• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ołena Teliha

    Przeczytaj także...
    Petersburg (forma zalecana), Sankt Petersburg (egzonim wariantowy) (ros. Санкт-Петербург, Sankt-Pietierburg, potocznie Петербург, Pietierburg; dawniej Piotrogród, ros. Петроград, Leningrad, ros. Ленинград) – miasto w Rosji, położone w delcie Newy nad Zatoką Fińską na terytorium zawierającym m.in. ponad 40 wysp. W latach 1712–1918 stolica Imperium Rosyjskiego. Powierzchnia 1439 km², liczba ludności 4 600 276.Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.
    Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie Wschodniej, głównie w granicach Ukrainy (także w państwach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich. Ukraińcy są (obok Rosjan i Białorusinów) potomkami Rusinów, zamieszkujących Ruś Kijowską .

    Ołena Teliha, ukr.: Оле́на Іва́нівна Телі́га, (ur. 8 lipca/21 lipca 1906 we wsi Illinskoje w guberni moskiewskiej, zm. 22 lutego 1942 w Babim Jarze) - ukraińska poetka i krytyk literacki. Należała do tzw. "praskiej szkoły" ukraińskiej poezji, reprezentując nurt neoromantyczny.

    Rewolucja październikowa w Rosji (według terminologii sowieckiej Wielka Socjalistyczna Rewolucja Październikowa) – określenie, stosowane na:Ukraińska Akademia Gospodarcza w Poděbradach – ukraińska wyższa uczelnia o profilu politechnicznym, działająca w Poděbradach w Czechosłowacji w latach 1922-1935.

    Córka Iwana Szowheniwa - inżyniera melioratora. Po przewrocie bolszewickim w Rosji rodzina opuściła Petersburg i zamieszkała w Kijowie, na terytorium Hetmanatu. W 1920 ojciec Ołeny, urzędnik Ukraińskiej Republiki Ludowej opuścił Kijów razem z wycofującym się z miasta Wojskiem Polskim i Armią URL w obawie przed represjami ze strony władz komunistycznych. Po pobycie w Polsce osiadł w Czechosłowacji. Wiosną 1922 matka poetki wraz z dziećmi dołączyła do męża, który w tym czasie był już rektorem Ukraińskiej Akademii Gospodarczej w Poděbradach. W Czechosłowacji Ołena uzyskała świadectwo maturalne, ukończyła Wydział Historyczno-Filologiczny na Akademii Pedagogicznej w Pradze. Tam też wyszła za mąż za swojego długoletniego przyjaciela Mychajła Telihę, z którym wiele lat później została rozstrzelana. To właśnie w Czechosłowacji rozpoczęła się jej kariera poetki oraz publicystki-literaturoznawcy.

    Gubernia moskiewska (ros. Московская губерния) – historyczna jednostka administracyjna Imperium Rosyjskiego i RFSRR, gubernia ze stolicą w Moskwie, obejmująca tereny w centrum Rosji europejskiej.Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.
    Drewniany krzyż w Babim Jarze, poświęcony pamięci zamordowanych tu ukraińskich nacjonalistów, w tym Ołeny Telihy

    Od 1929 r. do wybuchu II wojny światowej, Teliha mieszkała w Warszawie. W tym czasie zaczęły się problemy finansowe. Ołena występowała w nocnych kabaretach, śpiewając piosenki, pracowała jako modelka, aż w końcu udało jej się znaleźć posadę nauczycielki nauczania początkowego. W 1939 r. w Krakowie Teliha poznała Ołeha Olżycza (Kandybę), wstąpiła do OUN-M (Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów - frakcja melnykowska) i rozpoczęła z nimi współpracę na gruncie oświatowo-kulturalnym.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Liryka (gr. λυρικóς, lyrikos – odnoszący się do liry) – jeden z trzech rodzajów literackich, obok dramatu i epiki.

    Po ataku III Rzeszy na ZSRR i zajęciu Kijowa przez Wehrmacht we wrześniu 1941, Ołena wciąż tęskniła za Kijowem i, nieświadoma niebezpieczeństwa, wyjechała w październiku 1941 z grupą przyjaciół do miasta swojej młodości. W Kijowie założyła Związek Pisarzy Ukraińskich, pomagała potrzebującym, współpracowała z redakcją „Ukraińskiego Słowa" Iwana Rogacza, wydawała tygodnik literacko-artystyczny „Litawry". Nawet po aresztowaniu redakcji „Ukraińskiego Słowa" Ołena ignorowała i nie przestrzegała nakazów niemieckich władz. 7 lutego 1942 r. rozpoczęły się masowe aresztowania. Mimo że przyjaciele ostrzegali ją, że Gestapo przygotowuje obławę na ulicy przy której mieścił się Związek, Ołena oświadczyła, że nie będzie uciekać w obliczu niebezpieczeństwa, skoro sama nawołuje do tego, by stawiać mu czoła. Był więc to jej świadomy wybór. Gdy Ołena została aresztowana, Mychajło poszedł za nią, podając się za pisarza, by móc być blisko żony. 22 lutego 1942 r. Ołena została rozstrzelana w Babim Jarze.

