• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Norma prawna

    Przeczytaj także...
    Hipoteza (poprzednik) – element składowy normy prawnej według koncepcji trójczłonowej wyznaczające adresata i okoliczności.Język prawny – język, w którym formułowane jest prawo, a więc język przepisów i norm prawnych. Jest zawarty w tekstach prawnych - Konstytucji, ustawach, rozporządzeniach, dekretach (aktach normatywnych).
    Język prawniczy – specyficzny język używany przez osoby stosujące i interpretujące prawo. Jest to język, w którym prawnicy rozmawiają o prawie.

    Norma prawna – najmniejszy, stanowiący sensowną całość, element prawa. Reguła postępowania zewnętrznego stworzona na podstawie przepisów prawnych, ustanowiona przez kompetentny organ władzy w odpowiednim trybie, generalna (nie jest skierowana do jednego, ściśle oznaczonego adresata, ale do grupy podmiotów określonych przy pomocy nazwy rodzajowej) i abstrakcyjna (dotycząca powtarzalnych zachowań, wielokrotnego zastosowania, uniwersalna), ogłoszona i chroniona przez państwo aparatem przymusu.

    Norma sankcjonująca – składa się z hipotezy i dyspozycji. Hipoteza określa fakt naruszenia normy sankcjonowanej, a dyspozycja jest właściwą sankcją przedstawioną jako sposób postępowania.Sankcja (funktor normotwórczy) – społeczna reakcja na określone działanie jednostki w postaci kary lub nagrody w danej zbiorowości w zależności od tego, czy jednostka ta działa zgodnie lub niezgodnie z ustalonymi w tej zbiorowości regułami. Karane są działania, które są niezgodne z imperatywami, a nagradzane te, które są zgodne z preferencjami.

    Elementy normy prawnej[]

    Wyróżnia się dwie główne koncepcje budowy normy prawnej:

  • Koncepcja trójelementowa (hipoteza, dyspozycja i sankcja),
  • Koncepcja norm sprzężonych (norma sankcjonowana i norma sankcjonująca).
  • Według koncepcji trójelementowej normę prawną dzielimy na:

  • Hipoteza – założenie, przypuszczenie, określa warunki, w jakich przypisywany jest komuś obowiązek lub uprawnienie, wskazuje adresata normy i jego cechy (np. zawód, wiek, stan zdrowia) i okoliczności (zjawiska, wydarzenia, miejsce działania np. w miejscu pracy), np.:
  • Sprzedawca, który otrzymał cenę wyższą od ceny sztywnej (...)
  • Dyspozycja – wskazuje sposób (treść) zachowania adresata, określa jego obowiązki lub uprawnienia, np.:
  • (...) obowiązany jest zwrócić kupującemu pobraną różnicę (...)
  • Sankcja – określa konsekwencje prawne (dolegliwości, nieprzyjemności, kary) zachowania niezgodnego z obowiązkiem. Wyróżnia się sankcję karną (represyjną), egzekucyjną i nieważności (bezskuteczności), np.:
  • (...) podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech.

    Charakterystyka[]

    Norma prawna musi mieć charakter generalny i abstrakcyjny.

    Prawo, a ściślej prawo w ujęciu przedmiotowym – system norm prawnych, czyli ogólnych, abstrakcyjnych i jednoznacznych dyrektyw postępowania, które powstały w związku z istnieniem i funkcjonowaniem państwa lub innego uporządkowanego organizmu społecznego, ustanowione lub uznane przez właściwe organy władzy odpowiednio publicznej lub społecznej i przez te organy stosowane, w tym z użyciem przymusu.Norma semiimperatywna (ius semidispositivum) to norma prawna wyznaczająca pewne ramy postępowania, dająca swobodę stronom stosunku prawnego, ale w pewnych tylko granicach.
    Generalność oznacza, iż norma nie jest skierowana do jednego, ściśle oznaczonego adresata (np. Jana Kowalskiego), ale do grupy podmiotów określonych przy pomocy nazwy rodzajowej (np. podatnik lub każdy człowiek). Abstrakcyjność oznacza, iż nakazane czy też zakazane zachowanie jest wymagane od adresata normy w każdym przypadku, gdy ziszczą się określone w normie prawnej okoliczności. Dotyczy to powtarzalnych zachowań, bez zbytecznego uszczegółowienia określonych nią okoliczności.

    Ze względu na zakres swobody, pozostawiony adresatowi normy prawnej, wyróżnia się:

    Ius cogens (łac., dopełniacz: iuris cogentis, stąd niekiedy używane pol. „norma kogentna” lub „norma kogentalna”) – norma prawna bezwzględnie wiążąca.Norma sankcjonowana - trzecia obok normy kompetencyjnej i normy sankcjonującej, dekodowana z przepisów prawa karnego struktura normatywna. Wyraża nakaz bądź zakaz powinnego zachowania. Sprzeczność z ową normą określana jest mianem bezprawności, która to stanowi warunek odpowiedzialności karnej.
  • Normy bezwzględnie obowiązujące – adresat powinien zachować się dokładnie tak, jak określono w normie. Nie ma on pozostawionej swobody w wyborze postępowania,
  • Normy względnie obowiązujące – adresat może dokonać wyboru innego zachowania niż określone w normie prawnej,
  • Normy semiimperatywne – wyznaczają pewne ramy postępowania, dając swobodę stronom stosunku prawnego, ale w pewnych tylko granicach.
  • Innym kryterium podziału norm prawnych jest sposób określenia zachowań ludzkich. Na podstawie tego kryterium wyróżnia się:

    Dyspozycja (następnik) – drugi element składowy normy prawnej. Określa ona postępowanie do jakiego zobowiązany jest - w okolicznościach określonych przez hipotezę - adresat normy. Dyspozycja stanowi rdzeń normy prawnej.Przepis prawa – samodzielna jednostka redakcyjna tekstu prawnego, czyli zdaniokształtny zwrot językowy (zdanie w sensie gramatycznym) zazwyczaj wskazujący sposób postępowania, czyli regułę powinnego zachowania. Często jest wyodrębniony formalnie, wyróżniony wizualnie i opatrzony nazwą indywidualizującą, taką jak artykuł, paragraf czy ustęp. Może być też zdaniokształtnym fragmentem jednostki redakcyjnej.
  • Normy nakazujące – określają, co ich adresat powinien uczynić, aby postępować zgodnie z treścią normy prawnej, np.:
  • Osoby prawne i państwowe jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej są obowiązane obliczyć i odprowadzić podatek rolny – bez wezwania – na rachunek budżetu właściwej gminy ze względu na miejsce położenia gruntów.
  • Normy zakazujące – określają od jakich działań adresat normy prawnej powinien się powstrzymać, np.:
  • Członek zarządu nie może bez zezwolenia spółki zajmować się interesami konkurencyjnymi (...)
  • Normy zezwalające (upoważniające lub uprawniające) – uprawniają do określonego zachowania się adresata ,np.:
  • Każdy wspólnik może przeglądać księgę udziałów. Istnieje spór czy norma postępowania (a taką jest norma prawna) może na coś zezwalać.

    Zobacz też[]

  • przepis prawa
  • język prawny
  • język prawniczy
  • norma prawna precedensu
  • Ius dispositivum (łac., l.mn. iuris dispositivi, inaczej: norma dyspozytywna) - norma prawna względnie obowiązująca (względnie wiążąca).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama