• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Opera



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Nabucco (skrót od Nabucodonosor - pol. Nabuchodonozor) – opera w czterech aktach Giuseppe Verdiego, wystawiona po raz pierwszy w La Scali 9 marca 1842 roku.Idomeneusz, król Krety (Idomeneo, Re di Creta, KV 366) – trzyaktowa opera z muzyką Wolfganga Amadeusza Mozarta do libretta autorstwa Giambattisty Vareski.
    Wnętrze opery La Fenice w Wenecji w 1837 roku

    Opera (wł. opera < łac. opera „dzieło, utwór, praca, wysiłek”) – sceniczne dzieło muzyczne wokalno-instrumentalne, w którym muzyka współdziała z akcją dramatyczną (libretto). Istotą tego gatunku muzycznego jest synteza sztuk, czyli połączenie słowa, muzyki, plastyki, ruchu, gestu oraz gry aktorskiej. Podobnie jak i balet, wywodzi się z włoskich, renesansowych maskarad karnawałowych, które przerodziły się w widowiska dramatyczne. Opera składa się z aktów, które podzielone są na sceny.

    Giulio Caccini (ur. ok. 1545 prawdopodobnie w Rzymie lub w Tivoli - pogrzebany 10 grudnia 1618 we Florencji) – włoski kompozytor i śpiewak, członek Cameraty Florenckiej; nazywany Giulio Romano.Heca albo polowanie na zająca (opera) – anonim polski, jednoaktowa polska barokowa opera komiczna w 3 odsłonach, zachowana bez tytułu, datowana na podstawie zapisu nutowego na przełom XVII/XVIII w., o tematyce łowieckiej, uznawana jest dzisiaj za najstarszą zachowaną polską operę. Rękopis opery bez strony tytułowej i zakończenia, odkryty przez muzykologa, prof. Uniwersytetu Jana Kazimierza, Adolfa Chybińskiego, działającego do 1939 na terenie województwa lwowskiego i ówczesnej Polski południowo-wschodniej, pochodzi z nieustalonego dziś archiwum dworskiego, miejskiego lub kościelnego. Utwór przypuszczalnie mający charakter okazjonalny, prawdopodobnie dedykowany nieznanemu dziś łowczemu z jednej z ordynacji I Rzeczypospolitej z okazji jego imienin lub urodzin, po śmierci prof. Adolfa Chybińskiego został przekazany wraz z archiwum profesora do biblioteki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, tam został skatalogowany jako kantata myśliwska. Utwór został zbadany i opracowany przez prof. Jerzego Gołosa, który nadał mu tytuł Heca albo polowanie na zająca: krotochwila myśliwska w jednym akcie i opracował zakończenie. Według opinii prof. Jerzego Gołosa pewne słowa użyte w libretcie opery np. wszytek czy ÿ - y jotowane po raz ostatni w pisowni staropolskiej notowano ok. 1680 r., później wyszło to z użycia. Prapremiera opery w opracowaniu prof. Jerzego Gołosa i aranżacji wokalno - instrumentalnej Piotra Orlińskiego miała miejsce w Muzeum - Zamku Górków w Szamotułach 17 października 2008. Kierownictwo prawykonania - Radosław Jastak. Wykonawcy - zespół Nemrod oraz artyści scen poznańskich.

    Opera złożona jest z:

  • partii wokalnych
  • solowych (recytatywy, arie)
  • zespołowych (ansamble)
  • chóralnych
  • partii orkiestrowych
  • uwertura
  • intermezzo
  • wstawek baletowych
  • czasami również z partii mówionych
  • Od XVII wieku mianem tym określa się dzieło sceniczno-muzyczne wykonywane z udziałem orkiestry. Istnieje kilka rodzajów opery:

  • opera seria – poważna (wyłącznie śpiewana)
  • opera buffa – komiczna
  • opera semiseria – poważna z elementami komicznymi
  • opera balladowa – inaczej śpiewogra
  • opera wodewilowa – lekki muzyczny utwór sceniczny o cechach farsy, ze śpiewami, tańcami i pantomimą
  • operetka – dzieło operowe o tematyce rozrywkowej
  • Historia opery[ | edytuj kod]

    Opera w baroku[ | edytuj kod]

    Powstanie opery zawdzięczamy działalności grupy kompozytorów, filozofów, poetów i muzyków włoskich, zwanej Cameratą florencką. Postulowali oni skonstruowanie przedstawienia z udziałem muzyki, ale było to niemożliwe, dopóki w muzyce panowała polifonia. Wielogłosowość polifoniczna nie pozwalała na czytelne i wyraziste prezentowanie tekstu i poprowadzenie dramaturgii przedstawienia.

    Operetka (wł. operetta) – sceniczny utwór muzyczny z dialogami mówionymi, zbliżony do opery, charakteryzujący się lekką, melodyjną muzyką i komediową akcją.Monodia akompaniowana – gatunek monodii, styl śpiewu solowego przeznaczony na jeden głos z towarzyszeniem instrumentu.

    Marzenia i postulaty Cameraty florenckiej mogły zostać zrealizowane wówczas, kiedy pojawiła się nowa technika kompozytorska – seconda practica, a wraz z nią monodia akompaniowana.

