• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nomenklatura chemii nieorganicznej



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Metan (znany także jako gaz błotny i gaz kopalniany), CH4 – organiczny związek chemiczny, najprostszy węglowodór nasycony (alkan). W temperaturze pokojowej jest bezwonnym i bezbarwnym gazem. Jest stosowany jako gaz opałowy i surowiec do syntezy wielu innych związków organicznych.Lambda (λάμβδα, Λλ) − jedenasta litera alfabetu greckiego oznaczająca spółgłoskę płynną "l". W greckim systemie liczbowym oznacza liczbę 30.

    Nomenklatura chemii nieorganicznej – dział nomenklatury chemicznej dotyczący chemii nieorganicznej.

    Wysiłki w celu opracowania spójnego systemu nazewnictwa związków nieorganicznych podejmowane były od lat 40. XX wieku. Wraz z rozwojem chemii nieorganicznej i pojawiającymi się tendencjami do ujednolicenia nazewnictwa związków organicznych i nieorganicznych zmieniały się zalecenia dotyczące nazewnictwa systematycznego i akceptowanego nazewnictwa tradycyjnego oraz nazw pośrednich. Wytyczne te opracowywane są od 2001 roku przez Division of Chemical Nomenclature and Structure Representation Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej, a wcześniej przez IUPAC Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry. Najnowsza publikacja (stan na rok 2016), tzw. Red Book, z zaleceniami dotyczącymi m.in. nazewnictwa rekomendowanego, akceptowanego i niewskazanego, pochodzi z roku 2005. Zalecenia te obejmują symbole i nazewnictwo pierwiastków chemicznych oraz związków nieorganicznych. IUPAC proponuje trzy ogólne systemy nomenklaturowe oraz dwa uzupełniające dla kwasów tlenowych i ich pochodnych, np. anionów, soli i estrów. Ponadto odrębne rozdziały poświęcone są związkom koordynacyjnym i metaloorganicznym oraz ciałom stałym.

    Pochodna (inaczej derywat) – związek chemiczny powstały przez zastąpienie jednego lub kilku atomów cząsteczki (najczęściej wodoru) grupą funkcyjną lub grupą innych atomów. Np. krezol (C6H4(CH3)OH) jest pochodną fenolu (C6H5OH), który z kolei jest pochodną benzenu (C6H6). Jednocześnie krezol jest pochodną toluenu (C6H5CH3), który także jest pochodną benzenu.Selenowodór, H2Se – nieorganiczny związek chemiczny selenu i wodoru; palny, silnie trujący gaz, o charakterystycznym ostrym zapachu.

    System nazewnictwa nieorganicznego opracowywany jest przez IUPAC w języku angielskim, a następnie dostosowywany do innych języków przez odpowiednie organizacje współpracujące z IUPAC. W Polsce jest to Podkomisja Nomenklatury Nieorganicznej Polskiego Towarzystwa Chemicznego, której ostatnie zalecenia zostały opublikowane w roku 1998 i były możliwie wiernym tłumaczeniem tzw. Red Book I z 1990 roku. Brak jest tłumaczeń na język polski nowszych zaleceń IUPAC.

    Pauza oraz półpauza – dwa znaki typograficzne w postaci poziomej kreski usytuowanej w pobliżu średniej linii pisma lub nieco poniżej niej. Są graficzną prezentacją znaków pisarskich spełniających m.in. rolę myślnika lub separatora liczbowego.Elektroujemność – miara tendencji do przyciągania elektronów przez atomy danego pierwiastka, gdy tworzy on związek chemiczny z atomami innego pierwiastka. Bardziej elektroujemny pierwiastek "ściąga" do siebie elektrony tworzące wiązanie z atomem mniej elektroujemnym, co prowadzi do polaryzacji wiązania. W skrajnym przypadku, gdy elektroujemności obu pierwiastków bardzo się różnią (np. sód i chlor), dochodzi do pełnego przeskoku elektronów na bardziej elektroujemny atom, co prowadzi do powstania wiązania jonowego.

    Zarówno IUPAC, jak i PTChem zalecają stosowanie nomenklatury systematycznej, jednak dla wybranych kwasów tlenowych i ich pochodnych o ugruntowanym nazewnictwie akceptowane są także nazwy tradycyjne.

