znajduje się katedra i inne budynki kościelne; oraz na południe od tej ulicy, w miejscu dzisiejszej dzielnicy Zagórze.

    Od drugiej połowy X wieku, wraz ze wzrostem znaczenia państwa Polan, północną część tego zespołu grodowego na Ostrowie Tumskim rozbudowywano, najpierw składała się ona z dwóch, potem trzech połączonych części, z których każda była otoczona wałem.

    Rewitalizacja (łac. re-+vita - dosłownie: przywrócenie do życia, ożywienie), ang. revitalization, urban renewal, urban redevelopment – zespół działań urbanistycznych i planistycznych, koordynowanych przez lokalną administrację państwową, których celem jest społeczne, architektoniczne, planistyczne i ekonomiczne korzystne przekształcenie miejskiej dzielnicy (lub innego wyodrębnionego obszaru miasta) będącej w stanie kryzysu wynikającego z czynników ekonomicznych i społecznych. Niektóre programy rewitalizacyjne nakierowane są na ożywienie zdegradowanych obszarów miast które utraciły swoją pierwotną funkcję, np. poprzemysłowych; celem wówczas jest znalezienie dla nich nowego zastosowania i doprowadzenie do stanu, w którym obszary zmieniają swoją funkcję.Brama Poznania ICHOT, wcześniej ICHOT (Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego) - placówka w Poznaniu (w budowie), mająca zajmować się prezentowaniem historii Ostrowa Tumskiego. Znajduje się na Śródce w pobliżu mostu Jordana, jest połączona z Ostrowem Tumski kładką przebiegającą na rzeką Cybiną do zachodniego zachowanego przyczółku Śluzy Katedralnej. Z założenia oprócz funkcji edukacyjnych miał (w ramach rewitalizacji) przyciągnąć turystów w tą część Poznania. Jest elementem Traktu Królewsko-Cesarskiego. Zwiedzanie centrum ma być z założenia wstępem do pobytu na Ostrowie Tumskim.
    Kościół NMP w Poznaniu. W tym miejscu znajdowało się palatium Mieszka I

    Część zachodnia (w miejscu obecnego kościoła NMP) o wymiarach 80 x 100 m stanowiła siedzibę księcia z jego rezydencją – dwukondygnacyjnym kamiennym palatium, z którym połączona była kaplica grodowa. Kaplica powstała prawdopodobnie jako dom modlitwy dla Dobrawy (Dąbrówki), żony Mieszka I i jej czeskiego dworu przybyłego z nią do Polski; po przyjęciu przez Mieszka chrztu stała się też miejscem sprawowania liturgii dla władcy i jego najbliższego otoczenia (była to więc najstarsza świątynia chrześcijańska w Polsce, starsza od poznańskiej katedry, która zwykle błędnie za taką jest uważana).

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Rezerwat Archeologiczny Genius Loci - rezerwat archeologiczny, zlokalizowany na Ostrowie Tumskim w Poznaniu, przy ul. ks. Ignacego Posadzego 3, eksponujący pamiątki początków państwa Polskiego i miasta Poznania. Jest filią poznańskiego Muzeum Archeologicznego.

    W części wschodniej grodu mieszkali dworzanie księcia, znajdowała się tam również stacja misyjna pierwszego biskupa Polski Jordana, na miejscu której zbudowano później obecną katedrę.

    Trzecią część tego zespołu, przylegającą od północy zarówno do części książęcej jak i katedralnej, utworzono i otoczono wałami (wzdłuż dzisiejszej ulicy księdza Posadzego) pod koniec X wieku. W części tej utworzono rezerwat archeologiczny Genius Loci, w którym są prezentowane między innymi fragmenty wałów obronnych z czasów Mieszka I.

    Biskupi poznańscy – biskupi misyjni, biskupi diecezjalni i biskupi pomocniczy diecezji, a od 1821 archidiecezji poznańskiej.6 października jest 279. (w latach przestępnych 280.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 86 dni.

    W południowej części Ostrowa Tumskiego, na terenie obecnej dzielnicy Zagórze, znajdowała się też druga część tego kompleksu grodowego, zwana osadą św. Mikołaja, również otoczona wałami, w której zamieszkiwała ludność służebna.

    Według prof. Hanny Kóčki-Krenz liczba mieszkańców grodu wynosiła ok. 200 osób. Wszystkie części grodu były otoczone wałem o wysokości ok. 10 m i szerokości u podstawy ok. 20 m. Łączna długość wałów wynosiła ok. 2 km. Fundamenty wałów wykonano w konstrukcji skrzyniowej w formie skrzyń podwalinowych. Na skrzynie te układano kilka warstw kamieni a następnie na przemian warstwy drewna i ziemi (budowa rusztowa). Do dzisiaj zachowały się bale dębowe, które służyły za podstawę drewnianej konstrukcji.

    Arcybiskupie Seminarium Duchowne w Poznaniu – katolickie wyższe seminarium duchowne archidiecezji poznańskiej przygotowujące mężczyzn do przyjęcia święceń diakonatu i prezbiteratu. Klerycy są studentami kierunku teologii o specjalności kapłańskiej Wydziału Teologicznego Uniwersytetu im. A. Mickiewicza. Jurysdykcję kanoniczną nad Seminarium sprawuje arcybiskup poznański.Psałteria w Poznaniu – późnogotycki budynek wzniesiony około 1518 na zlecenie biskupa poznańskiego Jana Lubrańskiego w Poznaniu. Poza zachodnią ścianą uszkodzoną podczas walk w 1945, a odbudowaną wraz z znajdującym się nad nią dwuspadowym dachem w 1948, budynek jako jeden z nielicznych zabytków na Ostrowie Tumskim uniknął poważniejszych zniszczeń.

    Wraz z Gnieznem poznański Ostrów Tumski był jednym z dwóch głównych ośrodków władzy świeckiej i kościelnej w państwie Polan. Nawet po 1000 roku, gdy powstała metropolia gnieźnieńska, biskupi poznańscy zachowali niezależność. Nie jest natomiast do końca jasny status biskupstwa poznańskiego. Niektórzy historycy opowiadają się za hipotezą, że biskupi poznańscy jeszcze przez kilkadziesiąt lat mieli status biskupów misyjnych, ewentualnie egzymowanych, to jest podległych bezpośrednio papieżowi. Inni twierdzą, że charakter misyjny biskupstwo poznańskie miało tylko w swoich pierwszych latach istnienia, a później zostało podporządkowane arcybiskupstwu w Moguncji. W każdym razie utworzenie biskupstwa w Poznaniu nie osłabiło znaczenia miasta jako grodu książęcego. W X wieku gród na Ostrowie Tumskim zajmował większy obszar i posiadał potężniejsze wały niż jakikolwiek znany dziś gród państwa Piastów. Powierzchnia przekroju wałów wynosiła 25 m, a średnica obwałowań wynosiła 100 m.

    Blenda (niem. blende ślepe okno, ślepa wnęka) – płytka wnęka w ścianie, o wykroju arkady lub okna, stosowana przede wszystkim w celach estetycznych, rzadziej do odciążenia ściany.Jan Lubrański herbu Godziemba (1456 - 1520), biskup poznański, założyciel Akademii Lubrańskiego. Bratanek Grzegorza Lubrańskiego, podkanclerzego koronnego oraz starszy brat Bernarda, kanonika poznańskiego i Mikołaja zwanego Gardziną, wojewody kaliskiego i poznańskiego.

    W początkach XI wieku miasto zniszczyła powódź. Bolesław Chrobry, odbudowując Poznań, powiększył go i zatarł podział na gród i podgrodzie. Okres świetności grodu skończył się wraz z najazdem Brzetysława w 1038 i pogańską reakcją. Z tego okresu prawdopodobnie pochodzą ślady spalenizny odkryte przez archeologów. Według Galla Anonima zniszczenia na skutek najazdu Brzetysława były tak duże, że we ruinach katedry miały swoje legowiska dzikie zwierzęta.

    Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie, niem. Herzogtum Warschau) – istniejące w latach 1807–1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji państwo, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym Księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.Muzeum Archidiecezjalne w Poznaniu – muzeum gromadzące szeroko rozumiane dzieła sztuki religijnej i przedmioty świadczące o duchowości człowieka. Jedna z najstarszych tego typu instytucji w kraju i jedna z pierwszych placówek muzealnych w Poznaniu.

