• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Oktawa - literatura

    Przeczytaj także...
    Luigi Pulci (ur. 15 sierpnia 1432 we Florencji - zm. 1484 w Padwie) - poeta włoski związany z dworem Medyceuszy. Pozostawał w dobrych stosunkach z Wawrzyńcem Wspaniałym, od którego otrzymywał pomoc i protekcję. Mimo wszystko życie poety było często trudne - cierpiał z powodów materialnych, a nawet został wygnany z Florencji z powodu długów zaciągniętych u swojego brata. Podróżował długo po Włoszech, bywał w Neapolu, Bolonii, Mediolanie, Wenecji, wykonując zlecenia powierzone mu przez Wawrzyńca Wspaniałego. Pod koniec życia opuścił dwór medycejski, wyrafinowany w gustach i postrzegający go jako przedstawiciela odchodzącej epoki literackiej.Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.
    Wacław Potocki (ur. 1625 w Woli Łużańskiej, zm. przed 9 lipca 1696 w Łużnej) – sędzia skarbowy, podstarości biecki i sędzia grodzki biecki (w latach 1667-1676), podczaszy krakowski (1678-1685), jeden z głównych twórców barokowych w Polsce, poeta, epik, satyryk i moralista.

    Oktawa - strofa złożona z ośmiu wersów (jedenastozgłoskowych) o układzie rymów abababcc, gdzie ababab to sytuacja dramatyczna, natomiast cc to często sentencja. Oktawa jest jakby przedłużeniem sekstyny ababcc. Tradycyjna strofa epiki renesansowej i barokowej. U schyłku średniowiecza wprowadził ją do poezji włoskiej Giovanni Boccaccio, używając jej między innymi w poemacie Tezeida. Występuje ona między innymi w eposach Mattea Boiarda (Roland zakochany), Luigiego Pulciego (Morgante), Ludovica Ariosta (Orland szalony), Torquata Tassa (Jerozolima wyzwolona), Erasma di Valvasone (Angeleida), Luísa de Camõesa (Luzjady), Lucrezii Marinelli (Henryk, albo Bizancjum zdobyte), Giambattisty Marina (Adonis) i Alonsa Ercilla y Zúñiga (Araukana). Oktawa była popularna w literaturze portugalskiej, z której powoli wyłaniała się odrębna literatura brazylijska. Strofą abababcc, nazywaną po portugalsku oitava rima, posługiwali się Gabriel Pereira de Castro (Ulisseja, czyli założenie Lizbony), Vasco Mouzinho de Quevedo (Afonso Africano), Manuel Mendes de Barbuda e Vasconcelos (Virginidos ou a vida da Virgem), Francisco de Sá de Meneses (Malakka zdobyta), Bento Teixeira Pinto (Prosopopéia ), Brás Garcia de Mascarenhas (Viriato Trágico) i José de Santa Rita Durão (Caramuru). W 1842 ukazał się też A redempção : poema epico em seis cantos. W literaturze angielskiej ekspansję oktawy ograniczyła popularność rodzimych strof, strofy królewskiej i strofy spenserowskiej. W okresie romantyzmu oktawę stosowali George Gordon Byron (Beppo, Don Juan), Percy Bysshe Shelley (Question) i John Keats (Isabella). Za oceanem strofę abababcc wykorzystywała Emma Lazarus (In exile). Elizabeth Fries Ellet napisała oktawą wiersz Lake Ontario (Jezioro Ontario). Natomiast Richard Henry Wilde napisał przy użyciu strofy abababcc poemat Hesperia, który był swego rodzaju amerykańskim eposem narodowym. Oktawy nie zabrakło w dziele Henry'ego Wadswortha Longfellowa Tales of a Wayside Inn (Opowieści z przydrożnej gospody), będącym otwartym nawiązaniem do Opowieści kanterberyjskich Geoffreya Chaucera. Oktawą została ułożona po części ostatnia z przedstawionych historii, The Poets's Tale (Opowieść poety).