    Autorem pierwszej kompozycji, w której poezja dominuje nad muzyką, w której deklamacyjny śpiew wsparty jest harmonicznym akompaniamentem był Vincenzo Galilei. Tym samym dał przykład, jak można zastosować tę technikę w teatrze.

    W 1597 roku powstała pierwsza dramma per musica (tak nazywano pierwsze opery włoskie) Jacopo Periego do libretta Ottavio Rinucciniego, członków Cameraty florenckiej, pod tytułem Dafne. Niestety partytura tego przedstawienia zaginęła. W 1600 roku pojawiły się dwa kolejne dzieła napisane także do libretta Ottavio Rinucciniego pt. Eurydyka, skomponowane przez dwóch florenckich kompozytorów: Jacopo Periego i Giulio Cacciniego (obie się zachowały). Oba przedstawienia napisane były w stylu recytatywnym. Premiera Eurydyki była wielkim wydarzeniem artystycznym, które dużym echem odbiło się w ówczesnych Włoszech. Początki opery związane były z teatrem dworskim, dlatego kolejne premiery odbywały się na dworach książęcych. Ogromne koszty związane z wystawieniem dramma per musica decydowały o niewielkiej liczbie przedstawień, a miejsce wystawienia wpływało na elitarny charakter opery na początku jej istnienia.

    Polska tradycja operowa – pojęcie podlegające wielu definicjom, ponieważ można ją uznać za tradycję wystawiania oper w Polsce, bądź za tradycję tworzenia oper w języku polskim przez polskich kompozytorów, lub librecistów. Tak zwaną operę polską można zdefiniować jako operę dotyczącą Polski, polskiego kompozytora (tak mówi się o Ubu Rex Krzysztofa Pendereckiego), lub jako operę w języku polskim, bądź też polski gmach, w którym odbywają się przedstawienia operowe.Falstaff – komediowa opera liryczna w trzech aktach. Libretto według "Wesołych kumoszek z Windsoru" i "Henryka IV" Williama Szekspira napisał Arrigo Boito, a muzykę skomponował Giuseppe Verdi.

    Kolejną ważną postacią była Francesca Caccini – córka Giulia Caccini, autorka dramma per musica pt. Wyzwolenie Ruggiera z wyspy Alcyny.

    Duży wpływ na dalszy rozwój opery miała twórczość Claudio Monteverdiego. Jego największe dzieło to opera Orfeusz wystawiona w 1607 roku w Mantui. W oparciu o wzory stworzone we Florencji skomponował dzieło wyjątkowe pod względem ukształtowania przedstawienia, jak i muzycznym, dlatego też jego dziś uważamy za twórcę gatunku operowego.

    Antonio Lucio Vivaldi zwany Il Prete Rosso, co po polsku znaczy "Rudy Ksiądz" (ur. 4 marca 1678 w Wenecji, zm. 28 lipca 1741 w Wiedniu) – włoski skrzypek i kompozytor, kapłan katolicki.Wirtuoz (wł. virtuoso z łac. virtus - umiejętność, doskonałość) - wybitny instrumentalista, mistrz danego instrumentu. Muzyk zdolny pokonać najbardziej skomplikowane problemy techniczne. Wirtuozeria może się łączyć z pogłębioną interpretacją, często jednak stanowi cel sam w sobie. We współczesnej kulturze muzycznej począwszy od XIX wieku, umacnia się przeświadczenie o prymacie interpretacji artystów nad wirtuozerią. Charakteryzuje się doskonałym słuchem i wyczuciem rytmu.

    Nowatorstwo Orfeusza Claudio Monteverdiego polegało na:

  • wyraźnym wzbogaceniu melodyki dzieła i jego formy
  • nadaniu nowej roli muzyce instrumentalnej, która nie tylko towarzyszy śpiewakom, ale także pojawia się jako element samodzielny
  • powiększeniu orkiestry
  • wprowadzeniu duetów i tercetów
  • urozmaiceniu przedstawienia poprzez dodanie fragmentów nawiązujących do stylu madrygałowego
  • Najważniejsze ośrodki rozwoju opery[ | edytuj kod]

    Rzym[ | edytuj kod]

    Ośrodek ten rozwijał się dzięki działalności rodziny Barberinich. Specjalnością opery rzymskiej, która pod względem nawiązań muzycznych przejęła wzory florenckie, było nadanie przedstawieniom wspaniałej scenografii. W Rzymie narodziła się tradycja przepychu wystawy teatralnej, bogactwa kostiumów i dekoracji, pojawiła się maszyneria teatralna. Autorem tego barokowego stylu był Gian Lorenzo Bernini.

    Arrigo Boito (Enrico Giuseppe Giovanni Boito, ur. 24 lutego 1842 w Padwie, zm. 10 czerwca 1918 w Mediolanie) − włoski poeta, kompozytor i librecista, syn włoskiego malarza miniaturzysty i polskiej hrabiny Józefiny Radolińskiej.Wolny strzelec (Der Freischütz) – opera w trzech aktach skomponowana przez Carla von Webera do libretta napisanego przez Friedricha Kinda.

    Głównym przedstawicielem dramatu rzymskiego był Stefano Landi, natomiast jego największym dziełem była opera Śmierć Orfeusza z 1619 roku.

