• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nowy Targ



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]
    Przeczytaj także...
    Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.Ivan Gašparovič (ur. 27 marca 1941 w Poltárze) – słowacki polityk i wykładowca, profesor prawa, prezydent Słowacji od 15 czerwca 2004.

    Nowy Targ (pełna nazwa: Królewskie Wolne Miasto Nowy Targ, łac. Novum Forum, Neoforum, niem. Neumarkt, słow. Nový Targ) – miasto w województwie małopolskim, siedziba powiatu nowotarskiego oraz gminy wiejskiej Nowy Targ. Główny ośrodek handlowy, komunikacyjny i przemysłowy Podhala.

    Pałac Kazanowskich – pierwotnie renesansowy pałac zbudowany w pierwszej połowie XVII wieku, przekształcony po 1663 w klasztor i kościół zakonu karmelitanek bosych. Od 1818 siedziba Towarzystwa Dobroczynności Res Sacra Miser, a od 1989 – Towarzystwa Charytatywnego Caritas A.W. Zlokalizowany jest w Warszawie przy ul. Krakowskie Przedmieście 62 w dzielnicy Śródmieście.Torfowisko (ang. peatland, mire, niem. Moor, Moos, Ried, Filz) – jeden z typów mokradeł, siedlisk na tyle uwodnionych, że występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Jest to teren stale podmokły, o podłożu trudno przepuszczalnym, pokryty zbiorowiskami roślin bagiennych i bagienno-łąkowych. Torfowiska występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego, wilgotnego i chłodnego (północna część Eurazji i Ameryki Północnej, a także obszary górskie). Obszary te są cenne pod względem przyrodniczym, można je także wykorzystać gospodarczo – poprzez wydobywanie torfu. Torfowisko przyrasta średnio o 1 mm w ciągu roku.

    Miasto królewskie, położone w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sądeckim województwa krakowskiego, należało do tenuty nowotarskiej. W latach 1975–1998 miasto należało do województwa nowosądeckiego.

    Nowy Targ, potocznie zwany przez górali Miastem, jest historyczną stolicą Podhala. W okresie lokacyjnym miasto nosiło nazwę niem. Neumarkt, zaś w okresie zaboru austriackiego było nazywane przez miejscowych Żydów Naj-Mark (jid. ‏נײַ־מאַרק‎).

    Liczący ponad 33 tys. mieszkańców Nowy Targ jest największym miastem Podhala.

    Hala Długa – wielka polana reglowa na grzbiecie Turbacza w Gorcach, ciągnąca się poprzez Przełęcz Długą we wschodnim kierunku. Położona jest na wysokości 1160-1270 m n.p.m. i ma powierzchnię 33,77 ha. Składa się z 3 polan: Wolnica, Wzorowa i Wierchy Zarębskie. Znajduje się na obszarze Gorczańskiego Parku Narodowego, który opracował i zamontował na polanie tablice informacyjne z opisem polany.Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.

    Nowy Targ był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego. Nowy Targ uzyskał prawo składu w 1638 roku.

    Spis treści

  • 1 Geografia
  • 1.1 Położenie
  • 1.2 Klimat
  • 1.3 Struktura powierzchni
  • 1.4 Demografia
  • 1.4.1 Wykres zmian liczby ludności
  • 1.5 Osiedla w Nowym Targu
  • 2 Historia
  • 2.1 Początki
  • 2.2 Przywileje królewskie
  • 2.3 Okres Rzeczypospolitej szlacheckiej
  • 2.4 Klęski dotykające miasto
  • 2.5 Czas rozbiorów
  • 2.6 I wojna światowa i dwudziestolecie międzywojenne
  • 2.7 II wojna światowa
  • 2.8 Mniejszości etniczne
  • 2.9 Okres powojenny
  • 2.10 Kalendarium
  • 3 Gospodarka
  • 4 Transport
  • 4.1 Transport drogowy
  • 4.1.1 Komunikacja miejska
  • 4.2 Transport kolejowy
  • 4.3 Transport lotniczy
  • 5 Edukacja
  • 5.1 Żłobki
  • 5.2 Przedszkola
  • 5.3 Szkoły podstawowe
  • 5.4 Szkoły średnie
  • 5.5 Uczelnie
  • 5.6 Inne
  • 6 Kultura
  • 7 Religia
  • 8 Przyroda i turystyka
  • 8.1 Ochrona przyrody
  • 8.2 Szlaki turystyczne
  • 8.3 Zabytki
  • 9 Sport
  • 9.1 Kluby sportowe
  • 9.2 Obiekty sportowe
  • 10 Ludzie związani z Nowym Targiem
  • 10.1 Burmistrzowie Nowego Targu
  • 10.1.1 Burmistrzowie do 1950
  • 10.1.2 Przewodniczący Prezydium MRN
  • 10.1.3 Naczelnicy
  • 10.1.4 Burmistrzowie od 1990
  • 11 Miasta partnerskie
  • 12 Sąsiednie gminy
  • 13 Zobacz też
  • 14 Przypisy
  • 15 Linki zewnętrzne
  • Geografia[ | edytuj kod]

    Położenie[ | edytuj kod]

  • szerokość: 49°28′N
  • długość: 20°01′E
  • wysokość: 585–1138 m n.p.m.
  • Położony jest u zbiegu Białego i Czarnego Dunajca (tu powstaje Dunajec), w środkowej części Kotliny Nowotarskiej, u podnóża Gorców.

    Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimia i Zatoru (niem. Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; ukr. Королівство Галичини та Володимирії з великим князівством Краківським і князівствами Освенціма і Затору) – państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej, obecnie w granicach Polski i Ukrainy.Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) – grupa ludów tureckich z Europy wschodniej oraz północnej Azji.

    Klimat[ | edytuj kod]

    Zanieczyszczenie powietrza: Położenie geograficzne utrudnia wentylację miasta, przez co spowija je smog, szczególnie w sezonie grzewczym. Nowy Targ znajduje się w czołówce rankingu polskich miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem.

    Struktura powierzchni[ | edytuj kod]

    Według danych z 2006 Nowy Targ ma obszar 51,07 km².

    Miasto stanowi 3,46% powierzchni powiatu.

    Katarzyna Aleksandryjska, cs. Wielikomuczenica Jekatierina (ur. ok. 282, zm. ok. 300) – męczennica chrześcijańska, jedna z Czternastu Świętych Wspomożycieli, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego.Lotnisko Nowy Targ (kod ICAO: EPNT) – sportowe lotnisko cywilne położone w Nowym Targu. Należy do Aeroklubu Nowy Targ. Jest to najwyżej położone lotnisko w Polsce.