    Nieznane pola: "source", "data i miejsce śmierci", "data i miejsce urodzenia", "pełne imię i nazwisko", "quote" oraz "pisarz".Eino Leino, właśc. Armas E. Leopold Lönbohm (ur. 6 lipca 1878 w Paltamo, zm. 10 stycznia 1926 w Tuusula) – fiński poeta, przedstawiciel neoromantyzmu.
    It was the season, when through all the land The merle and mavis build, and building sing Those lovely lyrics, written by His hand, Whom Saxon Caedmon calls the Blitheheart King; When on the boughs the purple buds expand, The banners of the vanguard of the Spring, And rivulets, rejoicing, rush and leap, And wave their fluttering signals from the steep.

    Użycie oktawy przez Longfellowa i innych poetów amerykańskich XIX wieku miało na celu pokazanie zarówno Amerykanom, jak i całemu światu, że młoda literatura amerykańska jest wyrafinowana w tym samym stopniu, co literatury Europy. Jako pierwszy w Polsce oktawą posłużył się Sebastian Grabowiecki, a spopularyzował ją swoim przekładem Jerozolimy wyzwolonej Tassa Piotr Kochanowski. W okresie baroku oktawą posługiwali się Jan Andrzej Morsztyn (Psyche), Stanisław Herakliusz Lubomirski (Tobiasz wyzwolony), Wespazjan Kochowski (Dzieło boskie), Samuel Twardowski (Dafnis) i Wacław Potocki (Judyta).

    Strofa spenserowska (ang. Spenserian stanza) – typ strofy składającej się z dziewięciu wersów, w tym ośmiu jambicznych pięciostopowych i jednego sześciostopowego. Ten układ strofy wiersza charakterystyczny był dla angielskiego poety Edmunda Spensera, w którego twórczości po raz pierwszy się pojawił. Najstarszym świadectwem użycia tej formy jest The Faerie Queene (1596). Strofą spenserowską posługiwali się liczni poeci angielscy w tym George Gordon Byron, Percy Bysshe Shelley i John Keats. W Polsce używali jej Juliusz Słowacki i Jan Kasprowicz.Samuel Ludwik Twardowski herbu Ogończyk, Samuel ze Skrzypny, (używał nazwiska dziada po kądzieli; nazwisko po mieczu: Skrzypiński), pseudonim S.T. ze Skrzypny, krypt.: S. T. Z. S. = Samuel Twardowski ze Skrzypny, (ur. pomiędzy 1595 a 1600 w Lutyni, zm. 6 lipca 1661 w Zalesiu Wielkim) – jeden z najwybitniejszych polskich poetów barokowych, epik, panegirysta, satyryk, tłumacz i historyk.
    Obróć łaskawe, panno, ku mnie oczy. Że przy ich świetle lutnią mą nastroję, Te oczy. z których ten wiersz, że się toczy, Bierze swój pochop i rozrywkę swoje, Bez których rady na śliskiej uboczy Miłosnych myśli trudno się ostoję, Te niech mi z czarnych źrenic z śniegiem szczerem Płci twojej dadzą inkaust z papierem. Jan Andrzej Morsztyn, Do panny

    W epoce oświecenia oktawą Ignacy Krasicki napisał swoje poematy heroikomiczne Myszeida, Monachomachia i Antymonachomachia. Wzorując się na Byronie, Juliusz Słowacki użył oktawy w swoich poematach Beniowski i Król Duch. Oktawy używali też Cyprian Kamil Norwid, Adam Asnyk i Maria Konopnicka, która napisała nią epos Pan Balcer w Brazylii. W okresie Młodej Polski oktawę wykorzystywali Kazimierz Przerwa-Tetmajer (Pour passer le temps), Lucjan Rydel (Procesja), a zwłaszcza Stanisław Wyspiański (rapsody Bolesław Śmiały, Kazimierz Wielki). Bronisława Ostrowska napisała oktawą wiersze Rusałki i Miłowanie. Po 1918 roku oktawa była stosowana o wiele rzadziej. Zofia Reutt-Witkowska napisała nią poemat Pielgrzym, wydany w 1925. Lucjan Szenwald posłużył się tą formą w utworze Oktawy o piątej kolumnie, powstałym na Syberii w 1943 i wydanym w tomiku Z ziemi gościnnej do Polski. W literaturze rosyjskiej oktawa występuje w poemacie Aleksandra Puszkina Domek w Kołomnie. W pierwszej strofie poeta pisze o wyborze tej właśnie formy