    Ukraińska Republika Ludowa (ukr. Українська Народна Республіка) – jedno z dwóch państw ukraińskich (obok ZURL) powstałych w wyniku I wojny światowej.Kijów (ukr. Київ, Kyjiw, ros. Киев, Kijew) – stolica i największe miasto Ukrainy, nad rzeką Dniepr. Był miastem królewskim Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

    Dużo miejsca w swojej twórczości poświęcała miłości, niektórzy uważali, że jest w nich wręcz zbyt dużo erotyzmu i namiętności i emocji; tworzyła również poezję obywatelską, głosząc potrzebę stawiania czoła hitlerowskiemu okupantowi. Jej wiersze rozproszone zostały zebrane w trzech edycjach: "Dusza na storożi", "Prapory ducha" i "Połumjani meżi" oraz opowiadania "Abo - abo".

    Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.Państwo Ukraińskie (ukr. Українська Держава (nieoficjalnie - Hetmanat) – nazwa powstałego pod protektoratem niemieckim państwa ukraińskiego w okresie pomiędzy 29 kwietnia 1918 a 26 grudnia 1918, podczas rządów hetmana Pawło Skoropadskiego.

    Teliha napisała m.in.: Poworot (Powrót) "Siohodni kożnyj krok chotiw by buty walsom..." (Dziś każdy krok chciałby być walcem...) Lito (Lato) "Ja ruci, szczo była, - ne probaczu..." (Ręce, która biła, nie wybaczę...) Wirnist' (Wierność) "Hostri oczi rozkryti w morok..." (Ostre oczy otwarte w mrok...) "Machnut' rukoju! Rozillat' wyno!..." (Machnąć ręką! Rozlać wino!...) Naperedodni (Poprzednio) "Use - łysze ne ce! Ne ci spokijni dni..." (Wszystko - tylko nie to! Nie te spokojne dnie...) Bezsmertne (Nieśmiertelne) Nepowtorne swiato (Niepowtarzalne święto) Czołowikowi (Mężowi) Weczirnia pisnia (Pieśń wieczorna) Mużczynam (Mężczyznom) "Moja dusza j po temnim trunku..." (Moja dusza po ciemnym trunku...) Żyttia (Życie) Łyst (List) Suczasnykam (Współczesnym) Zasudżenym (Skazanym) Tango Wesniane (Wiosenne) Widpowid' (Odpowiedź) Podorożnij (Podróżnik) Radist' (Radość) I Czuża wesna (Cudza wiosna) II Sonnyj deń (Senny dzień) III Płominnyj deń (Płomienny dzień) "Ne treba sliw. Chaj bude tilky diło..." (Nie trzeba słów. Niech będą same czyny...) "Nicz buła rozburchana ta t'miana..." (Noc była wzburzona i ciemna...)

    Bibliografia[]

  • W. Wilczyński Leksykon kultury ukraińskiej, Kraków 2004.
  • Енциклопедіа УСЕ, hasło:Оленa Телігa, Київ 1999.
  • О. Теліга Листи. Спогади., Видавництво ім. Олени Теліги, Київ 2003.
  • Linki zewnętrzne[]

  • Wiersze Ołeny Telihy (po ukraińsku)
  • (window.RLQ=window.RLQ||).push(function(){mw.log.warn("Gadget \"edit-summary-warning\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"wikibugs\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"ReferenceTooltips\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"main-page\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");});
    Język ukraiński (ukr. українська мова, ukrajinśka mowa) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego. Używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.Pierwsza Republika Czechosłowacka (cz. první Československá republika, sł. prvá Česko-Slovenská republika - ČSR) – państwo istniejące w latach 1918-1938.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów (ukr. Організація Українських Націоналістів) – ukraińska nacjonalistyczna organizacja polityczno-wojskowa założona w 1929 w Wiedniu.
    Babi Jar (ukr. Бабин Яр) – nazwa wąwozu leżącego między dawnymi osadami Łukianowka i Syriec, dziś w obrębie Kijowa, na Ukrainie. Miejsce kaźni (głównie Żydów), oraz lokalizacja niemieckiego obozu koncentracyjnego.
    Ołeh Olżycz (ukr. Олег Ольжич), właściwie Ołeh Kandyba (Кандиба), (ur. 8 lipca 1907 w Żytomierzu, zm. 10 czerwca 1944 w Sachsenhausen) – ukraiński poeta, archeolog, działacz Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN).
    Wehrmacht – całość sił zbrojnych III Rzeszy Niemieckiej z wyłączeniem Waffen-SS, utworzona 16 marca 1935 ustawą o powszechnym obowiązku służby wojskowej, która stanowiła jednostronne zerwanie klauzul militarnych traktatu wersalskiego (1919).
    Armia Czynna Ukraińskiej Republiki Ludowe – armia Ukraińskiej Republiki Ludowej, utworzona w 1917 z zukrainizowanych oddziałów rosyjskich, Strzelców Siczowych, Wolnego Kozactwa, ukraińskich jeńców pochodzących z Galicji oraz ochotników.
    Warszawa; miasto stołeczne Warszawa, w skrócie m.st. Warszawa – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Nizinie Środkowomazowieckiej, na Mazowszu, nad Wisłą. Od 2002 r. miasto stołeczne Warszawa jest gminą miejską mającą status miasta na prawach powiatu.
    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.051 sek.