    Demografia[ | edytuj kod]

    Dane z 2019 według UM Nowy Targ:

    Wykres zmian liczby ludności[ | edytuj kod]

    Na wykresie widoczne są spadki liczby ludności wywołane potopem szwedzkim, zarazą i głodem spowodowanym przez rabację galicyjską oraz II wojną światową.

    Piramida wieku mieszkańców Nowego Targu w 2014:
    Piramida wieku Nowy Targ.png

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Ratusz (niem. Rathaus, dosł. dom rady) – reprezentacyjny budynek użyteczności publicznej, zwykle tradycyjna siedziba samorządowych władz miejskich. Budowany był najczęściej na planie prostokąta i nadawano mu formę monumentalną.

    Osiedla w Nowym Targu[ | edytuj kod]

    Ławeczka góralki na rynku
    Plac targowy na osiedlu Bereki
    Bloki na Generała Maczka
    Aleje Tysiąclecia oddzielające starą część miasta od nowej
    Polana Dziubasówki w północnej części miasta

    Nowy Targ nie dzieli się formalnie na dzielnice. Teren miasta podzielony jest na rejony ze względu na:

    Jaz – budowla hydrotechniczna wybudowana w poprzek rzeki lub kanału piętrząca wodę, w celu utrzymania stałego poziomu rzeki dla celów żeglugowych lub (w ograniczonym zakresie) zabezpieczenia przed powodzią, zaopatrywania w wodę oraz do celów energetycznych. Równolegle do jazu czasami buduje się też śluzy umożliwiające żeglugę poniżej jazu i przepławki dla ryb.Kahał (hebr. קהלה kehilla – zgromadzenie, gmina) – wyrażenie z języka jidysz oznaczające gminę, formę organizacji społeczności żydowskiej. Słowo to oznacza zarówno samo skupisko ludności, wewnętrznie zorganizowane i posiadające władzę, jak i grupę władz gminy.
  • naturalne bariery komunikacyjne (rzeki, tory kolejowe, główne drogi itd.),
  • zwartość powierzchni,
  • zróżnicowanie zagospodarowania terenu między rejonami.
  • Głównymi rejonami miasta są:

    1. Stare Miasto i Śródmieście
    2. granica północna – Czarny Dunajec
    3. granica południowa – Aleje Tysiąclecia (droga krajowa nr 49)
    4. granica wschodnia – Biały Dunajec
    5. granica zachodnia – ul. Krakowska (droga krajowa nr 47, Zakopianka)
    6. Równia Szaflarska (pot. Bloki)
    7. granica północna – Aleje Tysiąclecia (droga krajowa nr 49)
    8. granica południowa – granica miasta ze wsią Szaflary
    9. granica wschodnia – Biały Dunajec
    10. granica zachodnia – ul. Krakowska (droga krajowa nr 47, Zakopianka)
    11. Ibisor
    12. granica północna – Czarny Dunajec
    13. granica południowa – granica miasta ze wsią Szaflary
    14. granica wschodnia – ul. Krakowska (droga krajowa nr 47, Zakopianka)
    15. granica zachodnia – linia kolejowa nr 99 (Chabówka – Zakopane)
    16. Bór
    17. granica północna – Czarny Dunajec
    18. granica południowa – granica miasta ze wsią Szaflary
    19. granica wschodnia – linia kolejowa nr 99 (Chabówka – Zakopane)
    20. granica zachodnia – granica miasta ze wsią Zaskale
    21. Niwa i Dział
    22. granica północna – granica miasta z wsiami Klikuszowa i Obidowa
    23. granica południowa – Czarny Dunajec
    24. granica wschodnia – Dział
    25. granica zachodnia – granica miasta ze wsiami Ludźmierz, Lasek i Trute
    26. Kowaniec i Kokoszków
    27. granica północna – granica miasta ze wsią Obidowa
    28. granica południowa – Czarny Dunajec
    29. granica wschodnia – granica miasta ze wsią Waksmund
    30. granica zachodnia – Dział
    31. Podmieścisko
    32. granica północna – Dunajec
    33. granica południowa – Aleje Tysiąclecia (droga krajowa nr 49 i droga wojewódzka nr 969)
    34. granica wschodnia – granica miasta ze wsią Waksmund
    35. granica zachodnia – Biały Dunajec
    36. Czerwone (Lotnisko)
    37. granica północna – Aleje Tysiąclecia (droga krajowa nr 49 i droga wojewódzka nr 969)
    38. granica południowa – granica miasta ze wsiami Szaflary i Gronków
    39. granica wschodnia – granica miasta ze wsiami Waksmund i Gronków
    40. granica zachodnia – Biały Dunajec

    Charakterystyka poszczególnych rejonów:

    Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.Tatry (514.5, słow. Tatry, niem. Tatra, węg. Tátra) – najwyższe pasmo w łańcuchu Karpat, również najwyższe między Alpami a Uralem i Kaukazem. Są częścią Łańcucha Tatrzańskiego, w Centralnych Karpatach Zachodnich.
    Widok Tatr z północnych dzielnic Nowego Targu

    Dzielnice i osiedla mieszkaniowe nie stanowią oficjalnego, prawnego podziału administracyjnego miasta. Nie są zgodnie z art. 5 ustawy o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 jednostkami pomocniczymi gminy. Nazwy niektórych osiedli i dzielnic funkcjonują jako nazwy potoczne poszczególnych obszarów miasta.

    Bronisław Maria Komorowski (ur. 4 czerwca 1952 w Obornikach Śląskich) – polski polityk, z wykształcenia historyk. Od 6 sierpnia 2010 prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.Gorce (513.52) – pasmo górskie leżące w Beskidach Zachodnich. Nazwa "Gorce" związana jest prawdopodobnie ze słowem "gorzeć" (palić się, płonąć) i pochodzi od sposobu uzyskiwania polan śródleśnych metodą żarową. Spotykana jest już w aktach z 1254 r. (item mons Gorcz nuncupatus), używał jej Jan Długosz w 1480 r. (in monten Gorcz). W innych źródłach można też spotkać nazwę Górce, która by mogła oznaczać niskie góry.
    1. Śródmieście
    2. Osiedle Bereki
    3. Osiedle Topolowe
    4. Równia Szaflarska (Bloki)
    5. Osiedle Suskiego
    6. Osiedle Polana Szaflarska
    7. Osiedle Witosa
    8. Ibisor
    9. Osiedle Bohaterów Tobruku
    10. Osiedle Tetmajera
    11. Bór
    12. Osiedle Bór
    13. Osiedle Na Skarpie
    14. Niwa i Dział
    15. Osiedle Buflak
    16. Niwa
    17. Osiedle Nowe
    18. Kowaniec i Kokoszków
    19. Osiedle J. Bednarskiego
    20. Osiedle Gazdy
    21. Kokoszków
    22. Kowaniec
    23. Osiedle Marfiana Góra
    24. Osiedle Oleksówki
    25. Osiedle Michała Rekuckiego
    26. Osiedle Robów
    27. Osiedle Szuflów
    28. Osiedle Willowe
    29. Osiedle Zadział
    30. Podmieścisko
    31. Osiedle Konfederacji Tatrzańskiej
    32. Osiedle Podmieścisko

    Historia[ | edytuj kod]

    Początki[ | edytuj kod]

    Początki osadnictwa na terenach dzisiejszego Podhala sięgają XIII wieku, kiedy to z opactwa w Jędrzejowie przybyli cystersi. Założyli klasztor w Ludźmierzu, a w 1254 Bolesław Wstydliwy zezwolił im na zakładanie nowych osad.

