• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Organy - Tatry

    Przeczytaj także...
    Rynna – wklęsła forma ukształtowania terenu górskiego. Ma formę zagłębienia w stoku lub ścianie i jest przy tym węższa oraz płytsza od żlebu. Rynny bywają trawiaste, piarżyste albo skaliste, w zimie mogą być wypełnione śniegiem lub lodem. Podobnymi typami formacji są też komin czy depresja – często rozróżnienie pomiędzy nimi jest płynne i umowne.Fałd – ciągła deformacja tektoniczna polegająca na wygięciu plastycznym pierwotnie płasko ułożonych warstw skalnych bez przerwania ich ciągłości. Wyróżnia się dwie formy fałdu, przeważnie sąsiadujące ze sobą: antykliny i synkliny (łęki). Antyklina posiada w swoim jądrze utwory starsze, natomiast synklina posiada w swoim jądrze utwory młodsze. Zwykle antyklina jest wypukła ku górze, a synklina wklęsła ku górze, ale nie dotyczy to fałdów leżących, przewalonych, silnie przechylonych i pionowych.
    Półka – rodzaj formacji skalnej. We wspinaczce i taternictwie jest to pozioma lub skośna formacja skalna w ścianie lub stoku góry, z wyglądu nieco przypominająca półkę meblową. Jest też podobna do zachodu, jednak jest od niego mniejsza i krótsza, zwykle też bardziej regularna i płaska. Bardzo wąską półkę (tak wąską, że tylko na szerszych gzymsach można postawić stopę) nazywa się gzymsem.
    Organy (z lewej strony) i Zdziary – widok z Polany na Stołach
    Górna część Organów (mur skalny)
    Organy – widok z Polany na Stołach

    Organy – część orograficznie prawych zboczy Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Nazwa jest ludowego pochodzenia. Wyżłobione w wapiennych ścianach rowki i powstałe od spływającej wody smugi na skałach przypominały góralom piszczałki w organach kościelnych.

    Zdziary Pisaniarskie – postrzępiony grzbiet górski po wschodniej stronie Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Według Wielkiej encyklopedii tatrzańskiej ciągnie się od Upłazkowej Przełączki ponad Pisaniarskim Żlebem w kierunku Organów. Władysław Cywiński w 3. części przewodnika Tatry używa nazwy Zdziary (bez przymiotnika Pisaniarskie) i inaczej określa granice. Według niego Zdziary ciągną się od Białego Siodełka (ok. 1570 m) po Karczmarski Przechód (ok. 1660 m), a ich obramowanie tworzy Pisaniarski Żleb (Żleb nad Pisaną) i jego ramiona: Karczmarski Żleb opadający z Karczmarskiego Przechodu i Biały Żleb opadający z Białego Siodełka.Władysław Cywiński (ur. 12 sierpnia 1939 w Wilnie, zm. 12 października 2013 w Dolinie Złomisk) – polski taternik, przewodnik tatrzański, alpinista, inżynier elektronik.

    Pierwotnie Organami nazywano całe zbocze w północno-zachodniej grani Upłaziańskiej Kopy, od dna Doliny Kościeliskiej aż po Białą Turnię. Obecnie nazwą Organy obejmuje się obszar od dna doliny po turnię Rękawica (ale bez tej ostatniej). W tak rozumianym masywie Organów wyróżnia się dwie części:

    Jaskinia Czarna – jaskinia w Tatrach Zachodnich w masywie Organów w Dolinie Kościeliskiej. Jest szósta pod względem długości i dziewiąta pod względem deniwelacji w Polsce. Charakteryzuje się obszernymi korytarzami. Wejście do jaskini znajduje się u podnóży Czarnej Turniczki. Posiada kilka pięter połączonych pionowymi ciągami o znacznej wysokości. Najwyższy punkt stanowią Partie Wawelskie, najniższy jest zlokalizowany w Partiach Tehuby. Wody z jaskini zasilają wywierzysko w Organach i Lodowe Źródło.Kozica tatrzańska (Rupicapra rupicapra tatrica) – ssak z rodziny krętorogich (Bovidae), podgatunek kozicy (Rupicapra rupicapra) występujący w Tatrach oraz w Niżnych Tatrach na Słowacji (populacja introdukowana w latach 1969-74). Jest najdalej na północ wysuniętą populacją kozicy.
  • część górna – pionowa ściana ciągnąca się od Zbójnickiego Siodełka po niewielką ściankę po zachodniej stronie Kciuka w Rękawicy. Ściana ta ma formę muru skalnego – jest długa, a jej podstawa opada skośnie, podobnie jak grań, wskutek czego na całej długości ma niemal jednakową wysokość,
  • część dolna – strome zbocze poniżej tej ściany. Znajdują się w nim liczne dziury, chaszcze, turnie, progi i kazalnice. Szczególnie charakterystyczne dla tego obszaru są właśnie te ostatnie – od góry są łatwo dostępne, natomiast od dołu stromo podcięte.
  • W zbudowanych z wapieni i dolomitów formacjach geologicznych Organów znajduje się dobrze rozwinięty fałd, szczególnie dobrze widoczny z Polany na Stołach.

