• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Njaja i wajsieszika

    Przeczytaj także...
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Synteza (z gr. σύνθεσις synthesis, „zgoda”, od συντιθέναι syntithenai, „składać”, od συν- syn- i τιθέναι tithenai, „umieścić, położyć”) – termin oznaczający tworzenie bardziej złożonego dzieła z prostszych elementów; może mieć charakter materialny (np. w chemii) jak i abstrakcyjny (w literaturze). Przeciwieństwem syntezy jest analiza (lub rozkład, rozpad).
    Filozofia indyjska – filozofia uprawiana na subkontynencie indyjskim oraz na obszarach, w których zaznaczyły się indyjskie wpływy kulturowe (jak Azja Środkowa, Tybet, Indonezja, Indochiny). Powstała niezależnie od filozofii europejskiej i od filozofii chińskiej. Jest ściśle związana z religiami indyjskimi, zwłaszcza z hinduizmem, buddyzmem i dżinizmem.

    Njaja i wajsieszika (sanskryt: nyāya-vaiśeşika) – dwa systemy ortodoksyjnej filozofii indyjskiej, które później stopiły się w jeden system.

    Njaja zajmowała się logiką i teorią wnioskowania, natomiast wajsieszika była atomistycznym systemem filozofii przyrody. Njaja i wajsieszika operowały siedmioma kategoriami rzeczywistości: substancją, jakością, czynnością, relacją całości, szczególnością, zawieraniem się (w konieczny sposób) oraz niebytem. Filozofia przyrody głosiła, że wszystkie rzeczy materialne składają się z niezniszczalnych atomów. Kiedy kończy się epoka w dziejach świata, powiązania między atomami rozpadają się i w powstałym chaosie tworzy się nowy świat.

    Teoria – z gr. theoría- oglądanie, rozważanie. System pojęć, definicji, aksjomatów i twierdzeń ustalających relacje między tymi pojęciami i aksjomatami, tworzący spójny system pojęciowy opisujący jakąś wybraną fizyczną lub abstrakcyjną dziedzinę.Prasastapada – filozof indyjski z VI wieku. Wyznawca Śiwy. Autor sławnego komentarza do Wajsieszikasutr - Padarthadharmasamgraha ("Synteza własności kategorii").

    Historia Njaji i jej przedstawiciele oraz ich dzieła:

    1. Stara szkoła – Dialektyka i prosta filozofia przyrody.

  • Akszapada Gautama (ok. IIV wiek)
  • „Njaja sutra”
  • Pakszilaswamin Watsjajana (V wiek)
  • „Njajabhaszja” („Szczegółowy komentarz do systemu njaji”)
  • Uddjotakara Bharadwaja (VII wiek)
  • „Njajawarttika” („Uzupełniający komentarz do systemu njaji”)
  • Waćaspati Miśra
  • „Njajawarttikatatparjatika” („Subkomentarz co do prawdziwego sensu Njajawarttiki”)
  • Dźajanta Bhatta (IX wiek)
  • „Njajamańdżari” („Bukiet logiki”)
  • Bhasarwadźńa (Bhasarwadżnia)
  • „Njajasara” („Kwintesencja logiki”) „Njajabhuszana” („Klejnot logiki”)
  • Udajanaćarja (X wiek)
  • „Njajawarttikatatparjaparisiudhi” („Wyjaśnienie prawdziwego sensu Njajawarttiki”)

    2. Nowa szkoła – Teoria poznania i logika, filozofia przyrody wajsiesziki – System (synteza) Wajsiesika – Njaja

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Waczaspati Miśra – filozof hinduski z Mithili ze szkoły njaja, działający około 850 roku n.e. Bramin z grupy Smarta. Jest autorem licznych komentarzy do głównych nurtów filozofii indyjskiej.
  • Śiwaditija (ok. 11001150 r.)
  • „Supta-padarthi” („O ośmiu kategoriach”)
  • Waradaradża Miśra (ok. 1100 – 1150 r.)
  • „Tarkika-raksa” („Obrona logiki”)
  • Keśawa Miśra (ok. 12251275 r.)
  • „Tarka-bhesa” („Podręcznik logiki”)
  • Gangeśa Kaśjapa
  • „Tattvacintamani”
  • Wasudewa Miśra (ok. XVXVI wieku)
  • Raghunatha Siromani (ur. 1477, zm. 1547)
  • Historia Wajsiesziki i jej przedstawiciele oraz ich dzieła

    Gangeśa Kaśjapa (znany także jako Gangeśwara) (XII-XIII wiek) – filozof indyjski. Pochodził z Jesauru. Jest twórcą systemu filozoficznego znanego jako nowa njaja. Swoje poglądy wyłożył w sanskryckim dziele Tattvacintamani.Akszapada Gautama ( dewanagari अक्षपाद गोतम , trl. Akṣapāda Gautama , ang. Akshapada Gautama ) – filozof indyjski żyjący w IV wieku. Twórca systemu njaja. Autor Njajasutr.