    Zniszczony Poznań odbudował i powiększył Kazimierz Odnowiciel, który też jednak przeniósł stolicę do Krakowa. W okresie rozbicia dzielnicowego po 1138 r. Poznań przypadł Mieszkowi III Staremu i stał się stolicą Wielkopolski. W 1146 roku miasto obległ Władysław II Wygnaniec, który w ten sposób dochodził swoich praw do tronu (w mieście schronili się jego młodsi bracia, których chciał odsunąć od władzy), oblężenie zakończyło się jednak niepowodzeniem i klęską oblegających. W 1240 roku gród został odnowiony przez Przemysła I, jednak już w 1253 roku zdecydował się on lokować nowe miasto na zachodnim brzegu Warty, ok. 1290 r. przeniósł tam też siedzibę książęcą (później królewską). Od tego momentu wyspa znalazła się w wyłącznym władaniu biskupów poznańskich.

    Twierdza Poznań (niem. Festung Posen) – zbiór fortyfikacji zbudowanych na terenie miasta Poznań w XIX i na początku XX w., jeden z największych tego typu systemów w Europie. W skład twierdzy wchodziły dwa rejony: twierdza poligonalna (rozciągająca się wzdłuż ścisłego centrum miasta) oraz twierdza fortowa – 18 fortów + szereg obiektów wspomagających umieszczonych w pierścieniu o średnicy 9,5 km oraz obwodzie 30 km. Fortyfikacje twierdzy poligonalnej zostały rozebrane w XIX w., natomiast twierdza fortowa jest w większości zachowana a obiekty są własnością miasta lub zajmowane są przez prywatne firmy.Kazamata – w dawnych fortyfikacjach nazwa schronu w twierdzy bastionowej lub w forcie. Była to budowla o sklepieniu wykonanym z cegły lub betonu fortecznego, chroniącym przed ogniem artyleryjskim, zabezpieczona od góry grubą warstwą ziemi. Kazamaty mogły być przystosowane do prowadzenia z nich ognia strzeleckiego, istniały też kazamaty działowe (artyleryjskie), kazamaty magazynowe, służące do przechowywania zapasów, kazamaty mieszkalne, służące do przebywania w nich części odpoczywającej załogi. Do kazamat prowadził podziemny chodnik, zwany poterną.

    Ostrów Tumski jako własność biskupia. Przebudowa przez Jana Lubrańskiego[]

    W 1253 r. nastąpiła lokacja Poznania przez książąt Przemysła I i Bolesława Pobożnego na lewym brzegu Warty (w rejonie dzisiejszego Starego Miasta), w związku z czym Ostrów Tumskim stracił na znaczeniu jako ośrodek handlowy i władzy świeckiej. Wyspa stała się własnością biskupów poznańskich i centrum władzy kościelnej w diecezji; nie była jednak częścią miasta, w którego granice została włączona dopiero pod koniec XVIII wieku.

    Gród, gard – prehistoryczna lub średniowieczna osada obronna oznaczająca domostwa, gospodarstwo lub wczesne miasto, anglosaska geard lub yeard – otoczona wałem, murem lub ostrokołem.Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.
    Akademia Lubrańskiego

    Z szeregu biskupów poznańskich szczególne zasługi dla rozwoju Ostrowu Tumskiego i Poznania położył Jan Lubrański, który był biskupem diecezji od 1498 do swojej śmierci w 1520. Jan Lubrański w historii Polski zasłużył się jako prawnik i dyplomata (był doradcą i współpracownikiem królów Jana Olbrachta, Aleksandra Jagiellończyka i Zygmunta I Starego); do historii Poznania przeszedł jako mecenas kultury renesansowej, ale też dbający o nowoczesną infrastrukturę Ostrowa Tumskiego.

    Kazimierz I Karol Odnowiciel (ur. 25 lipca 1016, zm. 19 marca 1058 w Poznaniu) – książę z dynastii Piastów, władca Polski w latach 1034-1058 (z przerwami), syn Mieszka II i Rychezy.Zlodowacenie północnopolskie, zlodowacenia północnopolskie, ostatnie zlodowacenie – najmłodsze ze zlodowaceń plejstoceńskich. Trwało od 115 tys. lat temu do 11,7 tys. lat b2k (przed rokiem 2000). Poprzedza je interglacjał eemski, a po nim nastąpił holocen – interglacjał współczesny. Ostatnie zlodowacenie jest różnie nazywane, w zależności od regionów geograficznych: w północnej Europie Środkowej jest to zlodowacenie północnopolskie (zlodowacenie bałtyckie, Wisły lub Vistulian, Wisła, wisła), w systemie alpejskim – Würm, w Ameryce Północnej – Wisconsin.