    Orawa (słow. Orava, węg. Árva, niem. Arwa) – kraina historyczna w Europie Środkowej w dorzeczu rzeki Orawy. Przeważająca część Orawy znajduje się obecnie w granicach Słowacji, natomiast jej północno-wschodnia część należy do Polski. Otacza Tatry od zachodu i północnego zachodu, graniczy z Podhalem i Liptowem. Głównymi miejscowościami części polskiej są Jabłonka i Lipnica Wielka, zaś na Słowacji: Dolný Kubín, Trzciana, Námestovo, Twardoszyn, a także ośrodki wypoczynkowe: Zuberzec i Orawice.Kościół Zielonoświątkowy w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny Kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym nurtu zielonoświątkowego; drugi, pod względem wielkości Kościół protestancki w Polsce (po Kościele Ewangelicko-Augsburskim w RP), posiadający ponad 23 tysięcy wiernych zrzeszonych w ramach 217 zborów; największy polski Kościół protestancki nurtu ewangelicznego; największa, choć nie jedyna, wspólnota zielonoświątkowców w Polsce, związana z pentekostalną tradycją amerykańskich Zborów Bożych i przyjmująca ustrój kongregacjonalno-synodalny. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest członkiem Europejskiej Wspólnoty Zielonoświątkowej, Światowej Wspólnoty Zborów Bożych oraz Towarzystwa Biblijnego w Polsce. Organem prasowym Kościoła jest miesięcznik „Chrześcijanin”. Siedzibą władz Kościoła jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą prawną działalności Kościoła jest Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 20 lutego 1997. Obecnym Przewodniczącym Naczelnej Rady Kościoła i Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest bp dr Marek Kamiński.

    Już w 1233 wymieniana jest leżąca w tym miejscu osada o nazwie Stare Cło (Antiquum Theoloneum) lub Długie Pole. Była ona prawdopodobnie położona na prawym brzegu Białego Dunajca, na wschód od obecnego centrum miasta. Osada została założona przez cystersów ze Szczyrzyca, lokowana na prawie niemieckim (magdeburskim) w drugiej połowie XIII wieku, miała komorę celną przy szlaku handlowym ze Śląska na Węgry, którym wywożono sól i ołów, a sprowadzano wino. Jeszcze w 1338 znajdował się tam oddzielny kościół św. Leonarda, a sołtysem w tym czasie był człowiek o imieniu Günter. Według źródeł historycznych z XVII wieku osada Nowy Targ (Novum Forum) została zniszczona przez Tatarów w 1287. Pierwsza wzmianka o istnieniu parafii, a zarazem Nowego Targu (lokowanego na prawie niemieckim) pochodzi z 1326. Po dojściu do władzy Kazimierz Wielki przejął własności cystersów. W ten sposób Nowy Targ, jak i całe Podhale, stał się w 1335 własnością królewską i tak zostało aż do rozbiorów. W 1337 zadecydowano o przeniesieniu miasta, w 1346 połączono go z leżącą niedaleko osadą Stare Cło, a Kazimierz Wielki nadał powtórny przywilej lokacyjny (22 czerwca). W ten sposób powstało nowe miasto z rynkiem i kościołem parafialnym (św. Katarzyny). Miasto zostało lokowane między Białym i Czarnym Dunajcem na 150 łanach frankońskich, które wcześniej należały do miejscowości Nowy Targ i Stare Cło. Zasadźcą był Dytrych, syn Dytrycha Szyi. Parafię w Starym Cle w 1350 przyłączono do parafii nowotarskiej, a od 1354 wymieniane są jako połączone.

    Popielica szara , dawniej: popielica (Glis glis) – ssak z rodziny popielicowatych (Gliridae), jedyny przedstawiciel rodzaju popielica (Glis). W Polsce popielica jest gatunkiem zagrożonym wyginięciem i jest objęta ochroną gatunkową. Znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt oraz objęta jest Konwencją Berneńską.Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis, biał. Казімір I Ягелончык (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Pomorze Gdańskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii, przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.

    Przywileje królewskie[ | edytuj kod]

    Miasto, jako ważny ośrodek handlowy znajdujący się blisko granicy z Węgrami, otrzymywało od królów polskich wiele przywilejów. Dzięki temu mógł rozwijać się handel i rzemiosło. Król Kazimierz Wielki zwolnił nowotarżan od płacenia cła krakowskiego, a także pozwolił na organizowanie corocznego jarmarku na 25 XI (św. Katarzyny), który trwał osiem dni. W 1487 Kazimierz IV Jagiellończyk potwierdził dotychczasowe prawa miasta, nadał mu prawo magdeburskie i usunął ciężary prawa polskiego, a także ustanowił drugi jarmark 25 lipca (św. Jakuba) oraz nadał przywilej organizowania czwartkowego targu, który odbywa się do dzisiaj. W 1494 Jan I Olbracht potwierdził prawa i przywileje miasta. W 1521 Zygmunt I Stary pozwolił wójtowi pobierać myto na drodze prowadzącej na Węgry przez Orawę w wysokości 1 grosza polskiego od wozu i 1 denara od konia, w zamian za naprawianie dróg i mostów. Od 1533 obcy kupcy nie mogli omijać miasta. Zwolniono wójta od świadczeń dla wojska. Zygmunt Stary pozwolił spółce, w której członkiem był Jan Burian z Nowego Targu, na poszukiwanie metali w Karpatach i na Spiszu, a w 1588 podobny przywilej nadał Zygmunt III Waza. Wcześniej, w 1576 Stefan Batory potwierdził statut cechu rękodzielników. Od 1593 miasto miało prawo składu soli, ołowiu i śledzi, a od 1603 też wina. W 1613 Zygmunt Waza potwierdził statut cechu zbiorowego Nowego Targu. Król Jan II Kazimierz Waza wprowadził trzeci jarmark w Niedzielę Białą (pierwsza niedziela po Wielkanocy). Ostatni przywilej, pozwalający na organizowanie 12 jarmarków w roku, nadał król Stanisław August Poniatowski w 1772, gdy miasto było już pod obcą administracją.

