• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nikita Chruszczow



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Układ Warszawski (oficjalna nazwa: Układ o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej ang. Warsaw Pact ros. Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи) – sojusz polityczno-wojskowy państw tzw. bloku wschodniego z dominującą rolą ZSRR. Formalnie powstał na podstawie Deklaracji Bukaresztańskiej, jako odpowiedź na militaryzację tzw. Niemiec Zachodnich i włączenie ich w strukturę NATO, a sankcjonował istniejące od zakończenia II wojny światowej podporządkowanie poszczególnych państw i ich armii ZSRR.Trockizm – nazwa koncepcji ideologiczno-politycznej głoszonej przez Lwa Trockiego, powstała w ZSRR w toku sporu o taktykę partii bolszewickiej i światowego ruchu komunistycznego po śmierci Włodzimierza Lenina.
    Życiorys[]

    Wczesne życie[]

    Urodził się 15 kwietnia 1894 roku w Kalinowce, wsi znajdującej się w rosyjskim obwodzie kurskim w pobliżu obecnej granicy z Ukrainą. Jego rodzice, Siergiej Chruszczow i Ksenia Chruszczowa byli z pochodzenia biednymi rosyjskimi chłopami. Nikita miał młodszą o dwa lata siostrę Irinę. Siergiej był zatrudniony w kilku miejscach na terenie Donbasu we wschodniej Ukrainie (obecnie obszar sporny), pracując jako kolejarz, górnik i robotnik w cegielni. Jako że płace w Donbasie były o wiele wyższe niż w regionie Kurska, Siergiej opuścił rodzinę w Kalinowce, wracając tam tylko wtedy gdy zarobił wystarczająco dużo pieniędzy.

    Dur brzuszny (łac. typhus abdominalis), zwany dawniej tyfusem lub tyfusem brzusznym, jest ogólnoustrojową chorobą bakteryjną wywołaną Gram-ujemnymi pałeczkami Salmonella sp., serotyp Salmonella typhi. Wywołują ją bakterie z grupy salmonelli, które w temperaturze 60 °C giną już po kilkunastu minutach. Źródłem zakażenia może być brudna woda, nieumyte owoce, a także nieczystości zawierające w sobie pałeczki Salmonella typhi. Charakteryzuje się gorączką, krańcowym wyczerpaniem, bólami brzucha, objawami zatrucia endotoksyną (splątanie) i różową wysypką, tak zwaną "różyczką durową" czyli rumieniową wysypką plamisto-grudkową zlokalizowaną na skórze klatki piersiowej lub nadbrzusza. Towarzyszy tym objawom także powiększenie wątroby, śledziony i węzłów chłonnych szyi, oraz zapalenie spojówek. Pomimo gorączki występuje względna bradykardia.Kukurydza (Zea) – rodzaj roślin należący do rodziny wiechlinowatych. Przedstawiciele występują naturalnie w Meksyku, Gwatemali i Nikaragui. Liczy 5 gatunków, wśród których najważniejsza pod względem ekonomicznym jest kukurydza zwyczajna (Zea mays), która jest zarazem gatunkiem typowym rodzaju.

    Kalinówka była typową chłopską wsią. Nauczycielka Chruszczowa, Lidia Szewczenko, stwierdziła później, że nigdy nie widziała wioski biedniejszej od Kalinowki. Nikita pracował na roli od najmłodszych lat. Przez kilka lat uczęszczał do szkoły podstawowej, najpierw do szkoły parafialnej, następnie w szkole państwowej pod okiem Szewczenki. W swoich wspomnieniach Chruszczow zapamiętał Szewczenko jako wolnomyślicielkę, która irytowała okolicznych chłopów nieuczestniczeniem w nabożeństwach kościelnych, a brat nauczycielki przekazał chłopcu książki, które zostały zakazane przez rząd carski. Nauczycielka wywierała na Nikitę duży wpływ, chciała przekonać go do dalszej edukacji, jednak warunki finansowe rodziny Chruszczowów na to nie pozwalały.

    Migracja, emigracja, imigracja – wędrówka ludności mająca na celu zmianę miejsca pobytu. Przemieszczanie się ludności jest całkowicie naturalnym zjawiskiem i występowało we wszystkich czasach. Nasilenie się migracji może nastąpić m.in. z przyczyn złej sytuacji gospodarczej w miejscu zamieszkania (migracje ekonomiczne) lub sytuacji politycznej nie odpowiadającej migrującym (migracje polityczne).Ambasador – szef misji dyplomatycznej pierwszej klasy, reprezentujący państwo wysyłające wobec władz innego państwa lub organizacji międzynarodowej.

    W 1908 roku Siergiej Chruszczow przeniósł się do miasta Juzowka w Donbasie. Czternastoletni Nikita dołączył do ojca wraz z matką i siostrą rok później. Juzowka, która w 1924 roku została przemianowana na Stalino, a w 1961 na Donieck, znajdowała się w samym sercu jednego z najbardziej uprzemysłowionych obszarów Imperium Rosyjskiego. Chłopiec rozpoczął pracę w kilku różnych miejscach, po czym został wysłany przez rodziców do fabryki. Początkowo został przyjęty na praktykanta, po zakończeniu praktyki przyjęto go na stałe jako robotnika. Po utracie pracy przeniósł się do innego zakładu pracy. Zatrudniono go na stanowisku montera podziemnych urządzeń – ślusarza w pobliskiej kopalni w Ruczenkowej. W trakcie tej pracy włączył się w prowadzenie zbiórki pieniędzy dla rodzin ofiar masakry strajkujących górników kopalni Lena na Syberii. W kopalni pracował wraz z ojcem, który był organizatorem związku zawodowego. Siergiej kolportował wśród górników oraz organizował odczyty pisma „Prawda”. Etap pracy w kopalni nie był dla Nikity dobrym okresem. Sam później twierdził, że rozważał wówczas emigrację do Stanów Zjednoczonych celem znalezienia lepiej płatnej pracy.

    Wojna domowa w Rosji – wojna domowa rozpoczęta w wyniku rewolucji październikowej w 1917 roku i ustanowienia przez bolszewików nowej władzy państwowej w Rosji. Zwolenników nowej władzy określano jako "czerwonych", a przeciwników jako "białych". Niekiedy za datę rozpoczęcia wojny uważa się datę podpisania traktatu brzeskiego (3 marca 1918) – podpisanie tego aktu rzeczywiście spowodowało narastanie oporu oraz zagwarantowało zewnętrzną interwencję i wsparcie sił Ententy po stronie "białych". Za zakończenie wojny domowej jest uważane zajęcie przez Armię Czerwoną Krymu w 1920 roku. Na Dalekim Wschodzie walki trwały jednak do 25 października 1922 roku (zdobycie Władywostoku). W Jakucji starcia zbrojne miały miejsce jeszcze w 1923 roku, a na Półwyspie Czukockim – do połowy 1924 roku.Pawło Romanowicz Popowicz, ukr. Павло Романович Попович (ur. 5 października 1930 w Uzin koło Kijowa, zm. 29 września 2009 w Gurzufie) – radziecki kosmonauta, pierwszy kosmonauta narodowości ukraińskiej; Lotnik Kosmonauta ZSRR.

    Jako wykwalifikowany pracownik został zwolniony z obowiązku służby wojskowej w trakcie I wojny światowej. Zamiast tego został zatrudniony w warsztacie obsługującym dziesięć kopalń. Był zaangażowany w kilka strajków zorganizowanych celem wywalczenia wyższych płac, lepszych warunków pracy i zakończenia wojny. W 1914 roku ożenił się z Jefrosinią Pisarewą, córką operatora windy w kopalni, gdzie pracował. W 1915 roku urodziła się im córka, Julia, a w 1917 roku syn, Leonid.

    Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.Awangarda (franc. avant garde – "straż przednia") – zespół tendencji i trendów w sztuce XX wieku odrzucający dotychczasowe style, kreujący własny świat, nie naśladujący rzeczywistości, szukający odrębnego języka wyrazu.

    Po abdykacji cara Mikołaja II w 1917 roku, nowy Rząd Tymczasowy Rosji w Piotrogrodzie miał w Donbasie niewielki wpływ. Chruszczow został wybrany do rady pracowniczej (lub sowietu) kopalni w Ruczenkowie a w maju 1917 roku został jej przewodniczącym. W pierwszym okresie wojny domowej między bolszewikami a białymi nie opowiedział się po żadnej ze strony - jego poglądy były wówczas bliższe mienszewikom, którzy za priorytet uważali postęp gospodarczy, a nie przejęcie władzy, co było głównym celem bolszewików. Jak sam przyznaje, ze względu na mnogość grup biorących udziału w wojnie, nie mógł zdecydować się, która z nich mu odpowiada.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Michaił Andriejewicz Susłow, Михаил Андреевич Суслов (21 listopada 1902 - 25 stycznia 1982) - działacz Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego i polityk radziecki. Sprawował kontrolę nad ideologią partii komunistycznej, propagandą i kulturą.

    W marcu 1918 roku, gdy rząd bolszewicki zawarł oddzielny pokój z państwami centralnymi, Niemcy zajęli Donbas a Chruszczow uciekł do Kalinowki. Pod koniec 1918 roku lub na początku 1919 został zmobilizowany do Armii Czerwonej gdzie przydzielono mu stanowisko komisarza politycznego. Niedawno wprowadzony stopień komisarza politycznego był na ogół przydzielony działaczom robotniczym, a jego zadaniem było indoktrynowanie rekrutów w ideologii bolszewickiej oraz zwiększanie morale i gotowości bojowej wojska. W ramach szkolenia wojskowego przeszedł dwumiesięczny kurs polityczny. Wielokrotnie brał udział w bezpośrednich starciach. Po zdemobilizowaniu został przypisany jako komisarz do brygady pracy w Donbasie, gdzie on i jego ludzie żyli w ciężkich warunkach. Długotrwała wojna spowodowała rozległe zniszczenia i klęskę głodu. Jedną z jego ofiar była żona Chruszczowa, która zmarła na tyfus w Kalinowce w trakcie pełnienia służby wojskowej przez Nikitę. Komisarz wziął udział w pogrzebie i wierny swoim ateistycznym poglądom odmówił przejścia z trumną żony do lokalnego kościoła, który był jedyną drogą na cmentarz. Zamiast tego zszokował mieszkańców wsi przechodząc na cmentarz przez płot wymijając w ten sposób obiekt sakralny.

    Zawał mięśnia sercowego (łac. infarctus myocardii), nazywany też zawałem serca i atakiem serca – martwica mięśnia sercowego spowodowana jego niedokrwieniem na skutek zamknięcia tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do obszaru serca.Zamieszki - spontaniczne, niezorganizowane, zwykle połączone z aktami przemocy fizycznej wystąpienie określonej grupy społecznej wywołane poczuciem niezadowolenia z istniejącej sytuacji politycznej, ekonomicznej lub społecznej, skierowane przeciw strukturom sprawującym, na mocy obowiązującego prawa, władzę.

    Kariera partyjna[]

    Lata w Donbasie[]

    Chruszczow w 1916 roku

    Dzięki pomocy starego znajomego, w 1921 roku został przydzielony jako asystent dyrektora do spraw politycznych do kopalni, gdzie wcześniej pracował. Choć było w okolicy jeszcze kilku innych działaczy bolszewickich z takim dorobkiem – Chruszczow był najbardziej sprawdzonym z nich, pracę otrzymał bowiem w czasie, gdy Włodzimierz Lenin wdrożył rynkową Nową Politykę Ekonomiczną, która przez wielu bolszewików uznana została za ideologiczną woltę. Chruszczow odpowiedzialny za sprawy polityczne zaangażował się w zarządzanie kopalni, ogólnie przyczyniając się do wznowienia pełnej produkcji po latach wojny.

    Camp David, (nazwa oficjalna Naval Support Facility Thurmont, 39°38′54″N 77°27′54″W/39,648333 -77,465000) – rustykalny ośrodek wypoczynkowy rządu USA, gdzie znajduje się znana rezydencja Prezydenta Stanów Zjednoczonych. Camp David zlokalizowany jest na terenie parku góry Catoctin, w hrabstwie Frederick, w stanie Maryland, około 100 km na północ od Waszyngtonu.Cmentarz Nowodziewiczy (ros. Новодевичье кладбище) – moskiewski cmentarz położony przy Klasztorze Nowodziewiczym. Miejsce spoczynku wielu zasłużonych Rosjan.

    Chruszczow był na tyle skuteczny, że w połowie 1922 roku zaproponowano mu dyrekcję w pobliskiej kopalni Pastuchow. Odrzucił jednak ofertę starając się zapisać do nowo powstałej uczelni technicznej w Juzowce (wbrew założeniom jego przełożonych). Przed rozpoczęciem studiów ukończył szkolę średnią i jednocześnie kontynuował pracę w kopalni. Jako student zaangażował się w działalność radzieckiej partii komunistycznej. Został członkiem prezydium komitetu partyjnego miasta Stalino. Na krótko dołączył do frakcji zwolenników Lwa Trockiego (trockizm) opowiadającego się przeciwko Józefowi Stalinowii za demokracją wewnątrzpartjną.

    Światowa Federacja Młodzieży Demokratycznej (ang. WFDY – World Federation of Democratic Youth) – lewicowa organizacja młodzieżowa, uznana przez Organizację Narodów Zjednoczonych za międzynarodową pozarządową organizację młodzieżową. ŚFMD określa się jako organizacja antyimperialistyczna i lewicowa.Josip Broz Tito (serb. Јосип Броз Тито; ur. 7 maja 1892 w Kumrovcu, Austro-Węgry – 25 maja według oficjalnego aktu urodzenia, zm. 4 maja 1980 w Lublanie) – przywódca Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii od 1945 aż do swojej śmierci. Podczas II wojny światowej Tito zorganizował antyfaszystowski - ruch oporu znany jako Partyzanci Jugosławii. Później był założycielskim członkiem Kominformu, ale opierając się radzieckim wpływom stał się jednym z założycieli i promotorów Ruchu Państw Niezaangażowanych. Zmarł 4 maja 1980 roku w Lublanie, pochowany został w Belgradzie.

    W 1922 roku Chruszczow poznał i poślubił swoją drugą żoną, Marusię, której nazwisko panieńskie nie jest znane. Szybko się rozstali, jednak Chruszczow pomógł byłej żonie w późniejszych latach, zwłaszcza gdy córka Marusi poważnie zachorowała. Wkrótce po tym związku poznał Ninę Pietrowną Kucharczuk. Nina była dobrze wykształconą działaczką partii z rodziny ukraińskich chłopów. Mieszkali ze sobą do końca życia, lecz pobrali się oficjalnie dopiero w 1965 roku. Mieli razem trójkę dzieci: córkę Radę urodzoną w 1929 roku, syna Siergieja Chruszczowa w 1935 i córkę Elenę w 1937.

    Uzdrowisko – miejscowość dysponująca naturalnymi czynnikami leczniczymi, do których zalicza się wody mineralne oraz właściwości klimatyczne. Warunkiem powstania miejscowości uzdrowiskowej jest występowanie walorów przyrodniczych. Wody mineralne służą do kąpieli leczniczych i do kuracji pitnej, a właściwości klimatyczne stosowane są w klimatoterapii.Aleksandr Iwanowicz Aleksiejew (Szytow) (ros. Алекса́ндр Ива́нович Алексе́ев (Шитов), ur. 14 sierpnia 1913 w guberni kostromskiej, zm. 1998) – radziecki dyplomata.

    W połowie 1925 roku został mianowany sekretarzem partii w raikomie Petrowo-Marińsk w pobliżu Stalino, a pod koniec roku został wybrany delegatem bez prawa głosowania na 14. Kongres Komunistycznej Partii ZSRR w Moskwie.

    Protegowany Kaganowicza[]

    Łazara Kaganowicza poznał już w roku 1917. W 1925 roku Kaganowicz został przewodniczącym partii na Ukrainie a Chruszczow został objęty jego patronatem, dzięki czemu szybko awansował. Pod koniec 1926 roku został mianowany zastępcą przewodniczącego aparatu partyjnego w Stalino. W ciągu dziewięciu miesięcy jego przełożony, Konstantyn Mojsejenko został odwołany, co według niektórych źródłem było wynikiem działań Chruszczowa. Kaganowicz przeniósł po tym Chruszczowa do pracy w Charkowie, będącym wówczas stolicą Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Tu objął funkcję szefa Wydziału Organizacyjnego Komitetu Centralnego Partii Ukrainy. W 1928 został trafił do Kijowa, gdzie został zastępcą przewodniczącego tamtejszej struktury partyjnej.

    Petersburg (forma zalecana), Sankt Petersburg (egzonim wariantowy) (ros. Санкт-Петербург, Sankt-Pietierburg, potocznie Петербург, Pietierburg; dawniej Piotrogród, ros. Петроград, Leningrad, ros. Ленинград) – miasto w Rosji, położone w delcie Newy nad Zatoką Fińską na terytorium zawierającym m.in. ponad 40 wysp. W latach 1712–1918 stolica Imperium Rosyjskiego. Powierzchnia 1439 km², liczba ludności 4 600 276.Kryzys sueski (arab. أزمة السويس – العدوان الثلاثي; hebr. מבצע קדש, Operacja „Kadesz”) – militarna agresja Wielkiej Brytanii, Francji i Izraela na Egipt, która rozpoczęła się 29 października 1956. Agresja została poprzedzona decyzją Egiptu o nacjonalizacji Kanału Sueskiego (26 lipca 1956), jednak rzeczywistą przyczyną wybuchu wojny było pragnienie Wielkiej Brytanii i Francji utrzymania kontroli nad Kanałem. Państwa te dla realizacji swoich celów posłużyły się Izraelem, którego statki handlowe nie mogły korzystać z Kanału Sueskiego. Izrael miał także własne wystarczające powody, by wziąć udział w wojnie.
    Gienrich Jagoda w trakcie inspekcji budowy kanału moskiewskiego, na lewo od niego Chruszczow. Rok 1935

    W 1929 roku zdecydował się na kontynuowanie nauki. Kaganowicz wysłał go do Moskwy, gdzie trafił on do Stalinowskiej Akademii Przemysłowej. Choć nie ukończył tam studiów, jego kariera w partii kwitła. Gdy komórka partyjna na Uniwersytecie została zaatakowana w „Prawdzie” za dużą liczbę „prawicowców” w strukturach, Chruszczow wykorzystał to do wzmocnienia swoich wpływów zostając sekretarzem organizacji partyjnej w szkole. Jako sekretarz wykluczył z partii prawicowych członków. Z czasem został liderem partii w dzielnicy Bauman, gdzie znajdowała się uczelnia, a następnie w największej i najważniejszej dzielnicy miasta. W 1932 roku został zastępcą sekretarza partii dla miasta Moskwa. W 1934 roku został jej sekretarzem i członkiem Komitetu Centralnego partii.

    Bitwa na Łuku Kurskim (niem. Schlacht bei Kursk lub Unternehmen Zitadelle, ros. Курская битва lub Битва на Курской дуге) – bitwa rozegrana w dniach 5 lipca – 23 sierpnia 1943 roku pomiędzy siłami niemieckimi a radzieckimi, powszechnie uważana za największą bitwę pancerną II wojny światowej, a także w historii świata. Zakończyła się przegraną Niemców i przejściem Armii Czerwonej do kontrofensywy, dzięki której wyzwolono Orzeł i Biełgorod (5 sierpnia), a następnie Charków (23 sierpnia).Lot kosmiczny – zastosowanie technologii kosmicznej, aby wynieść pojazd kosmiczny do i poprzez przestrzeń kosmiczną.

    Sam Chruszczow mówił później, że w tym czasie zyskał sobie sympatię samego Stalina poprzez przyjaźń z Nadieżdą Alliłujewą, żoną dyktatora, która uczyła się w tej samej uczelni, co Chruszczow. Historycy bagatelizują jednak taką możliwość przypominając, że Chruszczow był jeszcze zbyt nisko ulokowany w hierarchii partyjnej.

    Władysław Gomułka, ps. Wiesław, Feliks Duniak, (ur. 6 lutego 1905 w Białobrzegach Franciszkańskich, zm. 1 września 1982 w Konstancinie) – polski polityk, działacz komunistyczny, I sekretarz KC PPR (1943-1948), I sekretarz KC PZPR (1956-1970), poseł na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL II, III, IV i V kadencji.Bolszewicy (ros. большевики) – określenie grupy członków Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, która na II Zjeździe tej partii w 1903 roku, uznała się za większościową frakcję w partii, a swoich przeciwników określiła mienszewikami.

    Będąc sekretarzem partii w Moskwie, nadzorował budowę moskiewskiego metra i wziął bezpośredni udział w jego konstruowaniu. Za uruchomienie metra w 1935 roku otrzymał Order Lenina. W tym samym roku został awansowany do stopnia pierwszego sekretarza KC Okręgu Moskiewskiego, a więc całego obwodu moskiewskiego liczącego wtedy 11 milionów mieszkańców.

    Kolonializm – polityka państw rozwiniętych gospodarczo polegająca na utrzymywaniu w zależności politycznej i ekonomicznej krajów słabo rozwiniętych, wykorzystywaniu ich zasobów ludzkich i surowcowych. Zgodnie z zachodnią tradycją kolonializm datowany jest od epoki wielkich odkryć geograficznych, chociaż znany był już w czasach starożytności.Wołga (ros. Волга, mar. Jul, tat. Idel, łac. Rha) – wielka rzeka w Rosji przeduralskiej. Długość – 3531 km, powierzchnia zlewni – 1380 tys. km², średni roczny przepływ u ujścia 8060 m³/s (254,35 km³ rocznie). Największa i najdłuższa rzeka Europy i Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa na świecie rzeka uchodząca do jeziora. Płynie wyłącznie przez Rosję, tylko skrajne wschodnie ramię delty – Kigacz wyznacza granicę z Kazachstanem. W wyniku prowadzonej w czasach radzieckich budowy licznych zbiorników retencyjnych i regulacji koryta, bieg Wołgi został skrócony o ponad 160 km.

    Okres stalinizacji[]

    W 1932 roku został dostrzeżony przez Stalina i spotkał się z nim w jego daczy. Przywódca polubił młodego działacza, co wpłynęło na jego awans. Także Chruszczow został zwolennikiem Stalina w rozgrywkach międzypartyjnego, krytykując trockistów i zwolenników Grigorija Zinowjewa. W przeciwieństwie do dużej części przywódców partii z Moskwy przeżył okres Wielkiej Czystki. Mimo tego stale obawiał się o swoje życie ze względu na dawny romans z trockizmem, do czego zresztą przyznał się w 1937 roku Kaganowiczowi. Kaganowicz wywalczył u Stalina ochronę nad Chruszczowem, a ten przyznał się do tego epizodu w swoim życiu na konferencji partyjnej, co pozwoliło mu uratować karierę.

    Człowiek Roku tygodnika „Time” – nagroda przyznawana od 1927 przez redakcję tygodnika „Time” człowiekowi, grupie ludzi, maszynie lub idei, która w minionym roku miała największy wpływ na wydarzenia na świecie – w pozytywnym lub negatywnym znaczeniu.Kaliningrad (ros. Калининград, do 4 czerwca 1946 Królewiec (do XVI w. także Królówgród), ros. Кёнигсберг, niem. Königsberg, łac. Regiomontium, prus. Kunnegsgarbs, lit. Karaliaučius) – stolica obwodu kaliningradzkiego – eksklawy Federacji Rosyjskiej, u ujścia Pregoły do Bałtyku, w historycznej krainie Sambii. Liczba ludności Kaliningradu w 2006 wynosiła 434,9 tys.

    Pod koniec 1937 roku, Stalin mianował Chruszczowa szefem partii komunistycznej na Ukrainie. W tym celu Chruszczow opuścił Moskwę i przeniósł się do Kijowa, który w styczniu 1938 roku ponownie stał się stolicą Ukrainy. W styczniu 1938 roku został również członkiem kandydatem Politbiura. W marcu 1939 roku mianowany został pełnym członkiem tego organu.

    Mikołaj II Aleksandrowicz Romanow, ros. Николай II, Николай Александрович Романов (ur. 6 maja/18 maja 1868 w Sankt Petersburgu, zm. w nocy z 16 na 17 lipca 1918 w Jekaterynburgu) – ostatni cesarz Rosji, panujący w latach 1894-1917. Koronowany w Moskwie 14 maja/26 maja 1896; syn Aleksandra III z dynastii Romanowów i jego żony carycy Marii Fiodorowny. Święty prawosławny.Donieck (ukr. Донецьк, ros. Донецк, do 1924 Juzowka (lub Juzow), od 1924 do 1961 Stalino) – miasto we wschodniej części Ukrainy, nad rzeką Kalmius (ukr. Кальміус). Stolica obwodu donieckiego. Główny ośrodek przemysłowy w Donieckim Zagłębiu Węglowym.

    Okres II wojny światowej[]

    Zachodnia Ukraina[]

    Gdy 17 września Armia Czerwona na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow zaatakowała wschodnią część Polski, Chruszczow w towarzystwie żołnierzy przybył na zajęte tereny polskie zamieszkiwane w większości przez etnicznych Ukraińców. Wielu mieszkańców powitało inwazję jako nadzieję na usamodzielnienie się. Rolą Chruszczowa w tym regionie było zapewnienie większości dla przyłączenia się do ZSRR w planowanych wyborach. Wybory dzięki dużej akcji propagandowej oraz oszustwom wyborczym okazały się sukcesem ZSRR i jednogłośnym włączeniem obszarów do ZSRR. 1 listopada 1939 roku Zachodnia Ukraina stała się częścią Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Chruszczow obsadził organizacje na zajętych obszarach głównie Ukraińcami ze wschodu kraju, co przyczynił się do wyobcowania zachodnich Ukraińców. Dużą przeszkodą dla osiągnięcia jedności na Ukrainie była też konfiskata ziemi i włączenie jej do kołchozów wbrew marzeniom chłopstwa o przyznaniu im przez rząd ziemi na własność.

    Siemion Konstantynowicz Timoszenko, ros. Семён Константинович Тимошенко (ur. 18 lutego 1895 we wsi Furmanka, zm. 31 marca 1970 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, Marszałek Związku Radzieckiego (1940), dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1940, 1965), członek Komitetu Centralnego WKP(b) (1939–1952), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 1., 2., 3., 4., 5., 6. i 7. kadencji.Miasteczko uniwersyteckie, także miasteczko akademickie – część miasta, w której znajdują się budynki uniwersytetu, akademii lub innej szkoły wyższej, m.in. biblioteka, domy studenckie i in.

    Wojna z Niemcami[]

    Chruszczow (na lewo) w trakcie działań w ramach Frontu Stalingradzkiego

    Kiedy hitlerowskie Niemcy napadły na ZSRR w czerwcu 1941 roku, Chruszczow znajdował się w Kijowie. Po inwazji, Stalin mianował go komisarzem politycznym. Chruszczow służył na wielu frontach jako pośrednik między miejscowymi dowódcami wojskowymi i przywódcami politycznymi w Moskwie. Po przegranej przez ZSRR bitwie o Kijów udało mu się wycofać z otoczonego miasta, w trakcie trwania bitwy wraz z marszałkiem Siemionem Budionnem bezskutecznie apelował do Stalina o wcześniejsze wycofanie ludzi z miasta, co zostało przez przywódcę zignorowane. Bitwa jest uważana przez biografów za duży wstrząs polityczny Chruszczowa, który wpłynął na jego negatywne nastawienie do osoby Stalina.

    Cegła – materiał budowlany w kształcie prostopadłościanu (także klina, wycinka pierścienia kołowego lub kształtki) uformowany z gliny, wapna, piasku, cementu (bloczki betonowe) lub innych surowców mineralnych, który wytrzymałość mechaniczną i odporność na wpływy atmosferyczne uzyskuje poprzez proces suszenia, wypalania lub naparzania parą wodną. Cegły służą m.in. do wznoszenia ścian, murów, filarów, słupów, a także fundamentów i ścian fundamentowych. Cegły mogą też być wypełnieniem stropów (strop Kleina).Jurij Aleksiejewicz Gagarin, ros. Юрий Алексеевич Гагарин (wym. ˈjurʲɪj ɐlʲɪˈksʲeɪvʲɪtɕ gɐˈgarʲɪn) (ur. 9 marca 1934 w Kłuszynie, zginął 27 marca 1968 w okolicach Kirżacza) – radziecki kosmonauta, pierwszy człowiek w przestrzeni kosmicznej, Bohater Związku Radzieckiego, Lotnik Kosmonauta ZSRR.

    W 1942 roku trafił na front południowo-zachodni, gdzie wraz z Siemionem Timoszenko zaproponował organizację ogromnej kontrofensywy w rejonie Charkowa. Stalin zatwierdził tylko część planu Chruszczowa i Timoszenko wysyłając do ofensywy 640 tysięcy żołnierzy. Ofensywa rozpoczęta 12 maja 1942 roku okazała się początkowym sukcesem, jednak z upływem czasu nacierające dywizje Armii Czerwone zostały otoczone przez Niemców. W rezultacie Armia Czerwonej odniosła poważne straty, a wielu jej żołnierzy zostało pojmanych do niewoli. Stalin niezadowolony z wyników operacji zdegradował Timoszenkę i karnie przeniósł Chruszczowa do Moskwy. Choć Stalin napomknął o chęci aresztowania i egzekucji Chruszczowa, pozwolił mu powrócić na front i wysłał go jako komisarza do Stalingradu. Na Front Stalingradzki dotarł w sierpniu 1942 roku, wkrótce po rozpoczęciu bitwy o miasto. Jego rola w obronie Stalingradu była niewielka, gdyż decydującą rolę w dowodzeniu garnizonem miasta miał generał Wasilij Czujkow. Jako komisarz pozostawał w Stalingradzie przez większość walk i co najmniej raz nieomal nie poległ. Przed rozpoczęciem zwycięskiej dla ZSRR Operacji Uran spędził wiele czasu na sprawdzaniu morale i gotowości wojsk oraz przeglądzie niemieckich jeńców i rekrutacji niektórych z nich w celach propagandowych.

    Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie Wschodniej, głównie w granicach Ukrainy (także w państwach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich. Ukraińcy są (obok Rosjan i Białorusinów) potomkami Rusinów, zamieszkujących Ruś Kijowską .Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

    Operacja Uran zmusiła Niemców do odwrotu spod Stalingradu, a Chruszczow trafił na inne fronty. W lipcu 1943 roku został włączony do wojsk radzieckich walczących w bitwie na Łuku Kurskim. Bitwa była dużym sukcesem ZSRR i ostatnią większą niemiecką ofensywą na terenie Związku Radzieckiego. Sam Chruszczow twierdził, że wiedział o oddziałach niemieckich zmierzających na Kursk po tym, gdy osobiście przesłuchiwał dezertera z SS; część historyków uważa jednak, że informacja ta została przez niego podkoloryzowana. Następnie towarzyszył w wyzwoleniu Kijowa w listopadzie 1943 roku. Gdy wojska sowieckie zaczęły odnosić szereg zwycięstw nad Niemcami kierując się w stronę granic Rzeszy, Chruszczow zaangażował się w odbudowę Ukrainy zostając desygnowanym na premiera tamtejszej SRR.

    Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Lew Dawidowicz Trocki, właśc. Лейба Давидович Бронштейн, Lejba Dawidowicz Bronsztejn (ur. 7 listopada [26 października st.st.] 1879 w Janówce w guberni chersońskiej, zm. 21 sierpnia 1940 w Meksyku) – rewolucjonista rosyjski, jeden z twórców i przywódców RFSRR i ZSRR. Przewodniczący Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego w Piotrogrodzie w czasie rewolucji październikowej, członek Biura Politycznego RKP(b) i WKP(b), komisarz ludowy spraw zagranicznych RFSRR, następnie komisarz ludowy wojny i marynarki wojennej w rządzie RFSRR i ZSRR (do 1925). Konkurent Józefa Stalina do objęcia władzy po śmierci Włodzimierza Lenina. L. Trocki został zamordowany z polecenia J. Stalina, Sekretarza Generalnego WKP(b).

    Droga na szczyt władzy[]

    Nikita Chruszczow i Józef Stalin

    Powrót na Ukrainę[]

    W wyniku wojny prawie cały obszar Ukrainy został czasowo zajęty przez Niemców. W chwili powrotu Chruszczowa do kraju w 1943 roku, znajdowała się ona w stanie wojennej dewastacji. Przemysł Ukrainy został zniszczony, a rolnictwo odnosiło poważne niedobory. Jeden na sześciu Ukraińców zginął w wyniku wojny, miliony Ukraińców zostało wywiezionych w trakcie okupacji do Niemiec jako robotnicy przymusowi lub jeńcy wojenni. Odbudowę gospodarki znacznie utrudniały niewielkie zbiory, jak i intensywne susze, które dotknęły Ukrainę i Zachodnią Rosję - Chruszczow zdając sobie sprawę z rozpaczliwej sytuacji rolnictwa ukraińskiego wielokrotnie bezskutecznie apelował do Stalina o udzielenie Ukrainie pomocy, co przywódca ignorował. Dyktator na udzielenie pomocy w postaci transportów żywności i pieniędzy zgodził się dopiero po bezpośredniej wizycie Chruszczowa w Moskwie. Korzystając z pomocy Chruszczow otworzył sieć stołówek serwujących posiłki dla najbardziej potrzebujących mieszkańców. Szczególnie duży wkład wniósł w odbudowę rodzinnych stron, które osobiście odwiedził jako premier. Jako premier Ukrainy kierował też poborem nowych rekrutów do Armii Czerwonej oraz zwalczaniem resztek Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).

    Włodzimierz Lenin (ros. Владимир Ленин), właśc. Władimir Iljicz Uljanow (ros. Владимир Ильич Ульянов), (ur. 10 kwietnia/22 kwietnia 1870 w Symbirsku, zm. 21 stycznia 1924 w Gorkach pod Moskwą) – rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk ideologii komunizmu.Powstanie węgierskie 1956, nazywane dziś często rewolucją 1956 (węg.: 1956-os forradalom). Powstanie wybuchło 23 października 1956 i trwało do 10 listopada 1956, kiedy to zostało ostatecznie stłumione przez zbrojną interwencję Armii Radzieckiej. Było ono próbą narodu węgierskiego zdobycia wolności i uwolnienia się spod sowieckiej dominacji.

    Pozycja Chruszczowa została zachwiana już po wojnie, w lutym 1947 roku. Stalin wysłał wówczas na Ukrainę Łazara Kaganowicza który miał pomóc Chruszczowowi. W rzeczywistości już w następnym miesiącu, ukraiński Komitet Centralny usunął Chruszczowa z funkcji lidera partii zastępując go Kaganowiczem. Po tych wydarzeniach Chruszczow zachorował i do września tego samego roku rzadko występował publicznie. W swoich wspomnieniach wyznaje, że miał wtedy zapalenie płuc, jednak niektórzy biografowie uważają, że chorobę Chruszczow wymyślił obawiając się możliwych konsekwencji dymisji. Korzystając z urlopu chorobowego wraz z dziećmi udał się na wczasy do jednego z kurortów na Łotwie a następnie w Kaliningradzie. Pod koniec roku Kaganowicz został odesłany do Moskwy, dzięki czemu Chruszczow odzyskał urząd pierwszego sekretarza. Koncentrując władzę wokół siebie zrezygnował z funkcji premiera na rzecz swojego protegowanego, Demjana Korotczenki.

    Rumuńska Partia Komunistyczna (rum. Partidul Comunist Român), komunistyczna partia istniejąca w latach 1921-1989, sprawująca władzę w Rumunii w okresie 1948-1989, w latach 1948-1965 nosząca nazwę Rumuńskiej Partii Robotniczej.Central Intelligence Agency, CIA (pol. Centralna Agencja Wywiadowcza) – rządowa agencja służby wywiadowczej USA, zajmująca się pozyskiwaniem i analizą informacji o zagranicznych rządach, korporacjach i osobach indywidualnych oraz opracowywaniem, na podstawie tych informacji, raportów dla instytucji rządowych USA. Agencja organizowała także operacje, których celem była interwencja w wewnętrzne sprawy wybranych państw, od propagandy po wspieranie oddziałów paramilitarnych. Jednym z wielu przykładów takich interwencji jest udział w organizacji zamachu stanu w Iranie w 1951 (Operacja AJAX).

    Ostatnie lata Chruszczowa na Ukrainie wiązały się ze stabilizacją, ostateczną porażką UPA, odbudową przemysłu i rozwojem rolnictwa. Dokończył proces kolektywizacji rolnictwa na Zachodzie Ukrainy oraz wdrażał proces przekształcenia chłopstwa w wiejski proletariat polegający na tworzeniu agromiasteczek, w ramach których rolnicy zyskali dostęp do mediów czy bibliotek nieobecnych dotychczas na obszarach wiejskich. W trakcie jego pobytu na Ukrainie udało mu się w całości ukończyć jedynie jedno agromiasteczko, po czym w grudniu 1949 roku na rozkaz Stalina przeprowadził się na stałe do Moskwy. W swoich późniejszych wspomnieniach deklarował swoje przywiązanie do narodu ukraińskiego oraz sympatię względem tego kraju.

    III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).Komputer (z ang. computer od łac. computare – liczyć, sumować; dawne nazwy używane w Polsce: mózg elektronowy, elektroniczna maszyna cyfrowa, maszyna matematyczna) – maszyna elektroniczna przeznaczona do przetwarzania informacji, które da się zapisać w formie ciągu cyfr albo sygnału ciągłego.

    Ostatnie lata życia Stalina[]

    Chruszczow został szefem partii w Moskwie i regionie. Chruszczow objął stanowisko w celu zrównoważenia wpływów Gieorgija Malenkowa i Ławrientija Berii którzy byli powszechnie postrzegani jako spadkobiercy przywódcy. Chruszczow nie był zadowolony z przenosin do Moskwy. Rozkaz Stalina dotyczący przeprowadzki uznał za przejaw ciągłych obaw Stalina przed spiskami (co jego zdaniem wynikało z zaburzeń psychicznych przywódcy). W trakcie pobytu w stolicy poznał bliżej szereg czołowych postaci radzieckiej polityki w tym Malenkowa, Berię, Klimienta Woroszyłowa, Wiaczesława Mołotowa i Nikołaja Bułganina dołączając tym samym do najbliższego grona współpracowników Stalina decydujących w praktyce o działaniu państwa.

    Premier (z fr. premier - pierwszy, od łac. primus - pierwszy) – w wielu krajach szef rządu. W Polsce oficjalnie nazywany prezesem Rady Ministrów (w okresie II Rzeczypospolitej w użyciu były również terminy: prezydent ministrów oraz prezes ministrów). W innych krajach nazywany: pierwszy minister (Wielka Brytania - Prime Minister), kanclerz (Niemcy, Austria - Kanzler), prezydent ministrów (Ministerpräsident) – landy niemieckie, minister stanu (Statsminister) - kraje skandynawskie.Supermarket – w ścisłym znaczeniu: sklep o bardzo dużej powierzchni, sprzedający szeroki asortyment towarów codziennego użytku, takich jak żywność, ubrania, kosmetyki, środki czyszczące itp.
     Osobny artykuł: Chruszczowka.

    W 1950 roku uruchomił dla Moskwy duży program budowy mieszkań, z których wiele pozostaje w użyciu aż do dzisiaj. Budynki budowane były z wykorzystaniem technologii wielkiej płyty lub cegły i w latach rządów Nikity Chruszczowa były budowane masowo na terenie całego państwa. Współcześnie aż 60 milionów mieszkańców byłego ZSRR mieszka w budynkach tego typu.

    Zaburzenia depresyjne – zaburzenia psychiczne z grupy zaburzeń afektywnych, charakteryzujące się obniżeniem nastroju, obniżeniem napędu psychoruchowego, zaburzeniem rytmów okołodobowych i lękiem.Metro moskiewskie (ros. Московский метрополитен) – system kolei miejskiej, głównie podziemnej, zlokalizowany w stolicy Rosji- Moskwie, liczący łącznie 317,5 km długości i składający się z 12 linii na których znajduje się 190 stacji. Jest najbardziej obciążonym metrem Europy, a także na świecie. Do metra w Moskwie wsiadają codziennie 2.392.200 pasażerów (2002).

    Kolejną z moskiewskich reform Chruszczowa było usprawnienie pracy kołchozów. Chruszczow zmniejszył liczbę kołchozów w regionie Moskwy o około 70% powodując zwiększenie efektywności zarządzania nielicznych gospodarstw, których działanie kontynuowano. Bezskutecznie próbował wdrożyć budowę agromiasteczek umieszczając nawet w marcu 1951 roku obszerny artykuł na ten temat w jednym z wydań „Prawdy”, Stalin odrzucił jednak ten pomysł. Zbyt samodzielne działania Chruszczowa odnośnie rolnictwa spowodowały jego marginalizację. Do łask powrócił po śmierci Stalina w marcu 1953 roku.

    Kampania zagospodarowania nieużytków - jedna z gospodarczych kampanii w Związku Radzieckim za czasów Chruszczowa, przeprowadzona z jego inicjatywy. Kampania miała na celu podniesienie produkcji rolnej w ZSRR w latach 1954-1960 poprzez zaoranie nieużytków rolnych, głównie stepów w Kazachstanie, ale także w Rosji (rejon Wołgi, Uralu, Syberii i rosyjskiego Dalekiego Wschodu).Mamie Geneva Doud Eisenhower (ur. 14 listopada 1896 w Boone, zm. 1 listopada 1979 w Waszyngtonie) – w latach 1953-1961 pierwsza dama Stanów Zjednoczonych, żona 34 prezydenta USA Dwighta Eisenhowera.

    Walka o władzę w partii[]

    6 marca 1953 roku ogłoszono śmierć Stalina i wybrano nowe kierownictwo. Malenkow został premierem, Beria (umocnił przy tym władzę nad służbami bezpieczeństwa), Kaganowicz, Bułganin i Mołotow dostali natomiast stanowiska wicepremierów. Członkowie Prezydium Komitetu Centralnego niedawno promowani przez Stalina zostali zdegradowani. Sam Chruszczow został pozbawiony funkcji przewodniczącego partii w Moskwie i skoncentrował się na bliżej nieokreślonych obowiązkach w Komitecie Centralnym partii. Wpływy Chruszczowa według zachodniej prasy były minimalne i najmniej znaczące spośród wszystkich członków Prezydium. Niespodziewanie wpływy Chruszczowa wzrosły po tym, gdy 14 marca Malenkow zrezygnował z pełnienia sekretariatu w KC w reakcji na oskarżenia o zbyt duże uprawnienia. We wrześniu Chruszczow został formalnie wybrany pierwszym sekretarzem KC.

    Sondaż – badanie opinii publicznej, rodzaj badań statystycznych mający na celu określenie preferencji danej grupy ludności.Nagroda Nobla w dziedzinie literatury – nagroda uważana za najbardziej prestiżową międzynarodową nagrodę literacką na świecie. Ustanowiona razem z czterema innymi nagrodami przez Alfreda Nobla w testamencie z 1895, jest przyznawana od 1901.

    Jeszcze zanim Stalin został pochowany, Beria rozpoczął szereg potężnych reform zbliżonych do tych realizowanych później przez Chruszczowa, a nawet tych wdrażanych przez Michaiła Gorbaczowa w połowie lat 80. Beria starał się przy tym ukryć własne zbrodnie przerzucając odpowiedzialność za nie na zmarłego dyktatora. Jednymi z kluczowych decyzji Berii była amnestia, która objęła ponad milion więźniów i propozycja likwidacji NRD, które miało być według Berii włączone w skład zjednoczonych, neutralnych Niemiec. Chruszczow uznał zjednoczeniowy pomysł za antykomunistyczny podobnie jak kilka innych propozycji Berii. W celu ich zablokowania Chruszczow sprzymierzył się z Malenkowem i rozpoczął kampanię przeciwko Berii, który miał rzekomo planować wojskowy zamach stanu. 23 czerwca 1953 roku Beria został aresztowany na posiedzeniu Prezydium, a następnie osądzony i stracony wraz z pięcioma bliskimi współpracownikami w grudniu 1953 roku. Odsunięcie Berii było ostatnim w historii ZSRR odsunięciem od władzy polityka poprzez egzekucję.

    Ultimatum Chruszczowa - bezpośrednią przyczyną wystąpienia Nikity Chruszczowa - ówczesnego I sekretarza KC KPZR - z ultimatum, była zaostrzająca się sytuacja demograficzna w NRD. W latach 1949-1961 uciekło na zachód do RFN przez Berlin Zachodni około 2,7 mln Niemców z NRD - było to o tyle niebezpieczne zjawisko, iż w przeważającej mierze na ucieczkę do Niemiec zachodnich decydowały się osoby młode i wykwalifikowane.XX Zjazd Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego – pierwszy zjazd partii po śmierci Stalina, który odbył się w dniach 14–25 lutego 1956. Poprzedni, XIX zjazd miał miejsce w 1952, podczas którego nastąpiła zmiana nazwy partii.

    Walka o władzę w partii nie została zakończona. Władzę objęło kolektywne kierownictwo: Chruszczow, Malenkow i Bułganin. Malenkow przedstawiał odmienną od Chruszczowa wizję państwa, chciał on zreorganizować rząd zwiększając jego uprawnienia kosztem partii. Chruszczow stał się na tyle potężny, że był w stanie wyznaczyć szereg swoich zwolenników ze struktur lokalnych na stanowiska członkowskie w KC. Za zwycięstwem Chruszczowa przemówiła zapoczątkowana przez niego Kampania zagospodarowania nieużytków (miała na celu podniesienie produkcji rolnej w ZSRR w latach 1954-1960 poprzez zaoranie nieużytków rolnych, głównie stepów w Kazachstanie, ale także w Rosji (rejon Wołgi, Uralu, Syberii i rosyjskiego Dalekiego Wschodu), która początkowo była dużym sukcesem i zainteresowanie się prokuratury udziałem Malenkowa w tzw. sprawie leningradzkiej z 1949 roku.

    Wolnomyślicielstwo – ideologia, ruch społeczny okresu Oświecenia odwołujący się do idei liberalizmu politycznego, społecznego i wyznaniowego, a zasadzający się na poglądzie, iż sądy należy formułować na podstawie wiedzy naukowej i rozumowania logicznego, bez odwoływania się do argumentów religijnych czy tradycji.Ateizm – odrzucenie teizmu lub pogląd bądź doktryna głosząca, że bogowie nie istnieją. W najszerszym znaczeniu jest to brak wiary w istnienie boga, bóstw i sił nadprzyrodzonych, jako sprzecznych z rozumem i nienaukowych, oraz negujący potrzebę religii.

    Na posiedzeniu Komitetu Centralnego w styczniu 1955 roku, Malenkow został oskarżony o udział w sprawie leningradzkiej i ułatwienie Berii dojścia do władzy. Na posiedzeniu Rady Najwyższej w następnym miesiącu został zdymisjonowany jako premier, a ku zdziwieniu zachodnich obserwatorów zastąpił go Nikołaj Bułganin. Chruszczow jeszcze przed tym wydarzeniem umocnił swoje wpływy wśród lokalnych przywódców partyjnych. Wraz z dymisją Malenkowa, Chruszczow stał się w praktyce najważniejszą osobą w partii. Sam Malenkow pozostał w rządzie pełniąc o wiele mniej znaczną funkcję ministra energetyki.

    Nikołaj Aleksandrowicz Bułganin, ros. Николай Александрович Булганин (ur. 11 czerwca 1895 w Niżnym Nowgorodzie, zm. 24 lutego 1975 w Moskwie) – radziecki wojskowy, działacz partyjny i polityk, uczestnik rewolucji październikowej, Marszałek Związku Radzieckiego (26 listopada 1958 zdegradowany do stopnia generała-pułkownika), minister sił zbrojnych ZSRR (1947–1949), minister obrony ZSRR (1953–1955), prezes Banku Państwowego ZSRR (1938–1940), członek Komitetu Centralnego KPZR i Biura Politycznego KC KPZR, premier RFSRR (1937–1938), wicepremier (1938–1940) i premier ZSRR (1955–1958).Niemiecka Republika Demokratyczna (oficjalny skrót NRD; niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) – dawne państwo położone w Europie Środkowej powstałe 7 października 1949 na terenie byłej radzieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). Likwidacja NRD nastąpiła 3 października 1990, gdy powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN tworząc jednolite Niemcy.

