• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nortumbria



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Aetheling (Atheling, Ætheling lub Etheling) – staroangielski termin stosowany w anglosaskiej Anglii do wyznaczania z dynastii królewskich osób godnych do uważania za potencjalnych następców tronu.Heptarchia anglosaska – nieformalna koalicja siedmiu germańskich państw na podbitych w okresie średniowiecza terenach Brytanii.
    Historia[ | edytuj kod]

    VII wiek[ | edytuj kod]

    Królestwo Nortumbrii powstało na skutek zjednoczenia dwóch królestw anglosaskich: Bernicji i Deiry, oraz wchłonięcia kilku drobnych królestw brytyjskich.

     Osobny artykuł: Deira.
     Osobny artykuł: Bernicja.

    Pierwszym władcą, który zasiadł na tronach obu królestw był Etelfryd z Bernicji, który w 604 roku najechał na Deirę, zabił jej króla Etelryka, wygnał prawowitego następcę tronu Edwina i poślubił jego siostrę, Achę. Etelfryd zginął w bitwie nad rzeką Idle, co umożliwiło Edwinowi objęcie władzy. W 627 roku król przyjął religię chrześcijańską. Pod jego rządami kraj rozkwitał: Edwin opanował królestwo Gwyneddu oraz wyspy Man i został uznany za bretwalda heptarchii anglosaskiej. Został pokonany przez połączonych sojuszem władców Cadwallona z Gwyneddu i Pendy z Mercji w bitwie pod Hatfield Chase w 633 roku. Po jego śmierci zakończyła się unia Bernicji i Deiry.

    Osbert z Nortumbrii, Osberht, Osbriht, Osbryht, Osbyrht, Osbyrhtus (zm. 21 marca 867) – władca anglosaskiego królestwa Nortumbrii w II połowie IX wieku.Eardwulf z Nortumbrii, Eardulfus, Eard, Ardwulfus – władca anglosaskiego królestwa Nortumbrii od roku 796 do 806, kiedy został obalony i wygnany.

    Jednakże już w 634 roku sukcesorem w obu królestwach został Oswald. Rok ten uważany jest przez część historyków za właściwy początek istnienia Nortumbrii. Oswald znacznie poszerzył swe królestwo, opanowując m.in. Gododdin, Rheged i Strathclyde. Ponownie sprowadził również chrześcijaństwo, sprowadzając świętego Aidana i fundując klasztor na wyspie Lindisfarne.

    Bitwa pod Dúin Nechaín (walijskie: Linn garan) – starcie zbrojne, które miało miejsce 20 maja 685 r. w rejonie Forfar w szkockim hrabstwie Angus. Bitwa pomiędzy siłami Królestwa Nortumbrii a Piktami zakończyła się klęską Anglosasów i znaczną utratą ich wpływów w Północnej Brytanii.Ida z Bernicji (data urodzenia nieznana; zm. ok. 559) – pierwszy znany król anglosaskiego królestwa Bernicji, rządzący od 547 do śmierci ok. 559 roku. Niewiele wiadomo o jego życiu, ale uważany jest za założyciela dynastii, która władała pograniczem dzisiejszej Anglii i Szkocji i ostatecznie założyła potężne królestwo Nortumbrii.

    Następcą Oswalda był jego brat, Oswiu. Początkowo był zależny od Pendy z Mercji, ale po zwycięstwie pod Winwaed został władcą samodzielnym, z czasem uzyskując tytuł bretwalda. Mimo intensywnych starań Oswiu nie zdołał połączyć Deiry i Bernicji. Przyczyną była niechęć Deirczyków, którzy nie zapomnielu mu zamordowania ich władcy Oswine. Aby nie zaostrzać sytuacji, Oswiu osadził na tronie Deiry władców zależnych: najpierw swego bratanka Etelwalda, a następnie swego syna Alfrida. W 664 roku Oswiu zwołał synod w opactwie w Whitby, który ujednolicił liturgię, doprowadzając do likwidacji obrządku iroszkockiego.

    Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.Eadbert z Nortumbrii, Eadberht, Eadbyrht (data urodzenia nieznana; zm. 20 sierpnia 768) – władca anglosaskiego królestwa Nortumbrii w latach 737–758. Jego panowanie to okres ekspansji Nortumbrii, rozwoju gospodarczego, a zarazem sporów dynastycznych między dwoma rywalizującymi rodami. W 758 roku abdykował i został mnichem w klasztorze w Yorku.
     Osobny artykuł: Synod w Whitby.

    Po śmierci Oswiu w 670 roku władzę przejęli jego synowie: Egfryt w Bernicji i Elfwine w Deirze, jako władca zależny. Kiedy Elfwine zginął w bitwie nad rzeką Trent, oba królestwa zostały ponownie zjednoczone i nigdy już nie miały osobnych władców. Egfryt zdołał ponownie podbić królestwo Rheged oraz Lothian. Zginął w bitwie z Piktami pod Dun Nechain. Jego następcą został Aldftith, którego panowanie uważane jest za początek złotego wieku w dziejach Nortumbrii. W 705 roku do władzy doszedł uzurpator Eadwulf, który jednak został przepędzony, a tron oddano małoletniemu wówczas synowi Aldfritha, Osredowi. Osred był ostatnim władcą z dynastii Etelfryda, po jego zamordowaniu, władzę przejął jego daleki krewny z innej linii potomków Idy.