    Największą zasługą Lubrańskiego było utworzenie na Ostrowie Tumskim w 1518 r. akademii nazwanej jego imieniem, która przetrwała aż do 1780 r., kiedy to została zlikwidowana w ramach reformy oświaty przeprowadzonej przez Komisję Edukacji Narodowej. Absolwentami tej pierwszej w Poznaniu uczelni wyższej byli między innymi poeta Klemens Janicki, lekarz Józef Struś oraz matematyk i astronom Jan Śniadecki.

    Kalisz (gr. Καλισία, łac. Calisia, jid. קאַליש) – miasto na prawach powiatu w środkowo-zachodniej Polsce, położone na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Prosną, u ujścia Swędrni; historyczna stolica Wielkopolski, stolica Kaliskiego, drugi co do wielkości ośrodek województwa wielkopolskiego, siedziba powiatu kaliskiego, główny ośrodek aglomeracji kalisko-ostrowskiej i Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego; stolica diecezji kaliskiej.Papież (Ojciec Święty) (łac. Summus Pontifex, od staroż. Pontifex Maximus; wł. papa, gr. pappas; forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, zwierzchnik Kościoła katolickiego, głowa Stolicy Apostolskiej oraz Suweren Państwa Miasto Watykan. Obecnym papieżem jest Franciszek.

    Na potrzeby Akademii w zachodniej części Ostrowa Tumskiego w latach 1518-1530 wzniesiono nowy budynek, który przetrwał do dzisiaj i w którym obecnie mieści się Muzeum Archidiecezjalne.

    Innym budynkiem wzniesionym na Ostrowie Tumskim przez Lubrańskiego była, również zachowana do dzisiaj, Psałteria dla kolegium 12 psałterzystów, których obowiązkiem było odśpiewywanie porannej mszy oraz przez całą noc psalmów w poznańskiej katedrze.

    Biskup Lubrański dbał również o infrastrukturę Ostrowa Tumskiego – wyposażył wyspę w wodociągi, brukowane ulice i przede wszystkim w latach 1504-1512, dla zwiększenia bezpieczeństwa i podniesienia prestiżu swojej siedziby, otoczył ją murami. Przebieg tych murów znamy między innymi dzięki XIX-wiecznemu historykowi Józefowi Łukaszewiczowi, który tak o nich pisał:

    Bolesław Pobożny (ur. między 1224 a 1227, zm. 13 lub 14 kwietnia 1279) – książę wielkopolski w latach 1239–1247 (według niektórych historyków tylko książę na Ujściu w latach 1239–1241), książę kaliski w latach 1247–1249, książę gnieźnieński w latach 1249–1250, w latach 1250–1253 usunięty, książę gnieźnieńsko-kaliski w latach 1253–1257, w całej Wielkopolsce w latach 1257–1273, od 1261 roku w Lądzie, książę regent na Mazowszu w latach 1262–1264, w Bydgoszczy w latach 1268–1273, w Inowrocławiu w latach 1271–1273, od 1273 roku książę gnieźnieńsko-kaliski.ICHOT Brama Poznania, wcześniej ICHOT (Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego) - placówka w Poznaniu (w budowie), mająca zajmować się prezentowaniem historii Ostrowa Tumskiego. Znajduje się na Śródce w pobliżu mostu Jordana, jest połączona z Ostrowem Tumski kładką przebiegającą na rzeką Cybiną do zachodniego zachowanego przyczółku Śluzy Katedralnej. Z założenia oprócz funkcji edukacyjnych miał (w ramach rewitalizacji) przyciągnąć turystów w tą część Poznania. Jest elementem Traktu Królewsko-Cesarskiego. Zwiedzanie centrum ma być z założenia wstępem do pobytu na Ostrowie Tumskim.

    W połowie XVI wieku, już po śmierci biskupa Lubrańskiego, do murów tych dobudowano dwie wieże bramne strzegące przepraw mostowych: Bramę Śródecką od wschodu i Bramę Chwaliszewską od zachodu

    Mury te nie były tak okazałe jak obwarowania miasta na lewym brzeg Warty, miały od nich mniejszy obwód i były niższe; częściowo rozebrano je już na początku XVIII wieku, resztki zlikwidowano w XIX wieku podczas budowy fortyfikacji pruskich. Relikty tych fortyfikacji odkryto podczas prowadzonych w ostatnich latach badań archeologicznych, były to między innymi pozostałości Bramy Śródeckiej (odkopane w 2000 r.) oraz fragmenty umocnień odkryte podczas remontu i przebudowy dawnej Akademii Lubrańskiego na obecne Muzeum Archidiecezjalne w latach 2005-2007.