    Maria Stanisława Konopnicka z domu Wasiłowska, ps. Jan Sawa, Marko, Jan Waręż (ur. 23 maja 1842 w Suwałkach, zm. 8 października 1910 we Lwowie) – polska poetka i nowelistka okresu realizmu, krytyk literacki, publicystka i tłumaczka.Orland szalony (Orlando furioso) – epos rycerski napisany przez Ludovico Ariosto, ostatecznie w 46 pieśniach, razem 38 736 linijek (najdłuższy epos europejski), pisany w formie rymowanej oktawy (ottava rima) według wzoru abababcc.
    Четырёстопный ямб мне надоел: Им пишет всякий. Мальчикам в забаву Пора б его оставить. Я хотел Давным-давно приняться за октаву. А в самом деле: я бы совладел С тройным созвучием. Пущусь на славу! Ведь рифмы запросто со мной живут; Две придут сами, третью приведут.

    W literaturze niemieckiej oktawę wykorzystywali Johann Wolfgang von Goethe (prolog do Fausta), noblista Paul Heyse i Rainer Maria Rilke (Winterliche Stanzen):

    Kazimierz Przerwa-Tetmajer (ur. 12 lutego 1865 r. w Ludźmierzu, zm. 18 stycznia 1940 r. w Warszawie) – polski poeta, nowelista, powieściopisarz, przedstawiciel Młodej Polski, brat przyrodni malarza Włodzimierza Tetmajera.Cyprian Kamil Norwid, właściwie Cyprian Ksawery Gerard Walenty Norwid herbu Topór (ur. 24 września 1821 w Laskowie-Głuchach, zm. 23 maja 1883 w Paryżu) – polski poeta, prozaik, dramatopisarz, eseista, grafik, rzeźbiarz, malarz i filozof.
    Nun sollen wir versagte Tage lange ertragen in des Widerstandes Rinde; uns immer wehrend, nimmer an der Wange das Tiefe fühlend aufgetaner Winde. Die Nacht ist stark, doch von so fernem Gange, die schwache Lampe überredet linde. Laß dichs getrösten: Frost und Harsch bereiten die Spannung künftiger Empfänglichkeiten.

    Warto zwrócić uwagę, że w tej strofie Rilke stosuje harmonię wokaliczną stawiając pod akcentem metrycznym głównie samogłoski i oraz a: ertragen in des Widerstandes Rinde. W literaturze czeskiej oktawą posługiwał się Jaroslav Vrchlický. Wykorzystał ją między innymi w dwuzwrotkowym wierszu Odpověď (Odpowiedź) z tomu Bodláčí z Parnassu (Osty z Parnasu), przeplatając rymy męskie z żeńskimi.

    John Keats (ur. 31 października 1795 w Moorgate w pobliżu Londynu, zm. 23 lutego 1821 w Rzymie) – angielski poeta, jeden z głównych przedstawicieli romantyzmu; obok Edmunda Spensera nazywany w Anglii poetą poetów. Za życia niedoceniany i atakowany przez krytykę literacką (jego poetykę pogardliwie określano mianem Cocktly School), po śmierci wywarł ogromny wpływ na poetów postromantycznych z kręgu Alfreda Tennysona. Jego legenda stała się tematem dzieł wielu ówczesnych i późniejszych twórców, tj.: Percy Bysshe Shelley, Lord Byron, Wallace Stevens czy William Butler Yeats. Keats był wyznawcą ideału piękna pojmowanego sensualistycznie, które starał się oddawać przez zastosowanie rozbudowanych form wierszowanych i rytmicznych oraz malowniczość opisu. Plastyka i muzyczność jego utworów wywarła spory wpływ na twórczość tzw. prerafaelitów.Giambattista Marino, także Marini (ur. 18 października 1569 w Neapolu, zm. 25 marca 1625 tamże) – włoski poeta, główny przedstawiciel literatury włoskiego baroku.
    Nemysli na ty, kterým podal’s pít a kteří do tvé naplivali číše, všech srdce s tvým přec v souhlas nemůž’ bít, týž hvozd, jenž jedněm v dumy úkoj dýše, zas dráždí jiné, snět mu urazit; ty’s třeba mechem jeho kráčel tiše, co jiný prchal. Však nad cizím plesem a cizí zlobou les dál zůstal lesem.