    Wenecja[ | edytuj kod]

    W Wenecji w 1637 powstał pierwszy publiczny teatr operowy – Teatro San Cassiano. Otwarcie teatru publicznego w istotny sposób wpłynęło na formę i znaczenie opery. Gusta publiczności, jej umiłowanie pięknego śpiewu zdecydowały, że rozwój opery nie podążał w kierunku pogłębienia dramaturgii przedstawienia, ale koncentrował się na prezentacji bardzo trudnych do wykonania arii i duetów. Publiczność przybywająca tłumnie do teatrów nie interesowała się wciąż powracającymi wątkami mitów, przychodziła słuchać śpiewu swoich idoli. Rozplanowanie przebiegu przedstawienia było podporządkowane partiom primadonn i kastratów. Gra aktorska zeszła na drugi plan. Ze względów ekonomicznych zaczęto usuwać partie chóralne z przedstawień, gdyż zmniejszało to koszty wystawienia opery.

    Rusłan i Ludmiła (ros.: Руслан и Людмила) – opera Michała Glinki – w pięciu aktach, do której libretto napisał Walerian Szyrkow, jej premiera miała miejsce w Petersburgu 9 grudnia 1842 roku.Don Giovanni, pełny tytuł: Il dissoluto punito ossia il Don Giovanni (Rozpustnik ukarany, czyli Don Giovanni) - opera w dwóch aktach Wolfganga Amadeusza Mozarta z librettem Lorenzo da Ponte na podstawie sztuki Moliera Don Juan. Premiera odbyła się 29 października 1787 w Pradze, natomiast premiera zmienionej nieco przez Mozarta wersji miała miejsce w Wiedniu 7 maja 1788 roku. Opera należy do gatunku dramma giocoso, czyli dramatu zawierającego elementy komiczne i nadnaturalne. Sam Mozart określił ją w manuskrypcie jako opera buffa.

    Mimo tych negatywnych zmian, dokonały się jednak ważne reformy w języku muzyki operowej i należą do nich:

  • wyraźne rozgraniczenie między recytatywami a ariami
  • rozbudowa scen ansamblowych
  • kunsztowna rozbudowa arii, która coraz częściej miała wirtuozowski charakter
  • zwiększenie roli orkiestry
  • wzbogacenie wystawy teatralnej
  • W Wenecji po raz pierwszy zostaje użyta nazwa „opera” przez Francesco Cavallego w operze Wesele Tetydy i Peleasa w 1639 roku .

    Heinrich Marschner (ur. 16 sierpnia 1795 w Żytawie, zm. 16 grudnia 1861 w Hanowerze) – niemiecki kompozytor romantyczny, twórca oper.Jacques Offenbach (ur. 20 czerwca 1819 w Kolonii jako Jakob Eberst, zm. 5 października 1880 w Paryżu) – kompozytor francuski.

    Najważniejsi kompozytorzy weneccy tego czasu to:

  • Claudio Monteverdi
  • Francesco Cavalli
  • Pietro Antonio Cesti
  • Giovanni Legrenzi
  • Antonio Vivaldi
  • Tomaso Albinoni
  • Neapol[ | edytuj kod]

    Tradycje Neapolu w muzyce operowej sięgają XVII wieku. Największy wpływ na rozwój opery miała szkoła neapolitańska, składająca się z kilku pokoleń kompozytorów. Założycielem tej szkoły był Francesco Provenzale. W twórczości jej kompozytorów, w pierwszej połowie XVIII wieku dokonał się podział na operę buffa i operę seria.

    Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini (ur. 22 grudnia 1858 w Lukce, zm. 29 listopada 1924 w Brukseli) – włoski kompozytor muzyki operowej, wolnomularz.Faust – pięcioaktowa opera Charles’a Gounoda do libretta Jules’a Barbiera i Michela Carrégo, luźno oparta na pierwszej części dramatu Johanna Wolfganga Goethego o tym samym tytule. Prapremiera utworu odbyła się 19 marca 1859 w Paryżu. Oryginalnym językiem libretta jest francuski.

    W II połowie XVII wieku głównym przedstawicielem szkoły był kompozytor Alessandro Scarlatti. Stał się on twórcą nowego stylu operowego, który zreformował ten gatunek. Konsekwentnie przeciwstawił się wpływom szkoły weneckiej. Odwołał się do idei syntezy sztuk i swoją reformą podporządkował muzykę dramaturgii teatralnej.

    Recytatyw (recitativo) – pośredni rodzaj pomiędzy deklamacją a śpiewem, zwykle oparty na akompaniamencie akordowym. Recytatywy występują jako elementy większej formy muzycznej takiej jak oratorium, opera, kantata lub pasja. Poprzedza często arię podkreślając jej śpiewność swym kontrastowym charakterem.Duet – kompozycja przeznaczona dla dwóch śpiewaków lub utwór muzyczny na dwa głosy wokalne, będący samodzielnym dziełem lub częścią jednej z wielkich form muzycznych: opery, operetki, kantaty, oratorium. Duety wokalne często mają charakter pedagogiczny, wówczas występują pod łacińską nazwą bicinium.