    Most Bolesława Chrobrego w Poznaniu – most drogowy na rzece Warcie, w granicach administracyjnych miasta Poznania. Patronem mostu jest Bolesław I Chrobry – pierwszy król Polski.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>,

    Ostrów Tumski w czasach pruskich. Fortyfikacje pruskie[]

    Od II rozbioru Polski w 1793 r. Poznań znalazł się pod panowaniem pruskim, pod którym pozostawał (z przerwą na okres Księstwa Warszawskiego w latach 1807-1815) do 1918 r. Ponieważ Poznań leżał na wschodnich peryferiach Królestwa Pruskiego a później Cesarstwa Niemieckiego, wkrótce po Kongresie Wiedeńskim, w obawie przed wojną z Rosją, postanowiono zamienić miasto w twierdzę. Budowę Twierdzy Poznań rozpoczęto w 1828 r. od wznoszenia Fortu Winiary (zwanego potocznie Cytadelą) na lewym brzegu Warty.

    Dobrawa (czes. Doubravka) (ur. ok. 930, zm. 977) – księżniczka czeska z dynastii Przemyślidów, księżna polska, żona Mieszka I. Córka księcia czeskiego Bolesława I Srogiego, siostra Marii, matka Bolesława I Chrobrego i Świętosławy (?) Sygrydy.Głaz Energetyków – głaz pamiątkowy zlokalizowany w Poznaniu na terenie Ostrowa Tumskiego, przy ul. Panny Marii 2, przed budynkiem administracyjnym Elektrociepłowni Garbary.

    W planach inżynieryjnych fortyfikacji Ostrów Tumski miał duże znaczenie z powodu kluczowej roli Warty, jaką miała ona odegrać w razie ataku na miasto i oblężenia. W przypadku działań wojennych planowano spiętrzyć wody rzeki i utworzyć rozlewiska od południowej i wschodniej strony miasta. W tym celu o ok. 200 m przesunięto na zachód główne koryto Warty i wybudowano na nim tak zwaną Wielką Śluzę, połączoną z Fortem Roon, służącą do spiętrzania w razie potrzeby wód rzeki (śluza ta była przerzucona pomiędzy stałym lądem a ówczesną wyspą Chwaliszewo i znajdowała się po północnej stronie mostu kolejowego). Na samym Ostrowie Tumskim, pomiędzy Ostrowem a Śródką (na północ od obecnego mostu biskupa Jordana), wybudowano natomiast na Cybinie Jaz Katedralny (Dom Schleuse), pełniący funkcję pomocniczą w spiętrzaniu wód rzeki – jego pozostałości są widoczne do dziś.

    Tum – staropolska nazwa kościoła wyższej rangi – katedry lub kolegiaty, z niemieckiego Dom, obecnie w zasadzie nie używana, choć niemieckie słowo Dom należałoby właśnie tak tłumaczyć, a nie jako katedrę.Jan I Olbracht (Albrecht), lit. Janas Olbrachtas (Albrechtas), biał. Ян I Ольбрахт (ur. 27 grudnia 1459 w Krakowie, zm. 17 czerwca 1501 w Toruniu) – król Polski w latach 1492-1501, książę głogowski 1491-1498.
    Pozostałości Śluzy Katedralnej (Dom Schleuse) - widok przed przebudową w ramach ICHOT

    Zarówno centrum Poznania jak i jego obrzeża były pokryte systemem fortów i innych elementów umocnień; Ostrów Tumski, który przystawano do obrony okrężnej, znajdował się wewnątrz tego obwodu. Na północ od katedry w 1832 r. wybudowano najpierw tak zwany Nadszaniec Katedralny (nördlicher Dom-Cavalier), następnie, w latach 1834-1839, Śluza Katedralna na Cybinie i w północnej części wyspy Lunetę Katedralną (Dom-Flesche). W późniejszych latach w południowej części wyspy (na Zagórzu) wybudowano Redutę Katedralną (w 1864 r. jej nazwę zmieniono, podobnie jak i innych twierdz, od tego czasu określano ją jako Fort Radziwiłł) – potężną, czterokondygnacyjną budowlę, w której posadowiono kazamaty działowe.