    Droga wojewódzka nr 957 (DW957) – droga wojewódzka w południowo-zachodniej części województwa małopolskiego, łącząca Białkę koło Makowa Podhalańskiego z Nowym Targiem.Dacia - marka rumuńskich samochodów osobowych i dostawczych powstała w 1952 roku pod nazwą Uzina de Autoturisme Piteşti w mieście Mioveni. Marka od początku współpracowała z koncernem Renault. Nazwa pochodzi od Dacji - historycznej rzymskiej krainy na terenie obecnej Rumunii. Obecnie Dacia jest filią francuskiego koncernu Renault oraz największym rumuńskim eksporterem.

    Okres | edytuj kod]

    Pałac Kazanowskich w Warszawie został sfinansowany w dużej mierze z podatków płaconych przez nowotarskich mieszczan

    Pierwszymi wójtami Nowego Targu byli potomkowie zasadźcy Dytrycha. W 1424 wójt Mikołaj sprzedał wójtostwo staroście nowotarskiemu Ratułdowi. On i jego potomkowie łamali prawa chłopów, wciąż powiększali pańszczyznę, wprowadzali nowe daniny i robocizny i z tego powodu toczył się ciągły spór między mieszkańcami a kolejnymi starostami. Podobnie było też później za starostów Pieniążków, Komorowskich i Kazanowskich. W tym czasie, w 1448 powstał dekanat w Nowym Targu. Prawdopodobnie pod koniec XV w. postawiono kościół św. Anny. Na przełomie XV i XVI wieku miasto liczyło ok. 500 mieszkańców, w ciągu roku organizowano 7 jarmarków. Starostwo objęli członkowie rodziny Pieniążków, którzy zakładali nowe wsie i ostatecznie wykupili urząd wójta w 1525, łącząc go z urzędem starosty. W 1586 powstała w Nowym Targu komora celna w miejsce dawnej podkomory, podległej komorze w Myślenicach. W XVI wieku miasto liczyło ok. 800 mieszkańców. Na początku XVII wieku powstało osiedle Gazdy. W 1616 starostą został Stanisław Witowski. W 1624 powstał w mieście pierwszy cech kuśnierski, a urząd starosty objął Mikołaj Komorowski. Zabiegał o zwiększenie dochodów z dzierżaw starostwa, co było przyczyną wielkiego niezadowolenia mieszczan i chłopów. Słali oni ciągle skargi na starostę, który jednak nic sobie nie robił z wyroków sądowych. Trwało to aż do jego śmierci w 1633 Następcą Komorowskiego został Tomasz Zamoyski, syn hetmana Jana Zamoyskiego. Następnie starostą był Adam Kazanowski, który usuwając sołtysów zwiększał liczbę folwarków. Przeciwko jego praktykom występowali górale nowotarscy. Później przez rok starostą był książę Jeremi Wiśniowiecki. Wówczas wydarzył się bunt Kostki Napierskiego, który był stronnikiem Chmielnickiego. 16 czerwca 1651 wyprowadził on chłopów z Nowego Targu i zaatakował zamek w Czorsztynie. Został schwytany i zginął wbity na pal. W 1655 nowotarżanie wzięli udział w antyszwedzkim powstaniu pod wodzą Gabriela Woyniłłowicza. W latach 1650–1666 starostami byli Adam Kisiel, Jan Wielopolski, Władysław Łukowski, Michał Ossoliński i Stanisław Witowski. Następnie urząd ten przejęli Wielopolscy. Starościna Maria Wielopolska obniżyła robociznę chłopom i dała im przywilej propinacyjny. W 1669 miasto zostało zajęte przez okolicznych chłopów zbuntowanych z powodu nadużyć, jakich dopuszczali się stacjonujący na zimę w mieście żołnierze chorągwi pancernej Jana Wielopolskiego. Buntownicy założyli samodzielny twór terytorialny zwany przez historyków „Rzecząpospolitą Podhalańską”. Został on zlikwidowany dopiero w maju 1670, kiedy to buntownicy zostali pokonani pod Nowym Targiem przez ekspedycyjny, 1000-osobowy regiment wojsk cudzoziemskiego autoramentu. Później starostwo trafiło w ręce rodziny Wiśniowieckich i Radziwiłłów. Anna Radziwiłłowa wprowadziła na Podhalu gospodarkę czynszową. Na przełomie XVII i XVIII wieku powstało osiedle Oleksowa (dziś Oleksówki). Wcześniej wypalany tam był węgiel drzewny. Około lat 50. XVIII wieku miasto liczyło ok. 1000 mieszkańców. W 1759 jezuici założyli w mieście misję. W 1766 Franciszek Rychter został ostatnim starostą nowotarskim.

    Województwo małopolskie – jedno z 16 województw Polski. W obecnym kształcie powstało 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej. Województwo zajmuje powierzchnię 15 182 km² i jest jednym z mniejszych w Polsce (12 miejsce w kraju). Pod względem liczby mieszkańców (3 mln 298 tys. osób) województwo znajduje się na 4 miejscu w Polsce. Gęstość zaludnienia jest tu jedną z najwyższych w kraju (małopolskie – 217 osób/km², średnia krajowa – 122 osób/km²).Jidyszייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.

    Klęski dotykające miasto[ | edytuj kod]

    Wraz ze schyłkiem Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku następował powolny upadek Nowego Targu. Przyczyniały się do tego liczne nieszczęścia spadające na miasto. Pierwszy wielki pożar zdarzył się w 1601, niszcząc stare akta miejskie i większość budynków, w tym kościół parafialny, szpital, ratusz i dwór. W 1656 do Nowego Targu dotarli Szwedzi, który złupili i spalili, a wielu mieszkańców wymordowali. Kolejne pożary zdarzały się w latach 1673, 1696, 1710 i 1719, za każdym razem niszcząc przynajmniej połowę zabudowań, z czego ten ostatni ponownie zniszczył kościół. W roku 1710 w Nowym Targu wybuchła epidemia dżumy, w roku 1740 miasto złupiła drużyna zbójnicka Jakuba Surovca, natomiast w czasie konfederacji barskiej Rosjanie. Ostatni wielki pożar zdarzył się w 1784 i zniszczył ponad 380 budynków, kościół i dwór. W 2. połowie XVIII wieku miasto zaczęło podnosić się ze zniszczeń. W 1761 rozpoczęto renowację kościoła, a w 1767 wybudowano drewniany ratusz, istniejący do 2. połowy XIX wieku. Miał dwa piętra, a w jego podziemiach znajdowało się więzienie i skład wina.