    Poza tym poeta zastosował stancę abababcc w dłuższym wierszu Ahasver na věži Eiffelově (Ahaswer na Wieży Eiffela) i w nawiązującym do niego utworze Druhý list Ahasvera královně Semiramidě po desíti letech (Drugi list Ahaswera do królowej Semiramidy po dziesięciu latach). Vrchlický osiągnął mistrzostwo również w przekładzie eposów pisanych oktawą. W literaturze słoweńskiej oktawa buduje zasadniczą część poematu Chrzest nad Sawicą France Prešerena. Utwór ten odgrywa rolę narodowego eposu Słoweńców. Na język polski przełożył go Marian Piechal.

    Luzjady (port. Os Lusĭadas) – portugalski epos narodowy, autorstwa Luísa Vaz de Camões, opublikowany w 1572 roku. Utwór opowiada o wyprawie Vasco da Gamy, która odbyła się w latach 1497–1499 i przyniosła odkrycie drogi morskiej do Indii. Tytuł utworu (Os Lusĭadas) odnosi się do plemienia żyjącego w starożytnej Luzytanii, którego nazwa była ówcześnie traktowana jako synonim Portugalczyków. Taki tytuł wskazuje na to, że właściwym bohaterem eposu był cały naród.Emma Lazarus (ur. 22 lipca 1849, zm. 19 listopada 1887) – amerykańska poetka żydowskiego pochodzenia urodzona w Nowym Jorku. Umarła w wieku 38 lat na chorobę Hodgkina.
    Mož in oblakov vojsko je obojno končala temna noč, kar svetla zarja zlatí z rumenmi žarki glavo trojno snežnikov kranjskih sivga poglavarja, Bohinjsko jezero stoji pokojno, sledu ni več vunanjega viharja; al somov vojska pod vodó ne mine, in drugih roparjov v dnu globočine.

    W literaturze szwedzkiej oktawa występuje w niektórych partiach Sagi o Fritjofie Izajasza Tegnera, natomiast w literaturze fińskiej pojawia się ona w cyklu Pieśni księcia Jana i Katarzyny Jagiellonki autorstwa Eina Leiny.

    Afonso Africano – epos portugalskiego poety Vasca Mouzinho de Quevedo, opowiadający o czynach króla Alfonsa V Afrykańczyka. Dzieło składa się z dwunastu pieśni i jest skomponowane oktawą. Poemat został wydany w roku 1611. Przynajmniej przez niektórych uważany jest za najlepszy portugalski poemat epicki po Luzjadach Luísa de Camõesa. Utwór rozpoczyna się w sposób typowy dla eposów:Luís Vaz de Camões (ok. 1524 w Lizbonie (?) – 10 czerwca 1580, tamże) – renesansowy poeta, prekursor baroku, wedle tradycji największy pisarz w literaturze portugalskiej. Wyklęty i niedoceniony za życia, w epoce romantyzmu stał się postacią legendarną, wzorem wszystkich poetów nieszczęśliwych. Wielokrotnie okrzykiwany "księciem poetów".

    Układ rymów oktawy jest bardzo charakterystyczny i raczej niezmienny, choć w utworach pisanych tą strofą zdarzają się pojedyncze zwrotki o zmodyfikowanym układzie współbrzmień, na przykład ababbacc. Angielski poeta Algernon Charles Swinburne w dramacie Atalanta w Kalidonie, znanym w Polsce z przekładu Jana Kasprowicza zaproponował oryginalny układ ababccab.

    Meander – rodzaj wiersza w formie fraszki lub epigramatu. Składa się z jednej strofy lub kilku. Każda strofa ma sześć wersów o nieustalonej, zmiennej stopie metrycznej. Ustalony jest natomiast rym o przebiegu abbaab. Ten meandrujący rym nawiązuje do ornametu, od którego zapożyczona została nazwa wiersza.Isabella; or, The Pot of Basil – poemat angielskiego romantyka Johna Keatsa z 1818, oparty na historii z Dekamerona Giovanniego Boccaccia. Utwór jest napisany oktawą, czyli włoską strofą ośmiowersową rymowaną abababcc. Składa się z sześćdziesięciu trzech zwrotek.
    When the hounds of spring are on winter's traces, The mother of months in meadow or plain Fills the shadows and windy places With lisp of leaves and ripple of rain; And the brown bright nightingale amorous Is half assuaged for Itylus, For the Thracian ships and the foreign faces, The tongueless vigil, and all the pain.

    W dramacie Swinburne'a, w tym także w zacytowanej strofie, można zauważyć konsekwentne zastosowanie aliteracji. Modyfikacją oktawy jest też strofa abbaabcc zastosowana przez chilijskiego poetę Pedra de Oña w poemacie, zainspirowanym wspomnianą Araukaną Alonsa Ercilla y Zuñiga, zatytułowanym Arauco Domado. Strofa ta może być też interpretowana jako połączenie meandru i końcowego dystychu.

    Ulisseja, czyli założenie Lizbony (org. Ulyssea ou Lisboa edificada) – poemat Gabriela Pereiry de Castry, wydany po śmierci autora, w 1636. Utwór opowiada o założeniu Lizbony, którego dokonać miał mityczny Odyseusz w trakcie swoich morskich podróży w miejscu, które okazało się dogodne do zacumowania statków, a ponadto żyzne i obfitujące w owoce. Celem poematu było podkreślenie wielkości narodu portugalskiego.Zofia Maria Reutt-Witkowska (ur. 5 marca 1893 w Warszawie, zm. 12 lutego 1938 w Poznaniu) – polska poetka, pisarka, tłumacz i historyk literatury.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Dorota Korwin-Piotrowska, Poetyka. Przewodnik po świecie tekstów, Kraków 2011, s. 198-199.
    2. Ewa Miodońska-Brookes, Adam Kulawik, Marian Tatara, Zarys poetyki, Warszawa 1980, s. 533.
    3. Wiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 150-151.
    4. Walerian Preisner, Luigi Pulci i jego "Morgante", Toruń 1966.
    5. Zobacz Luigi Marinelli, Polski Adon, 1997.
    6. Poemat Araukana przełożył na język polski Czesław Ratka (Gliwice 2015).
    7. Richard Henry Wilde: Hesperia (ang.). Archive.org. [dostęp 2016-08-13].
    8. Hanry Wadsworth Longfellow: Tales of a Wayside Inn. London: Routledge, Warne and Routledge, 1864, s. 207.
    9. Longfellow Henry Wadsworth, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-08-16].
    10. Warto zobaczyć: Teresa Kostkiewiczowa, Oktawa, [w:] Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław 2002.
    11. Rusałki. W: Bronisława Ostrowska: Opale. Warszawa: Jan Fiszer, 1902. (pol.)
    12. Miłowanie. W: Bronisława Ostrowska: Opale. Warszawa: Jan Fiszer, 1902. (pol.)
    13. Lucjan Szenwald: Oktawy o piątej kolumnie (pol.). pl.wikisource.org. [dostęp 2018-02-17].
    14. Algernon Charles Swinburne: Atalanta w Kalydonie. Sandomierz: Armoryka, 2016.
    15. Pedro de Ona | Chilean poet | Britannica.com, www.britannica.com [dostęp 2017-11-25] (ang.).
    Malaca conquistada (pol. Malakka zdobyta) - epos portugalskiego poety barokowego Francisca de Sá de Meneses. Poemat został wydany w 1634 roku. Utwór ten ma kompozycję typową dla wielkiej epiki XVI i XVII wieku. Składa się z dwunastu ksiąg i liczy 1333 strof oktawowych, czyli w sumie 10 664 wersy. Opowiada o zdobyciu miasta Malakka, leżącego nad strategiczną cieśniną o tej samej nazwie, przez Portugalczyków, dowodzonych przez Afonsa de Albuquerque. Omawiane zdarzenia miały miejsce w 1511 roku. Epos przyniósł poecie sławę. Jego figura jest jedną z ośmiu otaczających postument pomnika Luísa de Camõesa w Lizbonie.. Omawiany poemat wymienia się w jednym rzędzie z dziełami Gabriela Pereiry de Castro (Ulisseja, czyli założenie Lizbony), Vasca Mouzinha de Quevedo (Afonso Africano), Jerónima Corte-Reala (Katastrofa Sepulvedy) i samego Camõesa (Luzjady).Jan Andrzej Morsztyn herbu Leliwa (ur. 24 czerwca 1621, zm. 8 stycznia 1693 w Paryżu) – polityk, poeta, podskarbi wielki koronny, starosta tucholski, przywódca stronnictwa profrancuskiego, czołowy przedstawiciel polskiego baroku dworskiego, marinista, pradziad Stanisława Augusta Poniatowskiego, ostatniego króla Polski oraz Michała Jerzego Poniatowskiego, ostatniego prymasa I Rzeczypospolitej.




