Oiran

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Oiran przygotowująca się przed przyjęciem kienta - ukiyo-e z 1765 r. autorstwa Suzuki Haronubu

Oiran (jap. 花魁) – japońska kurtyzana, uważana za typ prostytutki yūjo, jednak różniąca się od niej tym, że była artystką rozrywkową (często stając się celebrytką poza dzielnicami płatnej miłości). Ich sztuka i moda często wyznaczały trendy wśród bogatych Japończyków i dlatego tradycja oiran zachowała się do dziś.

Chanoyu (jap. 茶の湯, cha-no-yu , dosł.: "wrzątek na herbatę") – japońska ceremonia parzenia sproszkowanej, zielonej herbaty (matcha). Inaczej: sztuka ceremonialnego przyrządzania herbaty. Ceremonia ma podniosły, uroczysty charakter.Kanji (jap. 漢字, kanji, ; dosł. „znaki Hanów”) – znaki logograficzne pochodzenia chińskiego, które wraz z sylabariuszami hiragana (ひらがな, 平仮名), katakana (カタカナ, 片仮名), cyframi arabskimi oraz alfabetem łacińskim stanowią element pisma japońskiego.

Słowo oiran pochodzi od japońskiego wyrażenia oira no tokoro no nēsan, co można przetłumaczyć jako moja starsza siostra. Zapisane w języku japońskim składa się z dwóch znaków kanji oznaczających odpowiednio kwiat i pierwszy, co można też przetłumaczyć jako „rozwiany kwiat wiśni”. Zasadniczo tylko prostytutki wysokiej klasy były oiran, jednak w Yoshiwara termin ten jest powszechnie stosowany w odniesieniu do wszystkich tamtejszych kurtyzan.

Daimyō (jap. 大名, daimyō) – panowie feudalni w średniowiecznej Japonii, po rozpoczęciu tzw. ery feudalnej (784 r.) potężni i wpływowi władcy ziemscy. Daimyō zarządzali całymi wioskami i miastami, a do dyspozycji mieli własne oddziały samurajów. Za rządów siogunów z rodu Tokugawów nastąpił podział daimyō na fudai-daimyō – bezpośrednich wasali sioguna, którzy byli spokrewnieni i związani z rodem Tokugawa jeszcze przed objęciem przez nich władzy – oraz tozama-daimyō, nie spokrewnionych z Tokugawami, ale uważających się za co najmniej im równych.Epoka Edo (jap. 江戸時代, Edo-jidai, 1603-1868) – okres w historii Japonii, w którym rzeczywistą władzę sprawowali sioguni z rodu Tokugawa.

Oiran pojawiły się w okresie Edo, przypadającym na lata 1600-1868. W okresie tym powstały regulacje ograniczające działalność domów publicznych do obszarów otoczonych murami oddalonych od centrów miast. W większych miastach były to Shimabara w Kioto, Shinmachi w Osace i Yoshiwara w Edo (dzisiejszym Tokio). Obszary te szybko przekształciły się w duże "dzielnice rozkoszy" oferujące wszystkie rodzaje rozrywek. Kurtyzan nie różnicowano z uwagi na ich pochodzenie, ale z uwagi na urodę, charakter, wykształcenie i zdolności artystyczne (co było szczególnie szczęśliwe dla tych kurtyzan, które trafiły na drogę takiego stylu życia sprzedane we wczesnej młodości przez ubogie rodziny).

Język japoński (jap. 日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.Kaligrafia japońska (jap. 書道, shodō, dosł. "droga pisma") - ogólna nazwa kaligrafii, obejmująca kilka stylów pisma w języku japońskim.
Współczesna tayū z Shimabara, Kioto

W Kioto za prostytutki najwyższej rangi uchodziły tayū, które uznawano za odpowiednie dla klientów daimyō. Do połowy XVIII wieku nie zanikł podział kurtyzan na rangi, wszystkie były jednak znane jako oiran. Prostytutki z okresu Edo były cenione nie tylko z uwagi na ich aparycję i znajomość sztuki miłosnej. Aby kobieta mogła zostać uznana za oiran, musiała być wykształcona i posiadać wiele umiejętności, w tym znać się na tradycyjnej sztuce chadō, ikebanie oraz kaligrafii. Ponadto klienci oczekiwali, że będą one oczytane, dlatego istotne było, by kurtyzana potrafiła prowadzić błyskotliwe konwersacje i elokwentnie pisać.

