• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Norweski ruch oporu

    Przeczytaj także...
    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Operacja Archery – brytyjski rajd podczas II wojny światowej przeciwko niemieckim pozycjom na norweskiej wyspie Vågsøy. Został przeprowadzony 27 grudnia 1941 roku siłami brytyjskich komandosów oraz norweskich członków SOE. Jego głównym celem było zniszczenie niemieckich fabryk konserw i tranu oraz baterii artylerii nadbrzeżnej w miasteczku Måløy a także wzięcie jeńców. Operacja zakończyła się alianckim sukcesem.
    Obywatelskie nieposłuszeństwo (civil disobedience) – celowe działanie łamiące konkretne przepisy prawne w imię przekonania, że owe przepisy rażąco naruszają wartości istotne dla stosującego nieposłuszeństwo obywatelskie – połączone ze świadomością możliwości poniesienia negatywnych konsekwencji prawnych.
    Prom SF „Hydro”, który został zatopiony przy udziale norweskiego ruchu oporu w 1943, podczas przewożenia ładunku ciężkiej wody
    Brytyjski żołnierz wita się z trzema członkami norweskiego ruchu oporu 11 maja 1945 w Oslo

    Norweski ruch oporu podczas II wojny światowej (norw. Norsk motstandsbevegelse under andre verdenskrig) – całokształt działań podjętych przez norweskie społeczeństwo przeciwko niemieckim okupantom i ich kolaborantom z Nasjonal Samling Vidkuna Quislinga podczas II wojny światowej.

    III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    Geneza[ | edytuj kod]

    Norwegia została zajęta przez Niemców w czerwcu 1940. Rząd premiera Johana Nygaardsvolda i król Haakon VII ewakuowali się do Wielkiej Brytanii. Norwegowie nie odparli napaści przez słabość swojej armii i nieprzygotowanie do wojny (kraj był neutralny). Mimo to dobrze widoczna była powszechna wola walki – to pospolite ruszenie wzięło na siebie główny ciężar obrony. Wobec tego tuż po kapitulacji Norwegii rozpoczęło się formowanie oddziałów paramilitarnych i obywatelskie nieposłuszeństwo wobec zarządzeń władz okupacyjnych.

    Milorg (skrót od Militaer Organisasjonen, pol. Organizacja wojskowa) – norweska konspiracyjna organizacja wojskowa z okresu II wojny światowejOperacja Claymore, zwana również pierwszym rajdem na Lofoty – przeprowadzony 4 marca 1941 roku rajd brytyjskich komandosów na znajdujący się pod niemiecką okupacją archipelag Lofotów. Był pierwszą dużą operacją Commando i pierwszym znaczącym sukcesem tej formacji.

    Walka zbrojna[ | edytuj kod]

    Ze względu na braki w uzbrojeniu i warunki geograficzne (surowy klimat, wysokogórski teren, trudna linia brzegowa) zbrojne działania ruchu oporu były mocno ograniczone. Największą podziemną organizacją militarną był Milorg, zbrojne ramię Frontu Ojczyźnianego (Hjemmefronten) – głównego ośrodka politycznego ruchu oporu. Milorg ściśle współpracował z norweską sekcją Special Operations Executive (SOE), a jego członkowie byli zaangażowani między innymi w sabotowanie produkcji ciężkiej wody (w 1965 powstał film Bohaterowie Telemarku poświęcony tym wydarzeniom) i działania rajdowe brytyjskich komandosów (operacje Claymore, Anklet i Archery). Ważną rolę odgrywała także Norweska Partia Komunistyczna dokonując sabotażu i przeprowadzając akcje partyzanckie.

    Sabotaż – umyślne niewypełnienie albo wypełnianie wadliwie swoich obowiązków w zamiarze wywołania dezorganizacji, strat i szkód. Sabotaż ma na celu uniemożliwienie lub utrudnienie prawidłowego funkcjonowania zakładów albo urządzeń lub instytucji o poważnym znaczeniu dla działania państwa.Operacja Anklet, zwana również drugim rajdem na Lofoty – przeprowadzony w grudniu 1941 roku rajd brytyjskich komandosów na znajdującą się pod niemiecką okupacją wyspę Moskenesøya w norweskim archipelagu Lofotów.

    Obywatelskie nieposłuszeństwo[ | edytuj kod]

    Niechęć do hitlerowskiego okupanta była powszechna w życiu codziennym Norwegów i nierzadko jawnie manifestowana. Norwegowie nosili spinacze biurowe w klapach marynarek, jako symbol oporu. Kelnerzy w restauracjach obsługiwali najpierw Norwegów. Na ulicach Norwegowie unikali kontaktu wzrokowego z Niemcami, w autobusach nie siadano kolo Niemców nawet w tłoku. Rozdrażnieni okupanci wprowadzili prawo, które zakazywało stania w autobusie, jeśli były wolne miejsca. Norwegowie odmawiali mówienia po niemiecku i zasłaniali się nieznajomością języka, mimo że jego znajomość była powszechna. W życiu towarzyskim kolaboranci byli potępiani, zrywano z nimi kontakty towarzyskie, a nawet rodzinne.

