• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nikiszowiec



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Załęże (niem. Zalenze) – dawniej samodzielna gmina, od 1924 dzielnica Katowic, położona w północno-zachodniej części miasta, ciągnąca się wzdłuż ulicy Gliwickiej, od centrum Katowic, aż do granicy z Chorzowem. Zabudowania stanowią w przeważającej części kamienice i zaniedbane zabytkowe familoki. Jest to jedna z najstarszych dzielnic Katowic.Silesia City Center – jedno z największych centrów handlowo-usługowo-rozrywkowych w Polsce (piąte pod względem powierzchni handlowej) o łącznej powierzchni kilkuset tysięcy m², z czego 86 000 m² to powierzchnia handlowa, 100 000 m² mieszkalna (osiedle Dębowe Tarasy) i 60 000 m² – biurowa (Silesia Office Towers). Znajduje się w Katowicach przy ul. Chorzowskiej 107 (tereny byłej KWK „Gottwald”). Obiekt został otwarty 18 listopada 2005 roku. Inwestorem była węgierska firma TriGranit Development Corporation. Właścicielem części handlowej jest firma Immofinanz Group (stan na październik 2011).
    Fragment zabudowy Nikiszowca
    Nikiszowiec – zabytkowy familok
    Familok od podwórza

    Nikiszowiec (niem. Nickischschacht, śl. Ńikisz) – część dzielnicy administracyjnej Janów-Nikiszowiec miasta Katowice.

    Początkowo było to osiedle robotnicze dla górników kopalni „Giesche” wybudowane na terenie obszaru dworskiego Gieschewald (Giszowiec) w latach 1908–1918 z inicjatywy koncernu górniczo-hutniczego Georg von Giesches Erben.

    9 maja 1924 roku nastąpiła likwidacja obszaru dworskiego i Nikiszowiec wraz z Giszowcem włączono do gminy Janów. W 1951 osiedle stało się częścią nowego miasta – Szopienic. W 1960 roku Nikiszowiec wraz z Szopienicami został włączony do miasta Katowic i od tego czasu wraz z Janowem stanowi administracyjną dzielnicę miasta.

    Wsparcie społeczne – pomoc dostępna jednostce w sytuacjach trudnych. Zachowania pomocne w zaspokajaniu potrzeb w trudnych sytuacjach oferowane przez osoby znaczące i grupy odniesienia danej osoby.I powstanie śląskie – wystąpienie zbrojne zorganizowane przez Polską Organizację Wojskową Górnego Śląska mające na celu przyłączenie Górnego Śląska do Polski. Rozpoczęło się w nocy z 16 na 17 sierpnia, i trwało do 24 sierpnia 1919. Powstańcami niezadowolonymi z terroru i represji niemieckich, dowodził Alfons Zgrzebniok. Powstanie objęło powiaty: katowicki, lubliniecki, pszczyński, rybnicki, tarnogórski oraz część raciborskiego. Zaangażowanie militarne od 14 lutego 1919 w wojnę z Rosją sowiecką na wschodzie Polski, uniemożliwiło rządowi poparcie dla tego powstania. Zakończyło się przegraną i ucieczką powstańców przed represjami na teren Polski. W 1920 wybuchło II powstanie śląskie.

    Historia[ | edytuj kod]

    Nazwa[ | edytuj kod]

    Wieża wyciągowa szybu Poniatowski (dawniej Nickisch) kopalni węgla kamiennego Wieczorek w 2013 roku

    Niemiecka nazwa osiedla patronackiego Nickischschacht pochodzi od położonego w jego pobliżu szybu kopalnianego Nickisch (niem. Nickisch-Schacht, później szyb Poniatowski Kopalni Węgla Kamiennego Wieczorek). Obecny Nikiszowiec jest spolszczoną formą niemieckiej nazwy osiedla i szybu (Nikisz – nazwa szybu + formant -owiec). Niemiecka nazwa szybu wywodzi się zaś od nazwiska przedstawiciela spółki Georg von Giesches Erben (Spadkobiercy Gieschego), barona Friedricha Nickisch von Rosenegka (1850–1924).

    Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) – narodowa instytucja kultury podległa Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Misją NID jest tworzenie podstaw dla zrównoważonej ochrony dziedzictwa poprzez gromadzenie i upowszechnianie wiedzy o zabytkach, wyznaczanie standardów ich ochrony i konserwacji oraz kształtowanie świadomości społecznej celem zachowania dziedzictwa kulturowego Polski dla przyszłych pokoleń. Instytut wydaje kwartalnik „Ochrona Zabytków”.Giszowiec (niem. Gieschewald) – dzielnica Katowic w południowo-wschodniej części miasta, położona pomiędzy lasami, odległa od centrum o około 6 km.

    Początki[ | edytuj kod]

    Kominy elektrociepłowni Jerzy i wagoniki Balkana

    Powstanie osiedla sięga początku XX wieku, kiedy to koncern „Georg von Giesches Erben” zapoczątkował eksploatację nowych pokładów węgla w polu górniczym „Reserve”. W 1904 r. rozpoczęto drążenie szybu „Carmer” i zainstalowano nowe maszyny. 13 maja 1907 roku powołano obszar dworski Giszowiec.

    Grzeszny żywot Franciszka Buły – film polski w reżyserii Janusza Kidawy, zrealizowany w 1980, próbuje utrwalić w fabularnej fikcji obyczajowość polskiego Śląska.Górny Śląsk (łac. Silesia Superior, śl. Gůrny Ślůnsk, czes. Horní Slezsko, śl-niem. Oberschläsing, niem. Oberschlesien) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.

    Dla górników zatrudnionych w kopalni „Giesche” w 1907 przystąpiono do budowy osiedla górniczego Giszowiec, w którym jak się później okazało liczba mieszkań dla pracowników kopalni stała się niewystarczająca. W grudniu 1908 Wydział Powiatowy w Katowicach wydał zgodę na wybudowanie nowej kolonii robotniczej zlokalizowanej w pobliżu Janowa, w sąsiedztwie szybu „Nickisch”, jednego z czternastu szybów kopalni „Giesche” (dziś szyb „Poniatowski” kopalni „Wieczorek”).

    Karniów (nazywano także Krnów; czes. Krnov, niem. Jägerndorf, łac. Carnovia) – miasto w powiecie Bruntal, w kraju morawsko-śląskim w Czechach, na Śląsku Opawskim, przy granicy z Polską, około 20 km od Głubczyc, nad rzeką Opawą, 26 tys. mieszkańców.Nagroda Literacka „Nike” – polska nagroda literacka za książkę roku przyznawana od 1997 przez fundację tejże nagrody; celem nagrody jest promocja polskiej literatury współczesnej, ze szczególnym uwzględnieniem powieści; wysokość nagrody wynosi 100 000 złotych.

    Osiedle zaprojektowali architekci Emil i Georg Zillmannowie z Charlottenburga, twórcy zabudowy Giszowca. W 1911 r. oddano do użytku pierwszy blok mieszkalny. Wtedy właśnie kolonia otrzymała swego żandarma, a w 1913 r. zastępcę naczelnika obszaru dworskiego, którym został asesor górniczy Ernest Mogwitz. W 1914 r. przystąpiono do budowy neobarokowego kościoła na centralnym placu. Świątynię tę również zaprojektowali Zillmannowie. W kościele znajdują się witraże wykonane przez Georga Schneidera z Ratyzbony i zabytkowe organy braci Rieger z Karniowa.

    Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.Joanna Tofilska (ur. 29 czerwca 1979 w Katowicach) – polski historyk i muzealnik, od 2003 pracownik Działu Historii Muzeum Historii Katowic (od 2011 kierownik tego działu). Specjalizuje się głównie w historii Górnego Śląska, a w szczególności Katowic; autorka i współautorka publikacji o tym mieście.