    Nowe rozwiązania muzyczne zastosowane przez Alessandro Scarlattiego to:

  • ograniczenie wirtuozowstwa partii solowych
  • wprowadzenie układu recytatyw-aria, RA, RA itd., recytatyw stał się wprowadzeniem do arii
  • rozwinięcie i zróżnicowanie formy arii, od prostych arii zwrotkowych, po rozbudowane arie da cappo
  • wprowadzenie arii z instrumentami koncertującymi (skrzypce, lutnia, trąbka)
  • przywrócenie partii chóralnych, chór stał się bohaterem zbiorowym
  • stworzenie nowego typu uwertury, tzw. uwertury włoskiej
  • poszerzenie składu orkiestry
  • Francja[ | edytuj kod]

    Popularność opery weneckiej stała się inspiracją dla prób przeniesienia opery do innych krajów Europy. Do Paryża opera włoska dotarła u schyłku lat dwudziestych XVII wieku, ale nie podbiła lokalnej publiczności. Francuzi nie tylko mieli znakomity teatr dramatyczny, co nie pozwoliło im zaakceptować słabej pod względem dramatycznym opery włoskiej, ale także rozmiłowani byli w dworskim balecie – ballet de cour, bardzo efektownym widowisku, które łączyło świetny taniec, ze znakomitą choreografią, muzyką i śpiewem.

    Gran Teatro La Fenice – teatr operowy w Wenecji, jego nazwa nawiązuje do mitycznego feniksa, który według wierzeń odradzał się z popiołów. Feniks jest również symbolem tego teatru.Tomaso Albinoni (ur. 8 czerwca 1671 w Wenecji, zmarł 17 stycznia 1751 tamże) – jeden z największych włoskich kompozytorów późnego baroku.

    Największy wpływ na rozwój opery we Francji miał Jean-Baptiste Lully. Stworzył on narodową operę francuską, którą nazwał tragédie lyrique. W swojej operze Jean-Baptiste Lully połączył elementy włoskiej opery z tradycjami francuskimi. Powstało wielkie, rozbudowane, 5-aktowe przedstawienie o monumentalnym charakterze. Rozpoczynała je uwertura wkrótce nazwana uwerturą francuską. Opera ta zbudowana była z partii śpiewanych, chóralnych, scen baletowych kończących każdy akt, fragmentów instrumentalnych oraz partii mówionych. Całość przedstawienia miała intensywny przebieg dramatyczny.

    Łaskawość Tytusa (La clemenza di Tito, KV 621) – opera w dwóch aktach napisana przez Wolfganga Amadeusa Mozarta po Czarodziejskim flecie w roku 1791, do libretta Caterina Mazzoli według Pietra Metastasia.Ruggiero Leoncavallo (ur. 23 kwietnia 1857 w Neapolu, zm. 9 sierpnia 1919 roku w Montecatini) – włoski kompozytor operowy, uważany (podobnie jak Pietro Mascagni) za twórcę weryzmu w operze.

    Tradycje Jean-Baptiste Lully dotyczące tragedii lirycznej znalazły kontynuację w twórczości Jean-Philippe Rameau.

    Hiszpania[ | edytuj kod]

    Opera włoska nie przyjęła się w tym kraju, choć na dworze królewskim sporadycznie pojawiały się przedstawienia. Powstała hiszpańska odmiana opery zwana zarzuelą. Składała się z partii mówionych, śpiewanych, tańczonych i instrumentalnych. Do XVII wieku stanowiła popularną formę muzycznego teatru hiszpańskiego. Zarzuele były teatrem dworskim. Przedstawiciele tej szkoły to: Francisco Juan de Navas oraz José de Nebra.

    Gioachino Antonio Rossini albo Gioacchino Antonio Rossini, (ur. 29 lutego 1792 w Pesaro, zm. 13 listopada 1868 w Passy, obecnie. XVI dzielnica Paryża) – włoski kompozytor, twórca 39 oper.Giovanni Legrenzi (ur. ok. 1626, zm. 27 maja 1690 w Wenecji) – włoski kompozytor muzyki barokowej, duchowny katolicki.
    Anglia[ | edytuj kod]

    W Anglii opera włoska nie znalazła również większego zainteresowania. Anglicy mieli świetny teatr dramatyczny, który reprezentował William Szekspir, stąd słaba pod względem dramaturgii opera włoska nie mogła liczyć na akceptację. W Anglii ogromną popularnością cieszyła się masque, forma teatru muzycznego będącego połączeniem pantomimy, tańca, śpiewu i dialogów mówionych.

    Sopran koloraturowy jest to najwyższy głos kobiecy, charakteryzujący się skalą h do fis oraz dużą ruchliwością (szybkie i precyzyjne wykonywanie gam, obiegników, pasaży, ozdobników).Barok (z por. barocco – "perła o nieregularnym kształcie" lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Uznany za oficjalny styl Kościoła katolickiego czasów potrydenckich, stąd pojawiające się jeszcze w połowie XX wieku zamienne określenia: "sztuka jezuicka" czy "sztuka kontrreformacyjna". W odróżnieniu od humanizmu antropocentrycznego doby renesansu, barok reprezentował humanizm teocentryczny. W znaczeniu węższym, barok to jeden z nurtów literackich XVII wieku, koegzystujący z klasycyzmem i manieryzmem; od niego XX-wieczni literaturoznawcy wyprowadzili jednak nazwę dla całej epoki.