    Jaskinia – naturalna pusta przestrzeń w skale o rozmiarach umożliwiających jej penetrację przez człowieka. Najliczniejsze są jaskinie krasowe, grawitacyjne, tektoniczne, lodowcowe, wietrzeniowo-erozyjne lub pseudokrasowe. Odkrywanie (eksploracja), dokumentowanie oraz naukowe badanie jaskiń to speleologia.Rękawica (ok. 1365 m n.p.m.) – turnia w północno-zachodniej grani Upłaziańskiej Kopy w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Nazwa pochodzi od jej charakterystycznego kształtu – oglądana z dalszej odległości, np. z Polany Pisanej ma kształt jednopalczastej rękawicy, którą tworzy razem z sąsiednim Kciukiem.

    W masywie Organów znajduje się wiele jaskiń, m.in. udostępniona turystycznie Jaskinia Mroźna oraz dostępne tylko dla grotołazów: Jaskinia Czarna, Jaskinia Zimna, Jaskinia Naciekowa i Zbójnickie Okna, których dwa otwory wylotowe widoczne są z drogi prowadzącej Doliną Kościeliską. Po prawej stronie (patrząc od dołu) Wyżnich Zbójnickich Okien znajduje się podwójny i przewieszony komin. W odgałęzieniu głównego ciągu tego komina wyróżnia się obszerna nyża, dno której zasłane jest dużą ilością odchodów kozic. W górnej części muru znajduje się pas okapów, który można dostrzec również ze szlaku turystycznego dnem prowadzącego dnem Doliny Kościeliskiej, a także zauważalne tylko z bliższej odległości gzymsy, rynny, półki i płyty.

    Wspinaczka – przemieszczanie się w terenie na tyle stromym, że wymaga on użycia rąk co najmniej do utrzymania równowagi.Wapień – skała osadowa (chemogeniczna lub organogeniczna) zbudowana głównie z węglanu wapnia, przede wszystkim w postaci kalcytu.

    Stwierdzono tutaj występowanie pluskwicy europejskiej, chronionego prawnie gatunku rośliny. Występuje ona w Tatrach tylko na dwóch stanowiskach (drugie jest w Wąwozie Kraków).

    W masywie Organów najczęstszymi gośćmi są turyści zwiedzający Jaskinię Mroźną, która na wylot przebija całą grań od zbocza Wysranek po zbocze Organów. Dość często w masywie Organów, ale głównie pod ziemią, bywają grotołazi penetrujący duże jaskinie w jego wnętrzu. Najrzadziej bywają tutaj taternicy. Wspinaczka w tym rejonie Tatr dopuszczalna była do 1982 r. Do tej pory taternicy wytyczyli tutaj tylko dwie drogi wspinaczkowe. Lewą częścią południowo-zachodniej ściany po raz pierwszy przeszli Ryszard Laskowski, Maciej Lewicki, Leszek Nowiński i Robert Rodziński 11 kwietnia 1972 r., prawą częścią przez przewieszone płyty po raz pierwszy przeszli Mirosław Dąsal i Jan Muskat 19 i 21 września 1981 r. Ciekawostką jest, że dla jakichś powodów próbowano tutaj wspinać się już dawno; z jednej z nyż zwisa lina poręczowa wykonana z sizalu (taki rodzaj lin już dawno wyszedł z użycia).

    Zbójnickie Siodełko – niewielka przełączka w północno-zachodniej grani Upłaziańskiej Kopy w polskich Tatrach Zachodnich, położona tuż na północno-zachodnim końcu skalnego muru Organów. Nazwa pochodzi od znajdujących się w pobliżu jaskiń Zbójnickie Okna. Około 80 m powyżej Zbójnickiego Siodełka znajdują się Niżnie Zbójnickie Okna. Północno-wschodnie stoki przełączki (Wysranki) opadają do Żlebu pod Wysranki.Jaskinia Naciekowa – jaskinia we wschodnich zboczach Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Położona jest w dolomitowo-wapiennym masywie Organów, ok. 60 m powyżej Jaskini Zimnej. Jest to jaskinia rozwinięta horyzontalnie, o trzech oknach (1188, 1199, 1180 m n.p.m.) i deniwelacji 95 m. Słynie z licznych nacieków, które wśród tatrzańskich jaskiń należą do najlepiej rozwiniętych. Od nacieków tych pochodzi nazwa jaskini.