    Warto wiedzieć że... beta

    Sebastian Grabowiecki OCist herbu Grzymała (ur. ok. 1540 w Mszczyczynie, zm. 19 października 1607 w Moskwie) – poeta późnorenesansowy zaliczany do grupy "polskich poetów metafizycznych", jeden z czołowych prekursorów baroku, petrarkista.
    Ignacy Krasicki herbu Rogala, pseud. i krypt.: Antalewicz; Autor "Podstolego"; Frater Blasius Dubecensis; Kloryndowicz; Łykaczewski; Mathuszalski; Mathyasz; Milczyński; Mistrz Błażej Bakałarz; Michał Mowiński; Niegustowski; Politycznicki; Powolnicki; Prawdzicki; Princeps Polonus; Rzetelski; Ignacy Słabski; Starosłużalski; Staruszkiewicz; X. A. G.; X. B. W.; Xiążę JMci B. W.; Yunip(?), (ur. 3 lutego 1735 w Dubiecku, zm. 14 marca 1801 w Berlinie) – biskup warmiński od 1767, arcybiskup gnieźnieński od 1795, książę sambijski, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, prezydent Trybunału Koronnego w Lublinie w 1765, poeta, prozaik i publicysta, kawaler maltański zaszczycony Krzyżem Devotionis.
    Bronisława Ostrowska (z domu Mierz-Brzezicka, pseud. Edma Mierz, Wojciech Chełmski; ur. w listopadzie 1881 roku w Warszawie, zm. 18 maja 1928 roku w Warszawie) - poetka polska okresu Młodej Polski, tłumaczka poezji francuskiej oraz pisarka książek dla dzieci.
    Rym – powtórzenie jednakowych lub podobnych układów brzmieniowych w zakończeniach wyrazów, zajmujących ustaloną pozycję w obrębie wersu (w poezji) lub zdania.
    Stanisław Herakliusz Lubomirski (ur. 1642 w okolicach Krakowa, zm. 17 stycznia 1702 w Ujazdowie) – polski magnat (książę, herbu Szreniawa bez Krzyża), podstoli koronny (1669), marszałek wielki koronny w latach 1676-1702, marszałek nadworny koronny 1673-1676, starosta spiski (do 1700); poeta tzw. baroku dworskiego (z powodu swojej erudycji literackiej zwany Polskim Salomonem), mecenas sztuki. W 1673 za obronę Spisza dostał propozycję objęcia korony węgierskiej, jednak jej nie przyjął.
    Alonso de Ercilla y Zúñiga (ur. 7 sierpnia 1533 w Madrycie, zm. 29 listopada 1594) – hiszpański szlachcic, żołnierz i poeta.
    Paul Johann Ludwig von Heyse (ur. 15 marca 1830 w Berlinie, zm. 2 kwietnia 1914 w Monachium) – niemiecki pisarz, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1910.

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.039 sek.