Wiśnia (Cerasus Mill.) – rodzaj roślin należący do rodziny różowatych (Rosaceae). Występuje w około 60 gatunkach w strefie umiarkowanej półkuli północnej, głównie we wschodniej Azji. W Polsce w stanie naturalnym występują tylko dwa gatunki wiśni: wiśnia karłowata, rosnąca na wyżynach południowych, prawnie chroniona, oraz czereśnia ptasia, zwana trześnią.Edo (jap. 江戸, ; także "Yedo") – dawna nazwa obecnej stolicy Japonii Tokio, położonej w regionie Kantō na wyspie Honsiu. Ze względu na usytuowanie u ujścia rzeki Sumidy do zatoki zwanej obecnie Zatoką Tokijską, nazwa Edo jest tłumaczona jako "brama" (戸 to) na "zatokę" (江 e).

Izolacja oiran w zamkniętych obszarach sprawiła, że ich praktyki stały się pod wieloma względami zrytualizowane i pozostały nienaruszone przez zachodzące w międzyczasie przemiany społeczne. Ściśle przestrzegana etykieta określała stosowne zachowania. Ich mowa zachowała formalne standardy dworskie, oddalając się od potocznego języka. Nie przyjmowały przygodnych gości, klienci musieli kierować do nich formalne zaproszenia, a po ulicach poruszały się efektowną procesją (oiran dochu), w otoczeniu całej świty i służby. Noszone przez nie kostiumy stawały się coraz bardziej złożone, obejmowały kilka warstw zdobionych szat wykonanych w oparciu o wzory oiran z czasów wczesnego okresu Edo, we włosy wpinały osiem albo i więcej szpilek lub grzebieni. Podobnie rozrywki, które oferowały, wywodziły się z oryginalnych rozrywek oiran poprzednich pokoleń. W końcu kultura oiran, coraz bardziej odstająca od ówczesnych praktyk życia codziennego, zaczęła zanikać. Zmniejszyła się też liczba ich klientów.

Kioto (jap. 京都市, Kyōto-shi, dosł. miasto stołeczne) – miasto w zachodniej części japońskiej wyspy Honsiu, stolica prefektury Kioto, dawna stolica Japonii i siedziba cesarza. Kioto jest częścią obszaru metropolitalnego Keihanshin (jap. 京阪神, Keihanshin) zamieszkiwanego przez ok. 18 mln osób.Gejsza (jap. 芸者, geisha, także geiko (芸子) lub geigi (芸妓)) – osoba (obecnie wyłącznie kobieta) w Japonii o umiejętnościach artystycznych, bawiąca gości rozmową, tańcem, śpiewem i grą na instrumentach (np. na shamisenie, czy shakuhachi). Potrafi prowadzić ceremonię parzenia i picia herbaty. Jest ubrana w tradycyjny strój. Zanim kobieta zostanie gejszą musi przejść sześcioletni okres bycia maiko. Słowo geisha składa się z wyrazów: gei (sztuka) i sha (osoba). W dialekcie regionu Kansai (w tym Kioto) używa się terminu geiko.

Pojawienie się gejszy ostatecznie zakończyło erę oiran. Gejsze dostarczały zwykłych rozrywek, które dawały klientom radość w tamtym czasie i były bardziej dostępne dla przygodnych gości. Popularność gejszy wzrosła raptownie i przyćmiła dawną świetność oiran. Pierwsza kobieta, która nazywała siebie gejszą była prostytutką z Fukagawa i pojawiła się około 1750 roku, co zbiega się ze schyłkiem oiran - ostatnią z tradycyjnych oiran datuje się na rok 1761. Niewielka liczba kobiet, która pozostała przy tradycyjnych sztukach praktykowanych przez oiran (z wyłączeniem aspektów seksualnych) zajmuje się nimi do dziś głównie dla zachowania dziedzictwa kulturowego.

Wygląd oiran[ | edytuj kod]

Oiran

Oiran często bywają mylone z gejszami, jednak ich wygląd bardzo różni się od wyglądu gejsz. Ze względu na te różnice, oiran są porównywane do kolorowych kwiatów, a gejsze do skromnych w wyglądzie wierzb.

Kimono[ | edytuj kod]

Oiran nosiły kimona złożone z kilku, a czasami nawet kilkunastu warstw uszytych z wystawnie wyszywanego jedwabiu. Kimona nie były jednak dobierane pod względem ogólnie przyjętych zasad kitsuke (między innymi zgodność z porami roku) - oiran wybierały raczej wzory, które po prostu im się podobały. Mimo to, przez pewien czas wyznaczały trendy w panującej modzie oraz uchodziły za ekspertki stylu (później tę rolę przejęły gejsze).

Oiran wiązały pas obi z przodu kimona, posługując się różnymi stylami wiązań. Takie rozwiązanie pozwalało na szybkie zdjęcie kimona oraz ponowne ubranie się.

Makijaż[ | edytuj kod]

Oiran, zgodnie z panującą ówcześnie modą, malowały twarze na biało i podkreślały czerwienią jedynie dolną wargę.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • historia prostytucji w Japonii
  • gejsza




  • Reklama