    Jako lider ZSRR (1953–1964)[]

    Polityka zewnętrzna[]

    Konsolidacja władzy: tajny referat[]

    Po degradacji Malenkowa, Chruszczow zachował na krótko dobre relacje z Mołotowem, a wieloletni minister spraw zagranicznych zaproponował nawet Chruszczowowi, że to on, a nie Bułganin powinien zostać premierem. Z czasem Chruszczow i Mołotow coraz bardziej poróżnili się. Mołotow poddał krytyce politykę kampanii zagospodarowania nieużytków, zgłaszając projekt zwiększenia wydajności produkcji w już rozwiniętych rolniczo obszarach. Kolejną sprawą, która poróżniła polityków była sprawa traktatu pokojowego z Austrią – Chruszczow dążył do jego podpisania i wycofania się z tego kraju wojsk radzieckich, Mołotow z kolei prezentował twardogłowe stanowisko. Chruszczow bez konsultacji z Mołotowem przyjął w stolicy austriacką delegację i wynegocjował traktat wycofując się tym samym militarnie z tego obszaru. Na posiedzeniu Komitetu Centralnego w połowie 1955 roku, Chruszczow wraz z pozostałym członkami Prezydium oskarżył Mołotowa o prowadzenie polityki zagranicznej, która przedstawiała ZSRR jako kraj agresywny. Pomimo krytyki minister zachował swoje stanowisko.

    Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.Doktor Żywago – powieść rosyjskiego pisarza i poety, Borysa Pasternaka. W 1957 roku wydana została w języku rosyjskim we Włoszech (wydanie w języku włoskim nastąpiło rok później). W 1958 r. została uhonorowana literacką Nagrodą Nobla, której jednak autor nie odebrał z powodu ostrej nagonki władz komunistycznych ZSRR. W Związku Radzieckim powieść ukazała się dopiero w roku 1988.

    Pod koniec 1955 roku tysiące więźniów politycznych z sieci obozów pracy Gułagu zostało wypuszczonych na wolność, a po powrocie do domu opowiedziało swoje doświadczenia życia obozowego. Chruszczow rozpoczął działania zmierzające do ujawnienia zbrodni stalinowskich i rozliczeń ze stalinizmem. Od października 1955 roku planował ogłosić na zbliżającym się XX Zjeździe KPZR o zbrodniach reżimu Stalina, czemu na niejawnym posiedzeniu partyjnych notabli sprzeciwiali się niektórzy z działaczy, wśród nich znaleźli się Malenkow i Mołotow.

    Nowa Polityka Ekonomiczna (ros. Новая экономическая политика, Nowaja ekonomiczeskaja politika w skrócie NEP) – określenie doktryny polityki gospodarczej Rosji Radzieckiej i później ZSRR w latach 1921-1929. Określana jest ona jako rodzaj gospodarki mieszanej lub kapitalistycznej.Drugi kryzys w Cieśninie Tajwańskiej (1958) – stan zagrożenia konfliktem zbrojnym między Chińską Republiką Ludową a Republiką Chińską na Tajwanie i Stanami Zjednoczonymi w 1958 roku, spowodowany chińskim ostrzałem wysp Kinmen i Mazu.

    XX Zjazd Partii odbył się w dniu 14 lutego 1956 roku. Już w swoich pierwszych słowach Chruszczow poddał Stalina krytyce. 25 lutego we wczesnych godzinach porannych wygłosił przemówienie, które przeszło do historii jako tajny referat. Przemowa odbyła się na zamkniętej sesji ograniczonej do delegatów pochodzących wyłącznie z ZSRR. W czterogodzinnym przemówieniu Chruszczow zburzył reputację Stalina. Chruszczow poinformował delegatów o brutalności Stalina i nadużywaniu przez niego władzy drogą represji i fizycznego unicestwienia nie tylko faktycznych wrogów, ale w większości osób, które nie zawiniły w żaden sposób partii ani rządowi.

    Berlin Zachodni (niem. West-Berlin, Berlin-West, Westberlin) – zachodnia część Berlina w latach 1949-1990, na którą składały się sektory okupowane przez aliantów zachodnich, od północy: francuski, brytyjski i amerykański – łącznie stanowiły one enklawę na terytorium NRD zarządzaną przez aliantów zachodnich.Bałkany – region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego. Jednak nazwa ta mniej odnosi się do geografii, a bardziej do wspólnoty historyczno-kulturowej. Przy takim podejściu o przynależności danego kraju do Bałkanów decydują cechy kulturowe (np. język należący do ligi bałkańskiej, pewne elementy kultury ludowej), społeczne (np. wieloetniczność, współwystępowanie katolicyzmu, prawosławia i islamu) oraz historyczne (np. dawna przynależność do Cesarstwa Bizantyjskiego, zasiedlenie przez Słowian w VI wieku naszej ery, a przede wszystkim doświadczenie panowania tureckiego).

    Termin tajny referat okazał się zupełnym nieporozumieniem. Delegaci z Europy Wschodniej usłyszeli o nim od oficjeli radzieckich uczestniczących w Zjeździe. Niektóre z rządów państw socjalistycznych poznając treść referatu oficjalnie opublikowały go. Polska zrobiła to w ciągu miesiąca. Treść referatu szybko dotarła na Zachód. Referat nie wpłynął znacząco na postawy radzieckiego społeczeństwa, wywołał jednak niepokoje w Polsce i powstanie węgierskie 1956. Pod wpływem tych wydarzeń obrońcy Stalina zorganizowali protesty w Gruzji skąd pochodził dyktator. Protesty przerodziły się w trwające cztery dni zamieszki, w trakcie których protestujący Gruzini domagali się dymisji Chruszczowa i zastąpieniu go przez Mołotowa. Po jeszcze większym rozpropagowaniu treści referatu poprzez spotkania partyjne, na których był on odczytywany, radzieccy komuniści potępili Stalina w jeszcze większym stopniu. Niektórzy z nich wezwali nawet do wielopartyjnych wyborów i potępienia samego Chruszczowa. Z drugiej strony zwykli mieszkańcy często lekceważyli informacje o zbrodniach reżimu stalinowskiego i bronili dyktatora widząc w destalinizacji niepotrzebne grzebanie w historii.

    Allen (Welsh) Dulles (ur. 19 kwietnia 1893, zm. 29 stycznia 1969) - szef amerykańskiego wywiadu (OSS) w Europie podczas II wojny światowej, Dyrektor Centrali Wywiadu (Director of Central Intelligence – DCI) od lutego 1953 r. do listopada 1961 r. oraz członek Komisji Warrena.Amerykanie – pluralistyczna wspólnota narodowo-państwowa pochodzenia imigracyjnego, kształtująca się w Stanach Zjednoczonych, licząca około 300 mln osób. W związku ze specyficzną, migracyjną historią swojego powstania, posiada pochodzenie mieszane, przede wszystkim europejskie i afrykańskie. Mniejszość stanowią osoby pochodzenia azjatyckiego oraz rdzenni Amerykanie – Indianie Ameryki Północnej. Skutkiem tradycyjnej wielonarodowości Stanów Zjednoczonych jest fakt, że wielu Amerykanów identyfikuje się zarówno ze Stanami Zjednoczonymi, jak i – raczej sentymentalnie – z krajem pochodzenia swoich przodków (np. Amerykanie włoskiego czy irlandzkiego pochodzenia – Italian Americans, Irish Americans).

    Przeciwna Chruszczowowi mniejszość w Prezydium zjednoczyła się w celu odrzucenia reformy Chruszczowa zmierzającej do decentralizacji kontroli nad przemysłem. W pierwszej połowie 1957 roku, Malenkow, Mołotow i Kaganowicz rozpoczęli działania zmierzające do odwołania Chruszczowa. 18 czerwca na posiedzeniu Prezydium kilku ze stalinowskich przedstawicieli partii zaproponowało odsunięcie Chruszczowa od władzy, co poparł m.in. dotychczasowy protegowany Chruszczowa, Bułganin. W obronie Chruszczowa stanął marszałek Gieorgij Żukow. Chruszczow wkrótce dowiedział się o planach stalinistów. Określił ich jako Antypartyjna grupa Malenkowa, Kaganowicza, Mołotowa, Bułganina i Szepiłowa, a na Plenum Centralnego Komitetu KPZR oskarżył o frakcyjność i udział w zbrodniach stalinowskich. Trzech z nich zostało wydalonych z KC i Prezydium, Mołotow został wysłany do Mongolii jako ambasador, a reszta objęła stanowiska w obiektach przemysłowych i instytutach znajdujących się daleko od Moskwy.

    SS (niem. Die Schutzstaffel der NSDAP, pol. "eskadra ochronna NSDAP") – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP).Międzykontynentalna rakieta balistyczna – rakietowy pocisk balistyczny międzykontynentalnego zasięgu, dla którego mierzona w linii prostej po powierzchni Ziemi maksymalna odległość pomiędzy punktem startu a celem przekracza 5500 km. Kategoria ta związana jest z najpowszechniej na świecie przyjętym amerykańskim podziałem pocisków balistycznych według ich zasięgu.

    Marszałek Żukow został nagrodzony za okazane wsparcie pełnym członkostwem w Prezydium. Chruszczow mimo to bał się jego wpływów i popularności pośród obywateli. W październiku minister obrony został wysłany w podróż po Bałkanach, a Chruszczow zaaranżował spotkanie Prezydium mające odwołać marszałka. Żukow, gdy dowiedział się, co dzieje się w Moskwie, powrócił do Moskwy, gdzie został formalnie poinformowany o dymisji. Na posiedzeniu KC, które odbyło się kilka tygodni później, żaden z członków KC nie wypowiedział się w obronie zdymisjonowanego marszałka. Chruszczow konsolidację władzy zakończył dymisją Bułganina (który mianowany został szefem Gosbanku), przyjęciem urzędu premiera oraz utworzeniem Rady Obrony ZSRR, którą osobiście prowadził. Chociaż Chruszczow był odtąd niekwestionowanym przywódcą, to nigdy nie cieszył się władzą absolutną w stylu stalinowskim.

    Moskiewski Maneż – budynek w centrum Moskwy, w pobliżu Kremla, wzniesiony w roku 1817, w piątą rocznicę zwycięstwa nad Napoleonem, przeznaczony pierwotnie na salę ćwiczeń musztry wojskowej. Po Rewolucji Październikowej przeznaczony na garaż samochodów rządu, od roku 1957 stanowi główna salę wystawową Moskwy.Protest robotników w Nowoczerkasku – protest robotników radzieckich w Nowoczerkasku w dniach 1-2 czerwca 1962 roku, który przeszedł do historii pod nazwą „krwawa sobota”.
    Liberalizacja ustrojowa i kulturalna[]
     Osobny artykuł: Odwilż (historia).

    Po przejęciu władzy zapoczątkował liberalizację ustrojową, która objęła szereg dziedzin życia publicznego w tym kulturę. Jeszcze w 1956 roku pozwolił opublikować powieść Władimira Dudincewa Nie samym chlebem, którą sam uważał za sprzeczną z doktryną państwową. Z drugiej zaś strony w kraju dalej obowiązywała cenzura. W 1958 roku Chruszczow zorganizował nagonkę medialną na pisarza Borisa Pasternaka po tym, gdy jego powieść Doktor Żywago została opublikowana za granicą (pisarzowi odmówiono publikacji książki w Związku Radzieckim). Autor w jej wyniku został wykluczony z radzieckiego Związku Pisarzy. Kampania okazałą się klęską, gdyż twórca otrzymał za powieść Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury - odmówił jednak jej przyjęcia pod silną presją krajowej opinii publicznej. Po kompromisowej decyzji Pasternaka, Chruszczow nakazał natychmiastowe wstrzymanie ataków na pisarza. W swoich wspomnieniach przywódca stwierdził, że żałował zablokowania publikacji książki w ZSRR, a po utracie władzy otrzymał książkę i przeczytał ją stwierdzając, że książka powinna zostać wydana, gdyż nie ma w niej żadnych antyradzieckich treści.

    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.Krym (ukr. Крим, ros. Крым, krymskotatarski Qırım, Къырым, Półwysep Krymski) – półwysep na południu Ukrainy, zwany czasem półwyspem Taurydzkim, a w starożytności Chersonezem Taurydzkim bądź Taurydą, połączony jest z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim, pomiędzy Morzem Czarnym i Azowskim, a od Rosji oddzielony Cieśniną Kerczeńską. Długość linii brzegowej 1000 km, powierzchnia 25 700 km².

