Orkady

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mapa fizyczna Orkadów
Latarnia Hoy na Graemsay

Orkady (ang. Orkney Islands, wym. [ˌɔːknɪˈaɪləndz]; gael. Àrcaibh) – archipelag na północ od wybrzeży Szkocji, na granicy Morza Północnego i otwartego Oceanu Atlantyckiego. W jego skład wchodzi 67 wysp o łącznej powierzchni 990 km². Około 20 z nich jest zamieszkanych.

Zatoka – część zbiornika wodnego (oceanu, morza, jeziora) wcinająca się w ląd, ograniczona często od wód otwartych przylądkami lub małymi wyspami, przy czym rozmiary i kształt tego akwenu nie mają większego znaczenia.Torfowisko (ang. peatland, mire, niem. Moor, Moos, Ried, Filz) – jeden z typów mokradeł, siedlisk na tyle uwodnionych, że występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Jest to teren stale podmokły, o podłożu trudno przepuszczalnym, pokryty zbiorowiskami roślin bagiennych i bagienno-łąkowych. Torfowiska występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego, wilgotnego i chłodnego (północna część Eurazji i Ameryki Północnej, a także obszary górskie). Obszary te są cenne pod względem przyrodniczym, można je także wykorzystać gospodarczo – poprzez wydobywanie torfu. Torfowisko przyrasta średnio o 1 mm w ciągu roku.

Wyspy są zbudowane z paleozoicznych piaskowców. Mają powierzchnię pagórkowatą z licznymi formami polodowcowymi. Najwyższe wzniesienie wysp wynosi 477 m n.p.m.

Klimat umiarkowany morski. Powierzchnia bezleśna, pokryta wrzosowiskami i torfowiskami. Występują liczne jeziora. Ludność (21 420 – 2011) zajmuje się hodowlą owiec, bydła i drobiu oraz rybołówstwem, a także obsługą wydobycia ropy naftowej ze złóż w szelfie Morza Północnego. Główne miasto to Kirkwall leżący na wyspie Mainland. Administracyjnie Orkady są częścią Wielkiej Brytanii.

Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Normanowie (st. nord. Norrmaen, ludzie północy) – określenie stosowane w zachodniej Europie dla określenia mieszkańców Skandynawii w okresie ich ekspansji handlowej i terytorialnej w VIII-XII wieku. Od IX wieku Normanowie na podbijanych terenach tworzyli nowe organizacje państwowe, np. Normandię czy Islandię.

W IX wieku Orkady zostały skolonizowane przez Normanów i jako hrabstwo pod władzą jarla podległe królom Norwegii. W 1472 r. zostały włączone do Szkocji. W okresie I i II wojny światowej w zatoce Scapa Flow znajdowała się duża baza brytyjskiej floty wojennej, którą zamknięto w 1956 r.

Wyspy[ | edytuj kod]

  • Mainland (Pomona)
  • Wyspy północne[ | edytuj kod]

    Północna grupa wysp jest najbardziej rozległa i zawiera dużą liczbę wysp średniej wielkości, połączonych z Mainland siecią promów. Większość z nich znanych jest jako „holms” – bardzo małych wysepek (od holms w nazwie).

    Hodowla – zespół zabiegów i procesów w wytwarzanych sztucznie optymalnych warunkach dla rozwoju hodowanego zwierzęcia bądź rośliny, mający na celu otrzymanie w warunkach stworzonych przez człowieka organizmów żywych (np. doświadczalnych w nauce).Jarl – w średniowiecznej Skandynawii wojownik, przywódca drużyny wikingów lub dowódca floty. Pierwotnie słowo jarl oznaczało człowieka możnego, potężnego. Później tytuł oznaczający namiestnika królewskiego, zarządcę prowincji. W Wielkiej Brytanii od słowa jarl wywodzi się tytuł earl.

    Wyspy zamieszkane[ | edytuj kod]

  • Auskerry
  • Eday
  • Egilsay
  • Gairsay
  • North Ronaldsay
  • Papa Stronsay
  • Papa Westray
  • Rousay
  • Sanday
  • Shapinsay
  • Stronsay
  • Westray
  • Wyre
  • Inne[ | edytuj kod]

    Mniejsze wyspy i wysepki, wchodzące w skład grupy: Calf of Eday, Damsay, Eynhallow, Faray, Helliar Holm, Holm of Faray, Holm of Huip, Holm of Papa, Holm of Scockness, Kili Holm, Linga Holm, Muckle Green Holm, Rusk Holm i Sweyn Holm.