    Z powodu wybuchu I wojny światowej budowę przerwano, a parafianie uczęszczali do tymczasowego kościoła w budynku kotłowni przy szybie Albert. Wojna powstrzymała również budowę osiedla górniczego. Wielu mężczyzn trafiło do wojska, co spowodowało jednocześnie mniejsze wydobycie węgla w kopalni Giesche. W tym czasie wydobycie węgla zmalało o około 30%. Do pracy pod ziemią zaczęto przyjmować kobiety i chłopców w wieku od 14 do 16 lat. Dodatkowo zatrudniano jeńców wojennych i robotników przymusowych z byłego zaboru rosyjskiego. W 1917 roku 33% załogi w kopalni stanowili jeńcy.

    Anton Uthemann (ur. 12 kwietnia 1862 w Monschau, zm. 9 lipca 1935 w Bad Lauterberg im Harz) − górnik z wykształcenia, niemiecki tajny radca górniczy, generalny dyrektor koncernu Georg von Giesches Erben, jeden z budowniczych Giszowca i Nikiszowca (obecnie dzielnice Katowic).Cegła – materiał budowlany w kształcie prostopadłościanu (także klina, wycinka pierścienia kołowego lub kształtki) uformowany z gliny, wapna, piasku, cementu (bloczki betonowe) lub innych surowców mineralnych, który wytrzymałość mechaniczną i odporność na wpływy atmosferyczne uzyskuje poprzez proces suszenia, wypalania lub naparzania parą wodną. Cegły służą m.in. do wznoszenia ścian, murów, filarów, słupów, a także fundamentów i ścian fundamentowych. Cegły mogą też być wypełnieniem stropów (strop Kleina).

    Ludność cywilna zamieszkująca osiedle dotkliwie odczuwała kłopoty z zaopatrzeniem w żywność. Pracownicy kopalni, w celu poprawy zaopatrzenia w żywność i dla wywalczenia podwyżki płac, postanowili strajkować. W dniach 8–11 września 1916 r. doszło do strajku. W związku z czym władze kopalni zapewniły pracownikom zakup dodatkowych środków spożywczych. Kolejny strajk odbył się w lipcu 1918 r. Górnicy domagali się m.in. skrócenia czasu pracy, lepszego zaopatrzenia w żywność i podwyższenia zarobków.

    Angelus – polska komedia z 2001 roku w reżyserii Lecha Majewskiego. Film kręcono w Hucie Kościuszko (Chorzów), Murckach, Nikiszowcu, Rydułtowach i na stacji kolejowej w Bytomiu Bobrku. Okres zdjęciowy trwał od 23 sierpnia do 19 września 2000 roku. W tej komedii dialogi prowadzone są prawie w całości po śląsku.II Rzeczpospolita (II RP) – Rzeczpospolita Polska w latach 1918–1945, od odzyskania suwerenności państwowej w 1918 do wycofania uznania międzynarodowego dla Rządu RP na uchodźstwie w konsekwencji wykonania porozumień między mocarstwami wielkiej trójki na konferencji jałtańskiej w 1945.

    Buntujących się pracowników kopalni Giesche wysłano na front lub skazano wyrokiem sądu wojskowego na karę więzienia w twierdzy w Nysie. Mieszkańcy Giszowca i Nikiszowca w czasie wojny wskutek niedożywienia cierpieli na wiele chorób, a brak opieki lekarskiej sytuację tę pogarszał. W chwili zakończenia wojny w Nikiszowcu wybuchła epidemia tyfusu.

    Maciej Pieprzyca (ur. 5 maja 1964 w Katowicach) – polski reżyser filmowo-telewizyjny, scenarzysta, dziennikarz dokumentalny. Lata dzieciństwa i młodości spędził w Tychach.Volkslista (niem. Deutsche Volksliste DVL) – niemiecka lista narodowościowa wprowadzona 2 września 1940 na podstawie reskryptu Heinricha Himmlera. Na terenach Rzeczypospolitej Polskiej anektowanych przez III Rzeszę w czasie II wojny światowej, volkslistę wprowadzono zarządzeniem z 4 marca 1941.

