• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Norma - psychologia

    Przeczytaj także...
    Rozkład normalny, zwany też rozkładem Gaussa – jeden z najważniejszych rozkładów prawdopodobieństwa. Odgrywa ważną rolę w statystycznym opisie zagadnień przyrodniczych, przemysłowych, medycznych, społecznych itp. Wykres funkcji prawdopodobieństwa tego rozkładu jest krzywą dzwonową.Światowa Organizacja Zdrowia w swej konstytucji z 1946 roku określiła zdrowie jako „stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy kalectwa". W ostatnich latach definicja ta została uzupełniona o sprawność do „prowadzenia produktywnego życia społecznego i ekonomicznego” a także wymiar duchowy.
    Salutogeneza – model podejścia do zdrowia zaproponowany przez Aarona Antonovsky’ego. W przeciwieństwie do istniejącego powszechnie modelu patogenicznego, koncepcja ta kładzie nacisk na zachowanie zdrowia, a nie na leczenie choroby.

    Norma w psychologii, pedagogice specjalnej i psychiatrii to rodzaj konstruktów wyznaczających na różne sposoby wzorce zwyczajnych zachowań i cech ludzi – na przykład jako przeciętne, zgodne z przewidywaniami, czy społecznie lub moralnie pożądane. Jest – niejednoznacznie – powiązana z wielorakimi koncepcjami zdrowia, w szczególności zdrowia psychicznego; może być zakorzeniona w różnorodnych założeniach filozoficznych i etycznych o naturze człowieka i świata.

    Stygmatyzacja, naznaczanie jest to proces nadawania określeń w kategoriach zachowania jednostkom, grupom społecznym czy kategoriom społecznym w wyniku czego przyjmują one nadane im cechy i zaczynają działać zgodnie z przypisanymi im etykietami.Odchylenie standardowe – klasyczna miara zmienności, obok średniej arytmetycznej najczęściej stosowane pojęcie statystyczne.

    Jak zwraca uwagę np. S.J. Bartlett, w języku potocznym „nienormalność” ma z reguły negatywne konotacje, tymczasem w rozumieniu profesjonalnym – np. jako norma statystyczna – jest to często określenie nieprzekładające się jasno na oceny o pożądanym (zdrowym czy moralnym) funkcjonowaniu. Ze względu na wieloznaczność tych kategorii, oraz potencjalnie jatrogenny i stygmatyzujący społeczny odbiór diagnozy psychologicznej i psychiatrycznej, określenie czy dane zachowanie jest „nienormalne”, oraz co z tego wynika, wymaga nie tylko fachowej wiedzy, ale także świadomości następstw takiej diagnozy.

    Psychiatria – jedna z podstawowych specjalizacji medycznych zajmująca się badaniem, zapobieganiem i leczeniem zaburzeń i chorób psychicznych. Bada ich uwarunkowania biologiczne, psychologiczne, rodzinno-genetyczne, społeczne, konstytucjonalne – sposoby powstawania i skutecznego zapobiegania.Psychologia (od stgr. ψυχή Psyche = dusza, i λόγος logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka badająca mechanizmy i prawa rządzące psychiką oraz zachowaniami człowieka. Psychologia bada również wpływ zjawisk psychicznych na interakcje międzyludzkie oraz interakcję z otoczeniem. Psychologia jako nauka dotyczy ludzi, ale mówi się również o psychologii zwierząt (czyli zoopsychologii), chociaż zachowaniem się zwierząt zajmuje się także dziedzina biologii – etologia.