    Spis treści

  • 1 Wzór chemiczny
  • 1.1 Kolejność symboli pierwiastków we wzorze sumarycznym
  • 1.1.1 Kwasy tlenowe
  • 1.2 Sole złożone i addukty
  • 2 Nazewnictwo systematyczne
  • 2.1 Nomenklatura konstytucyjna (stechiometryczna)
  • 2.1.1 Składniki elektrododatnie
  • 2.1.2 Składniki elektroujemne
  • 2.2 Nomenklatura podstawnikowa
  • 2.3 Nomenklatura addytywna
  • 2.4 Nomenklatura wodorowa
  • 2.5 Nomenklatura wymiany funkcyjnej
  • 2.6 Zmiany w nazwach systematycznych IUPAC od roku 2005
  • 2.7 Nazewnictwo związków addycyjnych
  • 2.8 Przedrostki
  • 2.8.1 Przedrostki geometryczne i strukturalne
  • 2.8.2 Przedrostki zwielokrotniające
  • 2.9 Ligandy
  • 3 Nazewnictwo niesystematyczne kwasów tlenowych i ich pochodnych
  • 3.1 System Stocka
  • 3.2 Akceptowane nazwy tradycyjne
  • 3.2.1 Zestawienie akceptowanych nazw tradycyjnych
  • 3.2.1.1 Pochodne kwasów tlenowych
  • 3.2.1.2 Uproszczone nazwy wodorowe
  • 4 Praktyka nazewnictwa w publikacjach naukowych
  • 5 Uwagi
  • 6 Przypisy
  • 7 Bibliografia
  • Wzór chemiczny[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Symbolika chemiczna.

    Wzory chemiczne służą do symbolicznego zapisu składu pierwiastkowego lub budowy chemicznej danej substancji. W chemii nieorganicznej IUPAC wyróżnia trzy podstawowe typy wzorów chemicznych:

    Polskie Towarzystwo Chemiczne – stowarzyszenie naukowe skupiające osoby zawodowo lub tylko amatorsko związane z chemią. Celem Towarzystwa jest popieranie rozwoju nauk chemicznych i popularyzacja ich wśród społeczeństwa.Stopień utlenienia (liczba utlenienia) – formalna wartość ładunku atomu w związku chemicznym przy założeniu, że wszystkie wiązania chemiczne w danej cząsteczce mają charakter wiązań jonowych. Suma stopni utlenienia wszystkich atomów w cząsteczce obojętnej oraz dla wolnych pierwiastków wynosi 0, a w jonach ma wartość ładunku jonu.
  • wzór empiryczny, w którym wymienia się pierwiastki wchodzące w skład cząsteczki w kolejności alfabetycznej, np. HO
    4
    PRb
    2
    – wodorofosforan rubidu. Wyjątkiem są symbole C i H, wymieniane zwykle jako pierwsze w związkach zawierających węgiel; zob. zapis Hilla. Wzór ten nie wnosi żadnych informacji o budowie związku i jest stosowany zazwyczaj w celach katalogowych
  • wzór sumaryczny, w którym uwzględnia się elementy strukturalne cząsteczki, np. Rb
    2
    HPO
    4
    – wodorofosforan rubidu; Hg
    2
    Cl
    2
    chlorek rtęci(I)
  • wzór strukturalny oddający budowę cząsteczki w sposób częściowy (wzory liniowe, półstrukturalne, np. ClHgHgCl) lub pełny (wzory strukturalne i przestrzenne), np.
  • anion heksachloroplatynowy anion heksachloroplatynowy

    Można zastosować również wzór półempiryczny, będący formą pośrednią pomiędzy wzorem empirycznym a sumarycznym, np. dla dziesięciowodnego boraksu:

    Wodorosole (sole kwaśne) – związki chemiczne, sole kwasów wieloprotonowych, których aniony zawierają atomy wodoru w grupie kwasowej.Kwas siarkowy (nazwa Stocka: kwas siarkowy(VI)), H2SO4 – nieorganiczny związek chemiczny, jeden z najmocniejszych kwasów – wszystkie układy o mocy większej od kwasu siarkowego 100% nazywa się superkwasami. Bywa zwany krwią przemysłu chemicznego, ze względu na to, że używa się go w bardzo wielu kluczowych syntezach. Sole kwasu siarkowego to siarczany.
  • wzór empiryczny: Na
    2
    B
    4
    O
    17
    H
    20
  • wzór półempiryczny: Na
    2
    B
    4
    O
    7
    ·10H
    2
    O
  • wzór sumaryczny: Na
    2
    B
    4
    O
    5
    (OH)
    2
    ·8H
    2
    O
    , tj. ośmiowodna sól disodowa anionu B
    4
    O
    5
    (OH)2−
    2
  • W zapisie proponowanym przez IUPAC pomiędzy poszczególnymi składnikami cząsteczki, znakami i liczbami nie umieszcza się spacji, np. Na
    2
    SO
    4
    ·10H
    2
    O
    .

    Kolejność symboli pierwiastków we wzorze sumarycznym[ | edytuj kod]

    Kolejność pierwiastków we wzorach chemicznych
    Elektroujemność

    O kolejności symboli pierwiastków we wzorze decyduje w pierwszym rzędzie ich przybliżona elektroujemność. W związkach nieorganicznych wyróżnia się zazwyczaj składnik elektrododatni (np. metal) i elektroujemny (np. niemetal lub reszta kwasowa). W pierwszej kolejności we wzorze podaje się składnik elektrododatni, a następnie składnik elektroujemny, np.

    Jod (I, łac. iodum) – pierwiastek chemiczny z grupy 17 – fluorowców w układzie okresowym. Jego nazwa pochodzi od stgr. ἰοειδής ioeides – fioletowy.Tlenek żelaza(III), Fe2O3 – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków, w którym żelazo występuje na III stopniu utlenienia. Związek ten jest głównym składnikiem rdzy, najczęściej spotykany spośród tlenków żelaza.
    NaI NH
    4
    Cl
    CaSO
    4

    Dla uniknięcia wątpliwości, IUPAC zdefiniował sekwencję pierwszeństwa pierwiastków pod względem elektroujemności. Są one uszeregowane generalnie grupami i okresami układu okresowego, poczynając od fluoru, a kończąc na radonie: FfluorowcetlenowceHazotowcewęglowceborowcecynkowcemiedziowceniklowcekobaltowceżelazowcemanganowcechromowcewanadowcetytanowceskandowcelantanowceaktynowceberylowcelitowcehelowceRn.

    W przypadku połączeń dwóch pierwiastków pierwszeństwo w zapisie ma pierwiastek znajdujący się dalej w ww. szeregu, tj.:

    Reszta kwasowa – tradycyjna nazwa fragmentu cząsteczki kwasu, powstałego po oderwaniu się od kwasu w wyniku dysocjacji elektrolitycznej jednego lub więcej atomów wodoru.Azot (N, łac. nitrogenium) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 7, niemetal z grupy 15 (azotowców) układu okresowego. Stabilnymi izotopami azotu są N i N. Azot w stanie wolnym występuje w postaci dwuatomowej cząsteczki N2. W cząsteczce tej dwa atomy tego pierwiastka są połączone ze sobą wiązaniem potrójnym. Azot jest podstawowym składnikiem powietrza (78,09% objętości), a jego zawartość w litosferze Ziemi wynosi 50 ppm. Wchodzi w skład wielu związków, takich jak: amoniak, kwas azotowy, azotyny oraz wielu ważnych związków organicznych (kwasy nukleinowe, białka, alkaloidy i wiele innych). Azot w fazie stałej występuje w sześciu odmianach alotropowych nazwanych od kolejnych liter greckich (α, β, γ, δ, ε, ζ). Najnowsze badania wykazują prawdopodobne istnienie kolejnych dwóch odmian (η, θ).
    1. w grupie o niższym numerze, np. K (1 grupa) ma pierwszeństwo przed Ca (2 grupa)
    2. w okresie o wyższym numerze, np. K (4 okres) ma pierwszeństwo przed Na (3 okres)

    Dla gazów szlachetnych przyjmuje się pierwszeństwo przed litowcami. Wodór umiejscowiony jest pomiędzy azotowcami a tlenowcami. Tlen ma pierwszeństwo przed wszystkimi fluorowcami. Przykłady:

    Borowodory (borany) – nieorganiczne związki chemiczne złożone z wodoru i boru. Monomeryczny BH3 znany jest w postaci kompleksów ze związkami nukleofilowymi (np. z pirydyną, C6H5N:BH3), a w stanie wolnym dimeryzuje. Dwa najprostsze stabilne borany są gazami (B2H6 i B4H10), cięższe cieczami np. (B5H9, B5H11, B6H10, B6H12), a B10H14 (dekaboran) jest ciałem stałym.Niemetale – pierwiastki chemiczne lub regeneryczne, które nie wykazują żadnych właściwości metalicznych. Inaczej niż w przypadku metali, nie można podać jednoznacznych cech wszystkich niemetali, gdyż są one bardzo zróżnicowane.
    NI
    3
    : azot (N) poprzedza jod (I) BF
    3
    : bor (B) poprzedza fluor (F) NH
    3
    : azot (N) poprzedza wodór (H) H
    2
    S
    : wodór (H) poprzedza siarkę (S) Porządek alfanumeryczny

    Drugim kryterium kolejności zapisu symboli pierwiastków we wzorze jest porządek alfanumeryczny, np. AlK(SO
    4
    )
    2
    (Al < K). Symbole jednoliterowe poprzedzają dwuliterowe (np. B < Be), a grupy pierwiastków sortuje się według symbolu pierwszego pierwiastka (np. NI
    3
    < PCl
    3
    ).

    Litowce (metale alkaliczne, potasowce) – grupa pierwiastków 1 (dawn. IA lub I głównej) grupy układu okresowego (bez wodoru) o silnych własnościach metalicznych, tworzących z wodą silnie zasadowe (alkaliczne) wodorotlenki. Do metali alkalicznych zalicza się lit, sód, potas, rubid, cez i frans.Krzemowodory (nazwa systematyczna: silany) – związki krzemu z wodorem o wzorze ogólnym: SinH2n+2, krzemowe analogi nierozgałęzionych alkanów. Krzemowodory, w których atomy wodoru zostały zastąpione grupami alkilowymi również nazywane są silanami. Są one podobne do rozgałęzionych alkanów.

    Centra koordynacyjne, np. reszty kwasowe, traktuje się jako całość i zapisuje w postaci grupy, np. SO
    4
    , PO
    4
    itp. Ugrupowanie takie można ująć w nawiasy kwadratowe, np. Ca[SO
    4
    ]
    ; taki sposób zapisu jest wymagany dla związków kompleksowych, np. K
    4
    [Fe(CN)
    6
    ]
    .

    Ze względu na specyfikę języka polskiego, wzory odczytuje się w odwrotnej kolejności, tzn. najpierw składnik elektroujemny, potem elektrododatni: NaI – jodek sodu NH
    4
    Cl
    chlorek amonu CaSO
    4
    siarczan wapnia

    Kwasy tlenowe[ | edytuj kod]

    Dla kwasów tlenowych zastosować można dwa systemy zapisu wzoru sumarycznego:

    Chlorek rtęci(I) (kalomel), Hg2Cl2 – nieorganiczny związek chemiczny, sól kwasu solnego i rtęci na +1 stopniu utlenienia. Czysty kalomel nie jest toksyczny, jednak zawiera on zwykle niewielką ilość chlorku rtęci(II) (tzw. sublimatu).Włodzimierz Trzebiatowski (ur. 25 lutego 1906 w Grodzisku Wielkopolskim, zm. 13 listopada 1982) – polski chemik, profesor uniwersytetów we Lwowie, a następnie Wrocławiu, autor szeregu prac monograficznych oraz podręczników, w tym obszernego, wielokrotnie wznawianego i uzupełnianego podręcznika akademickiego do chemii nieorganicznej, zwanego potocznie Chemią Trzebiatowskiego.
  • tradycyjny, w którym podaje się kolejno
    1. „kwasowe” (związane z tlenem, ulegające wymianie) atomy wodoru
    2. symbol atomu centralnego
    3. atomy wodoru nieulegające wymianie (związane bezpośrednio z atomem centralnym)
    4. atomy tlenu
  • koordynacyjny, w którym podaje się kolejno
    1. symbol atomu centralnego
    2. ligandy (w kolejności alfabetycznej)
  • Przykład kwas fosfonowy:
    kwas fosfonowy
    zapis tradycyjny: H
    2
    PHO
    3
    zapis koordynacyjny: [PHO(OH)
    2
    ]