    Powstania śląskie[ | edytuj kod]

    Po zakończeniu I wojny światowej większość mieszkańców Nikiszowca oczekiwała na przyłączenie Górnego Śląska do Polski. Część z nich postanowiła chwycić za broń. W 1919 roku utworzono komórkę Polskiej Organizacji Wojskowej, przygotowującej swoich członków do podjęcia walki zbrojnej. Komendantem został Feliks Marszalski, a jego zastępcą Teodor Chrószcz. 13 sierpnia 1919 roku górnicy kopalni Giesche przyłączyli się do strajku generalnego. W czasie tego strajku doszło do wybuchu I powstania śląskiego. Bezpośrednią przyczyną wybuchu powstania była masakra robotników w kopalni „Mysłowice”, dokonana przez oddział Grenzschutzu.

    Janusz Kidawa (ur. 9 marca 1931 w Strumieniu koło Cieszyna, zm. 4 września 2010 w Katowicach) – polski reżyser filmowy.Big Cyc – polski zespół rockowy, którego piosenki mają charakter publicystyczno-kabaretowy, kilkakrotnie stał się obiektem medialnych dyskusji.
    Elewacja familoka w Nikiszowcu

    Podczas powstań śląskich (1919–1921), a szczególnie w czasie pierwszego powstania, w Nikiszowcu toczyły się zacięte walki o przyłączenie terenów Górnego Śląska do Polski. O wydarzeniach tamtych czasów opowiada film Kazimierza KutzaSól ziemi czarnej”. Pod koniec drugiej dekady XX wieku Nikiszowiec liczył około 7 tysięcy mieszkańców.

    Janów (Janów Śląski, niem. Janow) − dawniej samodzielna gmina Janów, od 1951 część Katowic, obecnie wraz z osiedlem Nikiszowiec tworzy dzielnicę Janów-Nikiszowiec.Jeniec wojenny – zatrzymana osoba, zdefiniowana w artykule 4 i 5 Konwencji Genewskiej o traktowaniu jeńców wojennych przyjętej 12 sierpnia 1949 jako ta, która angażowała się w działania bojowe pod rozkazami swojego rządu i została zatrzymana przez siły zbrojne strony przeciwnej. Osoba taka nazywana jest kombatantem posiadającym immunitet wynikający z międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych.

    II Rzeczpospolita[ | edytuj kod]

    20 marca 1921 roku w przeprowadzonym na Górnym Śląsku plebiscycie w Nikiszowcu wraz z Giszowcem uprawnionych do głosowania było 4288 osób, zagłosowało 4222. Za przyłączeniem do Polski opowiedziało się 3056 osób. W samym Nikiszowcu za pozostawieniem Śląska w granicach Niemiec głosowało 672 osób, natomiast za przyłączeniem do Polski 1946.

    Janów-Nikiszowiec – dzielnica Katowic, stanowi obszar o kluczowym znaczeniu dla rozwoju miasta, do którego włączona została w roku 1960. Cechuje się unikatową zabytkową zabudową mieszkaniową. Jest to pierwsze powstałe na wiejskich terenach osiedle górnicze o typowo miejskiej zabudowie. Do dziś na terenie dzielnicy działa kopalnia węgla kamiennego „Wieczorek”. W domu kultury przy kopalni przez 54 lata miała swoją siedzibę Grupa Janowska, z której wywodzą się m.in. Teofil Ociepka, Ewald Gawlik i Erwin Sówka. Dzielnica o zróżnicowanej strukturze funkcjonalnej ma powierzchnię 8,65 km² i liczy 11 496 mieszkańców.Województwo śląskie – jednostka samorządu terytorialnego i jednostka podziału administracyjnego Polski o powierzchni 12 333,09 km², położona na obszarze Niziny Śląskiej, Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, Kotliny Oświęcimskiej, Pogórza Zachodniobeskidzkiego, Beskidów Zachodnich. Obejmuje wschodnią część historycznych ziem Górnego Śląska i część zachodniej Małopolski, w tym Zagłębie Dąbrowskie, Zagłębie Krakowskie, Żywiecczyznę i Częstochowę. Zamieszkuje je 4,62 mln osób. Jest województwem o najwyższym stopniu urbanizacji i gęstości zaludnienia. Siedzibą władz województwa są Katowice.

