• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Odmiana herbowa

    Przeczytaj także...
    Heroldia – urząd, zwykle monarszy, czasem państwowy lub prywatny, zajmujący się administrowaniem tytułami szlacheckimi – gromadzący i sprawdzający informacje o nadaniach tytułów, nobilitacjach, indygenatach, gromadzący wizerunki herbów wraz nazwiskami rodów, którym herby te są przypisane, oraz dbający o poprawność tych herbów. W wielu krajach, zwłaszcza obecnie np. w Wielkiej Brytanii, heroldie zajmują się nie tylko herbami rodowymi, ale i herbami, godłami i flagami korporacji, firm, organizacji i innych osób prawnych.Uszczerbienie (zaprysk, abatement) – wprowadzenie w herbie zmian mających odróżniać go od wersji podstawowej herbu nieuszczerbionego.
    Heraldyka polska – dział heraldyki zajmujący się herbami polskimi, badający m.in. historię powstania i używania herbów w Polsce, swoiście polskie cechy herbów i reguły heraldyczne, pod wieloma względami różniące się od heraldyki innych państw europejskich.

    Odmiana herbowaherb różniący się od jego podstawowej wersji.

    Odmiany herbowe są charakterystyczne dla heraldyki polskiej, ponieważ w heraldyce innych krajów europejskich, herb jest najczęściej z założenia indywidualizowany dla każdej rodziny, gałęzi rodziny lub nawet poszczególnych jej członków.

    W Polsce jednym, niezmienianym herbem mogą posługiwać się liczne, nawet niespokrewnione rodziny. Dlatego powstawanie herbów w wersjach różniących się od podstawowej jest traktowane jako ewenement, i nazywane odmianami herbowymi.

    Indygenat (z łac. indigena – krajowiec, tubylec; krajowy, swojski) – uznanie obcego szlachectwa i nadanie rodowi szlacheckiemu, wobec którego stosowano indygenat, przywilejów szlacheckich w państwie uznającym.Herb (nazwa przyjęta z niem. Erbe "dziedzictwo") – znak rozpoznawczo-bojowy, wywodzący się z symboliki heroicznej lub znaków własnościowych, od XII w. ustalany według ścisłych reguł heraldycznych, pełniący funkcję wyróżnika osoby stanu rycerskiego, później szlacheckiego, także rodziny, rodu, organizacji kościelnej, mieszczańskiej bądź cechu rzemieślniczego, korporacji, miasta, jednostki podziału terytorialnego lub państwa.

    Przyczyny powstawania odmian herbowych są różne:

  • Prawdopodobnie u zarania polskiej heraldyki były próby indywidualizowania herbów poszczególnych członków rodu, ślady tego przetrwały w postaci niektórych odmian herbowych,
  • Udostojnienie herbu przy nadaniach tytułów arystokratycznych.
  • Zmiany wprowadzane w herbie nobilitowanego w przypadku adopcji herbowych.
  • Błędy autorów dawnych herbarzy, uprawomocniane często przez urzędy heroldii.
  • Błędne opisywanie herbów przy legitymacji szlachectwa w heroldiach państw zaborczych przez część szlachty, zwłaszcza szaraczkowej.
  • Niekiedy jako odmiany polskich herbów traktowane są herby pochodzenia obcego, m.in. szlachty indygenowanej w Polsce, w większym lub mniejszym stopniu przypominające stare, rdzennie polskie herby.
  • Odmiany herbów są oznaczane przez dodanie nazwiska rodu posługującego się odmianą (np. Sas Komarnickich), osobną nazwą własną (Wilczekosy) lub oznaczenia cyfrą, zwykle rzymską lub literą. Ponieważ autorzy różnych herbarzy stosowali często dowolnie oznaczenia cyframi odmian herbów, nie należy ich traktować jako wiążących i stale związanych z jedną odmianą. Jedynie w przypadku kilku najbardziej popularnych odmian (np herbu Prus) numeracja odmian może być traktowana jako ustalona i zwyczajowa. Herby złożone przedstawiające na jednej tarczy herby przodków właściciela herbu nie są traktowane jako odmiany herbowe.

