• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Oprzęd

    Przeczytaj także...
    Przepoczwarczenie – faza rozwoju złożonego u owadów, występująca u owadów z przeobrażeniem zupełnym. Proces przeobrażenia larwy w poczwarkę. Czasami błędnie określany nazwą przepoczwarzenie. Przepoczwarczenie (od poczwarki a nie poczwary) następuje zazwyczaj w ukryciu, często w osłaniającym oprzędzie.Imago (łac. imago – wizerunek, obraz; l.mn. – imagines; pol. l.mn. „imaga”), owad dorosły, owad doskonały – ostateczne stadium w rozwoju osobniczym owadów przechodzących proces przeobrażenia. Imago nie przechodzi już linień. U większości gatunków jest osobnikiem zdolnym do rozrodu, często niepobierającym pokarmu lub pobierającym jedynie w minimalnych ilościach.
    Larwa (łac. larva – maska, widmo, lm larvae) – postać i stadium rozwoju postembrionalnego (młodocianego) zwierzęcia, charakteryzujące się możliwością wzrostu, często różniące się anatomicznie, fizjologicznie i ekologicznie od postaci dojrzałej osobników tego samego gatunku. Występuje powszechnie w rozwoju bezkręgowców, ryb i płazów.
    Oprzęd
    Oprzęd Zygaena sp.
    Oprzęd tygrzyka paskowanego
    Poczwarki i oprzęd (w środku) Cactoblastis cactorum
    Oprzęd Cycnia tenera
    Oprzędy Actias luna
    Domek Canephora hirsuta
    Oprzęd jedwabnika morwowego
    Domek chruścika Phryganea bipunctata
    Gniazdo Malacosoma americanum
    Gniazdo barczatki puchowicy (Eriogaster lanestris)
    Gniazdo barczatki puchowicy (Eriogaster lanestris)

    Oprzęd – luźna, włóknista struktura wykorzystywana w celu ochrony przed niekorzystnymi warunkami środowiska lub jako sieci łowne, utworzona z cienkich, jedwabistych nici przędnych powstających z wydzieliny gruczołów przędnych wielu stawonogów lub gruczołu bisiorowego małży.

    Stawonogi (Arthropoda, z gr. ἄρθρον arthron – staw + πούς, ποδός pous, podos – noga) – najliczniejszy w gatunki typ zwierząt na Ziemi. Dotychczas opisano ponad milion gatunków. Według danych IUCN opisano 950 000 gatunków owadów i 40 000 skorupiaków. Liczby w pozostałych grupach stawonogów wahają się – w zależności od źródła – od kilkunastu tysięcy (np. wije) do ponad 60 tysięcy gatunków pajęczaków, a z każdym rokiem przybywa ich coraz więcej.Phryganeidae – chruścikowate, rodzina owadów wodnych z rzędu chruścików (Insecta: Trichoptera). Należą do największych chruścików, zarówno larwy jak i imagines. Larwy budują przenośne domki, zbudowane z części roślinnych lub detrytusu. Czasami wykorzystują fragment źdźbła trzciny. Należą do nielicznych chruścików budujących przenośne domki, które mogą swój domek opuścić (np. pod wpływem stresu) i przenieść się do innego (u większości jedynie pierwsze stadia larwalne potrafią zacząć budowę domku, kolejne jedynie go rozbudowują).

    Oprzęd stanowi osłonę larw, poczwarek, kokonów, rzadziej imagines (nogoprządki). U motyli oprzęd wytwarzany jest przez gąsienice i stanowi ich schronienie na czas przepoczwarczenia. U wielu gatunków nici oprzędu stanowią spoiwo do budowy schronienia, np. gąsienice żerujące na korze drzew chronią się w oprzędzie z drobin pogryzionej kory i miazgi drzewnej, a mole ubraniowe wykorzystują do tego celu resztki pokarmowe. Takie schronienia również są nazywane oprzędem. Larwy koszówkowatych oraz chruścikowatych budują konstrukcje wykonane z różnych materiałów połączonych nićmi oprzędu, nazywane domkami. Koszówkowate wykorzystują ścinki suchych traw, a chruściki liście, szczątki roślin wodnych, muszle i piasek. Domki zwykle są powiększane wraz ze wzrostem ich lokatora i tylko czasami budowane na wyrost – wtedy pełnią również rolę pułapki pokarmowej. Chruściki budują również z oprzędu podwodne sieci łowne rozpinane pomiędzy roślinami lub podwodnymi przedmiotami. Takie sieci mają kształt lejków lub woreczków i służą chwytaniu pokarmu płynącego z nurtem wody.