    Uważał, że ZSRR może dogonić poziom życia Zachodu w związku z czym pozwolił radzieckim obywatelom na wyjazdy na Zachód, podczas gdy Stalin pozwolił jedynie niewielkiej grupie mieszkańców kraju na wyjazdy poza jego granice (oraz niewielkiej liczbie turystów na odwiedzenie Związku Radzieckiego). Chruszczow nie tylko pozwolił Sowietom na zagraniczne podróże (w samym roku 1957 odbyło je 700 tysięcy obywateli), ale też pozwolił obcokrajowcom na odwiedzenie Związku Radzieckiego. ZSRR dzięki polityce otwarcia stał się przedmiotem ogromnego zainteresowania zagranicznych turystów. W lecie 1957 pozwolił Komsomołowi na organizację w Moskwie 6 Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów (w imprezie udział brali przedstawiciele Światowej Federacji Młodzieży Demokratycznej i Międzynarodowej Unii Studentów). W socjalistycznym karnawale wzięło udział ponad trzy miliony mieszkańców stolicy i 30 tysięcy młodych działaczy zza granicy.

    O kulcie jednostki i jego następstwach (ros. О культе личности и его последствиях) – tajny referat wygłoszony 24 i 25 lutego 1956 r. na zamkniętym posiedzeniu XX Zjazdu KPZR przez Nikitę Chruszczowa, sekretarza generalnego KPZR, przywódcę ZSRR i następcę Józefa Stalina.Europa Wschodnia to region znajdujący się na wschód od Europy Środkowej, graniczący z Azją. Region ten jest różnie definiowany.
    Chruszczow wraz z żoną na spotkaniu z prezydentem Dwightem Eisenhowerem i Mamie Eisenhower, rok 1959

    W 1962 roku będąc pod wrażeniem opowiadania Jeden dzień Iwana Denisowicza Aleksandra Sołżenicyna przekonał Prezydium, aby umożliwiło jego publikację. Ostatni etap Odwilży zakończył się 1 grudnia tego samego roku, gdy odwiedził Moskiewski Maneż. Na miejscu zobaczył wystawę zawierającą szereg dzieł awangardowych - Chruszczow nazwał te dzieła sztuki mianem psiego gówna oraz stwierdził, że osioł może stworzyć lepszą sztukę ogonem. Już tydzień później Prawda wezwała artystów do czystości artystycznej. Filmowcy i pisarze bronili malarzy w rezultacie czego wystawa pozostała w dalszej mierze otwarta, a nawet doświadczyła znacznego wzrostu odwiedzających. W przeciwieństwie do czasów stalinowskich, po destalinizacji niepokornym artystom nie groziło ani więzienie, ani wygnanie z kraju.

    Cenzura (łac. censere – osądzać) – świadome wprowadzenie w błąd poprzez selektywny dobór zazwyczaj masowo rozpowszechnianych informacji.W Związku Radzieckim odwilż łączy się z osobą pierwszego sekretarza KPZR Nikity Chruszczowa, który podczas XX Zjazdu KPZR wygłosił referat O kulcie jednostki i jego następstwach, będący potępieniem polityki Stalina. Osłabła cenzura i represje i choć ze zrewoltowanymi Węgrami Sowieci rozprawili się brutalnie, to w relacjach z Zachodem Chruszczow chciał wprowadzić w życie model pokojowej koegzystencji. Jako pierwszy przywódca radziecki odwiedził USA (Camp David 1957). Partnerem Chruszczowa był prezydent USA Dwight Eisenhower, lecz sprawa samolotu szpiegowskiego U2 stała się pretekstem do zerwania przyjacielskich stosunków. Pomimo zniesienia słynnego paragrafu 58 kodeksu karnego RFSRR (o działalności kontrrewolucyjnej) i rehabilitacji części ofiar Stalina, Chruszczow i jego następcy nie naruszyli potężnego aparatu terroru, który nadal krwawo rozprawiał się z rzeczywistymi bądź urojonymi wrogami socjalizmu.
    Reformy polityczne[]

    Zniósł specjalne trybunały prowadzone przez służby bezpieczeństwa. Trybunały te znane jako trojki często ignorowały procedury prawne. Za rządów Chruszczowa nie doszło do istotnych procesów politycznych. Dysydenci byli zazwyczaj karani jedynie poprzez usunięcie z partii. W 1958 otworzył posiedzenie Komitetu Centralnego na którym po raz pierwszy prace komisji były podane do informacji publicznej. W 1962 roku podzielił prowincjonalne komitety partyjne na dwie struktury - rolnicze i przemysłowe. Ta reforma okazała się niepopularna wśród partyjnych aparatczyków i doprowadziła do niepokojów wewnątrz partii. Chruszczow z czasem wpadł też w konflikt z Komitetem Centralnym po tym gdy nakazał aby jedna trzecia członków poszczególnych komisji KC była wymieniana co wybory. Taki przebieg reform zdenerwował nawet przywódców partyjnych którzy wsparli dojście Chruszczowa do władzy.

    Gruzja (gruz. საქართველო, Sakartwelo) – państwo w Azji na Kaukazie Południowym (Zakaukaziu). Obszar 69,7 tys. km². Graniczy na północy z Rosją, na wschodzie z Azerbejdżanem, a na południu z Armenią i Turcją; zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi, przy czym od 2012 r. siedzibą parlamentu jest Kutaisi, a sądu konstytucyjnego Batumi.Budapeszt (węg. Budapest; przymiotnik: budapeszteński) – stolica i największe miasto Węgier, położone w północnej części kraju, nad Dunajem. Formalnie stworzony został w latach 1872-73 z trzech połączonych ze sobą miast: Budy i Óbudy na prawym brzegu Dunaju (geograficznie – Średniogórze Zadunajskie) oraz Pesztu – na lewym (geograficznie – Średniogórze Północnowęgierskie i Wielka Nizina Węgierska).
    Polityka agrarna[]

    Od lat 40. Chruszczow lobbował na rzecz upraw kukurydzy w ZSRR. Na Ukrainie założył instytut kukurydzy a na ziemiach dziewiczych nakazał posadzić tysiące akrów tej rośliny. W lutym 1955 roku wygłosił przemówienie w którym opowiedział o chęci wdrożenia upraw kukurydzy wzorem tych stosowanych w amerykańskim stanie Iowa. Tego lata radziecka delegacja odwiedziła tenże stan celem podpatrzenie metod uprawy. Pierwotnym zamiarem delegacji było odwiedzenie jedynie małych gospodarstw, mimo to szef delegacji dał namówić się na spotkanie z potentatem rolniczym Roswellem Garstem. Delegacja odwiedziła farmę Garsta a ten we wrześniu udał się z wizytą do Związku Radzieckiego. Farmer zaprzyjaźnił się z samym Chruszczowem i sprzedał do ZSRR 4500 ton kukurydzy nasiennej. Wdrażanie upraw okazało się tylko połowicznym sukcesem ze względu na warunki naturalne panujące na sporym obszarze państwa radzieckiego.

    Kijów (ukr. Київ, Kyjiw, ros. Киев, Kijew) – stolica i największe miasto Ukrainy, nad rzeką Dniepr. Był miastem królewskim Rzeczypospolitej Obojga Narodów.Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.

    Z upływem lat stan radzieckiego rolnictwa uległ coraz większym problemom. Były one spowodowane szybką mechanizacją przez którą wiele kołchozów zbankrutowało nie nadążając za szybkością modernizacji. Do słabości radzieckiego rolnictwa przyczyniły się też teorie Trofima Łysenki który był jednym z doradców Chruszczowa. Łysenkizm przyczynił się ponadto do znacznego opóźnienia rozwoju nauki genetycznej w Związku Radzieckim. W czerwcu 1962 roku rząd podniósł ceny żywności, zwłaszcza mięsa i masła co doprowadziło do wzrostu niezadowolenia społecznego. Podwyżki spowodowały protest robotników w Nowoczerkasku który został stłumiony przez wojsko. Informacje o buncie zostały w ZSRR utajone, rozeszły się jednak w drugim obiegu skąd trafiły na Zachód poważnie nadwyrężając reputację Chruszczowa na Zachodzie. Do pogorszenia sytuacji doszło w 1963 roku wraz z nadejściem suszy. Do tej pory władze ZSRR były niechętne zakupowi żywności z Zachodu, Chruszczow zdecydował się jednak na zakup zapasów zboża i innych produktów spożywczych co zakończyło kryzys.

    Mienszewicy (ros. меньшевик - będący w mniejszości) – odłam SDPRR, powstały w 1903 roku na II Zjeździe Partii w Brukseli, sprzeciwiający się rewolucyjnemu kierunkowi, w którym Lenin zamierzał prowadzić partię.Nowosybirsk (ros. Новосибирск, Nowosibirsk; w latach 1904–1925 Nowonikołajewsk) – miasto w Rosji, na Syberii, nad rzeką Ob. Trzecie co do liczby mieszkańców (1 498 921) rosyjskie miasto po Moskwie i Petersburgu. Nowosybirsk jest uważany za nieoficjalną stolicę Syberii.
    Edukacja[]
    Chruszczow (na prawo) z kosmonautami radzieckimi - Jurijem Gagarinem, Pawło Popowiczem i Walentiną Tierieszkową, rok 1963

    Podczas wizyty w Stanach Zjednoczonych w 1959 roku, był pod wielkim wrażeniem programu edukacji rolniczej na Iowa State University i starał się naśladować ten wzór w Związku Radzieckim. W tym czasie główna szkoła rolnicza ZSRR znajdowała się w Moskwie a jej studenci nie wykonywali pracy fizycznej na roli. Chruszczow zaproponował aby przenieść program edukacyjny na obszary wiejskie. Nie powiodło się to jednak ze względu na opór ze strony profesorów i studentów.

    Armia Czerwona, ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od 23 lutego 1946 roku Armia Radziecka (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – wojska lądowe Sił Zbrojnych ZSRR, istniejące do grudnia 1991 (przemianowane m.in. na Wojska Lądowe Republiki Białoruś, Wojska Lądowe Federacji Rosyjskiej oraz wojska lądowe każdej z pozostałych dawnych republik ZSRR).Kanał imienia Moskwy (ros. Канал имени Москвы) – kanał wodny w Rosji, łączący rzekę Moskwę z Wołgą, o długości 128 kilometrów.

    Założył kilka miasteczek akademickich, w tym Akademgorodok. Premier uważał że nauka Zachodu rozwijała się ponieważ wielu naukowców mieszkało na stałe w miasteczkach takich jak Oxford, odizolowanych od rozrywek wielkich miast kompensując to przyjemnymi warunkami życia i dobrym wynagrodzeniem. Starał się powielać takie warunki pracy w ZSRR - próba Chruszczowa okazała się sukcesem, jednak jego ośrodki naukowe i miasteczka akademickie przyciągały głównie młodszych naukowców, podczas gdy starsi nie chcieli opuszczać Moskwy czy Leningradu. Chruszczow zaproponował również aby zrestrukturyzować radzieckie szkoły wyższe. W wyniku programu zwiększyła się liczba młodzieży która poszła na studia. Chciał przesunięcia punktu ciężkości szkolnictwa na kształcenie zawodowe. Uczniowie spędzali dużo czasu na praktykach zawodowych a tylko niewiele w szkołach.

    Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций Organizacyja Objedinionnych Nacyj, arab. الأمم المتحدة al-Umam al-Muttahida, chiń. 联合国 Liánhéguó), ONZ – uniwersalna (z wyjątkiem narodów niereprezentowanych) organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.Ślusarstwo − zawód, dawniej rzemiosło, w którego zakres wchodzi głównie ręczna obróbka metali na zimno, mająca na celu wykonywanie różnych przedmiotów metalowych, montaż oraz naprawianie urządzeń technicznych. W ślusarstwie wykorzystuje się także proste narzędzia z zasilaniem elektrycznym jak np. wiertarki, polerki, szlifierki ostrzarki, szlifierki kątowe czy spawarka elektryczna.