    Rodzaje norm[ | edytuj kod]

    H. Sęk proponuje na podstawie omówienia literatury wyróżnienie trzech głównych kategorii norm – wywodzących się z różnych źródeł, ale mogących się wzajemnie uzupełniać:

  • norma statystyczna (ilościowa) – w tym znaczeniu normalnym nazywa się to, co jest statystycznie częste lub przeciętne w danej populacji. Norma taka opiera się o ilościową operacjonalizację i pomiar przejawów badanej cechy. W przypadku obserwacji sprowadzonych do rozkładu normalnego za nietypowe można uznać wyniki plasujące się ponad jedno lub dwa odchylenia standardowe poniżej lub powyżej średniej w populacji. W tym sensie oznacza to jedynie nieprzeciętność, co nie musi wiązać się z brakiem zdrowia lub funkcjonalnego dostosowania. Przypadłości uznawane za niezdrowe mogą występować w populacji relatywnie często, i vice versa – rzadkie warianty niektórych cech mogą być oceniane jako zupełnie normalne np. w sensie społecznym lub klinicznym.
  • norma społeczno-kulturowa – odnosi zachowanie jednostki do wzorców, wartości, oraz praw i systemów etycznych stosowanych w danej społeczności, społeczeństwie i kulturze. Definicje kulturowe opierają się o subiektywne, potoczne postrzeganie i rozumienie tego, co jest pożądane, powszechne lub typowe (co nie musi wiernie odpowiadać prawdziwemu stanowi rzeczy). Według części literatury, normy kulturowe sprzyjają harmonii życia społecznego, jest to jednak zagadnienie przede wszystkim etyczne i prawne, a dopiero potem kliniczne. Jak zwracali uwagę niektórzy autorzy, problemy jednostki mogą niekiedy świadczyć o tym, że zaburzona nie jest ona, ale społeczeństwo. Najbardziej radykalne poglądy z tego nurtu, które znalazły wyraz w ruchu antypsychiatrii, krytykowano jednak za nadmierne lekceważenie biologicznych wskaźników i fizjologicznego podłoża typowych zaburzeń, oraz postępu w humanistycznym traktowaniu osób cierpiących.
  • norma teoretyczna (kliniczna) – wywodzi wzorzec normalnych zachowań z naukowych teorii opisujących i przewidujących prawidłowości oraz mechanizmy fizjologicznego lub psychologicznego funkcjonowania człowieka. Kryterium zaburzenia może być tu np. subiektywne cierpienie, niemożność prawidłowego rozwoju i samorealizacji, lub niezdolność przystosowania do trwałych lub zmieniających się warunków życia (tzw. norma przystosowawcza). W ocenie Sęk jest to w praktyce klinicznej najbardziej neutralne i odpowiednie podejście – o ile stoi na gruncie dobrych teorii naukowych.
  • H. Sęk, czy także W. Paluchowski, zwracają ponadto uwagę na różnorodne metody budowy norm, i definicji zdrowia, rozróżniając np. podejścia wyróżniające aspekty negatywne (tzw. model biomedyczny: zdrowie jako brak choroby), oraz charakterystyczne dla psychologii pozytywnej modele salutogenetyczne: funkcjonalne (zdrowie jako przejawianie określonych cech, zdolności, i dobrostanu), i socjoekologiczne (zdrowie jako dostosowanie do sytuacji, z uwzględnieniem współzależności zewnętrznych systemów). Wskazują także na centralne dla tego tematu pytania m.in. o to, czy różnica między normą a zaburzeniem jest jakościowa czy ilościowa, oraz o kontekst kulturowy i społeczny definicji normalności.

    Diagnostyczny i statystyczny podręcznik zaburzeń psychicznych (ang. Diagnostic and statistical manual of mental disorders, DSM) – podręcznik z klasyfikacją zaburzeń psychicznych wydawany przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne.Populacja statystyczna (inaczej populacja generalna, zbiorowość generalna) – zbiór elementów, podlegających badaniu statystycznemu.