    E.Leclerc – francuska sieć supermarketów i hipermarketów spożywczo-przemysłowych, założona przez Édouarda Leclerca. Józef Kuraś, ps. Orzeł, Ogień (ur. 23 października 1915 w Waksmundzie, zm. 22 lutego 1947 w Nowym Targu) – porucznik UB, partyzant na Podhalu w czasie II wojny światowej, jeden z dowódców oddziałów podziemia antykomunistycznego.

    Czas rozbiorów[ | edytuj kod]

    Już w 1769 zastawione tereny Spisza administrowane przez Rzeczpospolitą zostały zwrócone przez Austrię Węgrom, rzekomo w celu utworzenia kordonu sanitarnego dla panującej wówczas w Polsce zarazy. Rok później również ziemia nowotarska znalazła się poza granicami Polski, na dwa lata przed I rozbiorem Polski. Wtedy tereny te zostały połączone z Galicją i trafiły pod administrację austriacką. Starostwo trafiło pod zarząd austriackiego prefekta, a jego majątek został skonfiskowany przez państwo (sprywatyzowano go później w 1819). Chociaż władze austriackie zachowały przywileje Nowego Targu, miasto musiało opłacać świadczenia dla państwa i dostarczać rekrutów do armii. Po pożarze w 1784 starosta sądecki Austriak Tischirsch von Siegstetten zainicjował przebudowę miasta. Nadał miastu nowy plan siatki ulic, nie pokrywający się z dawnym układem budynków. Został wtedy powiększony rynek. W 1790 wyprowadzono cmentarz z centrum miasta, zgodnie z polityką józefinizmu. W pierwszej połowie XIX w. Nowy Targ i Podhale nawiedziła kolejna seria klęsk żywiołowych. W 1819 powstały odrębne władze miejskie, jednocześnie jednak miasto pozbawiono zarządu nad większymi majątkami ziemskimi. Zmieniło się to dopiero w 1854, kiedy to w Nowym Targu powstało starostwo. W 1840 miasto osiągnęło liczbę 2 tys. mieszkańców. W 1847 zakończył się trwający od połowy XVIII wieku konflikt z Waksmundem o tereny na wschód od potoków: Kowańca i Białego Dunajca. Nowotarżanie wygrali, ponieważ waksmundzianie przedstawili sądowi sfałszowany akt lokacyjny swojej wsi. Po Wiośnie Ludów zniesiono pańszczyznę, a gdy Galicji przyznawano autonomię w 1867 powstał powiat z siedzibą w Nowym Targu oraz sąd. W 1872 miasto kupiło jaz na Czarnym Dunajcu, dzięki czemu możliwe było zbudowanie młyna, tartaku, browaru i elektrowni. Istniały także liczne młyny i folusze nad potokiem Kowaniec. Choć już w 1842 wybudowano szkołę ludową, to w 1880 ponad ½ mieszkańców nie umiała pisać i czytać. Od tego roku na terenie dzisiejszego lotniska znajdował się poligon cesarsko-królewskiej artylerii z twierdz w Krakowie i Przemyślu. W 1881 w mieście zaczęła działać straż ogniowa. Po 1884 powstał nowy murowany ratusz, o kształcie takim jak obecnie. W 2. połowie XIX wieku miasto liczyło ok. 5 tys. mieszkańców. Od 1892 działało w Nowym Targu Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, a w 1908 oddano do użytku budynek sokolni. Mieściło się tam m.in. kino. W 1897 przy dzisiejszym placu Słowackiego wybudowano nową szkołę powszechną, a w 1912 zburzono starą celem poszerzenia placu. W 1899 oddano do użytku linię kolejową Chabówka-Zakopane. Po 30 latach starań, w 1904 utworzono (pierwsze na Podhalu) gimnazjum o profilu humanistycznym, a w 1912 wybudowano bursę gimnazjalną dla uczniów spoza miasta. W 1911 powstał w Nowym Targu Związek Podhalan z prezesem Władysławem Orkanem, a od 1913 ukazywała się „Gazeta Podhalańska”. W roku tym dzięki członkom „Sokoła” utworzono Związek Drużyn Podhalańskich, które weszły później w skład II Brygady Legionów. W 1914 oddano do użytku szpital, a miasto osiągnęło liczbę ponad 9 tys. mieszkańców.

    Województwo krakowskie (łac. Palatinatus Cracoviensis) – jednostka terytorialna Korony Królestwa Polskiego, później Rzeczypospolitej Obojga Narodów istniejąca od XIV wieku do 1795 r., część prowincji małopolskiej. Obejmowała powierzchnię 17 650 km² posiadając 8 powiatów. Siedzibą wojewody był Kraków, a sejmiki ziemskie odbywały się w Nowym Korczynie.Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

    I wojna światowa i dwudziestolecie międzywojenne[ | edytuj kod]

    W czasie I wojny światowej u boku Austriaków walczyły drużyny strzeleckie Piłsudskiego, w tym drużyny podhalańskie pod wodzą Andrzeja Galicy. W gimnazjum nowotarskim zorganizowano szpital Czerwonego Krzyża. Po wybuchu wojny w więzieniu austriackim (obecnie Młodzieżowy Dom Kultury) przetrzymywany był przez krótki czas Włodzimierz Iljicz Lenin. Pod koniec 1914 Rosjanie zostali pokonani w bitwie pod Limanową, a w maju 1915 pod Gorlicami i zaczęli wycofywać się na wschód. W 1918 państwa centralne zostały pokonane na froncie zachodnim i w nocy z 31 października na 1 listopada Nowy Targ opanowały wojska polskie. Mieszkańcy miasta brali udział w walki o granice nowo powstałej Polski, wśród nich było 40 uczniów gimnazjum.

    Kościół Boży – najstarszy na świecie kościół zielonoświątkowy, druga, pod względem wielkości, wspólnota zielonoświątkowców na świecie (po Zborach Bożych). Kościół Boży jest kościołem protestanckim o zasięgu ogólnoświatowym, działającym w 160 krajach świata. Ogólnoświatowa centrala Kościoła Bożego mieści się w Cleveland, w stanie Tennessee, Stany Zjednoczone. Prezbiterem Generalnym Kościoła Bożego jest pastor dr G. Dennis McGuire. Dzisiaj Kościół Boży obejmuje ponad 7 milionów wiernych w 36.000 zborach, w 178 krajach.Bolesław V Wstydliwy (ur. 21 czerwca 1226 w Starym Korczynie, zm. 7 grudnia 1279) – książę krakowski (od 1243) i sandomierski (od 1232), ostatni przedstawiciel małopolskiej linii Piastów.