    Hrabstwa Szkocji (ang. counties lub shires) – dawne jednostki podziału terytorialnego Szkocji, istniejące co najmniej od XII wieku do 1975 roku. Bariery Churchilla (ang. Churchill Barriers) są serią czterech grobli na Orkadach (Szkocja) o całkowitej długości 2,3 km (1,5 mili) łączących ze sobą główną wyspę archipelagu Mainland (na północy) z South Ronaldsay (na południu) poprzez mniejsze wyspy: Burray, Lamb Holm i Glimps Holm. Bariery zostały zbudowane podczas drugiej wojny światowej jako ochrona kotwicowiska brytyjskiej marynarki wojennej w zatoce Scapa Flow. Obecnie służą jako droga komunikacyjna A961.

    Wyspy południowe[ | edytuj kod]

    Południowa grupa wysp skupia się wokół Scapa Flow. Wzgórze Ward Hill na Hoy jest najwyższym wzniesieniem w archipelagu Orkadów, podczas gdy South Ronaldsay, Burray i Lamb Holm połączone są z Mainland przez sieć grobli komunikacyjnych zwanych barierami Churchilla. Grupa wysepek Pentland Skerries leży bardziej na południe, bliżej stałego lądu Szkocji.

    Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.Eday (staronord. Eiðøy) – wyspa w archipelagu Orkady, położona na północ od wybrzeży Szkocji, na granicy Morza Północnego i otwartego Oceanu Atlantyckiego.

    Wyspy zamieszkane[ | edytuj kod]

  • Burray
  • Flotta
  • Graemsay
  • Hoy
  • South Ronaldsay
  • South Walls
  • Inne[ | edytuj kod]

    Pozostałe wyspy południowe to: Calf of Flotta, Cava, Copinsay, Corn Holm, Fara, Glims Holm, Hunda, Lamb Holm, Rysa Little, Switha i Swona.

    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Lądolód - gruba warstwa lodu przykrywająca wielki obszar ziemi; występuje na Antarktydzie i Grenlandii. W Polsce występował podczas zlodowaceń plejstoceńskich.
    Powierzchnia to dwuwymiarowy odpowiednik pojęcia krzywej. Także potoczne określenie pola powierzchni (np. mówiąc o "powierzchni w km²" mamy na myśli właśnie pole powierzchni).
    Jezioro – naturalny śródlądowy zbiornik wodny, którego występowanie uwarunkowane jest istnieniem zagłębienia (misy jeziornej), w którym mogą gromadzić się wody powierzchniowe, oraz zasilaniem przewyższającym straty wody wskutek parowania lub odpływu. Większość jezior występuje na obszarach zajmowanych niegdyś przez lodowiec. Woda z topniejącego lodowca wypełniała doliny i tworzyła jeziora. Powstanie mis jeziornych wiąże się przede wszystkim z procesami geologicznymi. Zasilanie należy natomiast przede wszystkim od warunków klimatycznych. Jezioro różni się od stawu występowaniem strefy afotycznej – światło nie dociera do dna uniemożliwiając tam rozwój roślinności.
    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.
    Kirkwall (scots Kirkwaa, gael. Baile na h-Eaglaise) – stolica i największe miasto Orkadów, archipelagu u północnych wybrzeży Szkocji. Przemysł spożywczy, budowa łodzi i port morski. Miasto liczy ok. 9 tys. mieszkańców. Posiada połączenia promowe z Aberdeen i Lerwick.
    Ropa naftowa (olej skalny, czarne złoto) – ciekła kopalina, złożona z mieszaniny naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych (bituminów), z niewielkimi domieszkami azotu, tlenu, siarki i zanieczyszczeń. Ma podstawowe znaczenie dla gospodarki światowej jako surowiec przemysłu chemicznego, a przede wszystkim jako jeden z najważniejszych surowców energetycznych.
    Miasto (od prasłow. „местьце", „mě́sto"–„miejsce”) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

    Reklama