    Z planów priorytetu szkolnictwa zawodowego wycofał się po odsunięciu Chruszczowa a jedną z niewielu trwalszych zmian było utworzenie specjalistycznych szkół dla uzdolnionych studentów i tych którzy chcą studiować jeden konkretny temat. Szkoły te były wzorowane na szkołach języków obcych które powstały w Moskwie i Leningradzie na początku 1949 roku. W 1962 roku w Nowosybirsku powstała specjalna szkoła letnia w której przygotowywano studentów do rozwoju wiedzy matematycznej i startu w olimpiadach. W następnym roku w Nowosybirsku otworzona została Szkoła Specjalizująca się w Nauce Matematyki i Nauk Ścisłych, pierwsza placówka skupiająca się na przedmiotach ścisłych. Kolejne takie szkoły zostały niebawem założone w Moskwie, Leningradzie i Kijowie. Na początku lat 70. działało ponad 100 szkół specjalistycznych (w dziedzinie matematyki, nauk ścisłych, sztuki, muzyki i sportu). W ramach reformy Chruszczowa rozbudowano też edukację przedszkolną, do czasu końca jego kadencji około 22% radzieckich dzieci uczęszczało do przedszkoli (w tym około połowa dzieci miejskich i tylko około 12% dzieci wiejskich).

    Traktat brzeski – traktat pokojowy podpisany w Brześciu 3 marca 1918, między Cesarstwem Niemieckim i Austro-Węgrami oraz ich sojusznikami: Królestwem Bułgarii i Imperium Osmańskim (Trójprzymierze) a Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republiką Radziecką (RFSRR).Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза – КПСС) – ostatnia nazwa założonej w 1903 partii komunistycznej, rządzącej w RFSRR i ZSRR od 1917 do 1991 (1903-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji, frakcja bolszewików; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Formalnie centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne i Sekretariat Komitetu Centralnego na czele z sekretarzem generalnym. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. Sekretariatowi KC podlegały wydziały Komitetu Centralnego, oparte na zasadzie funkcjonalnej i pełniące funkcje ministerstw. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie sekcje (komunistyczne partie republik związkowych ZSRR) z wyjątkiem (do 1990) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowania i utrzymywania kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny Komitetu Centralnego i radziecki wywiad (INO NKWD i GRU).

    Polityka zagraniczna i obronna[]

    Chruszczow (kieruje łodzią) i premier Szwecji Tage Erlander, rok 1964
    Stany Zjednoczone i świat zachodni[]
    Wczesne relacje i wizyta w Stanach Zjednoczonych (1957-1960)[]

    Chruszczow w chwili objęcia władzy nie był na Zachodzie znanym politykiem. Świat zachodni ze zdziwieniem przyjął jego kierownictwo a opinia publiczna nie wiedziała czego może się spodziewać po nowym premierze. W 1957 roku został Człowiekiem Roku tygodnika „Time”. Swoje rządy rozpoczął od poszukiwania rozwiązania problemu podziału Niemiec i enklawy Berlina Zachodniego znajdującej się głęboko na terytorium NRD. W listopadzie 1958 roku określił Berlin Zachodni mianem nowotworu złośliwego i dał Ameryce, Wielkiej Brytanii i Francji półroczne ultimatum odnośnie wycofania ich wojsk z Berlina. W przypadku pozostania na miejscu zachodnich żołnierzy zagroził blokadą miasta. Chruszczow nie chcąc otwartej konfrontacji z Zachodem kilkukrotnie przedłużał termin ultimatum.

    Język ukraiński (ukr. українська мова, ukrajinśka mowa) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego. Używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.Izwiestija (ros. Известия) – rosyjski dziennik, bardzo popularny, także w czasach ZSRR. Powstał w 1917 roku w Moskwie. Zachował charakter gazety ogólnonarodowej, chociaż czytają go głównie studenci i ludzie z wyższym wykształceniem.

    W polityce obronnej porzucił plany Stalina zmierzające do rozbudowy marynarki oraz zmniejszył o jedną trzecią rozmiar radzieckich sił zbrojnych. W celu redukcji armii zwolnił szereg młodych mieszkańców (szczególnie studentów) od obowiązkowej służby wojskowej. Zmniejszenie armii miało być według niego kluczem do ocieplenia relacji z USA. Pomimo redukcji armii modernizował armię, wszedł w posiadanie nowoczesnych technik wojskowych w tym międzykontynentalnych rakiet balistycznych których zasięg trzymał Zachód w stanie ciągłej presji politycznej. Znacznie rozwinął program kosmiczny który rozwijał się tak szybko że gdy Sowieci ogłosili wystrzelenie Sputnika 1 na orbitę, wielu zachodnich polityków, w tym amerykański wiceprezydent Richard Nixon uznało to za mistyfikację aż do czasu potwierdzenia prawdziwości tych doniesień.

    Republika Kuby (nazwa oficjalna República de Cuba) – państwo w Ameryce Środkowej położone na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli. Państwo to składa się z wyspy o nazwie Kuba oraz szeregu otaczających ją mniejszych wysepek, z których największą jest Isla de la Juventud. Stolicą Kuby jest Hawana, a największe miasta to: Santiago de Cuba, Camagüey, Holguin, Guantánamo, Santa Clara.Inwazja w Zatoce Świń (es: "La Batalla de Girón" lub "Playa Girón") – nieudana próba inwazji kubańskich emigrantów na południową Kubę przy wsparciu ze strony USA. Celem operacji było obalenie rządu Fidela Castro.

    W 1959 roku odbyła się wizyta Nixona w ZSRR a jeszcze w tym samym roku, 15 września, Chruszczow odwiedził Waszyngton. Wraz z premierem do kraju przybyła jego żona oraz dorosłe dzieci co było ewenementem na radzieckiej scenie (rzadkością było zabieranie rodzin przez oficjeli na wizyty za granicą). Premier odwiedził ponadto Nowy Jork, Los Angeles, San Francisco (robiąc przy tym zakupy w supermarkecie), stan Iowa (gdzie odwiedził farmę swojego przyjaciela Roswella Garsta) i Pittsburgh. Wizyta premiera objęła spotkanie z prezydentem Eisenhowerem w Camp David. Polityk planował zwiedzić Disneyland, ale wizyta została odwołana ze względów bezpieczeństwa, budząc niezadowolenie przywódcy. Wycieczkę zrekompensował wizytą u Eleanor Roosevelt mieszkającej w mieście Hyde Park w stanie Nowy Jork. Podczas wizyty w budynku koncernu IBM w Kalifornii wykazał niewielkie zainteresowanie komputerami, duże wrażenie zrobiła na nim natomiast stołówka samoobsługowa której wzorzec powielił po powrocie do Związku Radzieckiego.Wizyta Chruszczowa w Stanach Zjednoczonych spowodowała nieformalne porozumienie z prezydentem Eisenhowerem. W jego ramach Amerykanie zgodzili się na pewne ustępstwa w sprawie Berlina a obie strony uświadomiły sobie, że polityka détente jest możliwa.

    Łysenkizm – ogół teorii i poglądów, których autorem był Trofim Łysenko. Istotą łysenkizmu było zaprzeczenie istnienia genów i uznanie dziedzicznej zmienności środowiskowej za główny czynnik przystosowawczy. Przez proponentów łysenkizm określany był jako "nowa biologia" lub "twórczy darwinizm radziecki".Biuro Polityczne Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (w skrócie Politbiuro) – organ kierujący Komunistyczną Partią Związku Radzieckiego, wybierany przez Komitet Centralny w celu kierowania pracą partii w okresie między obradami plenarnymi (plenami) Komitetu Centralnego. W jego skład wchodzili kierujący wyższymi partyjnymi i państwowymi organami, najbardziej wyróżniający się wiedzą i doświadczeniem działacze partyjni.
    U2 i kryzys berliński (1960-1961)[]
    Chruszczow i Richard Nixon, rok 1959

    Sprawą która przyczyniła się do pogorszenia relacji na linii ZSRR-USA było zestrzelenie przez Sowietów samolotu Lockheed U-2. Do zestrzelenia amerykańskiego samolotu szpiegowskiego krążącego po radzieckiej strefie powietrznej doszło 1 maja 1960 roku. Pilot Gary Powers został aresztowany (a następnie wypuszczony i przekazany w ręce Amerykanów). Amerykanie pomimo już wcześniejszego ujawnienia lotów szpiegowskich prowadzili je a radzieckie protesty były przez Waszyngton ignorowane. Po zestrzeleniu samolotu amerykański prezydent stwierdził że loty odbywały się bez jego wiedzy a jedynie za przyzwoleniem dyrektora CIA Allena Dullesa. W obliczu narastającego kryzysu Chruszczow odwołał planowaną na ten rok wizytę amerykańskiego prezydenta w ZSRR.

    Strajk (ang. strike, niem. Streik) - forma nacisku i protestu społecznego stosowanego przez różne grupy społeczne, głównie jednak przez pracowników najemnych. Znane są różne formy strajku, większość z nich polega na dobrowolnym powstrzymaniu się od pracy przez protestujących.Mur berliński (niem. Berliner Mauer) – system umocnień o długości ok. 156 km (betonowy mur, okopy, zapory drutowe, miny). Zwany był również eufemistycznie w języku propagandy NRD – antyfaszystowskim wałem ochronnym (antifaschistischer Schutzwall), od 13 sierpnia 1961 do 9 listopada 1989 oddzielał Berlin Zachodni od Berlina Wschodniego.

    Druga i zarazem ostatnia wizyta Chruszczowa w Stanach Zjednoczonych odbyła się we wrześniu 1960 roku. Chruszczow przybył do Ameryki jako szef delegacji ZSRR do Organizacji Narodów Zjednoczonych. W trakcie wizyty skupił się na budowie kontaktu z przywódcami nowo powstałych państw Trzeciego Świata. W trakcie wizyty wielokrotnie wdawał się w rozmowy z napotkanymi przez siebie Amerykanami. Do historii przeszedł incydent z debaty poświęconej kolonializmowi z dnia 12 października. Radziecki przywódca oburzony słowami o tym że Ludzie wschodniej Europy zostali połknięci przez Związek Radziecki, są pozbawieni praw politycznych i obywatelskich wygłoszonymi przez filipińskiego delegata Lorenzo Sumulonga, zażądał możliwości udzielenia odpowiedzi Filipińczykowi. Chruszczow w swojej przemowie określił Filipińczyka mianem służalczej kreatury amerykańskiego imperializmu a przewodniczącego ONZ oskarżył o sympatyzowanie z mocarstwami kolonialnymi. Gdy Sumolong wznowił swoje przemówienie, Chruszczow ściągnął but i zaczął walić nim w mównicę, a po krótkiej przerwie zaczął walić w niego pięścią. Incydent wzbudził zadziwienie światowych delegacji, niemniej jednak pod koniec debaty przedstawiciel Filipin poparł tezy sformułowane wcześniej przez premiera ZSRR.

    Klimient Jefriemowicz Woroszyłow, ros. Климент Ефремович Ворошилов (ur. 4 lutego 1881 we wsi Wierchnieje, zm. 2 grudnia 1969 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, Marszałek Związku Radzieckiego, polityk, przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR, dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1956, 1968), Bohater Pracy Socjalistycznej (1960) i Bohater Mongolii (1957).Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej powstałe po I wojnie światowej, jeden z krajów nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO.

    Z zadowoleniem przyjął zwycięstwo w wyborach prezydenckich z 1960 roku Johna Fitzgeralda Kennedy'ego w którym widział polityka skłonnego do odprężenia relacji. Nowy prezydent już w trakcie pierwszych dni rządów zaingerował otwarcie rozmów międzypaństwowych co nie przyniosło oczekiwanych skutków. Relacje między państwami uległy pogorszeniu na skutek amerykańskiej inwazji w Zatoce Świń i wznowienia wyścigu kosmicznego spowodowanego przez radziecką misję Wostok 1 (pierwszy lot kosmiczny człowieka w kosmos). W odpowiedzi na to pierwsze wydarzenie, Chruszczow zagroził Amerykanom umieszczenie na Kubie radzieckich rakiet co poskutkowało wybuchem kryzysu kubańskiego. Celem zakończenia kryzysu 3 czerwca 1961 roku odbył się szczyt wiedeński skutkujący krótkotrwałym złagodzeniem napięć Wschód-Zachód poprzez zakończenie kryzysu kubańskiego i chwilowego odroczenia sprawy Berlina. Chruszczow w ramach porozumienia zgodził się na usunięcie rakiet w zamian za zobowiązanie USA, że nie dokonają one więcej ataku na Kubę a rząd tego kraju swoje MRBM z Turcji i Włoch.