    Pojęcie normy jest zagadnieniem fundamentalnym dla budowy psychiatrycznych, psychologicznych i medycznych podręczników diagnostycznych, takich jak DSM czy ICD – i jego rozwój jest spleciony z debatami towarzyszącymi pracy nad ich kolejnymi wersjami.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • norma (seksuologia)
  • zdrowie psychiczne
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Helena Sęk, Psychologia kliniczna. T. 1, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 55 i następne, ISBN 83-01-14423-8, OCLC 749683041 [dostęp 2019-02-23].
    2. Arthur Reber: Słownik psychologii, pod redakcją naukową prof. dr hab. Idy Kurcz i prof. dr hab. Krystyny Skarżyńskiej. Wyd. I. Warszawa: Wydawnictwo Scholar Sp. z o.o., 2002. ISBN 83-7383-007-3.
    3. Władysław Paluchowski, Diagnoza psychologiczna: proces, narzędzia, standardy, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2007, s. 173 i następne, ISBN 978-83-60501-18-4, OCLC 750034134 [dostęp 2019-02-24].
    4. Steven J. Bartlett, Normality Does Not Equal Mental Health: The Need to Look Elsewhere for Standards of Good Psychological Health, ABC-CLIO, 30 września 2011, ISBN 978-0-313-39931-2 [dostęp 2019-02-24] (ang.).
    5. Jonathan D. Raskin, Abnormal Psychology: Contrasting Perspectives, Macmillan International Higher Education, s. 11 i 20, ISBN 978-1-137-54717-0 [dostęp 2019-02-24] (ang.).
    Diagnoza (gr. διγνοσισσ - rozpoznanie) w psychologii polega na opisie pozytywnych i negatywnych właściwości psychicznych oraz psychologicznych mechanizmów funkcjonowania jednostki, wyjaśnianiu problemów w funkcjonowaniu tej jednostki oraz prognozie skutków zachowań i zjawisk i możliwości modyfikowania tego co problematyczne w funkcjonowaniu.Jatrogenia ("pochodzący od lekarza") – zachowania personelu medycznego: lekarza bądź lekarza weterynarii, ratowników medycznych, pielęgniarek, opiekunów medycznych czy salowych, które wywierają szkodliwy wpływ na stan psychiczny (jatropsychogenia) lub fizyczny (jatrosomatopatia) pacjenta. Zachowania takie wywołują u pacjenta zaburzenia lękowe, depresyjne itp. i powodują dodatkowe schorzenia czy dolegliwości wywołane przez sugestię lub nieprawidłowe leczenie. Większość błędów jatrogennych jest związana z niedostarczeniem niezbędnych informacji, niewłaściwym ich przekazaniem, z nieprawidłową postawą wobec chorego, brakiem wiedzy, empatii lub umiejętności psychologicznych w kontakcie z chorym. Wynikiem błędów jatrogennych jest prawie zawsze lęk i poczucie zagrożenia.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Etyka (z stgr. ἦθος ethos – "zwyczaj") – dział filozofii, zajmujący się badaniem moralności i tworzeniem systemów myślowych, z których można wyprowadzać zasady moralne. Etyka bywa też nazywana filozofią moralną.
    Pedagogika specjalna – dział pedagogiki, którego podstawowym obiektem zainteresowania jest człowiek wymagający wsparcia i pomocy w przekraczaniu różnorakich trudności, utrudniających mu rozwój i funkcjonowanie społeczne. Zajmuje się osobami w każdym wieku, starając się odpowiadać na ich szczególne potrzeby: rozwojowe w wieku niemowlęcym, edukacyjne i wychowawcze w wieku przedszkolnym, szkolnym oraz dorastania a także socjalizacyjne i zawodowe w wieku dojrzałym.
    Helena Sęk (ur. 27 stycznia 1938 w Zielonej Górze) – prof. zw. dr hab. psychologii. Profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza oraz Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej.
    Pomiar – według współczesnej fizyki proces oddziaływania przyrządu pomiarowego z badanym obiektem, zachodzący w czasie i przestrzeni, którego wynikiem jest uzyskanie informacji o własnościach obiektu.
    Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 (ang. International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems) – międzynarodowy system diagnozy nozologicznej.
    Filozofia (gr. φιλοσοφία – umiłowanie mądrości) – rozważania na temat podstawowych problemów takich jak np. istnienie, umysł, poznanie, wartości, język.
    Psychologia pozytywna - dziedzina psychologii zajmująca się podłożem dobrego samopoczucia i szczęścia, a także męstwem oraz cnotami ludzkimi.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.024 sek.