    Gruczoły przędne (sericteria l.poj. sericterium) – występujące u wielu stawonogów narządy wydzielające płynną, lepką substancję, krzepnącą pod wpływem enzymów w zetknięciu z powietrzem do postaci jedwabistej nici przędnej wykorzystywanej do budowy oprzędu, oplątu lub pajęczyny. Gruczoły przędne mają różną w zależności od gatunku budowę. Występują u larw chruścików, motyli, chrząszczy i błonkoskrzydłych oraz u postaci dorosłych (imago) psotników, czerwców, nogoprządek i pajęczaków. Gruczoły przędne larw są przekształconymi gruczołami ślinowymi. U pająków znajdują się w kądziołkach przędnych.Topik (Argyroneta aquatica) – gatunek wodnego pająka z rodziny topikowatych (Argyronetidae). Osiąga 15 mm długości. Bywa niekiedy klasyfikowany w rodzinie lejkowcowatych (Agelenidae).

    Niektóre larwy, zwłaszcza te które wylęgają się z jaj wczesną wiosną np. barczatki pierścieniówki pokrywają gęstym oprzędem cały fragment (zwykle szczyt) pędu, na którym żerują. Taki oprzęd wiosenny chroni je przed zimnem nocnym oraz zimnem spowodowanym typowymi dla wiosny zmianami pogody. Umożliwia też ukrycie się na jeszcze dość ubogiej w liście gałęzi.

    Prządkowate, jedwabnikowate, prządki (Bombycidae) – rodzina motyli obejmująca około 300 gatunków występujących w strefach tropikalnych i subtropikalnych Azji i Afryki.Mól włosienniczek (Tineola bisselliella) – mały motyl nocny z rodziny molowatych, szkodnik niszczący ubrania, powszechnie znany jako mól odzieżowy albo mól ubraniowy.

    Świeże oprzędy są zazwyczaj białe lub żółte, z upływem czasu szarzeją i ciemnieją (w siatkę oprzędu dostaje się kurz). Dorosły owad musi przegryźć – przerwać warstwy oprzędu i wydostać się na zewnątrz.

    Zewnętrzna warstwa oprzędu larw niektórych motyli i rośliniarek złożona z nieregularnie rozłożonych włókien nazywana jest oplątem.

    Gąsienice z rodziny namiotnikowców (Yponomeutidae) i niektóre trociniarkowate budują wspólne oprzędy ochronne w kształcie namiotów (stąd nazwa rodziny namiotnikowców).

    Babie lato – unosząca się w powietrzu, w pogodne dni jesienne, nić przędna niektórych pająków. Potocznie również okres, w którym to zjawisko występuje. W Europie Środkowej jest to zwykle druga połowa września.Jedwab – włókno pochodzenia zwierzęcego (białkowe) uzyskiwane z kokonu jedwabnika morwowego lub jedwabnika dębowego. Światowa produkcja jedwabiu na poziomie ok. 50 000 ton rocznie jest bardzo niewielka i stanowi zaledwie 0,2% całej produkcji włókien.

    Czatując na zdobycz pająk zwykle przebywa w oprzędzie. Pająk topik, mimo iż większość życia spędza pod wodą, musi oddychać powietrzem. Aby mieć go pod dostatkiem, buduje pod wodą dzwonowate oprzędy, wypełnia je powietrzem i wewnątrz tak powstałej bańki, spędza znaczną część swego życia, tam czeka na zdobycz, je i nocuje.

    Opląt – pętla utworzona z nici przędnej podtrzymująca larwę podczas procesu przepoczwarczania. Opląt pozostaje później na poczwarce, ale u owadów ukrywających poczwarkę w kokonie staje się niewidoczny.Trociniarkowate, trociniarki (Cossidae) - rodzina motyli, zaliczana do dużych motyli nocnych. Obejmuje ok. 670 gatunków. Cechą charakterystyczną dla rodziny jest uwsteczniony narząd gębowy. Czułki są krótkie, piłkowane, a czasem grzebieniaste. Skrzydła o rozpiętości od 2-10 cm, gęsto owłosione. Larwy żerują na drewnie drzew i krzewów.

    Oprzęd niektórych małżów budowany jest z nici nazywanych bisiorem

    Oprzęd jest często utożsamiany z kokonem, np. wykorzystywany do produkcji jedwabiu oprzęd jedwabnikowatych jest powszechnie nazywany kokonem.