    Wielki terror (wielka czystka) – okres w historii ZSRR szczególnego nasilenia terroru policyjnego NKWD w latach 30. XX wieku. W efekcie zaplanowanych i zorganizowanych represji zamordowano miliony niewinnych ludzi, a także prawie wszystkich działaczy partii leninowskiej, wysokich oficerów Armii Czerwonej oraz NKWD. Za jego początek uważane jest zabójstwo Siergieja Kirowa w grudniu 1934, a koniec najczęściej datowany na 1939.Kazachska Socjalistyczna Republika Radziecka, Kazachstan (ros. Казахская Советская Социалистическая Республика, kaz. Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы) - była drugą co do wielkości (po Rosyjskiej FSRR) i jednocześnie z najmniejszą gęstością zaludnienia republiką ZSRR. Utworzono ją w 1920 roku jako Kirgiską ASRR. W 1925 przemianowano ją na Kazachską ASRR, a w 1936 r. zmieniono jej status i jako Kazachską SRR włączono bezpośrednio w skład ZSRR.
    Spotkanie z Johnem Kennedym w Wiedniu, 1961
     Osobny artykuł: kryzys berliński.

    Jeszcze w tym samym roku kryzys w relacjach odżył na skutek ucieczek z NRD do Berlina Zachodniego wykształconych mieszkańców socjalistycznego państwa. Choć na początku lat 50. ZSRR rozpoczął proces ograniczenia ruchu emigracji z terenów NRD do Niemiec Zachodnich poprzez Berlin Zachodni. W odpowiedzi na emigracje, w czerwcu 1961 roku ZSRR wydał kolejne ultimatum wzywające do wycofania wojsk alianckich z Berlina Zachodniego< a po odrzuceniu wniosku, w dniu 13 sierpnia, NRD rozpoczął wznoszenie muru berlińskiego który skutecznie zamknął drogę bezpiecznego przedostania się do Niemiec Zachodnich.

    Antykomunizm to polityka zwalczania komunizmu poprzez próby wykazania jego słabości w rywalizacji z systemem kapitalistycznym bądź innymi np. narodowo-syndykalistycznym czy korporacjonistycznym.Gułag, GUŁag (zapis dopuszczalny: GUŁAG) – system obozów pracy przymusowej w ZSRR, w którym więźniami byli zarówno przestępcy kryminalni, jak i osoby uznawane za społecznie niepożądane lub politycznie podejrzane. Słowo jest akronimem rosyjskiej nazwy instytucji zarządzającej tym systemem: Главное управление исправительно-трудовых лагерей и колоний (Gławnoje uprawlenije isprawitielno-trudowych łagieriej i kolonij, Główny Zarząd Poprawczych Obozów Pracy). W rzeczywistości, w różnych okresach, instytucja ta nosiła różne nazwy. Jako synonim stosowane jest określenie łagry od rosyjskiego słowa obóz (лагерь, łagier). Niekiedy spotyka się nieprawidłowe użycie terminu „gułag” w znaczeniu „łagier” (pojedynczy).
    Blok wschodni[]
     Osobny artykuł: powstanie węgierskie 1956.
    Chruszczow w Rumunii, rok 1960. Obok niego widoczny jest przywódca Rumunii Gheorghe Gheorghiu-Dej, w tle natomiast Nicolae Ceaușescu

    Tajny referat w połączeniu ze śmiercią polskiego przywódcy Bolesława Bieruta wywołała w Polsce i na Węgrzech znaczną falę liberalizacji ustrojowej. Chruszczow przyleciał do Warszawy po protestach poznańskich które wyprowadziły do władzy Władysława Gomułki. Premier zgodził się uznać nowe władze Polski w zamian za zapewnienie ze strony Gomułki o utrzymaniu dotychczasowych relacji polsko-radzieckich. Sytuacja w Polsce na tyle ośmieliła Węgrów, że ci zdecydowali się otwarcie przeciwstawić Moskwie. Masowe demonstracje w Budapeszcie z dnia 23 października przerodziły się w powstanie. Władzę nad powstaniem objęła komunistyczna Węgierska Partia Pracujących z reformatorskim premierem Imre Nagya. Stacjonujące w mieście wojska radzieckie starły się z siłami węgierskimi. W walkach zginęły setki osób. Nagy wezwał do zawieszenia broni i wycofania się wojsk radzieckich. Chruszczow początkowo przystał na jego warunki pod warunkiem, że Węgry nie zerwą sojuszu z ZSRR. Sytuacja na krótko uspokoiła się. Do ponownych walk doszło po tym, gdy 30 października Nagy zapowiedział przeprowadzenie pluralistycznych wyborów, a następnego dnia opuszczenie Układu Warszawskiego. 3 listopada, dwóch członków rządu Nagya powołało na Ukrainie samozwańczy rząd tymczasowy i poprosiło ZSRR o interwencję celem obalenia Nagya. 4 listopada wojsko radzieckie przystąpiło do pacyfikacji wystąpień na Węgrzech. Nagy został aresztowany, a następnie stracony. Radziecka interwencja wywołała oburzenie światowej opinii publicznej, które ucichło po wybuchu kryzysu sueskiego.

    Chruszczow poprawił relacje z Jugosławią, które po kryzysie jugosłowiańskim z 1948 roku pozostawały fatalne. Chruszczow stanął na czele radzieckiej delegacji do Belgradu w 1955 roku. Chruszczow wraz z Josipem Broz Tito wypracował zakończenie okresu Informbiro we wzajemnych relacjach. W czasie kryzysu węgierskiego Tito poparł Nagya, co doprowadziło do ponownego uszkodzenia dobrych relacji. Chruszczow spędził następne kilka lat na próbach naprawienia wzajemnych relacji, co rozzłościło Chiny odrzucające liberalną wersję komunizmu wdrażaną przez Titę.

    Chruszczow i Nikołaj Podgorny w trakcie wizyty w NRD

    Stosunki dyplomatyczne między ZSRR i Kubą zostały oficjalnie przywrócone w maju 1960 roku. Dwa lata później Aleksandr Aleksiejew został mianowany radzieckim ambasadorem na wyspie, a rządzony przez Fidela Castro kraj stał się jednym z członków bloku wschodniego po inwazji w Zatoce Świń.

    Chiny[]

    Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 roku, Mao Zedong dążył do przywrócenia Chinom terenów odebranych im przez rosyjskich carów, jednocześnie chcąc otrzymać od ZSRR pomoc materialną. Po tym gdy Chruszczow przejął kontrolę nad ZSRR, zwiększył pomoc udzielaną Chinom. Pomoc ta została opisana przez historyka Williama Kirby jako największy transfer technologii w historii świata. Związek Radziecki pomiędzy 1954 a 1959 rokiem wydał na pomoc dla Chin aż 7% dochodu narodowego. Radziecki przywódca w trakcie wizyty w Chinach w 1954 roku zgodził się oddać Chińczykom bazy marynarki wojennej Lüshunkou i Dalian. Chruszczow zgodził się na ten krok pomimo złości jaką wywołały u niego nalegania Mao, aby Sowieci pozostawili Chińczykom umiejscowiony w portach sprzęt wojskowy.

    Dużym problemem w relacjach ChRL-ZSRR pozostawały względy ideologiczne. Chinom nie podobało się zbliżenie ZSRR do Jugosławii, a sam Mao chciał stać się liderem światowego ruchu komunistycznego. Chińczycy stali na stanowisku, że komunizm należy rozszerzać drogą militarną, Chruszczow natomiast, że najważniejsze jest doścignięcie przez państwa socjalistycznego warunków życia jakie panują na Zachodzie.

     Osobny artykuł: rozłam radziecko-chiński.

    Stosunki między oba krajami gwałtownie pogorszyły się w 1956 roku. Mao rozgniewał się tym, że Chruszczow wygłosił tajny referat bez uprzedniego poinformowania go o nim. Dwa lata później w trakcie wizyty Chruszczowa w Pekinie, Mao odrzucił jego propozycję współpracy wojskowej, w wkrótce po tym wywołał drugi kryzys w Cieśninie Tajwańskiej licząc na storpedowanie działań Chruszczowa zmierzających do polepszenia relacji z USA. Widząc radykalną politykę Mao, Sowieci w 1959 roku wycofali się z przekazania Chinom bomby atomowej. W trakcie wizyty w Chinach we wrześniu tego samego roku, radziecki przywódca został przyjęty bardzo chłodno i skrócił wizytę z siedmiu (jak planował) do trzech dni.

    Rozłam nasilił się w 1960 roku, gdy zarówno Chińczycy i Sowieci użyli kongresu Komunistycznej Partii Rumunii do ataków na siebie. Chruszczow w swoim przemówienie zaatakował Chiny, Peng Zhen szydził natomiast z Chruszczowa twierdząc, że prowadzi on politykę służalczą względem Zachodu. Chruszczow na krytyczne głosy Chińczyków zareagował wycofaniem z ChRL swoich ekspertów.

    Odsunięcie od władzy[]

    Od marca 1964 roku nominalny szef państwa Leonid Breżniew planował wraz ze współpracownikami (najważniejszymi z nich byli Michaił Susłow i Aleksiej Kosygin) usunięcie Chruszczowa z urzędu. Ten swoisty pucz możliwy był dzięki trwającej pięć miesięcy nieobecności Chruszczowa w Moskwie (w okresie od stycznia do września). W październiku 1964 roku podczas jego urlopu na Krymie został telefonicznie wezwany na Plenum KC do Moskwy pod pretekstem przedyskutowania jego propozycji odnośnie gospodarki rolnej. W wyniku głosowania został odwołany przez funkcjonariuszy aparatu partyjnego obawiających się nieprzewidywalności Chruszczowa oraz obarczających go winą za porażki dyplomatyczne. Formalnie został zwolniony z obowiązków „w związku z podeszłym wiekiem i pogorszeniem się stanu zdrowia”. 14 października 1964 na jego następcę zarekomendowano Leonida Breżniewa na stanowisku I sekretarza partii, a Kosygina na premiera.

    Po jego odsunięciu wiele z jego reform zostało odwołanych, a nowe władze przyjęły bardziej konserwatywny kurs rządów.

    Życie na emeryturze[]

    Przyznano mu rentę w wysokości 500 rubli miesięcznie, a po jej obniżeniu 400, zachował też do końca życia swój dom i daczę. Na emeryturze popadł w głęboką depresję i brał leki uspokajające oraz nasenne. Podczas gdy nowa rządząca ekipa cechowała się dużym konserwatyzmem, w tym w sprawach sztuki, Chruszczow stał się coraz bardziej przychylnie postrzegany przez artystów i pisarzy, którzy często go odwiedzali. Od 1966 roku zaczął spisywać swoje wspomnienia. W 1970 roku wydał je na Zachodzie pod nazwą Khrushchev Remembers. Publikacja została nieprzychylnie odebrana przez nowy rząd, a dziennik „Izwiestija” stwierdził, że jest ona pełna kłamstw.

    Śmierć[]

    Zmarł na atak serca w Moskwie w dniu 11 września 1971 roku. Został pochowany na moskiewskim cmentarzu Nowodziewiczym. Rząd obawiając się demonstracji jego zwolenników w trakcie uroczystości pogrzebowych, nie ogłosił oficjalnie śmierci byłego przywódcy aż do rozpoczęcia ceremonii. Mimo utrzymywaniu śmierci lidera w tajemnicy, wielu znanym artystom i pisarzom udało się obok rodziny Chruszczowa uczestniczyć w pogrzebie.

    Współczesny ukraiński znaczek pocztowy upamiętniający postać Chruszczowa

    We współczesnej Rosji zdania na temat dorobku Chruszczowa są podzielone, co spowodowane jest jego decyzją z 1954 roku, gdy przekazał Krym Ukrainie. Poprzez tę samą decyzję jest postacią popularną wśród sporej części ukraińskiego społeczeństwa. Niemniej jednak badania sondażowe wykazują, że większość Rosjan uważa Chruszczowa za postać, która w trakcie swoich rządów zrobiła więcej dobrego, aniżeli złego. Jego postać i jego reformy stały się wzorcem dla Michaiła Gorbaczowa, który darzył postać Chruszczowa dużym szacunkiem.

    Zobacz też[]

  • Nikita (imię)
  • Układ Warszawski


  • Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.147 sek.