    Nikiszowiec znalazł się w granicach II Rzeczypospolitej w czerwcu 1922. W 1924 nastąpiła likwidacja obszaru dworskiego Gieschewald i osiedle zostało włączone do gminy Janów. W okresie międzywojennym na terenie osiedla propagowano kulturę polską i rozwijano działalność wielu organizacji społecznych, m.in.: Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (gniazdo to nosiło nazwę „Nikisz-Giszowiec”), chóru męskiego im. Stanisława Moniuszki, chóru mieszanego Wolność (w 1927 roku zmiana nazwy na Halka), Towarzystwa Czytelni Ludowych i Związku Harcerstwa Polskiego.

    Nadszybie – jest budowlą, a w najprostszym przypadku pomostem obok lub nad szybem, może być częścią wieży szybowej, wraz z urządzeniami (zbiorniki, wagi, przenośniki, urządzenia zasilające); na nadszybiu odbiera się urobek wydobywany z szybu, odbywa się stamtąd również transport sprzętu i ludzi. Najczęściej nadszybie jest odrębną budowlą, zawsze ściśle powiązaną z szybem i wieżą szybową.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    Górnicy, rozczarowani pogarszającymi się warunkami życiowymi, buntowali się przeciwko redukcji zatrudnienia i obniżce płac. Na czele lokalnego ruchu rewolucyjnego stanął jeden z czołowych działaczy komunistycznych na Górnym Śląsku, górnik kopalni „Giesche”, Józef Wieczorek. W marcu 1937 w kopalni „Giesche” doszło do strajku, który był ostatnim poważnym wystąpieniem górnośląskich robotników przed wybuchem II wojny światowej. Trwające w tym czasie strajki zostały zobrazowane w filmie Kazimierza Kutza „Perła w koronie”.

    Portal – architektoniczne, ozdobne obramienie drzwi wejściowych w kościołach, pałacach, ratuszach, bogatszych kamienicach, czasami także drzwi wewnętrznych.Kolej wąskotorowa – kolej o prześwicie mniejszym niż określany jako normalny, czyli 1435 mm. Kolej wąskotorowa cechuje się mniejszą zdolnością przewozową od kolei normalnotorowej, jednak można na niej stosować większe pochylenia i łuki o mniejszym promieniu, dzięki czemu jest nawet kilkakrotnie tańsza w budowie. Koleje wąskotorowe, początkowo niemal wyłącznie konne, rozpowszechniły się w przemyśle wydobywczym, hutnictwie, leśnictwie. Od połowy XIX wieku zaznacza się zróżnicowanie funkcji kolei wąskotorowych w zależności od prześwitu, następuje także częściowa unifikacja standardów k.w. Od połowy XIX wieku na k.w. stosuje się powszechnie trakcję parową, od końca XIX wieku wprowadza się na niektóre k. w. trakcję elektryczną, od połowy XX wieku także spalinową. Najstarsza nieprzerwanie funkcjonująca kolej wąskotorowa na świecie istnieje w Polsce – są to Górnośląskie Koleje Wąskotorowe.

    II wojna światowa[ | edytuj kod]

    4 września 1939, w wyniku inwazji wojsk hitlerowskich na Polskę, Nikiszowiec znalazł się pod okupacją niemiecką. Okupanci rozpoczęli prześladowania polskich patriotów. Usunięto wszelkie ślady polskości z życia publicznego. Likwidowano wszelkie polskie instytucje i organizacje. Okupanci zrywali i niszczyli polskie szyldy i symbole narodowe. W całej gminie usunięto polskie nazwy ulic i zastąpiono je niemieckimi. 3 lutego 1942 władze niemieckie nazwę gminy Janów, która wydawała się być bardzo polską, zmieniły na niemiecką „Gieschewald”, nawiązując do dawnej nazwy obszaru dworskiego, przy czym Nikiszowiec nazwano Gieschewald-Mitte, Janów zmieniono na Gieschewald-Nord, a Giszowiec na Gieschewald-Süd.