    1. Stara szkoła

  • Kanada Kasjapa (IIIII wiek)
  • „Vaisesika sutra”
  • Pańczasikhin
  • Czandramati (Mariczandra) (V wiek)
  • „Dasiapadarthasiastra” („Podręcznik 10 kategorii”)
  • Prasastapada (Prasiastadewa) (VI wiek)
  • „Padarthadharmasamgraha” („Synteza własności kategorii”)
  • Czandrananda
  • „Vaisesika sutra vritti” (komentarz do dzieła Kanady) (VIIX wiek)
  • Wjomasiwa (ok. IX wieku)
  • „Wjomawati” (komentarz do dzieła Prasiastapady)

    2. Nowa szkoła

    Bhasarwadźńa (sanskr. Bhāsarvadźńa)(ok. 860-920) - filozof indyjski. Znaczący reprezentant nurtu njaja powiązany z Kaszmirem. Określany był jako paśupataćarjanga (wąż i mistrz paśupatów).Atomizm fizykalny - teoria o ziarnistej, nieciągłej strukturze materii, twierdzenie, że materia składa się z niepodzielnych elementów, niegdyś atomów a współcześnie: cząstek elementarnych)
  • Udajana (X wiek)
  • „Kiranawali” („Krąg płomieni”)
  • Sridhara (X wiek)
  • „Njajakandali”(„Kwitnące drzewo logiki”)
  • Siankara Miśra
  • „Vaisesika-sutropaskara” (komentarz do dzieła Kanady) (XV wiek)

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Treść zaczerpnięta za zgodą autora strony – http://www.religieifilozofie.prv.pl
  • Erich Frauwallner „Historia filozofii indyjskiej”, tom I – II, Warszawa, PWN, 1990
  • „Filozofia Wschodu” pod redakcją Beaty Szymańskiej, Kraków, Wyd.U.J. 2001
  • Louis Frederic „Słownik cywilizacji indyjskiej”, tom I – II, Katowice, Książnica, 1998
  • <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||><|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>




    Warto wiedzieć że... beta

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
    Dialektyka (stgr. διαλεκτική τέχνη, łac. dialectica, ars dialectica, ratio dialectica) – nauka zajmująca się poprawnością argumentacji w czasie pisania lub wygłaszania wypowiedzi retorycznej lub prowadzenia sporu. Jej zasady stosuje się do argumentacji w tych dziedzinach ludzkiej działalności, które pozbawione są formalizacji – wówczas, gdy reguły klasycznej logiki nie są oczywiste czy obowiązujące. Za jej twórców uważa się Platona i Arystotelesa. Platon zdefiniował dialektykę jako sztukę właściwego użycia odpowiedniego do danego problemu argumentu. W starożytności i średniowieczu była jednym z podstawowych przedmiotów nauczania, składnikiem trivium, obok gramatyki i retoryki.
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
    Logika (gr. λόγος, logos – rozum, słowo, myśl) – wedle klasycznej definicji – nauka o sposobach jasnego i ścisłego formułowania myśli, o regułach poprawnego rozumowania i uzasadniania twierdzeń. Jako taka wraz z retoryką logika stanowiła część filozofii. Współczesna logika wykorzystując metodę formalną znacznie rozszerzyła pole badań włączając w to badania nad matematyką (metamatematyka, logika matematyczna), konstruowanie nowych systemów logicznych (np. logiki wielowartościowe), czysto teoretyczne badania o matematycznym charakterze (np. teoria modeli), zastosowania logiki w informatyce i sztucznej inteligencji (logic for computer science).
    Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r: zestawiać, składać; bhaa.saa: język; język uporządkowany, w przeciwieństwie do języków naturalnych prakrytów, tzn. ludowych o nieuporządkowanej gramatyce) – język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty (według spisów ludności z 1999 roku – ok. 3000 osób na 900 mln ludności Indii). Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych języków Republiki Indii (obecnie 23 – 2008 r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako język wegetujący niż jako martwy.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.016 sek.