    Czasopismo naukowe – rodzaj czasopisma, w którym są drukowane publikacje naukowe podlegające recenzji naukowej. Współcześnie szacuje się, że na świecie jest wydawanych ponad 54 tys. czasopism naukowych, w których pojawia się ponad milion artykułów rocznie. Pierwszym wydawanym w Europie czasopismem naukowym był Journal des Savants zajmujące się literaturą. Powstało w 1665, jego redaktorem był Denis de Sallo.Pure and Applied Chemistry (skrócona nazwa Pure Appl. Chem.) – oficjalne czasopismo Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej (IUPAC). Jest miesięcznikiem zawierającym rekomendacje dot. nomenklatury, symboli i jednostek oraz raporty i wykłady z sympozjów sponsorowanych przez IUPAC. Impact factor w 2010 roku wynosił 2,128.

    Sole złożone i addukty[ | edytuj kod]

    Sole złożone, addukty (w tym hydraty) itp. zapisuje się, wymieniając w porządku alfabetycznym poszczególne składniki i rozdzielając je kropką w połowie wysokości znaków, np.:

  • BF
    3
    ·2MeOH
  • Al
    2
    (SO
    4
    )
    3
    ·K
    2
    SO
    4
    ·24H
    2
    O
  • Alternatywnie wzory takie można zapisać w sposób:

  • koordynacyjny: [B(CH
    3
    OH)
    2
    F
    3
    ]
  • półempiryczny: AlK(SO
    4
    )
    2
    ·12H
    2
    O
  • Ligand, addend – atom, cząsteczka lub anion w związkach kompleksowych, który jest przyłączony bezpośrednio do atomu centralnego lub kationu centralnego, zwanego centrum koordynacji albo rdzeniem kompleksu. Pojęcie ligandu (jak również atomu centralnego) nie jest jednoznaczne i w wielu przypadkach jest kwestią umowną. W chemii organicznej określenie ligand jest stosowane wymiennie z określeniem podstawnik. Kwasy tlenowe (oksokwasy) – kwasy nieorganiczne, które zawierają przynajmniej jeden atom tlenu połączony z atomem centralnym kwasu. Przykładem tego rodzaju kwasu jest kwas siarkowy H2SO4.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Scopus to naukowa baza danych, prowadzona przez wydawnictwo Elsevier, zawierająca abstrakty (streszczenia) artykułów z 16 000 czasopism naukowych z dziedziny nauk przyrodniczych, inżynieryjnych, medycznych oraz społecznych. Została ona utworzona na bazie wirtualnej biblioteki o nazwie ScienceDirect.
    Wodór (H, łac. hydrogenium) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 1, niemetal z bloku s układu okresowego. Jego izotop, prot, jest najprostszym możliwym atomem, zbudowanym z jednego protonu i jednego elektronu.
    Prawo okresowości pierwiastków chemicznych zostało sformułowane przez Dymitra Mendelejewa w roku 1869. Stwierdził on, że:
    Atom centralny – w chemii koordynacyjnej – atom wchodzący w skład związku chemicznego, wokół którego skoordynowane są inne atomy lub ich grupy zwane ligandami. Inna nazwa to centrum koordynacji.
    Sole – związki chemiczne powstałe w wyniku całkowitego lub częściowego zastąpienia w kwasach atomów wodoru innymi atomami, bądź grupami o właściwościach elektrofilowych, np. kationy metali, jony amonowe i inne postaci XR4 (gdzie X = {N, P, As, ...}, R - dowolna grupa organiczna) itp. Sole znalazły liczne zastosowania jako nawozy sztuczne, w budownictwie, komunikacji, przemyśle spożywczym i wielu innych. Sole występują w przyrodzie, jako minerały lub w organizmach żywych w roztworach płynów ustrojowych.
    Węglowce – pierwiastki 14 (dawn. IVA lub IV głównej) grupy układu okresowego. Są to węgiel (C), krzem (Si), german (Ge), cyna (Sn), ołów (Pb) i flerovium (Fl).
    Wartościowość – cecha pierwiastków chemicznych oraz jonów określająca liczbę wiązań chemicznych, którymi dany pierwiastek bądź jon może łączyć się z innymi.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.099 sek.