    W 1920 w Nowym Targu powstało Koło „Gorce” Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. W mieście działały także Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne i Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”. W latach 1921–1931 działało żeńskie Seminarium Nauczycielskie. W 1924 wybudowano pierwsze schronisko na Turbaczu (które spłonęło w 1933), a w 1925 utworzono rezerwat „Na Czerwonem” (później „Bór na Czerwonem”). Rok później wybudowano szkołę powszechną na Kowańcu. W 1927 powstał tartak, a w 1930 cegielnia i lotnisko nowotarskie. W tym samym roku poświęcono plac pod budowę nowego kościoła. W 1932 powstał klub sportowy Podhale Nowy Targ i budynek Komunalnej Kasy Oszczędności (dziś Urząd Miasta). W trakcie jego budowy odkryto kilka monet rzymskich z IV wieku. Miały one znaleźć się w zbiorach gimnazjum, a w czasie wojny zaginąć. W 1934 odsłonięto w Rynku pomnik Orkana, a w 1935 powstała Wysokogórska Szkoła Rolnicza w Kokoszkowie.

    Gorczański Park Narodowy, utworzony w 1981 roku rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1980 r., jest jednym z 23 parków narodowych na terenie Polski. Obejmuje centralne pasmo Gorców, m.in. masywy Turbacza i Gorca. Dyrekcja Gorczańskiego Parku Narodowego znajduje się w Porębie Wielkiej.Gorc (1228 m) – szczyt we wschodniej części grzbietu głównego Gorców. Jego charakterystyczna sylwetka z kilkoma polanami jest dobrze rozpoznawalna z dużych odległości. Zbudowany jest z grubych ławic piaskowców magurskich i zlepieńców. Północne stoki pokryte są lasami jodłowo-bukowymi, wyższe partie świerkowymi. Wchodzi w skład wielokilometrowej długości Pasma Gorca ciągnącego się od Turbacza na wschód. Nazwa szczytu pochodzić może od sposobu powstania polan, które zostały uzyskane sposobem żarowym, czyli są "wygorzałe".

    | edytuj kod]

    Budynek Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego, podczas okupacji Dom Niemiecki
    Józef Kuraś „Ogień”

    1 września 1939 około godziny 16:30 Nowy Targ zostały zajęty bez walki przez Niemców. W czasie okupacji Podhale stało się punktem przerzutu na Węgry ludzi będących w konflikcie z nową władzą i odcinkiem na trasie kurierów utrzymujących łączność rządu emigracyjnego w Londynie z polskim państwem podziemnym. Niemcy rozpoczęli wśród górali akcję germanizacyjną pod nazwą Goralenvolku. Miał być to tzw. naród góralski, który był różny od Polaków i pochodził tak jak Niemcy od Gotów. Na czele górali, którzy przyjęli kenkarty z literą „G” stanął Komitet Góralski (Goralisches Komitee) z prezesem Wacławem Krzeptowskim, mający siedzibę w Zakopanem. Jednak nie wszyscy górale poszli na współpracę z hitlerowcami i w 1941 Nowy Targ stał się siedzibą konspiracyjnej Konfederacji Tatrzańskiej na czele z Augustynem Suskim, mającą na celu walkę z Goralenvolkiem. Wydawała ona podziemne pisma „Na placówce”, „Wiadomości Polskie” i „Der freie Deutsche” (w języku niemieckim). Organizacja została rozbita w 1942, a jej członkowie wraz z przywódcą zostali aresztowani i zamordowani lub wywiezieni do Auschwitz. Części członków udało się jednak uciec do lasu, był wśród nich Józef Kuraś „Ogień”. Na terenie więzienia nowotarskiego Niemcy wykonywali egzekucje. W latach 1941–1942 w mieście istniało getto żydowskie.

    Aleksandra Król (ur. 20 listopada 1990 r.) – Polska snowboardzistka specjalizująca się w gigancie i slalomie równoległym. Jak do tej pory nie startowała na igrzyskach olimpijskich. Na mistrzostwach świata najlepszy wynik uzyskała na mistrzostwach w La Molinie gdzie zajęła 24 miejsce w gigancie równoległym. Najlepsze wyniki w Pucharze Świata osiągnęła w sezonie 2012/2013 kiedy to zajęła 19 miejsce w klasyfikacji PAR.Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

    29 stycznia 1945 miasto zostało wyzwolone spod okupacji hitlerowskiej przez oddziały 1 Armii Gwardii IV Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej, które wkroczyły do Nowego Targu od strony Kowańca, przeprowadzone przez Gorce przez oddział „Ognia”. W czasie walk o miasto zginęło 237 żołnierzy radzieckich (pochowanych na cmentarzu komunalnym). Ku ich czci w 1945 wzniesiono na placu Słowackiego pomnik. W czasie II wojny światowej zginęło 130 nowotarżan narodowości polskiej i prawie cała ludność żydowska miasta.

    Sołtys (z niem. Schuldheiß, Schultheiß, Scholtis, Schulte(s) i Schulz(e), sędzia, ten, który wskazuje winnego; forma zlatynizowana scultetus) – osoba będąca przedstawicielem lokalnej społeczności, przeważnie wiejskiej. Jego rola począwszy od średniowiecza ulegała poważnym zmianom i od 1990 roku w Polsce jest organem wykonawczym sołectwa.Sala królestwa – miejsce zebrań i lokalny ośrodek życia religijnego członków Chrześcijańskiego Zboru Świadków Jehowy, obiekt służący biblijnej działalności edukacyjnej prowadzonej przez ten związek wyznaniowy oraz wielbieniu Boga (Jehowy). Chociaż pierwsze takie miejsca zaczęły powstawać pod koniec XIX wieku, nazwę tę nadał im w roku 1935 Joseph Franklin Rutherford, drugi prezes Towarzystwa Strażnica.

    Mniejszości etniczne[ | edytuj kod]

    Pierwsi Żydzi pojawili się w Nowym Targu w czasie jego lokacji w 1346. Starosta Adam Kazanowski zasłynął jako pierwszy, który zaczął sprowadzać ich na Podhale. Społeczność żydowska dynamicznie się rozwijała, w 2. połowie XIX wieku w Nowym Targu mieszkało ok. 400 Żydów (7% ogółu ludności miasta), a u progu I wojny światowej ponad 1300 (15%). Przed I wojną pobieranie myta za przejazd przez mosty na Czarnym i Białym Dunajcu było zajęciem Żydów, m.in. Szai Ajzensztoka, opisanego przez Jana Kasprowicza. W okresie międzywojennym prawie wszystkie kamienice w Rynku i większość sklepów znajdowały się w rękach żydowskich, byli oni właścicielami ok. 30% podmiotów gospodarczych. W czasie okupacji Żydzi zostali skierowani do obozu pracy na Borze w Nowym Targu. Później Niemcy utworzyli w maju 1941 getto żydowskie w okolicach ul. Krasińskiego, w którym zgromadzono ok. 2500 ludzi. Zostało ono zlikwidowane 30 sierpnia 1942. Część Żydów wysłano do obozu koncentracyjnego w Bełżcu, a resztę rozstrzelano na miejscu na cmentarzu żydowskim. Dokonano egzekucji od 400 do 2000 osób, pochowanych później w masowym grobie. Jedynym Żydem, któremu udało się uciec z rozstrzeliwania był Dawid Grasgrin, przed wojną handlarz dorożkami i końmi. Ukrył się w miejscowości Czerwony Klasztor na Słowacji, a po wojnie powrócił do Nowego Targu. Został przewodniczącym Gminy Żydowskiej i rozpoczął starania o zwrot synagogi, która w okresie PRL-u zamieniona została na kino. W swoim domu przyjmował Żydów będących w drodze do Palestyny i powracających na Podhale po wojnie, gdyż ich własne domy zostały już zajęte. Został zastrzelony w swoim mieszkaniu 10 lutego 1946 przez „Ognia” (Józef Kuraś), członkowie oddziału „Ognia” ukradli mu 7500 złotych, konia i wóz.