    Kolaboracja (łac. ko - przedrostek oznaczający "razem, wspólnie" + łac. laborare - "pracować") - współpraca z nieprzyjacielem, okupantem; kolaborant, kolaboracjonista - współpracujący z wrogiem, zaborcą.Kampania norweska – działania wojenne wojsk norweskich, francuskich, brytyjskich i polskich, przeciw inwazji niemieckiej pod kryptonimem Operacja Weserübung. Kryptonim ten obejmował atak Kriegsmarine oraz innych wojsk Wehrmachtu na Danię i Norwegię w czasie II wojny światowej. Atak rozpoczął się 9 kwietnia 1940 i oznaczał faktyczny koniec dziwnej wojny na Zachodzie.

    Upamiętnienie[ | edytuj kod]

    W Twierdzy Akershus w Oslo znajduje się muzeum poświęcone norweskiemu ruchowi oporu podczas II wojny światowej.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Norwegian government (1998). „NOU 1998.12: Alta bataljon (aka „The Eitinger Report”) – section 11.6.2: Sivorg” (in Norwegian). Norges offentlige utredninger.
  • Ben Macintyre: Agent Zigzag. Londyn: Bloomsbury, 2007. ISBN 978-1-4088-1149-8.
  • Commando − brytyjskie formacje komandosów. Pierwsze oddziały tego typu powołano z inicjatywy Winstona Churchilla w 1940 roku z szeregów British Army. Od 1942 roku zaczęto tworzyć również jednostki komandosów Royal Marines i Royal Navy.Norweska Partia Komunistyczna (Norges Kommunistiske Parti) – norweska lewicowa partia polityczna. Założona w 1923 po rozłamie w Norweskiej Partii Pracy (DNA). Partia odgrywała znaczącą rolę w norweskim ruchu oporu przeciwko niemieckiemu okupantowi w czasie II wojny światowej oraz w okresie powojennym. Obecnie odgrywa marginalną rolę w polityce.




    Warto wiedzieć że... beta

    Państwo neutralne – państwo, które zadeklarowało neutralność w określonym konflikcie zbrojnym. Państwo neutralne ma obowiązek nieuczestniczenia w konflikcie zbrojnym oraz nieudzielania pomocy żadnej ze stron konfliktu. Na jego terytorium nie mogą stacjonować oddziały wojskowe państw wojujących. Nie może się też odbywać werbunek do armii państw walczących w konflikcie. Z kolei państwa pozostające w konflikcie zobowiązane są do nienaruszania integralności terytorialnej tego państwa. Wszelkie oddziały państw wojujących, które przekroczą granicę państwa neutralnego powinny zostać rozbrojone i internowane.
    Special Operations Executive, czyli Kierownictwo Operacji Specjalnych – brytyjska tajna agencja rządowa, której zadaniem było m.in. prowadzenie dywersji, koordynacja działań politycznych i propagandowych, wspomaganie ruchu oporu w okupowanych państwach Europy w czasie II wojny światowej.
    Nasjonal Samling, NS (pol. Jedność Narodowa) – norweska faszystowska (narodowosocjalistyczna) i nacjonalistyczna partia polityczna, założona w 1933 roku przez Vidkuna Quislinga. Wzorowana była na niemieckiej NSDAP. W latach 1940-1945 partia kolaborująca z niemieckim okupantem.
    Bohaterowie Telemarku (org. The Heroes of Telemark) – angielski film wojenny z 1965 roku w reż. Anthony’ego Manna. Film oparty jest na autentycznych wydarzeniach jakie miały miejsce w Norwegii podczas II wojny światowej. Dedykowany jest „norweskim mężczyznom i kobietom, których bohaterstwo uniemożliwiło nazistom zbudowanie bomby atomowej”.
    Język norweski (norw. norsk språk, norsk) – język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Jako że do tej pory nie wyodrębnił się jeden standard wymowy, każdy dialekt ma status oficjalny. Językiem norweskim posługuje się około 4,2 mln mówiących, z tego 3,5 mln do zapisu używa odmiany bokmål, a 700 tys. odmiany nynorsk. Norweski jest językiem urzędowym Norwegii.
    Bitwa o ciężką wodę – całokształt akcji podejmowanych z inspiracji dowództwa alianckiego w celu opóźnienia prowadzonych od 1939 r. przez hitlerowskie Niemcy intensywnych prac badawczych nad bronią atomową. Do jej produkcji niezbędna była ciężka woda. Jeszcze przed inwazją na Francję Niemcy podjęli nieudaną próbę przechwycenia zapasu ciężkiej wody (185 kg) z laboratorium prof. Frédérica Joliot-Curie w Paryżu. Francuzi jednak zdołali przerzucić ciężką wodę do Londynu (maj 1940). Ten niezbędny do produkcji broni atomowej środek hitlerowcy zdobyli w Norwegii, po jej opanowaniu w kwietniu 1940 r. W tym czasie Norwegia produkowała ciężką wodę na skalę przemysłową. Odbywało się to w zakładach chemicznych Norsk Hydro, położonych przy hydroelektrowni Vemork, niedaleko miasta Rjukan, w prowincji Telemark (w 1942 r. wyprodukowały 1,7 t).
    Pospolite ruszenie (fr. levée en masse) – polegało na powoływaniu pod broń całej męskiej ludności państwa lub tylko pewnej części uprawnionej i zobowiązanej do tego rodzaju służby. Mobilizacja pospolitego ruszenia była powszechnym sposobem prowadzenia wojny w średniowiecznej Europie i innych rejonach świata przed wprowadzeniem armii zawodowych – zaciężnych lub z poboru. Członkowie pospolitego ruszenia zobowiązani byli sami dbać o swoje wyposażenie i uzbrojenie – regulowały to osobne przepisy.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.023 sek.