    Zobacz też[]

  • nić pajęcza
  • babie lato
  • Przypisy

    1. Stadia preimaginalne czyli od jaja do motyla. Informator Turystyczno Przyrodniczy. [dostęp 23 marca 2008].
    2. Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych Władysława Kopalińskiego (wersja on-line) [dostęp 23 marca 2008]

    Bibliografia[]

    1. Józef Razowski: Słownik entomologiczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 146. ISBN 83-01-07907-X.
    2. Słownik języka polskiego. T. 2, L-P; red. nauk. Mieczysław Szymczak ; red. t. Hipolit Szkiłądź, Stanisław Bik, Celina Szkiłądź ; oprac. haseł Halina Chociłowska [et al.], ISBN 83-01-10904-1 (t. 2), s. 534
    Koszówkowate, koszówki (Psychidae) – rodzina przeważnie małych, niepozornych szaro lub brunatno ubarwionych motyli nocnych należących do grupy tzw. Macrolepidoptera. W Palearktyce znanych jest 396 gatunków (Sauter i Hattenschwiller, 1991), zaś w Polsce występuje 37 gatunków (Marciniak, 2000), jednakże status taksonomiczny części z nich pozostaje nadal otwarty, dlatego liczba może ulec zmianie.Bisior (starorus. biser – naszyjnik z pereł) – wiązka jedwabistych nici powstająca z szybko krzepnącej wydzieliny niektórych, głównie morskich małżów (omułek, szołdra) lub rzadko słodkowodnych (racicznica). Wśród gatunków występujących w Polsce bisior wytwarza racicznica zmienna.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Poczwarka, stadium spoczynkowe (łac. pupa, l.mn. pupae) – stadium rozwojowe owadów o przeobrażeniu zupełnym, poprzedzające postać dorosłą – imago.
    Nić przędna – wielofunkcyjna, długa i cienka nić, włókno powstające w efekcie zakrzepnięcia na powietrzu wydzieliny gruczołów przędnych niektórych stawonogów, zbudowane z włókien fibroinowych sklejonych serycyną. Nić przędna pająków nazywana jest nicią pajęczą, a utworzone z niej sieci łowne – pajęczyną. Powszechnie nazwy te są używane jako tożsame, zarówno w znaczeniu samej nici jako włókna (nić jedwabnika, nić pajęcza, nici pajęczyny), jak i wytworzonych z nich struktur (sieci łowne, opląt, oprzęd i inne).
    Motyle, inaczej łuskoskrzydłe (Lepidoptera – z stgr. λεπίς lepis, dopełniacz λεπίδος lepidos – "łuska" i πτερόν pteron – "skrzydło") – rząd owadów uskrzydlonych, blisko spokrewniony z chruścikami.
    Barczatka pierścieniówka znana także jako barczatka pierścienica lub pierścienica nadrzewka (Malacosoma neustria syn. Malacosoma neustrium) – owad z rzędu motyli. Gatunek obejmujący zasięgiem całą palearktyke, ponadto zawleczony do Ameryki Północnej. Spotykany licznie w całej Polsce w lasach liściastych i mieszanych, ogrodach, sadach i parkach.
    Kokon (z fr. cocon – powłoka) – zewnętrzna osłona jaj zwierząt z różnych jednostek systematycznych (robaków, pierścienic, mięczaków i stawonogów) zbudowana z różnych wydzielin ciała. Kokon jest wytwarzany przez zapłodnioną samicę, w formie jednolitej, skórzastej powłoki, izolującej jajo od otoczenia, chroniącej przed niesprzyjającymi warunkami środowiska, drapieżnikami i rozwojem grzybów. Zawiera substancje odżywcze dla wylęgającego się zwierzęcia. W szerszym znaczeniu termin kokon używany jest również dla oprzędu i kokonu rzekomego.
    Małże (Bivalvia, z gr. bi – dwa + łac. valva – skorupka), dawniej również blaszkoskrzelne (Lamellibranchiata) – takson w randze gromady obejmujący około 8000 gatunków mało aktywnych lub osiadłych, wyłącznie wodnych, bentosowych mięczaków (Mollusca) o bocznie spłaszczonym ciele okrytym dwuklapową muszlą. Ciało małża składa się z tułowia (zwanego workiem trzewiowym) i nogi. Jest pozbawione głowy, szczęki i tarki. Małże pełzają, żyją w dnie, ryją, pływają lub przytwierdzają się bisiorem do podłoża. Liczne gatunki, np. ostrygi, wenerydowate i omułki, są jadalne. Z niektórych pozyskuje się cenne perły oraz masę perłową. Małże są znane od kambru. W wodach śródlądowych Polski stwierdzono występowanie 34 gatunków – m.in.: szczeżuja pospolita (Anodonta piscinalis), kilka gatunków skójek (Unio) i racicznica zmienna (Dreissena polymorpha) – a w Morzu Bałtyckim 9 gatunków.
    Gąsienica (łac. eruca) – typ larwy u motyli i błonkówek z podrzędu rośliniarek, jedno ze stadiów rozwoju. Charakteryzuje się miękkim ciałem o robakowatym kształcie i metamerii homonomicznej oraz obecnością nieczłonowanych przydatków odwłokowych nazywanych posuwkami. Jest przykładem larw polipodialnych.

    Reklama