• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nizina Turańska

    Przeczytaj także...
    Pustynia – teren o znacznej powierzchni, pozbawiony zwartej szaty roślinnej wskutek małej ilości opadów i przynajmniej okresowo wysokich temperatur powietrza, co sprawia, że parowanie przewyższa ilość opadów. Na gorących pustyniach temperatury sięgają do 50 °C (najwyższa zanotowana temperatura to 57,7 °C), nocą zaś dochodzą do 0 °C, charakterystyczne są dla nich też znaczne amplitudy dobowe temperatury, stały deficyt wilgotności oraz silne nasłonecznienie.Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.
    Ustiurt (kaz.: Үстірт, Üstyrt; uzb.: Ustyurt platosi; karakałp.: Үстирт, U’stirt; turkm.: Üstýurt platosy; ros.: плато Устюрт, płato Ustiurt) – płaskowyż w zachodnim Kazachstanie, Uzbekistanie i częściowo Turkmenistanie, położony między zapadliskami między półwyspem Mangystau a Jeziorem Aralskim i deltą Amu-darii. Obejmuje powierzchnię ok. 200 tys. km² i wznosi się średnio na wysokość 150–200 m n.p.m. Najwyżej położony punkt osiąga 370 m n.p.m. Płaskowyż obniża się gwałtownie ku otaczającym nizinom i zapadliskom tworząc urwiste, wysokie na 60–350 m krawędzie, tzw. czinki. Zbudowany jest głównie z wapieni i innych skał osadowych. Lekko falista równina pokryta jest półpustynną roślinnością piołunowo-słonoroślową.
    Nizina Turańska w grudniu 2001 roku

    Nizina Turańska (ros. Туранская низменность – Turanskaja nizmiennost’) – rozległa nizina w zachodniej części Azji Centralnej.

    Nizina Turańska rozciąga się na terenach na wschód od południowej części Morza Kaspijskiego, płaskowyżu Ustiurt i Jeziora Aralskiego. Na północy przechodzi w Płaskowyż Turgajski i Pogórze Kazachskie. Na wschodzie graniczy z zachodnimi krańcami systemów górskich Tienszanu i Ałaju – w nizinę wcinają się zwłaszcza pasma górskie Karatau i Nuratau. Na południu Nizinę Turańską zamykają góry Iranu i Afganistanu. Nizina Turańska obejmuje wiele izolowanych wzniesień i depresji. Jej powierzchnia wynosi około 1,2 mln km².

    Syr-daria (w starożytności Jaksartes) – rzeka w Uzbekistanie, Tadżykistanie i Kazachstanie. Długość 2212 km, powierzchnia dorzecza 219 tys. km².Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.

    Północny skraj Niziny Turańskiej stanowi półpustynia. Środkową część zajmuje pustynia Kyzył-kum, południową – pustynia Kara-kum. Nizinę przecinają dwie wielkie rzeki środkowej Azji – Amu-daria i Syr-daria. Nizina Turańska stanowi jeden z największych na świecie obszarów piaszczystych. Przeciętny roczny opad na nizinie nie przekracza 380 mm.

    Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, Darja-je Chazar; ros. Каспийское море, Kaspijskoje morie; azer. Xəzər dənizi; kaz. Каспий теңізі, Kaspij tengyzy; turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km² (zmieniającą się wskutek wahań poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Dla porównania powierzchnia całkowita Polski to ok. 313 tys. km². Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od słodkowodnej części północnej do 10-12‰ w części środkowej i południowej i do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętej zatoce Kara-Bogaz-Goł. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie. W epoce antycznej i przez znaczną część średniowiecza powszechnie uważano, że Morze Kaspijskie stanowi zatokę wielkiego oceanu północnego (pogląd taki głosili m.in. Eratostenes, Strabon, Pomponiusz Mela, Izydor z Sewilli).Tienszan, Tien-szan (chiń.: 天山; pinyin: Tiān Shān; dosł. „niebiańskie góry”) – wielki system górski w Azji Środkowej, na pograniczu Kazachstanu, Kirgistanu i Chin.

    Na sztucznie nawadnianych obszarach Niziny Turańskiej znajdują się pastwiska i pola uprawne. Największe miasta Niziny to Daşoguz w Turkmenistanie oraz Nukus i Urgencz w Uzbekistanie. Obszar wydobycia ropy naftowej, gazu ziemnego, soli glauberskiej, rud manganu i miedzi.

    Nizina Turańska leży na terytorium Turkmenistanu, Uzbekistanu i Kazachstanu.

    Siarczan sodu, Na2SO4 – nieorganiczny związek chemiczny, sól kwasu siarkowego i sodu. Występuje w postaci bezwodnej i uwodnionej – heptahydratu i dekahydratu. Forma bezwodna występuje w naturze jako rzadki minerał tenardyt, a dziesięciowodna – mirabilit. Po raz pierwszy otrzymany jako dekahydrat przez Johanna Glaubera w XVII wieku jako produkt uboczny otrzymywania chlorowodoru z kwasu siarkowego i chlorku sodu (stąd siarczan sodu nazywany jest solą glauberską).Nurota (Nuratau) – pasmo górskie w Hisaro-Ałaju, we wschodnim Uzbekistanie, stanowiące północno-zachodnie przedłużenie Gór Turkiestańskich. Pasmo rozciąga się na długości ok. 170 km, wchodząc na zachodzie w pustynię Kyzył-kum. Najwyższy szczyt ma wysokość 2169 m n.p.m.. W wyższych partiach występują stepy.