    Herb mieszczący na jednej tarczy herbowej, podzielonej według reguł heraldycznych kilka herbów. Początkowo symbolizował wyłącznie władztwo lenne a stosowany był głównie w herbach wyższej szlachty i panów feudalnych. Później stosowany również dla podkreślenia więzów krwi. Herb złożony przedstawiał herby przodków jego nosiciela lub jego małżonki. Taki herb złożony tworzony był według ścisłych reguł i pozwalał poznać fragment genealogii jego posiadacza. Tarcza w herbach złożonych dzielona była najczęściej na 2, 3, 4 lub 5 pól. Niekiedy stosowano bardziej złożone podziały - zwłaszcza w heraldyce niemieckiej i hiszpańskiej - pełny herb królestwa pruskiego jest podzielony na 51 pól! Herby złożone tworzono także, od XVI w. jedynie dla udostojnienia wizerunku herbowego, tworząc herby złożone, których części składowe nie miały żadnego odniesienia do związków krwi czy posiadania ziemi. Niekiedy dla udostojnienia herbu, np. przy udzieleniu indygenatu lub nadaniu tytułu arystokratycznego monarcha dodawał herb swego kraju do herbu rodowego zaszczycanego szlachcica. Stosowane to było również w Polsce, gdzie wiele herbów cudzoziemskiej szlachty przyozdobiono Orłem Białym przy okazji nadania indygenatu.Nobilitacja (z łac.), poza popularnym znaczeniem słownikowym – uszlachcenie, czyli przejście do stanu szlacheckiego osoby (szlachectwo osobiste) lub osoby i jej rodziny (szlachectwo dziedziczne), niemających dotąd tytułu szlacheckiego. Nobilitacji dokonywała osoba panująca, panujący nadawał także danej rodzinie herb. Często uszlachceniu towarzyszyła też adopcja do istniejącego rodu heraldycznego. W Polsce niechęć szlachty do nadmiernego rozszerzania stanu szlacheckiego spowodowała od końca XVI wieku zanik automatycznej nobilitacji królewskiej na prośbę przez adoptującego, również ograniczyła nobilitacje królewskie. W obu przypadkach wymagana była początkowo wiedza, a później i zgoda Sejmu Rzeczypospolitej. Niektórzy polscy władcy (m.in. Stanisław Leszczyński, Stanisław August Poniatowski) obchodzili te ograniczenia, stosując tzw. nobilitacje sekretne, bez potwierdzenia sejmowego. Taka nobilitacja nie dawała faktycznie żadnych prerogatyw polskiego szlachectwa, i była stosowana głównie wobec cudzoziemców. Bez zgody sejmu niektórzy królowie nadawali także szlachectwo osobiste, bez prawa dziedziczenia, nadając tytuł Kawalera Złotej Ostrogi. Nobilitacje, także te sekretne, stanowiły często sposób zasilenia skarbca monarszego lub zjednania stronników. Dlatego m.in. prawo do nobilitacji uzurpowali sobie także np. biskupi krakowscy, jako książęta siewierscy.

    Przykład - odmiany herbu Bełty[]

  • HerbBelty1.ws.png
  • HerbBelty2.ws.png
  • HerbBelty3.ws.png
  • Zobacz też[]

  • udostojnienie herbu
  • uszczerbienie herbu



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Adopcja herbowa – urzędowe uznanie osoby o pochodzeniu nieszlacheckim za członka swojego rodu i nadanie mu własnego herbu. Sam herb był często przy tym odmieniany. Była to jedna z wcześniejszych form nobilitacji.
    Szlachta zaściankowa (zwana także szlachtą zagrodową) – potoczne określenie tzw. szlachty okolicznej, drobnej szlachty, właściwie błędne. Właściwa szlachta zaściankowa zamieszkiwała granice wielkich posiadłości ziemskich np. kościelnych, biskupich oraz magnackich, prywatnych. Występowała głównie na terenach Ukrainy, Litwy, kresach. Pauperyzacja tej szlachty oraz przejmowanie i odbieranie ziemi szlachcie przez dużych posiadaczy doprowadziło do wykształcenia się m.in. na Wołyniu, Podolu i Kijowszczyźnie tzw. szlachty czynszowej. Na terenach gdzie nie występowali wielcy posiadacze można mówić raczej o okolicznej szlachcie, która została utożsamiona ze szlachtą zaściankową. Określenie szlachta zaściankowa nabrało w polskiej kulturze dwóch przeciwstawnych znaczeń, z jednej strony zaścianek jest utożsamiany z zacofaniem, ciemnotą, ciemnogrodem, wstecznictwem, i jest to pogląd związany z propagandą komunistyczną, z drugiej natomiast strony, w poglądzie związanym z polską tradycją romantyczną oraz mesjanizmem, jest utożsamiony z patriotyzmem, szacunkiem dla Boga i Ojczyzny, poświęceniem dla ojczyzny, szczególnym przywiązaniem do religii katolickiej, konserwatyzmem, tradycjonalizmem, przywiązaniem do cnót rycerskich, republikańską wspólnotą.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.009 sek.