    Dopiero w II poł. XVII w. nastąpił rozkwit muzyki dramatycznej w Anglii dokonany przez największego angielskiego kompozytora barokowego – Henry’ego Purcella. Stworzył on angielską operę narodową. Jego najważniejszym dziełem jest opera Dydona i Eneasz. Pisząc to dzieło, Henry Purcell skorzystał z tradycji opery:

  • francuskiej
  • uwertura
  • liczne partie chóralne
  • włoskiej
  • arie i recytatywy oparte na basso continuo
  • angielskiej
  • elementy tradycyjnej ludowej muzyki angielskiej
  • partie chóralne nawiązujące do anthems, rodzaju kantaty.
  • W wieku XVIII do Londynu przyjechał Georg Friedrich Händel twórca między innymi wielu znakomitych oper. Z twórców operowych rodzimych w Wielkiej Brytanii w XVIII wieku wyróżnił się Thomas Augustine Arne.

    Michaił Iwanowicz Glinka (ros. Михаил Иванович Глинка) (ur. 1 czerwca [20 maja st.st.] 1804 w Nowospasskoje koło Smoleńska, Cesarstwo Rosyjskie, zm. 15 lutego [3 lutego st.st] 1857 w Berlinie, Królestwo Prus) – kompozytor rosyjski.Pietro Antonio Cesti, błędnie w niektórych publikacjach pod imieniem Marc Antonio Cesti, (ochrz. 5 sierpnia 1623 w Arezzo - zm. 14 października 1669 we Florencji) – włoski kompozytor okresu baroku.

    Opera w klasycyzmie[ | edytuj kod]

    Pierwsze próby zmian dążące do reformy opery w klasycyzmie podjęli nie kompozytorzy, ale libreciści – m.in. Apostolo Zeno i Pietro Metastasio. Rozbudowali oni akcję dramatyczną tak, aby miała pierwszy i drugi plan, zadbali także o jakość tekstów, które były podstawą opracowania muzycznego. Kompozytorzy otrzymali dobrze skonstruowane libretta, które dawały szansę powrotu do idei dramatu greckiego.

    Georg Friedrich Händel (ang. George Frideric Handel; pol. Jerzy Fryderyk Haendel, ur. 23 lutego 1685 w Halle, zm. 14 kwietnia 1759 w Londynie) – niemiecki kompozytor późnego baroku. W 1727 roku stał się poddanym Wielkiej Brytanii. Jest narodowym kompozytorem tego kraju. Komponował liczne gatunki muzyki baroku, między innymi opery i oratoria. Händel zaliczany jest do najwybitniejszych twórców muzyki późnego baroku.Libretto (wł. książeczka) – tekst stanowiący podstawę dzieł sceniczno-muzycznych, takich jak opera, operetka, kantata, musical czy balet.

    Zmiany muzyczne jako pierwsi wprowadzili kompozytorzy szkoły neapolitańskiej działający w połowie XVIII w. tzn. Niccolo Jommelli i Tommaso Traetta.

    Zmiany, które wprowadzili, to:

  • ograniczenie arii koloraturowych jedynie do specjalnych zadań wyrazowych
  • rozbudowa orkiestry, zwiększenie jej roli
  • powiększenie ilości partii chóralnych, które brały udział w rozwijającej się akcji
  • nowa uwertura, 1-częściowa, która nawiązuje do materiału muzycznego przedstawienia
  • Reformy Glucka[ | edytuj kod]

    Takie pierwsze próby reformy zastał Christoph Willibald Gluck, który przy współpracy z librecistą Ranierim de' Calzabigim dokonał kolejnej reformy opery. Nawiązał on do tradycji francuskiej, rozwinął doświadczenia klasycyzujących kompozytorów włoskich i stworzył w zasadzie nową formę. Jego pierwszym nowym dziełem była opera Orfeusz i Eurydyka, później Ifigenia na Taurydzie.

    Jacopo Peri (ur. 20 sierpnia 1561 w Rzymie – zm. 12 sierpnia 1633 we Florencji) – włoski śpiewak i kompozytor, należący do Cameraty florenckiej. Uczeń Christoforo Malvezziego, od 1591 – pierwszy kierownik muzyczny na dworze Medyceuszy we Florencji. Jego opera – Dafne z 1598 roku otwiera w muzyce barok. Była ona pierwszą operą w historii światowej muzyki, jednak pierwszą zachowaną operą kompozytora jest Eurydyka (Euridice) z roku 1600. Inne dzieła Periego to: opera Arianna, balety, intermedia i madrygały.Gatunek muzyczny typologia i kategoryzacja, która identyfikuje dźwięki muzyczne przez ich przynależność do określonej kategorii i rodzaju muzyki, które to można odróżnić od innych rodzajów muzyki.

    Cechy reformy Glucka: (wzmocnienie akcji dramatycznej)

  • powrót do idei dramma per musica, tzn. muzyka w operze ma służyć rozgrywającej się akcji, charakterystyce bohaterów, a nie powinna być treścią samą w sobie
  • uwertura stała się pierwszym elementem przedstawienia, była jednoczęściowa, miała formę sonatową i oparta była na materiale muzycznym opery, co wprowadzało słuchacza w nastrój dzieła
  • budowa aktu zależała od akcji, aby przebieg był prosty i sensowny
  • zastąpienie budowy aria−recytatyw podziałem na sceny
  • wzrost roli chórów zgodnie z ideą grecką:
  • dramatycznych (chór jest bohaterem zbiorowym)
  • komentujących
  • obrzędowych (rytualne, błagalne)
  • wprowadzenie współdziałania partii chóralnych z solistą
  • zwrócenie uwagi na partię orkiestrową, która miała wpływ na dramaturgię przedstawienia
  • wprowadzenie scen baletowych
  • użycie języka klasycznego
  • usunięcie popisowych arii, a w partiach solowych ograniczenie ornamentyki
  • stworzenie nowego typu arii: aria dal segno
  • powrót do tematyki starożytnej i moralizatorskiej
  • postacie zaczerpnięte z mitologii greckiej posiadały głębię psychologiczną i ponadczasowy wymiar
  • Opera w twórczości Mozarta[ | edytuj kod]

