• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nitrox

    Przeczytaj także...
    Azot (N, łac. nitrogenium) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 7, niemetal z grupy 15 (azotowców) układu okresowego. Stabilnymi izotopami azotu są N i N. Azot w stanie wolnym występuje w postaci dwuatomowej cząsteczki N2. W cząsteczce tej dwa atomy tego pierwiastka są połączone ze sobą wiązaniem potrójnym. Azot jest podstawowym składnikiem powietrza (78,09% objętości), a jego zawartość w litosferze Ziemi wynosi 50 ppm. Wchodzi w skład wielu związków, takich jak: amoniak, kwas azotowy, azotyny oraz wielu ważnych związków organicznych (kwasy nukleinowe, białka, alkaloidy i wiele innych). Azot w fazie stałej występuje w sześciu odmianach alotropowych nazwanych od kolejnych liter greckich (α, β, γ, δ, ε, ζ). Najnowsze badania wykazują prawdopodobne istnienie kolejnych dwóch odmian (η, θ).Choroba dekompresyjna, DCS, (dawniej: choroba kesonowa) – zespół objawów dotykających osobę wystawioną na zbyt szybko zmniejszające się ciśnienie zewnętrzne. Choroba dekompresyjna rzadko występuje u osób, które nie oddychały gazem pod zwiększonym ciśnieniem (freediving).
    Powietrze (łac. aër) – mieszanina gazów i aerozoli składająca się na atmosferę ziemską. Pojęcie jest stosowane przede wszystkim w odniesieniu do tej części powłoki gazowej, której chemiczny skład jest wyrównany wskutek cyrkulacji gazów w troposferze (zob. homosfera, warstwa o grubości do 100 km), bywa jednak odnoszone również do wszystkich sfer ziemskiej atmosfery, o różnym składzie chemicznym i właściwościach fizycznych.

    Nitrox to mieszanina gazów używana do oddychania w czasie nurkowania, stanowiąca alternatywę dla powietrza.

    Rodzaje nitroksu[]

    Formalnie nitrox występuje w trzech odmianach:

  • nitrox hipooksyczny - będący mieszanką uboższą w tlen w stosunku do powietrza (poniżej ca 21%)
  • nitrox normooksyczny - jako techniczna nazwa powietrza z zawartością tlenu ca 21%
  • nitrox hiperoksyczny - o procentowej zawartości tlenu wyższej niż w powietrzu atmosferycznym
  • Ponadto w ramach nitroksu hiperoksycznego spotyka się tzw. nitrox "zimny" - o zawartości tlenu do 40% i nitrox "gorący" o zawartości tlenu powyżej 40%. Stosowanie nitroksu "gorącego" powoduje konieczność użycia sprzętu spełniającego wymagania czystości tlenowej.

    Nurkowanie – przebywanie pod wodą przy wykorzystaniu odpowiedniego sprzętu lub na tzw. zatrzymanym oddechu (freediving), w celach rekreacyjnych, sportowych, naukowych, technicznych, ratunkowych lub militarnych. Nurkowanie ze sprzętem (ang. scuba diving) oraz nurkowanie na zatrzymanym oddechu jest zaliczane do sportów ekstremalnych.Komputer nurkowy - elektroniczne urządzenie wspomagające nurkowanie, mierzące podstawowe parametry jak np. czas nurkowania, głębokość oraz wyposażone w specjalne algorytmy obliczające stopień saturacji organizmu nurka. Komputer nurkowy w zależności od modelu jest mocowany na przedramieniu (w formie zegarka) bądź na wężu wysokiego ciśnienia jako zamiennik konsoli.

    W praktyce nurkowej spotyka się wyłącznie nitrox hiperoksyczny. Nitrox normooksyczny jako mieszanina tożsama z powietrzem nie jest traktowany jak mieszanina sztuczna, tym samym zwyczajowo nie jest nazywany nitroksem.

    Nitrox hiperoksyczny[]

    Nitrox składa się z tych samych gazów co powietrze, jednak w innych proporcjach: zawiera mniej azotu, a więcej tlenu. Proporcje te dobierane są do konkretnego nurkowania. W zależności od zawartości tlenu mieszaninę oznacza się jako EANXX, gdzie EAN to skrót od angielskich słów ,,enriched air nitrox", a XX to procentowa zawartość tlenu (np. EAN32 zawiera 32% tlenu oraz 67% azotu).