    Powstania śląskie – trzy konflikty zbrojne na Górnym Śląsku, jakie miały miejsce w latach 1919-1921 między ludnością polską i niemiecką. Odbyły się one w okresie formowania się Państwa Polskiego po zakończeniu I wojny światowej.Polacy – naród zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, a poza granicami Polski tworzący Polonię.
    Brama prowadząca na podwórze

    W 1943 Niemcy zarekwirowali na cele wojenne 4 dzwony z kościoła św. Anny, zostawiając tylko najmniejszy, który ważył 581 kg. Dzwony te zostały odlane przez firmę Schillinga w Appoldzie koło Weimaru. Nosiły nazwy: Paweł, Maria, Józef, Barbara, Anna i miały dla nikiszowian dużą wartość materialną i znaczenie religijne.

    Kazimierz Julian Kutz (ur. 16 lutego 1929 w Szopienicach) – polski reżyser filmowy, teatralny i telewizyjny, scenarzysta filmowy, członek założyciel Stowarzyszenia Filmowców Polskich (1966), senator IV, V, VI i VIII kadencji, poseł na Sejm VI kadencji.Pomnik historii – jedna z czterech form ochrony zabytków w Polsce określonych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (art.7). Status pomnika historii ustanawiany jest w drodze rozporządzenia przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Przyznawany jest zabytkom nieruchomym o szczególnej wartości historycznej, naukowej i artystycznej, utrwalonym w powszechnej świadomości i mającym duże znaczenie dla dziedzictwa kulturalnego Polski.

    W czasie okupacji na terenie Nikiszowca i całej gminy Janów działały różne organizacje konspiracyjne. Celem ich była walka z okupantem. Organizowano m.in. działalność sabotażową i dywersyjną. Na początku II wojny światowej na terenie Nikiszowca i całego Górnego Śląska przystąpiono do rejestracji ludności. Akcja ta zwana była „palcówką” (ze względu na to, że w dowodzie umieszczano odcisk palca zamiast zdjęcia). Mieszkańcy osiedla musieli określić narodowość i język. Większość mieszkańców, aby uniknąć represji, podawała jako ojczysty etnolekt śląski i tym samym została wpisana na niemiecką listę narodowościową (Deutsche Volksliste). Z tego względu Górnoślązaków mobilizowano i uzupełniano nimi szeregi Wehrmachtu. Masowy pobór do niemieckiego wojska i przedłużająca się wojna spowodowały brak rąk do pracy w kopalni Giesche. W związku z tym do pracy zatrudniano kobiety, młodzież i jeńców wojennych. Jeńcy, głównie Rosjanie, zostali zakwaterowani w barakach mieszkalnych w pobliżu szybu Zbyszko (przy obecnej ul. Transportowców). Stan jeńców był tak zły, że wzbudzał współczucie u miejscowych górników i mieszkańców Nikiszowca, którym też nie wiodło się najlepiej.

    Lech Majewski (ur. 30 sierpnia 1953 w Katowicach) – polski reżyser filmowy i teatralny, pisarz, poeta i malarz. Członek Gildii Reżyserów Amerykańskich i Europejskiej Akademii Filmowej. Studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie oraz na Wydziale Reżyserii PWSFTviT w Łodzi.Parafia św. Anny – rzymskokatolicka parafia znajdująca się w Katowicach, w dzielnicy Janów-Nikiszowiec. Parafia należy do archidiecezji katowickiej i dekanatu Katowice-Bogucice.

    27 stycznia 1945 Nikiszowiec wraz z Katowicami został wyzwolony spod okupacji.

