• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nowa Irlandia

    Przeczytaj także...
    Tok pisin – język kreolski używany w Papui-Nowej Gwinei, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Dla około 120 tys. mieszkańców kraju jest językiem ojczystym, jako drugi język zna go 4 miliony osób. Jest najszerzej znanym w Papui-Nowej Gwinei językiem - pełni rolę języka wehikularnego.Nowa Brytania (ang. New Britain) – największa wyspa w Archipelagu Bismarcka, wchodzącego w skład Papui-Nowej Gwinei. Główne miasto wyspy to Rabaul.
    Terytoria mandatowe – terytoria (kolonie) odebrane po I wojnie światowej Niemcom i Turcji i powierzone, uchwałą Ligi Narodów, do administracji państwom zwycięskiej Ententy: Wielkiej Brytanii, Francji lub Belgii, a także Japonii, Australii i Związkowi Południowej Afryki. Państwa te nazywane były "mandatariuszami".

    Nowa Irlandia (ang. New Ireland, tok pisin Niu Ailan) – duża wyspa w Archipelagu Bismarcka, w południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego, należąca administracyjnie do Papui-Nowej Gwinei. Jej południowe wybrzeża leżą nad Morzem Bismarcka, zaś północne nad otwartym Oceanem Spokojnym. Wraz z pobliskimi, mniejszymi wyspami należy do prowincji Nowa Irlandia.

    Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.Papua-Nowa Gwinea (Papua New Guinea, Niezależne Państwo Papui-Nowej Gwinei – Independent State of Papua New Guinea) – państwo w Oceanii, w Melanezji, położone w większości na wyspie Nowa Gwinea oraz dodatkowo na około 2800 wyspach. Lądowo graniczy jedynie z Indonezją, ale w najbliższym otoczeniu leżą również Australia i Wyspy Salomona. Papuę-Nową Gwineę oblewają wody Oceanu Spokojnego, Morza Nowogwinejskiego oraz Morza Koralowego.

    Demografia[ | edytuj kod]

    W 2011 roku Nowa Irlandia liczyła około 122 tysięcy mieszkańców. Ludność stanowią głównie Melanezyjczycy i Papuasi. Większość mieszkańców zamieszkuje północną część wyspy, tam też znajduje się największe miasto – Kavieng, będące także największym portem wyspy.

    Papuasi - autochtoniczna ludność Nowej Gwinei, ok. 7 milionów, pierwotna kultura materialna (nie znali pisma, posługiwali się kamiennymi narzędziami).II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    Gospodarka[ | edytuj kod]

    Ludność zajmuje się głównie uprawą palmy kokosowej, bananów, kakaowca oraz rybołówstwem. Rozwinięta produkcja kopry, oleju palmowego i kauczuku naturalnego.

    Geografia[ | edytuj kod]

    Nowa Irlandia leży na północ od wyspy Nowa Brytania, wyspy te rozdziela Cieśnina Świętego Jerzego.

    Wyspa zajmuje powierzchnię 8651 km². Rozciąga się na około 350 km w kierunku południowo-wschodnim, lecz jest bardzo wąska – w najszerszym miejscu na południu mierzy 48 km, zaś węższa północno-zachodnia jej część ma od 8 do 24 km szerokości.

    Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – państwo położone na półkuli południowej, obejmujące najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Jedyny kraj, który obejmuje cały kontynent. Siłą rzeczy nie posiada granic lądowych z żadnym państwem.Terytorium powiernicze ONZ – terytorium niesamodzielne zarządzane przez państwo lub kilka państw, zgodnie z systemem powierniczym ONZ - na podstawie Karty Narodów Zjednoczonych (Artykuł 77) oraz umów powierniczych. Nadzór nad powiernictwem sprawowało Zgromadzenie Ogólne ONZ i Rada Powiernicza ONZ.

    Jest to górzysta wyspa, zwłaszcza na południu, gdzie góry Rossel Mountains wznoszą się na ponad 2150 m n.p.m.

    Panuje tu klimat gorący wilgotny. Na wyspie występują gęste lasy równikowe.

    Historia[ | edytuj kod]

    Najstarsze ślady obecności człowieka na wyspie pochodzą sprzed około 30 tysięcy lat. Brzegi wyspy dostrzegł w 1616 holenderski żeglarz Jacob Le Maire, lecz sądził on, że jest to część większego lądu, obejmującego Nową Brytanię i Nową Gwineę. Dopiero w 1767 brytyjski podróżnik Philip Carteret odkrył Cieśninę Świętego Jerzego, a wyspę nazwał Nova Hibernia (łacińska nazwa Nowej Irlandii).

    Nowa Gwinea Niemiecka (niem. Deutsch-Neuguinea) – niemiecki protektorat istniejący w latach 1884-1914, który obejmował północno-wschodnią część wyspy Nowa Gwinea oraz szereg mniejszych wysp Oceanu Spokojnego. Zajmowała łączną powierzchnię 242 476 km², a zamieszkiwało ją 478,8 tys. osób (1912).Ocean Spokojny, Pacyfik, Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy, obok Atlantyku, na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 155,6 mln km² zajmuje 30% całej powierzchni Ziemi. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Spokojny.

    W 1880 podjęto nieudaną próbę zasiedlenia wyspy przez Europejczyków. W 1884 wyspę zajęli Niemcy jako część protektoratu Nowej Gwinei Niemieckiej, zaś nazwę zmieniono na Neu-Mecklenburg. Po I wojnie światowej jako terytorium mandatowe wyspa przeszła pod administrację australijską. Podczas II wojny światowej od 1942 znajdowała się pod okupacją japońską. Po wojnie stanowiła część terytorium powierniczego Nowej Gwinei Australijskiej. Od 1975 jest częścią niepodległej Papui-Nowej Gwinei.

    Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej (KSNG) – komisja odpowiedzialna za ustalanie polskich nazw geograficznych świata (egzonimów) oraz za reprezentowanie Polski w kwestiach nazewnictwa geograficznego na arenie międzynarodowej.Kavieng - miasto w Papui Nowej Gwinei; 15 800 mieszkańców (2006). Przemysł spożywczy, włókienniczy. Miasto jest stolicą prowincji Nowa Irlandia leżącej na wyspie o tej samej nazwie. Jest również głównym portem wyspy.

    Uwagi[ | edytuj kod]

    1. Z powodu braku oddzielnych danych dla samej wyspy zsumowano liczbę mieszkańców z obejmujących ją jednostek administracyjnych Local-Level Government (LLG): Tikana Rural, Kavieng Urban, Sentral Niu Ailan Rural, Namatanai Rural i Konoagil Rural. LLG obejmują jednak także kilkanaście sąsiednich, lecz słabo zaludnionych wysepek, więc faktyczna liczba mieszkańców Nowej Irlandii może być nieco mniejsza.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. New Ireland (ang.). W: Encyclopædia Britannica [on-line]. [dostęp 2018-01-12].
    2. Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata. KSNG, 2013. s. 657. [dostęp 2018-01-12].
    3. Nowa Irlandia. W: Zapytaj.onet.pl [on-line]. [dostęp 2018-01-12].
    4. Broszura z wynikami spisu ludności z 2011 roku (ang.). National Statistical Office Papua New Guinea, 2013. [dostęp 2018-01-12].
    Kopra - wysuszony miąższ (bielmo) orzechów palmy kokosowej (kokosowca). Zawiera on około 70% tłuszczu, jest stosowany do wyrobu oleju kokosowego, oczyszczony i rozdrobniony (wiórki) używany jest w przemyśle cukierniczym m.in. do wyrobu tortów i ciast.Protektorat (z łac. protectio – osłona) – jedna z form zależności politycznej, w której państwo posiadające własny ustrój uzależnione jest w swej polityce od państwa silniejszego (protektora). Protektorat zachowuje jako kraj niektóre swoje instytucje, rząd i administrację, ale znajduje się pod kontrolą obcego państwa, które prowadzi jego sprawy zewnętrzne np. politykę zagraniczną i gospodarczą.




    Warto wiedzieć że... beta

    I wojna światowa – konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 (w latach 20. i 30. XX wieku nazywany "wielką wojną") pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917), a państwami centralnymi, tj. Austro-Węgrami i Niemcami wspieranymi przez Turcję i Bułgarię.
    Nowa Gwinea Australijska (ang. Australian New Guinea) – nazwa dawnego terytorium administrowanego przez Australię w latach 1919-1949. Obejmowało ono północno-wschodnią część wyspy Nowa Gwinea oraz Archipelag Bismarcka i północno-zachodnią część Wysp Salomona. Obejmowało obszar o powierzchni 241 tys. km². Głównym miastem terytorium był Rabaul. Status języka urzędowego miał angielski.
    Kauczuk naturalny - substancja otrzymywana z soku mlecznego (lateksu) roślin kauczukodajnych - drzew, krzewów lub roślin zielnych.
    Archipelag Bismarcka – grupa wysp w zachodniej części Oceanu Spokojnego, w Melanezji, na północny wschód od Nowej Gwinei, od której oddziela ją Morze Nowogwinejskie i Morze Salomona.
    Jacob Le Maire (ur. ok. 1585 w Antwerpii, zm. 22 grudnia 1616 na morzu) – holenderski żeglarz i kupiec. Podczas wyprawy w latach 1615-1616 wraz z Willemem Schoutenem odkrył cieśninę pomiędzy Ziemią Ognistą a Wyspą Stanów, noszącą obecnie na jego cześć nazwę Cieśniny Le Maire’a. Jako pierwszy opłynął przylądek Horn (również z Schoutenem), dowodząc tym samym, że Ziemia Ognista nie jest kontynentem (poszukiwaną Terra Australis).
    Melanezyjczycy – rdzenna ludność wysp Melanezji, w 1991 roku ich liczebność wynosiła ok. 1 mln. Są wynikiem zmieszania się pierwotnej ciemnoskórej ludności z późniejszą napływową ludnością jasnoskórą, przybyłą do Melanezji z obszarów wschodniej i południowo-wschodniej Azji w trzech falach między XX a VIII wiekiem p.n.e. Są silnie zróżnicowani kulturowo, posługują się wieloma różnymi językami (języki austronezyjskie i papuaskie). Podstawą gospodarki Melanezyjczyków jest przeważnie rybołówstwo i w mniejszym zakresie chów zwierząt. Struktura społeczna opiera się najczęściej na matriarchacie. W tradycyjnych wierzeniach dużą rolę odgrywa magia i kult przodków.
    Nowa Irlandia (ang. New Ireland Province) – najdalej na północny wschód wysunięta prowincja Papui-Nowej Gwinei. Obejmuje dużą wyspę Nową Irlandię na Pacyfiku oraz pobliskie mniejsze wyspy, m.in. Nowy Hanower i Wyspy Świętego Mateusza. Powierzchnia prowincji wynosi 9557 km². W 2011 roku zamieszkiwało ją około 194 tysięcy osób. Stolicą prowincji jest Kavieng na Nowej Irlandii.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.666 sek.