    Bibliografia[]

  • Henryk Górski, Wanda Jędrzejewska (red.) Atlas geograficzny, wyd. XIV, PPWK, Warszawa 1979, ISBN 83-7000-011-8
  • Mieczysław Hess, Bogumił Rychłowski Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, w: August Zierhoffer Geografia Powszechna. Tom IV. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Azja, Afryka, PWN Warszawa 1967
  • Nukus (uzb. cyr. i ros.: Нукус; karakałp.: Нөкис, Noʻkis) – miasto w zachodnim Uzbekistanie, na prawym brzegu Amu-darii, na zachodnim skraju pustyni Kyzył-kum, siedziba administracyjna Republiki Karakałpackiej. W 1989 roku liczyło ok. 170 tys. mieszkańców. Ośrodek przemysłu chemicznego, metalowego, materiałów budowlanych, spożywczego i lekkiego. W mieście działa uniwersytet, filia Uzbeckiej Akademii Nauk oraz liczne instytucje kulturalne, m.in.: dwa teatry, muzeum sztuki im. Igora Sawickiego oraz muzeum historyczno-krajoznawcze.Nizina – równinna lub prawie równinna wielka forma ukształtowania terenu, obszar leżący na wysokości od 0 do 300 m n.p.m..



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Ropa naftowa (olej skalny, czarne złoto) – ciekła kopalina, złożona z mieszaniny naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych (bituminów), z niewielkimi domieszkami azotu, tlenu, siarki i zanieczyszczeń. Ma podstawowe znaczenie dla gospodarki światowej jako surowiec przemysłu chemicznego, a przede wszystkim jako jeden z najważniejszych surowców energetycznych.
    Azja Centralna – wielki region fizycznogeograficzny wyróżniany w Azji na podstawie ogólnych cech środowiska przyrodniczego.
    Miedź (Cu, łac. cuprum) – pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych układu okresowego. Nazwa miedzi po łacinie (a za nią także w wielu innych językach, w tym angielskim) pochodzi od Cypru, gdzie w starożytności wydobywano ten metal. Początkowo nazywano go metalem cypryjskim (łac. cyprum aes), a następnie cuprum. Posiada 26 izotopów z przedziału mas 55-80. Trwałe są dwa: 63 i 65.
    Kyzył-kum (karakałp. Ķyzyl ķum, uzb. Qizilqum, kaz. Қызылқұм) – piaszczysta, miejscami gliniasta i kamienista pustynia w Uzbekistanie i Kazachstanie, na Nizinie Turańskiej, między rzekami Amu-darią i Syr-darią a Jeziorem Aralskim. Nazwa oznacza „czerwony piasek” w języku uzbeckim, kazachskim oraz tureckim. Powierzchnia ok. 298 tys. km² (10. pod względem wielkości na świecie). Na południowym krańcu pustyni Kyzył-kum w górach Nurota znajduje się dolina Sarmiszsaj.
    Kara-kum (także: Garagum, Karakum, Gara Gum, Kara Kum, ros. Каракумы; z turkm. Garagum, dosł. "czarny piasek") – piaszczysta pustynia w Turkmenistanie, na Nizinie Turańskiej. Powierzchnia ok. 350 tys. km² (prawie 70% powierzchni Turkmenistanu).
    Kazachstan, Republika Kazachstanu (kaz. Қазақстан, Қазақстан Республикасы, trl. Ķazaķstan, Ķazaķstan Respublikasy, trb. Kazakstan, Kazakstan Respublikasy; ros. Казахстан, Республика Казахстан trl. Kazahstan, Respublika Kazahstan, trb. Kazachstan, Riespublika Kazachstan) – państwo leżące częściowo w Azji (88% powierzchni) i częściowo w Europie (12% powierzchni – tereny na zachód od rzeki Emba), powstałe w 1991 w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego. Graniczy z następującymi państwami: Chinami (1460 km granicy), Kirgistanem (980 km), Turkmenistanem (380 km), Uzbekistanem (2300 km) oraz Federacją Rosyjską (6467 km). Łączna długość granic Kazachstanu wynosi 12 187 km. Kazachstan ma również dostęp do największego jeziora świata – Morza Kaspijskiego – na długości 2340 km.
    Urgencz (uzb.: Urganch, uzb. cyr.: Урганч; ros.: Ургенч, Urgiencz) – miasto w południowo-środkowym Uzbekistanie, w dolinie Amu-darii, nad kanałem Shovot, siedziba administracyjna wilajetu chorezmijskiego. W 1989 roku liczyło ok. 126 tys. mieszkańców. Ośrodek przemysłu maszynowego, włókienniczego, jedwabniczego, odzieżowego, spożywczego i materiałów budowlanych. W mieście działa instytut pedagogiczny oraz teatr.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.02 sek.