    Lata powojenne[ | edytuj kod]

    Tablice informacyjne na Szlaku Zabytków Techniki
    Tablica upamiętniająca uznanie Nikiszowca za pomnik historii

    28 stycznia 1945 przedstawiciele komitetów powstałych w Janowie, Nikiszowcu i Giszowcu utworzyli Tymczasową Radę Gminną, na której czele stanął Józef Żymła z Giszowca. Przywrócono polskie nazwy ulic i miejscowości. W 1947 Naczelnikiem Gminy Janów został Emanuel Zielosko. Pod koniec lat 40. XX wieku między Nikiszowcem a Giszowcem kopalnia „Wieczorek” wybudowała nowe osiedle dla swoich pracowników. Osiedle to nazwano Kolonią Wysockiego.

    Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” – pionierska organizacja wychowania fizycznego i sportu w Polsce. Najstarsze polskie towarzystwo gimnastyczne, którego członkowie przyczynili się m.in. do popularyzacji gimnastyki w społeczeństwie polskim, powstania wielu klubów sportowych oraz Związku Harcerstwa Polskiego. Sokół działał aktywnie w okresie zaborów, po odzyskaniu niepodległości i w całym okresie międzywojennym XX w. Zdelegalizowany przez komunistów w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Lodowisko to specjalnie zorganizowane miejsce do uprawiania sportów łyżwiarskich. Lodowiska dzielą się na dwie podstawowe grupy: naturalne i sztuczne. Wielkość lodowiska zależy od możliwości technicznych organizatorów oraz od ewentualnych wymogów dyscypliny, dla uprawiania której są stworzone.

    22 marca 1951 Nikiszowiec został włączony w skład miasta Szopienice, a budynek Urzędu Gminy Janów przeznaczono wówczas na szpital miejski. Od 1960 Szopienice wraz z Nikiszowcem zostają włączone w skład miasta Katowice i od tego czasu Nikiszowiec wraz z Janowem stanowi administracyjną dzielnicę miasta Katowic.

    W 1978 Nikiszowiec wpisano do rejestru zabytków i jest objęty ochroną prawną.

    Tyfus plamisty, dur plamisty (łac. Typhus exanthematicus) – bakteryjna choroba zakaźna, przyczyna ciężkich epidemii i śmierci milionów ludzi.Wandalizm – niszczenie bez wyraźnego powodu cudzego mienia, zwłaszcza publicznego. Słowo pochodzi od starożytnego germańskiego plemienia Wandalów wsławionego barbarzyńskim zniszczeniem zdobytego Rzymu. W tym pejoratywnym znaczeniu, po raz pierwszy słowo wandalizm użyte zostało XVIII-wiecznej Francji.

    Czasy obecne[ | edytuj kod]

    Obecnie górnicze osiedle jest turystyczną atrakcją miasta Katowic i województwa śląskiego.

    19 października 2006 w Tyskim Muzeum Piwowarstwa odbyło się uroczyste otwarcie Szlaku Zabytków Techniki. Na ulicach Katowic i w Silesia City Center zostały ustawione tablice informacyjne o miejscach, które tworzą szlak. Jednym z obiektów na trasie jest Nikiszowiec.

    9 grudnia 2006 na terenie Nikiszowca rozpoczęto kręcenie nowego dokumentalno-fabularnego filmu Nadzieja umiera ostatnia. Serial TVN w reżyserii Radosława Dunaszewskiego będzie opowiadał o 10 katastrofach górniczych.

    Balkan – potoczna nazwa pociągów osobowych kursujących na rozległej, prywatnej sieci kolei wąskotorowej o rozstawie 785 mm zarządzanej przez koncern Georg von Giesches Erben i mającej w Szopienicach bezpośrednie połączenie z siecią Górnośląskich Kolei Wąskotorowych. 6 stycznia 1914 r. Dyrekcja Okręgowa Kolei wydała zezwolenie na uruchomienie ruchu osobowego. W 1920 roku przedłużono trasę do Szopienic do szybu Wojciech. Linia była zelektryfikowana napięciem 600V, pociągi były prowadzone lokomotywami elektrycznymi lub parowymi, a w końcowym okresie po likwidacji trakcji elektrycznej spalinowymi Lyd1.Górnictwo (kopalnictwo) – dziedzina przemysłu obejmująca ogół działalności zmierzającej do wydobycia kopaliny i jej przygotowania w procesie wzbogacania (obniżania zawartości zanieczyszczeń) do zastosowania w różnych dziedzinach przemysłu (wydobywanie surowców mineralnych lub organicznych, np. torfu, w kopalniach) bądź bezpośredniego wykorzystania w życiu codziennym.

