• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nominalistyczna teoria pieniądza

    Przeczytaj także...
    Teoria – z gr. theoría- oglądanie, rozważanie. System pojęć, definicji, aksjomatów i twierdzeń ustalających relacje między tymi pojęciami i aksjomatami, tworzący spójny system pojęciowy opisujący jakąś wybraną fizyczną lub abstrakcyjną dziedzinę.Międzynarodowy Fundusz Walutowy, MFW (ang. International Monetary Fund, IMF) – międzynarodowa organizacja w ramach ONZ, zajmująca się kwestiami stabilizacji ekonomicznej na świecie. Dostarcza pomocy finansowej zadłużonym krajom członkowskim, które w zamian są zobowiązane do dokonywania reform ekonomicznych i innych działań stabilizujących.
    John Law (ur. przed 21 kwietnia 1671, zm. 21 marca 1729) – szkocki ekonomista, uważany za wynalazcę pieniądza kredytowego.

    Nominalistyczna teoria pieniądzateoria, według której pieniądz jest tylko nazwą nadaną jednostce rachunkowej przez akt prawny władzy państwowej. Podważa ona zasadność teorii kruszcowej, uznającej, że jedynie metale szlachetne mogły pełnić funkcje pieniądza.

    Nominalistyczna teoria pieniądza powstała na przełomie feudalizmu i kapitalizmu. Za jej prekursora uważany jest J. Law (1671-1729), który stwierdził, że w kruszcowym systemie monetarnym nie istnieje mechanizm przystosowania się ilości pieniądza do popytu na niego, ponieważ ilość kruszców szlachetnych nie zależy od popytu (na wielkość produkcji kruszców wpływa bowiem wiele czynników).

    Pieniądz – towar uznany w wyniku ogólnej zgody jako środek wymiany gospodarczej, w którym są wyrażone ceny i wartości wszystkich innych towarów. Jako waluty, krąży anonimowo od osoby do osoby i pomiędzy krajami, ułatwiając wymianę handlową. Innymi słowy jest to materialny lub niematerialny środek, który można wymienić na towar lub usługę. Prawnie określony środek płatniczy, który może wyrażać, przechowywać i przekazywać wartość ściśle związaną z realnym produktem społecznym.Metale szlachetne – zwyczajowa nazwa metali odpornych chemicznie, do których zazwyczaj zalicza się platynowce (ruten, rod, pallad, osm, iryd i platynę) oraz dwa metale z grupy miedziowców: srebro i złoto (miedź, ze względu na nieco wyższą reaktywność, zalicza się do metali półszlachetnych), czasem także rtęć i ren. Określa się je także jako metale, które w szeregu napięciowym przyjmują wartości dodatnie (mają dodatni potencjał standardowy). Metale szlachetne zaliczają się do metali nieżelaznych ciężkich (o ciężarze właściwym pow. 3,6).

    Law nie podał jednoznacznej definicji pieniądza, można jednak sądzić, że uważał on za pieniądz wszystko to, co powszechnie uznawano za środek zapłaty; pieniądz był dla niego "znakiem przekazywania", przenoszącym tytuł własności. Law korzystniej oceniał sytuację, kiedy materiał pieniężny nie posiadał wartości, ponieważ ułatwiało to politykę pieniężną, nie zmniejszało ilości dóbr bezpośrednio użytecznych, zapobiegało zmniejszeniu obiegu pieniądza w wyniku tezauryzacji czy wywozu za granicę. Law widział konieczność stworzenia takiego systemu pieniężnego, który odpowiadałby potrzebom i interesom gospodarczym kraju (traktował pieniądz jako narzędzie lepszego wykorzystania zasobów gospodarki). Postulował w związku z tym, aby podstawę systemu pieniężnego stanowiła ziemia (tzw. pieniądz rentowy). Emisja pieniądza miała następować w formie not, pod zastaw ziemi, emitowanych przez bank rentowy pod kontrolą parlamentu. Noty miały być wymienialne na ziemię według ustalonego stosunku do renty. Za pieniądz rentowy można by kupować ziemię i jej produkty, przez co rola pieniądza kruszcowego zostałaby znacznie ograniczona.

    Feudalizm (z łac. feodum lub feudum - lenno) – nazwa określająca ustrój społeczno polityczny rozpowszechniony w średniowieczu w Europie, opierający się na systemie hierarchicznej zależności jednostek, z podziałem społeczeństwa na stany. W skład społeczeństwa feudalnej Polski wchodziła:szlachta, duchowieństwo, mieszczanie i chłopi . Aczkolwiek systemy o podobnej konstrukcji i działaniu odnaleźć można również w innych okresach i w innych kręgach kulturowych. Również na kontynencie europejskim pewne pozostałości systemu feudalnego odnaleźć można jeszcze dziś, co więcej niektóre jego elementy były istotną częścią ustroju ekonomicznego niektórych państw jeszcze w XIX stuleciu. W teorii marksistowskiej feudalizm jest formacją społeczną następującą po niewolnictwie, a przed kapitalizmem.Tezauryzacja (gr. thēsaurós – magazyn, skarb(iec)) – gromadzenie i przechowywanie majątku: zapasów złota, pieniędzy kruszcowych, pieniędzy papierowych, walorów, wierzytelności lub innych dóbr materialnych o dużej wartości (nieruchomości, dzieł sztuki, antyków, biżuterii). Tezauryzacja prowadzi do wycofania wartości z obiegu gospodarczego lub pieniężnego, wskutek czego nie przynoszą one korzyści ani ich posiadaczowi, ani gospodarce.