    Mieszko I (ur. 922-945, zm. 25 maja 992) – książę Polski z dynastii Piastów sprawujący władzę od ok. 960 r. Syn Siemomysła, wnuk Lestka. Ojciec Bolesława I Chrobrego, Świętosławy-Sygrydy, Mieszka, Lamberta i Świętopełka. Brat Czcibora. Po kądzieli dziadek Kanuta Wielkiego.Akademia Lubrańskiego (łac. Collegium Lubranscianum) – polskie kolegium działające w Poznaniu w latach 1519–1780, założone przez biskupa poznańskiego Jana Lubrańskiego.

    Postęp techniki wojennej sprawił, że już pod koniec XIX wieku umocnienia twierdzy Poznań stały się przestarzałe i na początku XX wieku zadecydowano o rozbiórce części z nich (wtedy to na miejscu fortyfikacji w lewobrzeżnej części miasta wytyczono m.in. obecną ulicę Niepodległości i wybudowano szereg nowych gmachów, np. Zamek Cesarski i nowy gmach teatru – obecnie opery poznańskiej). Decyzja o rozbiórce nie dotyczyła jednak obiektów w północnej i wschodniej części miasta, w tym Ostrowa Tumskiego. Umocnienia na Ostrowie Tumskim przetrwały okres międzywojenny. Fort Radziwiłł i inne obiekty rozebrano dopiero w latach 50. XX wieku.

    Bazylika Archikatedralna św. Piotra i św. Pawła w Poznaniu – jeden z najstarszych polskich kościołów i najstarsza polska katedra (od 968), położona na Ostrowie Tumskim. Jest ona miejscem pochówku pierwszych władców Polski i przypuszczalnym miejscem chrztu Mieszka I. Obecna gotycka katedra powstała w XIV – XV w., częściowo odbudowana i regotyzowana po zniszczeniach II wojny światowej.Osiedle socjalne na Zagórzu - pierwsze w Poznaniu po I wojnie światowej osiedle socjalne (komunalne), zbudowane przy ul. Nowe Zagórze na Ostrowie Tumskim, w części Zagórze.

    Do dzisiaj na terenie Elektrociepłowni Garbary (w północnej części wyspy) zachowały się pozostałości Fortu Roon, wzdłuż wschodniego brzegu Ostrowa Tumskiego odcinki muru ze strzelnicami, a także zachodni przyczółek Jazu Katedralnego. Ten ostatni łączy się z Interaktywnym Centrum Historii Ostrowa Tumskiego (pod nazwą Brama Poznania), które wybudowano na drugim brzegu Cybiny.

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Województwo poznańskie – jednostka terytorialna Rzeczypospolitej Obojga Narodów, tworząca prowincję wielkopolską, obejmująca powierzchnię 15 015 km², posiadająca 4 powiaty. Siedzibą wojewody był Poznań, a sejmiki ziemskie odbywały się w Środzie Wielkopolskiej. Województwo poznańskie wspólnie z woj. kaliskim obierały starostę generalnego Wielkopolski.

    Zniszczenia wojenne. Ostrów Tumski po II wojnie światowej[]

    We wrześniu 1939 r. Poznań nie odniósł zniszczeń – mająca początkowo bronić miasta i Wielkopolski Armia Poznań w końcu wycofała się na wschód, gdzie wzięła udział między innymi w bitwie nad Bzurą, a miasto zostało oddane Niemcom bez walki. Poważnych zniszczeń Poznań doznał natomiast w 1945 r. – ciężkie walki o miasto toczyły się przez miesiąc, od 23 stycznia do 23 lutego, kiedy to ostatecznie skapitulowały resztki garnizonu niemieckiego na Cytadeli.

    Jan Długosz herbu Wieniawa (łac. Ioannes Dlugossius, Longinus; ur. 1 grudnia 1415 w Brzeźnicy, zm. 19 maja 1480 w Krakowie) – kronikarz, polski historyk, twórca jednego z najwybitniejszych dzieł średniowiecznej historiografii europejskiej, duchowny, geograf, dyplomata; wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka.Regotycyzacja (regotyzacja) – termin odnoszący się do działań o charakterze konserwatorskim, przeprowadzanych na budowlach (najczęściej kościołach) pierwotnie gotyckich, przebudowanych w późniejszym okresie (najczęściej w baroku - patrz barokizacja). Stosowana od XIX w., w zamierzeniu mająca przywrócić budowli czystość stylistyczną, często powodowała jednak zniszczenie wartościowych elementów wystroju architektonicznego. Po drugiej wojnie światowej zastosowana przy odbudowie katedr w Poznaniu i Gnieźnie.
    Zdjęcie satelitarne Ostrowa Tumskiego i Śródki, rok 1965