    Przypisy

    1. Tatry polskie. Mapa turystyczna 1:20 000. Piwniczna: Agencja Wyd. „WiT” s.c., 2006. ISBN 83-89580-00-4.
    2. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
    3. Władysław Cywiński: Tatry. Czerwone Wierchy, część zachodnia. Przewodnik szczegółowy, tom 3. Poronin: Wyd. Górskie, 1996. ISBN 83-7104-011-3.
    4. Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2003. ISBN 83-915859-1-3.
    5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botanik PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.


    Okap – rodzaj przewieszki, która jest odchylona od pionu pod kątem ok. 90 stopni, tak, że wspinacz ma nad głową poziomy fragment skały. Określenie to jest najczęściej używane w odniesieniu do daszków na tyle małych, że można sięgnąć do ich krawędzi ze ściany dochodzącej do przełamania okapu. W przypadku większej partii skały o tak dużym przewieszeniu nazywa się je dachem.Polana na Stołach lub krótko Stoły – wysokogórska polana leżąca na Stołach – niewielkim wapiennym masywie górskim w Tatrach Zachodnich, nad Doliną Kościeliską. Znajduje się na grzbiecie oraz wschodnim, stromym stoku, na średniej wysokości około 1300–1360 m. Dawniej była użytkowana pastersko, była częścią Hali Stoły. Znajdowało się na niej kilkanaście szałasów (obecnie tylko 3). Roztaczają się z niej rozlegle widoki na Hruby Regiel, Czerwone Wierchy i Giewont oraz na północne ściany Kominiarskiego Wierchu. Geolodzy mogą stąd podziwiać podręcznikowy wręcz przykład fałdu leżącego w Organach. Z górnej części polany istniała ścieżka na Suchy Wierch (10 min). Dawniej prowadził nią znakowany szlak na wierzchołek Stołów (obecnie jest zamknięty).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Jaskinia Mroźna – jaskinia we wschodnim zboczu Doliny Kościeliskiej w Tatrach, w masywie Organów, 120 m ponad dnem doliny. Wejście do jaskini znajduje się na wysokości 1100 m n.p.m., a otwór wyjściowy na wysokości 1112 m n.p.m. Całkowita długość jaskini wynosi 560 m.
    Zofia Radwańska-Paryska (ur. 3 maja 1901 w Warszawie, zm. 24 października 2001 w Zakopanem) – botaniczka, taterniczka, pisarka. Żona i współtowarzyszka pracy Witolda Henryka Paryskiego.
    Komin – pionowa formacja skalna posiadająca formę zagłębienia ograniczonego z trzech stron ścianami skalnymi (dwie ściany po bokach i jedna w głębi). Komin jest formacją na tyle dużą (szeroką), aby do jej wnętrza mógł wejść wspinacz. Podstawową techniką wspinaczki w kominie jest zapieraczka.
    Wąwóz Kraków – boczna, orograficznie prawa odnoga Doliny Kościeliskiej w polskich Tatrach Zachodnich. Wcięta jest głęboko w stoki masywu Ciemniaka i Upłaziańskiej Kopy.
    Wysranki – zalesiona dolna część południowo-zachodniego zbocza Żlebu pod Wysranki – bocznej odnogi Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. W jego dolnej części znajduje się otwór wlotowy do udostępnionej turystycznie Jaskini Mroźnej. U samego podnóża Wysranek, przy Kościeliskim Potoku znajduje się ogromne wywierzysko – Lodowe Źródło odwadniające masyw Czerwonych Wierchów. W rejonie Wysranek odbywają się jesienią rykowiska jeleni.
    Ściana górska – zwykle stromy, bardzo stromy (urwisko), pionowy lub nawet przewieszony (przewieszka) stok góry o podłożu skalnym lub lodowcowym o w miarę jednolitej wystawie, będący jedną z największych formacji terenowych rozpoznawanych we wspinaczce. Ściana górska może mieć wiele setek metrów wysokości, ale wspinacze tą nazwą określają także znacznie mniejsze, ledwie kilkunastometrowe skałki lub ostańce.
    Zbójnickie Okna lub Zbójeckie Okna – dwie jaskinie w wapiennych ścianach po wschodniej stronie Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Znajdują się blisko siebie w turniach Organów. Są to: Okno Zbójnickie Niżnie o długości korytarzy 160 m, położone na wysokości 1227 m n.p.m. i Okno Zbójnickie Wyżnie o długości korytarzy 14,5 m, położone na wysokości 1274 m n.p.m.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.024 sek.