    Wolfgang Amadeus Mozart w swojej twórczości rozwinął i wzbogacił język muzyczny zarówno w operze seria, jak i buffa. Do najważniejszych oper seria należą: Łaskawość Tytusa i Idomeneusz, król Krety. Te dwa dzieła, jak i inne opery seria utrzymane są jeszcze w konwencji opery barokowej, ale ukazują niezwykły zmysł teatralny, wyczucie dramaturgii, umiejętność charakterystyki postaci i sytuacji muzyką, a więc szczególne uzdolnienia Mozarta dla muzyki dramatycznej.

    Melodyka – zespół cech melodii charakterystycznych dla danego stylu, epoki, grupy kompozytorów, np. melodyka barokowa, melodyka w utworach Fryderyka Chopina. Melodyka to element dzieła muzycznego, który porządkuje następstwo dźwięków o różnych wysokościach i różnym czasie trwania.Szkoły narodowe – kierunek w muzyce w XIX wieku. Budząca się w XIX wieku świadomość narodowa nie pozostała bez wpływu na muzykę. Idee narodowej odrębności wywołały zainteresowanie kompozytorów rodzimym folklorem, sięgano do narodowych mitów, legend, czy wydarzeń historycznych.

    Natomiast największe znaczenie i największą wartość artystyczną mają opery Mozarta o treści komediowej, w której łamiąc konwencję barokową, wprowadzając wiele ważnych rozwiązań formalnych i muzycznych, powołał do życia wielkie dzieła sztuki. Najważniejsze opery komediowe W.A. Mozarta to: Wesele Figara, Don Giovanni, Cosi fan tutte, Uprowadzenie z seraju oraz Czarodziejski flet.

    Tommaso Michele Francesco Saverio Traetta, także Trajetta (ur. 30 marca 1727 w Bitonto, zm. 6 kwietnia 1779 w Wenecji) – włoski kompozytor. Claudio Giovanni Crettinnieo Antonio Monteverdi (ur. 15 maja 1567 w Cremonie, zm. 29 listopada 1643 w Wenecji) – włoski kompozytor, skrzypek (grał na violi da braccio) i śpiewak. Jeden z pierwszych wielkich twórców oper.

    Mistrzostwo W.A. Mozarta w gatunku operowym polegało na:

  • wspaniałym współdziałaniu słowa i muzyki
  • niezwykłej dynamice rozwijającej się akcji, sposobie umuzycznienia zależnym od sytuacji
  • zlikwidowaniu sztucznego podziału na recytatyw-aria, RA, RA itd.
  • znakomitej charakterystyce postaci czynionej przy pomocy melodyki
  • znakomitej charakterystyce sytuacji dramatycznych
  • ogromnej różnorodności arii od prostej canzony poprzez cavattiny, arie zwrotkowe aż po rozbudowane arie da capo
  • zwiększeniu roli recytatywu, który wiązał muzycznie poszczególne fragmenty
  • powiększeniu ilości i funkcji ensambli
  • świetnym rozgrywaniu dramaturgii każdego aktu, stopniowo zwiększając dynamikę, prowadzącą do finału
  • zwiększeniu roli orkiestry w prowadzeniu akcji muzycznej
  • wzbogaceniu instrumentacji, wprowadzeniu instrumentów charakterystycznych (mandolina w Don Giovannim, dzwonki w Czarodziejskim flecie)
  • powiększeniu aparatu wykonawczego,
  • zaś jego szczęście – na współpracy z niezłymi librecistami, z których niewątpliwie największym był Wawrzyniec da Ponte.

    Alessandro Pietro Gaspare Scarlatti (ur. 2 maja 1660 w Palermo, zm. 24 października 1725 w Neapolu) – włoski kompozytor okresu baroku.Dramat muzyczny - koncepcja dzieła muzyczno-scenicznego wprowadzona po raz pierwszy w połowie XIX wieku przez niemieckiego kompozytora Ryszarda Wagnera. Dramat muzyczny opierał się na całkowitym podporządkowaniu muzyki, słowa i oprawy scenicznej przebiegowi akcji sztuki. Nie istniał podział na arie, duety, recytatywy itd., lecz na sceny i akty, według schematu układu dramaturgicznego. Dramat muzyczny Wagnera wyróżniał się także tzw. motywami przewodnimi, a konkretnie tematami muzycznymi, będącymi rodzajem symbolu i odwzorowania uczuć bohaterów czy zjawisk przyrodniczych.

    Opera w romantyzmie[ | edytuj kod]

    Opera w XIX wieku była gatunkiem popularnym i rozwijała się dynamicznie. Rozwój ten był intensywny, ponieważ opera realizowała postulaty romantyzmu. Z tego powodu zmieniła się treść oper – zaczęła być inspirowana przez tematykę romantyczną.