    Problem oderwania pieniądza od złota został podjęty także przez M. Mongina, który dowodził, że wartość pieniądza oceniania jest według siły nabywczej mierzonej ilością towarów, a nie parytetu kruszcowego. Dlatego możliwa jest miara wartości oderwana od złota i wynikająca wyłącznie z ustalenia regulacji między towarami a jednostką pieniężną. Głównym twórcą nominalistycznej teorii pieniądza jest G. Knapp (1842-1926), autor tzw. państwowej teorii pieniądza. Jego teoria jest jednocześnie najbardziej radykalną koncepcją w nurcie nominalistycznym.

    Popyt (ang. demand) – funkcja przedstawiająca kształtowanie się relacji pomiędzy ceną dobra (towary i usługi), a ilością (liczbą sztuk) jaką konsumenci chcą i mogą nabyć w określonym czasie, przy założeniu niezmienności innych elementów charakteryzujących sytuację rynkową (ceteris paribus).Siła nabywcza – ilość towarów i usług, jakie można zakupić za dany nominał pieniądza. Zmiany rozmiarów siły nabywczej można określić porównując ogólny poziom cen w poszczególnych okresach: wzrost ogólnego poziomu cen oznacza spadek siły nabywczej i odwrotnie.

    Pieniądz, zdaniem Knappa, jest dziełem porządku prawnego i w porządku prawnym, a nie w substancji, tkwi jego istota (jest to pieniądz "wyzwolony" z substancji). Państwo ustala nominalną wartość pieniądza, nadaje mu moc prawną zwalniania ze zobowiązań i gwarantuje w przyszłości możliwość pośredniczenia w obrotach. Punktem wyjścia rozumowania Knappa jest przyjęcie istnienia jednostki wartości jako zjawiska nominalnego. Jednostkę wartości można zdefiniować jedynie w ujęciu historycznym, czyli przez określenie jej stosunku do dawnej. Pieniądz, który w przeszłości opierał się na własnej realnej wartości materiału pieniężnego, w następstwie oddziaływania państwa na kształtowanie pieniądza oderwał się od tej wartości. Pieniądz nie jest towarem, tylko środkiem płatniczym, rzeczą ruchomą, wyposażoną przez prawo w zdolność obiegową, rzeczą, której realna użyteczność jest niepotrzebna, aczkolwiek nieszkodliwa, a zatem obojętna. Zdaniem Knappa, towarowa teoria pieniądza straciła rację bytu z chwilą zniesienia bimetalizmu. Pojęcie "środek płatniczy" odnosi Knapp do jednostki obrachunkowej i obiegowej, przy czym ta ostatnia może przybierać formę nominalnego pieniądza ustawowego i pieniądza bezgotówkowego (pieniądza żyrowego). Sformułowane przez Knappa poglądy na temat istoty pieniądza zawierają uogólnienia i uproszczenia. Nie dostrzega on np., że kreatywna zdolność państwa jest ograniczona tylko do dawnych zobowiązań, nie obejmuje natomiast tworzenia się wartości pieniądza w stosunku do nowych transakcji; ustalona przez państwo w oficjalnych parytetach cena złota nie obowiązuje na rynku prywatnym (zgodnie ze statutem Międzynarodowego Funduszu Walutowego od 1978 roku kraje członkowskie nie ustalają parytetów walutowych w złocie).

    Kapitalizm – system ekonomiczny oparty na prywatnej własności środków produkcji, wolnej przedsiębiorczości, wolnym obrocie towarami i usługami oraz na wolnej konkurencji pomiędzy podmiotami. W kapitalizmie występują dwie podstawowe klasy społeczne: przedsiębiorcy (określani też jako kapitaliści, lub w marksizmie - burżuazja) i zatrudniani przez nich pracownicy (w marksizmie - proletariat). . Stosunki między nimi opierają się na ruchu pieniędzy, dóbr i usług.Kruszce – przestarzały termin odnoszący się do rud metali innych niż żelazo. Obecnie funkcjonujący głównie w zwrotach odnoszących się do metali szlachetnych. W ekonomii stosowane jest pojęcie pieniądza kruszcowego, oznaczające środek płatniczy (pieniądz) związany z masą określonego metalu; z czasem, dla uniknięcia konieczności każdorazowego ważenia, na sztukach kruszcu (później: monetach) zaczęto wybijać symbole oznaczające ich wartość. Kruszcem w tym znaczeniu były początkowo różne dostępne metale i minerały, z czasem zasób stosowanych kruszców ograniczono do metali szlachetnych.

    W nominalistycznej teorii pieniądza, a zwłaszcza w rozważaniach Knappa, za cenne należy uznać jednak dostrzeżenie procesu demonetyzacji złota.

    Bibliografia[]

    Władysław Jaworski, Leksykon finansowo-bankowy, Warszawa 1991, PWE




    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.023 sek.