    Sam Ostrów Tumski został zajęty przez oddziały radzieckie 16 lutego. Poszczególne obiekty na wyspie zostały dotknięte działaniami wojennymi w różnym stopniu; najbardziej ucierpiała katedra. Ksiądz Józef Nowacki tak opisał zniszczenie poznańskiej katedry:

    Bitwa nad Bzurą inaczej zwana bitwą pod Kutnem rozegrała się w dniach od 9 do 18-22 września 1939 roku. Była to największa bitwa podczas kampanii 1939 roku. Została stoczona przez dwie polskie armie "Poznań" (gen. Tadeusz Kutrzeba) i "Pomorze" (gen. Władysław Bortnowski) z niemieckimi 8 Armią (gen. Johannes Blaskowitz) i 10 Armią (gen. Walter von Reichenau) z Grupy Armii Południe ("Süd") (gen. Gerd von Rundstedt).Lodowiec – wolno płynąca masa lodu powstałego z przekształcenia pokładów wiecznego śniegu. Lodowce są największym rezerwuarem wody słodkiej na Ziemi i drugim po oceanach wody na świecie.

    Wspomniane wystrzały zostały oddane prawdopodobnie przez wojska radzieckie; sądząc po rozmiarach zniszczeń, katedra i Ostrów Tumski były obiektem znacznie większego ostrzału artyleryjskiego niż dwa pociski, o których pisze ks. Nowacki. Pozostałe obiekty Ostrowa Tumskiego, w tym kościół Najświętszej Marii Panny, ucierpiały w mniejszym stopniu.

    Florian Stablewski (ur. 16 października 1841 we Wschowie, zm. 24 listopada 1906 w Poznaniu) – polski biskup rzymskokatolicki, poseł do sejmu pruskiego w latach 1876–1891, arcybiskup metropolita poznański i gnieźnieński oraz prymas Polski w latach 1891–1906.Piastowie – pierwsza historyczna dynastia panująca w Polsce od ok. 960 do 1370 roku. Za jej protoplastę uchodzi legendarny Piast, syn Chościska, rataj spod Gniezna. Według legendy syn Piasta – Siemowit został pierwszym księciem Polan. Kolejnymi byli Lestek i Siemomysł. Pierwszym władcą z dynastii Piastów, którego historyczność nie jest kwestionowana, był Mieszko I.
    …i obecny wygląd katedry

    Po wojnie rozgorzała dyskusja o tym, w jakim kształcie odbudować zniszczoną katedrę. W końcu zadecydowano o porzuceniu form barokowo-klasycystycznych, w jakich pozostawała ona od przebudowy w XVIII wieku, i regotycyzacji świątyni. Obecny wygląd katedry jest więc całkiem inny niż do 1945 r., przebudowano też wnętrze, między innymi usunięto wysokiej klasy artystycznej barokowy ołtarz główny, a w jego miejsce wstawiono późnogotycki ołtarz z kościoła w Górze Śląskiej.

    Renifer (ren, Rangifer tarandus) – ssak z rodziny jeleniowatych, zamieszkujący arktyczną tundrę i lasotundrę w Eurazji i Ameryce Północnej. Dla podgatunków północnoamerykańskich stosuje się nazwę karibu.Grzybowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie wrzesińskim, w gminie Września, 7 km na północny wschód od miasta Wrześni. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

    Oprócz odbudowy i naprawy zniszczonych zabytków Ostrowa Tumskiego, po II wojnie światowej dokonano też bardzo istotnych zmian w układzie rzecznym i komunikacyjnym wyspy. W latach 60. zasypano stare, zachodnie, koryto Warty, na skutek czego Chwaliszewo przestało być wyspą; a główny nurt rzeki skierowano bardziej na wschód. Najważniejszą zmianą było poprowadzenie przez wyspę głównej trasy komunikacyjnej z zachodu na wschód z mostami Bolesława Chrobrego i Mieszka I, która przecięła wyspę na dwie części. Rozbiło to dawny układ zabytkowy Ostrowa Tumskiego i w pewnym stopniu przyczyniło się do izolacji Ostrowa (a także Śródki, leżącej na prawym brzegu Warty) w stosunku do reszty miasta.

    Teatr Wielki im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu, zwany też Operą Poznańską – teatr w Poznaniu przy ul. Fredry 9 (Dzielnica Cesarska).Most Królowej Jadwigi w Poznaniu – most drogowy na rzece Warcie, w granicach administracyjnych miasta Poznania, otwarty w 22 lipca 1952 r. jako Most Juliana Marchlewskiego. Projektantem mostu był prof. Lucjan Ballenstaedt.

    Obecnie trwają starania o ponowne zintegrowanie Ostrowa Tumskiego z resztą substancji zabytkowej Poznania a także rewitalizację Śródki, która uległa znacznej degradacji na skutek poprowadzenia nowej trasy komunikacyjnej i odcięcia jej od Ostrowa. Celowi temu służyło przywrócenie w 2007 r. Mostu Śródeckiego (noszącego po rekonstrukcji nazwę Mostu Biskupa Jordana), łączącego bezpośrednio Śródkę z Ostrowem Tumskim, a także wytyczenie Traktu Królewsko-Cesarskiego – szlaku turystycznego przebiegającego między innymi przez Ostrów Tumski.

    Fort Winiary (nazywany potocznie Cytadelą) – centralny fort w strukturze poligonalnych umocnień Twierdzy Poznań (niem. Festung Posen) położony na Wzgórzu Winiarskim w Poznaniu. Był największym fortem artyleryjskim w Europie.Przemysł I (niepoprawnie Przemysław I) (ur. pomiędzy 5 czerwca 1220 a 4 czerwca 1221 w Trzebnicy, zm. 4 czerwca 1257 w Poznaniu), książę wielkopolski w latach 1239-1247 (współrządy z bratem), (według niektórych historyków w latach 1239-1241 tylko książę na Ujściu), 1247-1249 w Poznaniu i Gnieźnie, 1249-1250 w Poznaniu i Kaliszu, 1250-1253 w całej Wielkopolsce, 1253-1257 w Poznaniu.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Cybina – rzeka w województwie wielkopolskim będąca prawym dopływem Warty. Jej źródła znajdują się wśród łąk we wsi Nekielka, na wysokości około 120 m n.p.m. Początkowo płynie na południe, od przysiółka Leśna Grobla na zachód, przez Jezioro Góra na północny zachód, skąd dalej w kierunku zachodnim. Przepływa przez gminy: Kostrzyn, Pobiedziska, Swarzędz i miasto Poznań. Stan wody w ciągu roku zmienia się nawet o 1,5 m.
    Poznań (niem. Posen, łac. Posnania, jidysz פּױזן Pojzn) – miasto na prawach powiatu w zachodniej Polsce, położone na Pojezierzu Wielkopolskim, nad Wartą, u ujścia Cybiny. Historyczna stolica Wielkopolski, od 1999 r. siedziba władz województwa wielkopolskiego i powiatu poznańskiego. Miasto jest istotnym węzłem drogowym i kolejowym, funkcjonuje tu również międzynarodowy port lotniczy.
    Śródka – część Poznania, włączona do miasta w 1800 roku. Obejmuje niewielki obszar, leży na wschód od Ostrowa Tumskiego, po drugiej stronie Cybiny (Kanału Ulgi, odnogi Warty). Należy do osiedla samorządowego Ostrów Tumski-Śródka-Zawady-Komandoria.
    Ostrów Lednicki – największa z pięciu wysp na jeziorze Lednica, położona w jego południowej części, najbardziej prawdopodobne miejsce Chrztu Polski. Na wyspie znajduje się stanowisko archeologiczne oraz od 1969 roku Muzeum Pierwszych Piastów. 16 września 1994 roku wyspa została wpisana na listę pomników historii.
    Jezioro Maltańskie, nazywane też Zbiornikiem Maltańskim – sztuczny zbiornik wodny położony w Poznaniu na prawym brzegu Warty, powstały w 1952 roku w wyniku spiętrzenia Cybiny. Zbiornik zajmuje maksymalnie obszar 67,5 ha (zależy od stopnia spiętrzenia) zaś jego długość to około 2,2 km (obwód 5,6 km) co czyni go największym sztucznym zbiornikiem wodnym miasta, a drugim co do wielkości w ogóle (po Jeziorze Kierskim). Średnia głębokość to nieco ponad 3,13 m a maksymalna to około 5 m.
    Ląd – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie słupeckim, w gminie Lądek, nad Wartą. Nazwy historyczne: Lenda, Lend.
    Jan Śniadecki (ur. 29 sierpnia 1756 w Żninie, zm. 9 lub 21 listopada 1830 w Jaszunach koło Wilna) – polski astronom, matematyk, filozof i geograf.

    Reklama