    Tematy oper:

    Ottavio Rinuccini (ur.20 stycznia 1562 - zm. 28 marca 1621) - florencki poeta, librecista, członek Cameraty Florenckiej.Eugeniusz Oniegin (ros. Евгений Онегин) op. 24 – opera w trzech aktach (7 odsłonach) Piotra Czajkowskiego. Libretto napisał Modest Czajkowski na podstawie poematu Aleksandra Puszkina. Jej premiera odbyła się 29 marca 1879 w Konserwatorium Moskiewskim.
    1. narodowość – patriotyzm i ludowość
    2. Stanisław MoniuszkoStraszny dwór, Flis, Hrabina
    3. Piotr CzajkowskiEugeniusz Oniegin, Jolanta
    4. Bedřich SmetanaSprzedana narzeczona
    5. Giuseppe VerdiNabucco
    6. Gioacchino RossiniWilhelm Tell
    7. fantastyka, baśniowość
    8. Carl Maria von WeberWolny strzelec
    9. Michaił GlinkaRusłan i Ludmiła
    10. Giacomo MeyerbeerRobert Diabeł
    11. Ryszard Wagner
    12. synteza sztuk
    13. Giuseppe VerdiOtello, Makbet, Falstaff, La Traviata, Don Carlos
    14. Charles GounodFaust
    15. Piotr CzajkowskiEugeniusz Oniegin
    16. ruchy społeczne, hasła wolnościowe, patriotyczne
    17. Stanisław MoniuszkoHalka
    18. Daniel AuberNiema z Portici

    Forma operowa[ | edytuj kod]

    W epoce romantyzmu nastąpiło pogłębienie wyrazu formy operowej. Zmienił się układ i relacja jej podstawowych elementów. Znikają zamknięte numery (recytatywy i arie), wszystko zmierza do wielkiej formy. Harmonika pełni coraz ważniejszą funkcję, służy pogłębieniu elementów wyrazowych. Rośnie ilość chromatyzmów. Rola orkiestry jest coraz ważniejsza, staje się ona równoprawnym partnerem w stosunku do tego, co dzieje się na scenie. Pojawia się wielka orkiestra romantyczna.

    Christoph Willibald Ritter von Gluck (ur. 2 lipca 1714 w Erasbach koło Berching, zm. 15 listopada 1787 w Wiedniu) – niemiecki kompozytor okresu klasycyzmu.Pietro Mascagni (ur. 7 grudnia roku 1863 w Livorno, zm. 2 sierpnia roku 1945 w Rzymie) – włoski kompozytor. Uważa się go za drugiego (obok Ruggiera Leoncavalla) twórcę weryzmu w operze włoskiej.

    Rozwój opery rozgrywał się we Francji, Włoszech, Niemczech i w innych szkołach narodowych.

    Francja[ | edytuj kod]

    Powstaje tam grand opera. Jej przedstawicielami byli: Giacomo Meyerbeer, Daniel Auber, Jacques Fromental Halévy. Pozostali twórcy oper: Jacques Offenbach, Charles Gounod, Gaspare Spontini, François-Adrien Boieldieu, Adolphe Charles Adam, Félicien David, Ambroise Thomas, Georges Bizet, Jules Massenet, Camille Saint-Saëns, Ernest Reyer.

    Charles Camille Saint-Saëns (ur. 9 października 1835 w Paryżu, zm. 16 grudnia 1921 w Algierze) – francuski kompozytor, wirtuoz fortepianu i organów, a także dyrygent własnych utworów. Tworzył w duchu romantyzmu.Partytura (wł. partitura) – do lat 70. podstawowy sposób zapisu muzyki zespołowej instrumentalnej, lub instrumentalno-wokalnej. W partyturze notowane są za pomocą pisma muzycznego partie wszystkich instrumentów i głosów potrzebnych do wykonania utworu, określenia dynamiczne, agogiczne oznaczenie metrum itp. Pojęcie "partytura" odnosi się (inaczej niż np. angielskie score) wyłącznie do zapisu utworów przeznaczonych na wiele instrumentów. O zanotowanym utworze na jeden instrument mówi się po prostu "nuty".
    Włochy[ | edytuj kod]

    Romantyczną operę włoską otwiera twórczość Gioacchino Rossiniego. Był jednym z największych mistrzów opery buffa. W swoich dziełach opiera się na tradycji mozartowskiej (proste motywy, wesoły, lekki charakter, wyrazisty rytm).

    Cechy stylu G. Rossiniego:

  • wirtuozeria wokalna – rozwinięcie tradycji włoskiej
  • lekkość, wdzięk, finezja
  • różnorodność melodii
  • dynamiczne budowanie finału
  • różnorakie postacie arii, duetów, ensambli
  • muzyczna charakterystyka postaci
  • przejrzysta orkiestra, równoprawny element rozwijania akcji
  • Ważnym nurtem muzyki włoskiej XIX wieku było bel canto. Kompozytorzy tego nurtu łączyli elementy opery włoskiej i grand opera. Ich opery charakteryzowały się rozbudowaną partią orkiestrową, wirtuozowskim śpiewem, świetną dramaturgią. Najważniejsi kompozytorzy operowi nurtu bel canto: Gaetano Donizetti i Vincenzo Bellini. Pozostali kompozytorzy: Giuseppe Verdi, Giacomo Puccini, Pietro Mascagni, Johann Simon Mayr, Ferdinando Paër, Saverio Mercadante, Giovanni Pacini, Arrigo Boito, Amilcare Ponchielli, Ruggero Leoncavallo.