    Narkoza azotowa (ang. nitrogen narcosis) to zaburzenia psychofizyczne wywołane narkotycznym działaniem azotu na większych głębokościach podczas nurkowania. Narkotyczne właściwości azotu ujawniają się przy wzroście ciśnienia parcjalnego tego gazu. Ogólnie przyjęto granicę 30 metrów jako głębokość, po której przekroczeniu ryzyko narkozy azotowej wyraźnie wzrasta - ciśnienie parcjalne azotu na tej głębokości wynosi 3,12 ATA. Pomimo, iż mniejsze głębokości mają raczej znaczenie marginalne przy występowaniu narkozy azotowej, w zależności od predyspozycji organizmu nurka obserwowano jej występowanie u pojedynczych osób na mniejszych głębokościach. Stan narkozy azotowej jest podobny objawowo do stanu upojenia alkoholowego. Na mniejszych głębokościach jest to euforia oraz nadmierna pewność siebie, głębiej objawia się to zaburzeniami koordynacji ruchów, co może prowadzić do śmierci. Osoby pod wpływem narkozy azotowej charakteryzują się zanikami pamięci oraz mniejszą sprawnością umysłową, np. przy obliczeniach.Zatrucie tlenowe to choroba atakująca płetwonurków, związana ze wzrostem ciśnienia parcjalnego tlenu, co w efekcie powoduje jego toksyczność. Ciśnienie parcjalne tlenu osiąga niebezpieczny poziom już na głębokości 56 m, przez co odradza się nurkowanie na powietrzu lub nitroksie poniżej głębokości 50 m.

    Zwiększenie ilości tlenu w mieszaninie oddechowej powoduje:

  • zmniejszenie maksymalnej głębokości nurkowania
  • zmniejszenie zmęczenia nurka.
  • Natomiast zmniejszenie zawartości azotu powoduje:

  • zmniejszenie ryzyka wystąpienia choroby dekompresyjnej,
  • zmniejszenie ryzyka wystąpienia narkozy azotowej,
  • wydłużenie limitów bezdekompresyjnych.
  • Ze względu na większą zawartość tlenu w mieszaninie występuje zwiększone ryzyko wystąpienia zatrucia tlenem. Dlatego butle zawierające nitrox (a także jakikolwiek gaz inny niż powietrze) muszą być wyraźnie oznaczone, gdyż omyłkowe nurkowanie z wykorzystaniem gazu innego niż uwzględniony w planie nurkowania lub zaprogramowany w komputerze nurkowym stanowi poważne zagrożenie dla życia nurka. Każda butla nurkowa zawierająca nitrox musi zostać oznaczone wartością MOD (Maximum Operating Depth) - maksymalną głębokością operacyjną dozwoloną dla danej mieszaniny wyrażoną w metrach.

    Tlen (O, łac. oxygenium) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 8, niemetal z grupy tlenowców w układzie okresowym.Hemoglobina, oznaczana też skrótami Hb lub HGB – czerwony barwnik krwi, białko zawarte w erytrocytach, którego zasadniczą funkcją jest przenoszenie tlenu – przyłączanie go w płucach i uwalnianie w tkankach. Mutacje genu hemoglobiny prowadzą do chorób dziedzicznych: anemii sierpowatej, talasemii lub rzadkich chorób zwanych hemoglobinopatiami.

    Stosowanie do oddychania gazów innych niż powietrze wymaga wiedzy, którą nabyć można na specjalistycznych kursach.

    Kontrowersje[]

    Niektóre aspekty oddziaływania nitroksu na organizm nurka wzbudzają pewne kontrowersje.

    Zmniejszenie narkozy azotowej[]

    Mniejsza ilość wdychanego azotu oznacza zmniejszenie narkozy azotowej. Jednak azot jest zastępowany tlenem, którego działanie jest według tzw. zasady Meyera-Overtona dwukrotnie bardziej narkotyczne od azotu. Brak jednak jednoznacznego rozstrzygnięcia prawdziwości tej zasady w odniesieniu do nurkowania. Brak ten znajduje m.in. odzwierciedlenie w komputerowych planerach dekompresyjnych, które pozwalają użytkownikowi decydować czy tlen ma być traktowany jako narkotyczny.

    MOD (Maximum Operating Depth) – maksymalna głębokość nurkowania dopuszczalna dla danej mieszaniny oddechowej. MOD wyrażany w metrach określa głębokość dla której ciśnienie parcjalne tlenu w mieszaninie osiąga maksymalny dopuszczalny poziom, nie grożący zatruciem tlenowym. Powszechnie za bezpieczne przyjmuje się ciśnienie parcjalne tlenu na poziomie 1,4at a w sytuacjach awaryjnych 1,6at.

    Pewniejszym sposobem redukcji narkozy azotowej jest użycie trimiksu, w którym azot zastępowany jest helem - znacznie mniej narkotycznym od azotu także według zasady Meyera-Overtona.

    Zmniejszenie zmęczenia nurka[]

    Zmniejszanie zmęczenia nurka jest przypisywane większemu nasyceniu organizmu tlenem. Potwierdzają to obserwacje osób nurkujących z użyciem nitroksu. Wątpliwości budzi jednak fakt, że nawet podczas oddychania powietrzem hemoglobina niemal całkowicie nasycona jest tlenem i użycie nitroksu nie zwiększa istotnie ilości tlenu docierającego do komórek.




    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.014 sek.