    Ignacy Mościcki (ur. 1 grudnia 1867 w Mierzanowie, zm. 2 października 1946 w Versoix) – polski polityk i chemik. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1926–1939. Naukowiec, wynalazca, budowniczy polskiego przemysłu chemicznego.Włodzimierz Lenin (ros. Владимир Ленин), właśc. Władimir Iljicz Uljanow (ros. Владимир Ильич Ульянов), (ur. 10 kwietnia/22 kwietnia 1870 w Symbirsku, zm. 21 stycznia 1924 w Gorkach pod Moskwą) – rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk ideologii komunizmu.

    Obecnie istnieje Ziomkostwo Żydów Podhalańskich w Izraelu, które w 1990 ufundowało na kirkucie pomnik. W mieście istnieje także duża społeczność cygańska, należąca do Bergitka Roma. Pierwotnie mieszkali w Kotlarce nad Robowem, w dzielnicy Kowaniec, gdzie zajmowali się robieniem kotłów. W czasie Polski Ludowej zostali przeniesieni na osiedle Topolowe, gdzie mieszkają do dzisiaj.

    Mojżesz, łac. Moyses, hebr. מֹשֶׁה Mosze, arab. موسى, Musa, cs. Prorok Bogowidiec Moisiej – postać biblijna, przywódca Izraelitów w okresie ich wyjścia z Egiptu i wędrówki do Ziemi Obiecanej, święty prorok. Żył prawdopodobnie w XIII wieku p.n.e. (według Biblii 120 lat). Syn Amrama i Jokebed, brat Aarona i Miriam.Myto – opłata pobierana za przejazd drogą, autostradą, mostem, tunelem itp. Może być pobierana jako podatek centralny bądź lokalny lub też przez prywatnego właściciela obiektu.

    Okres powojenny[ | edytuj kod]

    Po wojnie władzę w mieście objęli komuniści. Na czele Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego miał stanąć Józef Kuraś ps. „Ogień”, który miał zastąpić dotychczasowego szefa, Stanisława Strzałkę. Kuraś został wezwany do krakowskiego WUBP, lecz zawrócił z drogi i podjął decyzję o powrocie „do lasu”, w związku z rozkazem jego aresztowania przez komunistów. W 1949 w dawnym więzieniu, w którym przez kilka dni przebywał Lenin, urządzono poświęcone temu wydarzeniu muzeum. Na placu Słowackiego postawiono pomnik żołnierzy radzieckich, dwukrotnie wysadzany tuż po wojnie przez antykomunistycznych partyzantów.

    Zygmunt Rajski (ur. ok. 1910, zm. ?) – polski narciarz klasyczny, wicemistrz Polski w biegu sztafetowym, uczestnik Mistrzostw Świata 1929 i trzech mistrzostw Polski w skokach, gdzie najwyższą pozycją była piąta w 1930.Jednostka pomocnicza gminy – lokalna wspólnota samorządowa mieszkańców części gminy w Polsce. Jednostki są ustanawiane przez radę gminy (miasta). Gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa, dzielnice, osiedla i inne (np. sioła, przysiółki, kolonie, okręgi, obwody, rejony, rewiry). Jednostki nie posiadają osobowości prawnej. Jednostka pomocnicza gminy stanowi strukturę społeczno-terytorialną, która przejmuje na swoim terytorium realizację zadań publicznych, ułatwiając gminie wykonywanie jej zadań. Szczególną kompetencją, przysługującą wyłącznie sołectwom, jest dysponowanie (od 2009 r.), funduszem sołeckim.

    W 1951 ukończono w stanie surowym budowę nowego kościoła, przerwaną w czasie okupacji, który w 1962 został konsekrowany.

    W październiku 1953 podjęta została uchwała Prezydium Rady Ministrów PRL o budowie w mieście kombinatu obuwniczego, który miał zapewnić zatrudnienie ludności rejonu. Budowa rozpoczęła się w styczniu 1954, a w 1955 Nowotarskie Zakłady Przemysłu Skórzanego „Podhale” rozpoczęły produkcję. Ich pierwszym wieloletnim dyrektorem był T. Jelonek. Zakłady w czasach swojej świetności zatrudniały ponad 10 tysięcy ludzi. Specjalnie dla zakładu wybudowano stację kolejową Nowy Targ Fabryczny oraz osiedle mieszkaniowe „Bór”.

    Maja Krzewicka (ur. 12 marca 1993 roku), polska tenisistka stołowa. Reprezentantka kadry narodowej juniorek. Zawodniczka klubu KS JUTA GORCE Nowy Targ (klub występuje w ekstraklasie kobiet). Jest sponsorowana przez japońską firmę tenisa stołowego Butterfly.Évry – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Île-de-France, w departamencie Essonne. Przez miejscowość przepływa Sekwana.

    Pod koniec lat 50. powstały pierwsze osiedla mieszkaniowe: Świerczewskiego (obecnie Topolowe), Zawadzkiego (obecnie Suskiego). W 1961 otwarto halę lodową, a już pięć lat później Podhale Nowy Targ po raz pierwszy zdobyło tytuł mistrza Polski. W latach 70. zbudowano przelotowe Aleje Tysiąclecia i Zakopiankę. W 1974 otwarto Powiatowy Dom Kultury, który trzy lata później otrzymał status Miejskiego Ośrodka Kultury. W 1979 na lotnisku nowotarskim mszę świętą odprawił papież Jan Paweł II. W tym samym roku rozpoczęto budowę nowego szpitala, która zakończyła się dopiero w 2008. W 1985 rozpoczęto budowę hotelu „Skalny”, jednego z najwyższych budynków w mieście. Hotel został otwarty w 2016 i od 2019 działa pod inną marką. Utworzono prewentorium kolejowe im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego na Kowańcu.