    Edwulf z Nortumbrii, Eadwlf, Eadwulf, Etulb mac Ecuilb (żył na przełomie VII i VIII wieku) - władca anglosaskiego królestwa Nortumbrii w latach 705-706.Beda, zwany Czcigodnym lub Wspaniałym, łac. Venerabilis, sang. Bǣda lub Bēda (ur. 672 w Wearmouth k. Sunderlandu w Anglii lub 673, zm. 25 maja 735 w Jarrow) – anglosaski mnich i benedyktyn, prezbiter, związany z klasztorami w Wearmouth oraz Jarrow w Nortumbrii (obecnie klasztor Wearmouth-Jarrow ), wszechstronny uczony.

    Urodził się tutaj święty Wilibrord apostoł Fryzów.

    VIII wiek[ | edytuj kod]

    Wzorce nortumbryjskiej władzy królewskiej w VIII wieku były odmienne od wcześniejszych: zamiast dominacji jednej dynastii, miała miejsce nieustanna rywalizacja różnych athelingów, którzy mieli problemy z zapewnieniem sukcesji swym potomkom.

    Następcą Osreda był Cenred, który po zaledwie dwóch latach rządów został zastąpiony przez brata Osreda, Osrica, który na swego następcę wyznaczył brata Cenreda, Ceolwulfa. Ceolwulf w 731 roku został obalony i uwięziony w klasztorze Lindisfarne, a następnie przywrócony na tron. Abdykował w 737 roku na rzecz Eadberta. Panowanie Eadberta zapisało się w dziejach Nortumbrii jako okres rozkwitu gospodarczego. Zdołał on przeprowadzić reformę monetarną oraz (dzięki współpracy ze swym bratem, Egbertem) uporządkować nieco stosunki z kościołem. Niestety również za jego rządów doszło do konfliktu przygranicznego z Piktami: początkowo Eadbert podbił ich królestwo Strathclyde, jednak w 756 roku został pokonany w okolicach Govan. Dwa lata później Eadbert abdykował na rzecz swego syna, Oswulfa.

    Edwin (ur. ok. 584, zm. 12 października 632 lub 633) – król Nortumbrii od 616, męczennik chrześcijański i święty Kościoła katolickiego i anglikańskiego.Etelfryd, Ethelfrith, Aethelfrith, Aedilfrid, Æðelfrið, Æþelfrið, Æþelferð, Æþelferþ, Æðelferð, Æðelferþ (zm. 616) - władca średniowiecznego anglosaskiego królestwa Bernicji w latach 593-616. W 604 roku opanował sąsiednią Deirę i doprowadził oba kraje do unii pod swoimi rządami . W późniejszych czasach stworzyły one zalążek Nortumbrii.

    W 759 roku Oswulf został zamordowany, a jego następcę, Etelwalda Molla, podejrzewano o zaangażowanie w spisek. Sześć lat później został obalony i zmuszony do wstąpienia do zakonu przez sojusz szlachty i duchowieństwa, który przekazał władzę w ręce Alhreda, męża Osgifu, córki Oswulfa. W 774 roku Alhred został obalony, a władzę przejął Etelred, syn Etelwalda Molla. Etelred musiał walczyć o swoje prawo do tronu, zlecając zabójstwa konkurencyjnych athelingów: Eardwulfa (przeżył), Elfa i Elfwine. W 793 roku wikingowie dokonali najazdu na wybrzeże Nortumbrii, plądrując klasztor Lindisfarne.

    Historia ecclesiastica gentis Anglorum (pol. "Historia kościelna narodu angielskiego", ang. "Ecclesiastical History of the English People") – dzieło Bedy Czcigodnego, napisane w języku łacińskim, którego tematem jest historia chrześcijaństwa w średniowiecznej Brytanii, a zwłaszcza konflikt między kościołem rzymskim (łacińskim), a iroszkockim, zwanym również celtycko-chrześcijańskim.Święty Oswald (ur. ok. 604 w Deirze, zm. 5 sierpnia 642 pod Maserfield) - król Northumbrii (634–641), święty Kościoła katolickiego.

    Po zamordowaniu Etelreda w 796 roku, nastąpiło zamieszanie w kwestii sukcesji, które wykorzystał Osbald. Rządy Osbalda trwały zaledwie 27 dni, po których został opuszczony przez swych popleczników, zdetronizowany i zmuszony do ucieczki. Władzę objął Eardwulf.