    Vincenzo Salvatore Carmelo Francesco Bellini (ur. 3 listopada 1801 w Katanii na Sycylii, zm. 23 września 1835 w Puteaux koło Paryża) – włoski kompozytor operowy szkoły neapolitańskiej.Dzwonki (właśc. dzwonki orkiestrowe) – instrument muzyczny z rodziny idiofonów, znany również jako Glockenspiel (z niem. "gra dzwonków") lub jako Campanelli (z wł.).
    Niemcy[ | edytuj kod]

    Przedstawiciele: E.T.A. Hoffmann, Carl Maria von Weber, Heinrich Marschner, Albert Lortzing, Otto Nicolai, Franz Schubert, Louis Spohr, Robert Schumann, Peter Cornelius, Engelbert Humperdinck.

    Dalsze losy opery[ | edytuj kod]

    Romantyczna opera ewoluowała do opery werystycznej, równolegle kompozytorzy pisali operetki. Następnie, u schyłku XIX wieku powstał dramat muzyczny, którego przedstawicielami są Richard Wagner, Modest Musorgski, Nikołaj Rimski-Korsakow.

    Opera w Polsce[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Polska opera.

    Pierwszą znaną operą wystawioną w Polsce jest Galatea z muzyką napisaną przez rzymianina z pochodzenia Marco Scacchi. Została wystawiona w Polsce w 1628 roku, w trzy lata po powrocie z podróży po Europie Władysława IV Wazy na jego prywatny koszt i z jego inicjatywy. Przekaz o niej zawdzięczamy nuncjuszowi papieskiemu Antoniowi Santa Croce. Autorem libretta do Galatei był Gabriello Chiabrera. Władysław zainicjował operę w Polsce tuż po jej narodzinach we Włoszech, zanim jeszcze poznała ją reszta Europy. Natomiast pierwszą znaną polską operą jest anonimowa jednoaktowa barokowa opera komiczna Heca albo polowanie na zająca datowana na przełom XVII/XVIII w. Najsławniejszą polską operą z muzyką Stanisława Moniuszki do libretta Włodzimierza Wolskiego jest Halka.

    Straszny dwór – polska opera w czterech aktach skomponowana przez Stanisława Moniuszkę w latach 1861–1864. Libretto do opery napisał Jan Chęciński. Posiadając cechy romantyczne i komediowe zarazem, dzieło cechuje silne zabarwienie patriotyczne. Z powyższych powodów było jednocześnie popularne wśród polskiej publiczności i zakazane przez władze rosyjskie (opera powstała w okresie zaborów). Premiera polska przerodziła się w wielką manifestację patriotyczną. Opera napisana po upadku powstania styczniowego jest wielkim manifestem patriotycznym. Prapremiera miała miejsce w Warszawie 28 września 1865. Dzieło jest uważane za najlepszą operę Moniuszki i zarazem najlepszy tego typu utwór polski XIX wieku.Opera seria, czyli opera poważna – jeden z dwóch podstawowych gatunków opery, obok opery komicznej. Jej powstanie jest związane ze ośrodkiem szkoły neapolitańskiej. W operze seria muzyka dominuje nad słowem, zawiera ona liczne arie, pieśniowe cavatiny, ensemble, chóry.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    François-Adrien Boïeldieu (ur. 16 grudnia 1775 w Rouen, zm. 8 października 1834 w Varennes-Jarcy) – francuski kompozytor.
    Ferdinando Paer (fr. Paër; ur. 1 czerwca 1771 w Parmie, zm. 3 maja 1839 w Paryżu) – włoski kompozytor (głównie muzyki operowej), od 1797 r. kapelmistrz wiedeńskiego Theater am Kärntnertor, od 1806 r. nadworny kapelmistrz i kompozytor cesarza Napoleona I, od 1812 dyrektor Opery Włoskiej w Paryżu.
    Bedřich Smetana, Bedrzich Smetana (ur. 2 marca 1824 w Litomyšlu, zm. 12 maja 1884 w Pradze) – czeski kompozytor okresu romantyzmu.
    Opera, gmach opery, teatr operowy – budynek przeznaczony do wystawiania w nim widowisk muzycznych z towarzyszeniem orkiestry, a w szczególności spektakli operowych i baletowych.
    Jolanta – opera Piotra Czajkowskiego w jednym akcie z librettem Modesta Czajkowskiego (brata kompozytora), na podstawie dramatu duńskiego poety Henrika Herza Córka króla René.
    Kastrat (wł. castrato) – rodzaj wysokiego głosu męskiego zbliżonego do sopranu lub altu, jednak donośniejszy, o znacznie mocniejszym brzmieniu. Dawniej, głównie w epoce baroku, terminem „kastrat” określano mężczyznę z chirurgicznie usuniętymi jądrami, który to takim głosem dysponował. Praktyka stosowana była między XVI a XVIII wiekiem.
    Pietro Antonio Domenico Trapassi, lepiej znany pod pseudonimem Metastasio, (3 stycznia 1698 - 12 kwietnia 1782) był włoskim pisarzem i poetą.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.072 sek.