    Jabłonka (węg., słow. Jablonka) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Jabłonka. Miejscowość jest siedzibą gminy Jabłonka.Ratusz w Nowym Targu – budynek wybudowany w połowie XIX wieku w stylu pseudoklasycystycznym. Jest to budowla dwukondygnacyjna, posiada wieżę zegarową z przeszkloną latarnią, nakrytą hełmem z iglicą. Mieści się pośrodku Rynku. Budynek stoi na miejscu wcześniejszego drewnianego ratusza.

    Po 1989 w dawnym „Domu Partii” umieszczono Urząd Rejonowy, a później starostwo. W 1994 utworzono Euroregion Tatry z siedzibą po polskiej stronie w Nowym Targu.

    Kalendarium[ | edytuj kod]

  • 1326 – Wiadomość o istnieniu osady Novum Forum, posiadającej kościół parafialny.
  • 1346 – Kazimierz III Wielki wydał przywilej ponownej lokacji miasta Nowego Targu (22 czerwca).
  • 1487 – Kazimierz Jagiellończyk nadał miastu prawo do drugiego jarmarku w roku i targu tygodniowego w czwartki.
  • 1525 – Zygmunt I zezwolił spółce górniczej, z udziałem Jana Buriana z Nowego Targu, na poszukiwanie metali w Karpatach.
  • 1533 – Nowy Targ otrzymał przywilej zabraniający obcym kupcom omijać miasto.
  • 1601 – Wielki pożar (spłonęły m.in. kościół parafialny i stare akta miejskie).
  • 1656 – Zniszczenie miasta i wymordowanie znacznej części jego mieszkańców przez Szwedów.
  • 1710 – Podczas pożaru Miasta spłonęło 41 domów i kościół parafialny.
  • 1770 – Włączenie dóbr nowotarskich do Austrii.
  • 1784 – Wielki pożar strawił większość zabudowy miejskiej, w tym kościół parafialny i dwór starościński. Wytyczenie obecnego planu miasta.
  • 1823 – Otwarta została pierwsza apteka w Nowym Targu.
  • 1881 – Utworzono ochotniczą straż pożarną.
  • 1884 – Powstał gmach sądu powiatowego (założonego w 1867).
  • 1886 – Zakończono budowę ratusza.
  • 1898 – Wybudowano elektrownię miejską.
  • 1899
  • Oddano do użytku linię kolejową Chabówka-Zakopane.
  • Miasto posiadało światło elektryczne (wcześniej niż Kraków).
  • 1904 – Działalność rozpoczęło Gimnazjum w Nowym Targu (wrzesień).
  • 1911–1912 – W Nowym Targu otwarto kino.
  • 1925 – Utworzono rezerwat „Na Czerwonem” (później „Bór na Czerwonem”).
  • 1930 – Powstało lotnisko.
  • 1932 – Powstał Klub Sportowy Podhale Nowy Targ.
  • 1933 – Miasto odwiedził prezydent Polski Ignacy Mościcki.
  • 1934 – I Międzynarodowy Wyścig Górski na Dunajcu.
  • 1939 – 1 września około godz. 16.30 wojska niemieckie zajęły miasto.
  • 1941 – Utworzono Konfederacje Tatrzańską z siedzibą w Nowym Targu.
  • 1942 – Zlikwidowano getto nowotarskie (30 sierpnia).
  • 1945 – Armia Czerwona wyparła wojska niemieckie (29 stycznia).
  • 1955 – Powstanie Nowotarskich Zakładów Przemysłu Skórzanego.
  • 1966 – Podhale Nowy Targ po raz pierwszy zdobyło mistrzostwo Polski w hokeju na lodzie.
  • 1979 – W czasie pierwszej pielgrzymki do Polski w Nowym Targu przebywał papież Jana Pawła II (8 czerwca).
  • 1994 – Założono Euroregion Tatry z siedzibą w Nowym Targu.
  • 2004 – Miasto odwiedził prezydent Słowacji Ivan Gašparovič.
  • 2009 – Miasto odwiedził prezydent Polski Lech Kaczyński.
  • 2011 – Miasto odwiedził prezydent Polski Bronisław Komorowski.
  • Żbik europejski (Felis silvestris silvestris) – przedstawiciel kotowatych, opisany po raz pierwszy w 1775 roku przez niemieckiego przyrodnika Johanna Christiana Daniela von Schrebera, blisko spokrewniony z kotem nubijskim, kotem domowym i kotem stepowym (zobacz: żbik).Ewangelikalizm, chrześcijaństwo ewangelikalne, pot. chrześcijaństwo ewangeliczne – jest nurtem pobożnościowym w protestantyzmie, opartym na specyficznej duchowości. W większości protestantyzm ewangelikalny jest nurtem konserwatywnym i sprzeciwia się tendencjom liberalnego chrześcijaństwa, które zaznaczają się w głównym nurcie protestantyzmu. Powstał na gruncie purytanizmu, ortodoksji protestanckiej i pietyzmu. Niektóre jego elementy pobożnościowe w 2. połowie XX wieku przyjęły się także poza protestantyzmem.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]




    Warto wiedzieć że... beta

    Augustyn Suski (ur. 8 listopada 1907 w Szaflarach, zm. 26 maja 1942 w KL Auschwitz) - polski poeta i działacz ruchu ludowego, pedagog; założyciel Konfederacji Tatrzańskiej.
    Solbus Solcity 11M - autobus miejski niskowejściowy z rodziny SN produkowany od 2006 roku przez Fabrykę Autobusów "Solbus" z Solca Kujawskiego. W trakcie prac projektowych i w pierwszym okresie produkcji nosił on oznaczenie Solbus Solcity SN11M.
    16. Zimowa Uniwersjada - międzynarodowe zawody sportowców - studentów, które odbyły się w Zakopanem. Impreza została zorganizowana między 6, a 14 lutego 1993 roku. Polska pierwszy raz w historii gościła uczestników uniwersjady.
    Prawo magdeburskie (prawo niemieckie; łac. Ius municipale magdeburgense, niem. Magdeburger Recht) – średniowieczne prawo miejskie wzorowane na prawie miasta Magdeburga. W 1035 Magdeburg otrzymał patent nadający miastu prawo do handlu i zjazdów. Prawo to spisane zostało w 1188 stając się wzorcem dla podobnych regulacji wielu miast środkowoeuropejskich.
    Karpaty (51-54) (węg. Kárpátok; rum. Carpaţi; ukr. i serb. Карпати; czes. i słow. Karpaty) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria Austrii, Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Serbii i Rumunii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.
    Adam Opel AG - niemieckie przedsiębiorstwo produkujące samochody osobowe i dostawcze należące do koncernu General Motors.
    Wiśniowieccy – magnacki ród książęcy, pieczętujący się herbem Korybut, z którego pochodził król Polski i wielki książę litewski Michał Korybut Wiśniowiecki.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.18 sek.