    IX wiek[ | edytuj kod]

    Na początku IX wieku na tronie Nortumbrii zasiadał Eardwulf, który jednak w 806 roku został obalony i wygnany. Schronił się na dworze Karola Wielkiego. Jego następcą został Elfwald II, którego również obalono zaledwie po dwóch latach rządów. Kolejnym królem został Eanred. W 829 roku na Nortumbrię najechał Egbert z Wessexu. W miejscowości Dore doszło do oddania przez Eanreda hołdu Egbertowi, co umożliwiło królowi Wessexu podporządkowanie sobie całej ówczesnej Brytanii i zostanie pierwszym władcą Anglii.

    Język staroangielski (stang. Ænglisc sprǣc) lub język anglosaski (Ængle-Seaxisce sprǣc) – wczesna forma języka angielskiego, którą posługiwano się na terenie dzisiejszej Anglii i południowej Szkocji między V a XII wiekiem. Był to język zachodniogermański, zbliżony do starofryzyjskiego i starosaksońskiego. Uległ również wpływowi języka staronordyjskiego, należącego do powiązanej grupy północnogermańskiej.Brytowie (łac. Brittones, bryt. Pritani lub Priteni) – lud celtycki zamieszkujący Brytanię przed najazdem Anglów i Sasów.

    Po śmierci Eanreda w 840 roku, władzę przejął jego syn, Etelred II. Został on na krótko usunięty z tronu przez Redwulfa, który jednak zginął w bitwie z wikingami, co umożliwiło Etelredowi powrót.

    W 848 roku Etelred został w niejasnych okolicznościach zamordowany. Jego następcą został Osbert. Został w 862 roku obalony przez Ellę. Nortumbria znalazła się wówczas na skraju wojny domowej, gdyż obaj władcy szykowali się do konfrontacji. Jednak w tym samym czasie na kraj po raz kolejny najechali wikingowie. W dniu Wszystkich Świętych 866 roku zaatakowali York. Aby stawić opór agresorom, obaj pretendenci do tronu Nortumbrii zdecydowali się zjednoczyć swe siły. Obaj zginęli w bitwie, 21 marca 867 roku, kiedy to wikingom udało się dokonać wyłomu w fortyfikacjach oblężonego Yorku, co umożliwiło im opanowanie miasta.

    Bitwa nad rzeką Trent – bitwa stoczona w bliżej niesprecyzowanym miejscu nad rzeką Trent w Królestwie Lindsey w roku 679. Bitwa ta była starciem między wojskami Nortumbrii pod wodzą Egfryta oraz armią Mercji prowadzoną przez Ethelreda. Zwyciężyli Mercjanie, co zakończyło dominację Nortumbrii nad tym obszarem. Królestwo Lindsey pozostawało pod dominacją Mercji do najazdu wikingów w IX wieku.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Po tej bitwie Nortumbria utraciła swą suwerenność i została podzielona: dawna Deira przeszła w ręce zwycięskich Normanów, zaś w Bernicji pozostawili oni marionetkowych lokalnych władców, którzy do 895 roku posiadali tytuł króla Nortumbrii, a później króla Yorku i ealdormana Yorku (od 927).

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Barbara Yorke: Królowie i królestwa Anglii w czasach Anglosasów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16169-9. (pol.)
  • D.P. Kirby: The earliest English kings. Routlege, 2000. ISBN 978-0-415-24211-0. (ang.)
  • Wikingowie – skandynawscy wojownicy­­­­­, którzy od VIII wieku podejmowali dalekie wyprawy o charakterze kupieckim, rabunkowym lub osadniczym.Kościół iroszkocki, Kościół iryjski – specyficzna, odrębna od Kościoła rzymskokatolickiego forma organizacji kościelnej we wczesnym średniowieczu na obszarze Irlandii, później także Szkocji i Northumbrii.


    Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
    Strathclyde (szkoc. gael. Srath Chluaidh) po szkocku gaelicku znaczy "dolina rzeki Clyde") jest historyczną jednostką terytorialną w Szkocji, i regionem administracyjnym od 1975 do 1996 roku.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Bitwa nad rzeką Idle – bitwa stoczona w bliżej nieokreślonym miejscu nad rzeką Idle w środkowej Anglii (wówczas Nortumbria) w roku 616. Bitwa ta była starciem między wojskami Nortumbrii pod wodzą Etelfryda oraz armią Anglów Wschodnich prowadzoną przez Raedwalda.
    Oswulf z Nortumbrii, Osulf, Osulfus, Osuulf, Osuulfus (nieznana data urodzenia; zm. 24 lipca 759 w Market Weighton) - władca anglosaskiego królestwa Nortumbrii w latach 758-759.
    Anglosasi – tym mianem określa się rozmaite plemiona, wywodzące się z terenu obecnych Niemiec i Skandynawii, takie jak Anglowie, Sasi i Jutowie. Począwszy od V wieku plemiona te zasiedliły większą część Wysp Brytyjskich. Współczesny język angielski pochodzi od języka, którym Anglosasi posługiwali się 1500 lat temu.
    Egbert Eating, Ecgberht, Ecgberht, Ecgbriht, Hechbertus (zm. 19 listopada 766) – ostatni biskup i pierwszy arcybiskup Yorku w VIII wieku.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.042 sek.