    W 2008 obchodzono 100-lecie powstania Nikiszowca. W ramach obchodów zorganizowano m.in. 1. Międzynarodowy Festiwal Sztuki Naiwnej „NIKISZ-FOR”, 1. Światowy Zlot Nikiszowian, wystawę Muzeum Historii Katowic: „Nikiszowiec 1908-2008. Z dziejów osiedla i parafii”. 25 października 2008 w kościele św. Anny odsłonięto tablicę upamiętniającą projektantów górniczego osiedla Emila i Georga Zillmannów. Na uroczystość przybył odnaleziony niedawno przez Joannę Tofilską z Giszowca pracującą w Muzeum Historii Katowic Jörn Zillmann, wnuk Emila Zillmanna. W grudniu 2008 zorganizowany również został 1. świąteczny jarmark w Nikiszowcu. Pieniądze zarobione na tej imprezie Nikiszowianie przeznaczą na zakup monitoringu w dzielnicy.

    Nagroda Literacka Gdynia – nagroda dla najlepszych książek wydanych w poprzednim roku, ustanowiona z inicjatywy Elżbiety Gwiazdowskiej (byłej dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej) w kwietniu 2006 roku przez Prezydenta Miasta Gdyni, Wojciecha Szczurka.Radosław Piwowarski (ur. 20 lutego 1948 w Olszówce Dolnej (obecnie dzielnica Bielska-Białej) – polski reżyser i scenarzysta oraz aktor filmowy.

    14 stycznia 2011 roku Nikiszowiec został przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego wpisany na listę Pomników historii.

    Problemy społeczne[ | edytuj kod]

    Fragment podwórza w Nikiszowcu

    Powstały jako osiedle robotnicze związane z górnictwem Nikiszowiec odczuwa obecnie skutki przemian ustrojowych oraz wymieszania się ludności miejscowej z napływową po II wojnie światowej. Znacznie osłabło wsparcie lokalnej społeczności ze strony KWK „Wieczorek”. Upadły państwowe zakłady, które dawniej dawały pracę mieszkańcom. Znaczna część mieszkańców dzielnicy posiada wykształcenie zawodowe górnicze lub podstawowe z przyuczeniem do zawodu górnika. Ponadto przyzwyczajenia do opiekuńczości państwa powodują w lokalnej społeczności z jednej strony niechęć do podjęcia samodzielnego wysiłku celem poprawy sytuacji osobistej przez zdobycie nowych kwalifikacji oraz samodzielnego poszukiwania pracy, a z drugiej – postawy roszczeniowe.

    Familok (niem. Familie - rodzina) – budynek wielorodzinny przeznaczony dla pracowników przemysłu ciężkiego i ich rodzin, przede wszystkim górników, hutników oraz średniego personelu urzędniczego. Familoki wchodziły w skład osiedli robotniczych i w klasycznej postaci były budowane na przełomie XIX i XX wieku w miastach gdzie powstawały odpowiednio duże zakłady.Nagroda Mediów Publicznych – nagrody, w zamiarze mające być przyznawane corocznie od 2008 przez Telewizję Polską S.A. i Polskie Radio SA w dziedzinie:

    Efektem powyższego są problemy społeczne: bezrobocie, niska aktywność społeczna oraz przestępczość. Dzielnica odczuwa także brak centrum kulturalnego i problemy mieszkaniowe.

    Nikiszowiec postrzegany jest jako dzielnica niebezpieczna ze względu na przestępczość. Nie wynika to wprost z policyjnych statystyk, w których jako najbardziej niebezpieczne dzielnice Katowic wymienia się Centrum, Załęże i Szopienice. W Nikiszowcu najczęściej dochodzi do wykroczeń i przestępstw mających charakter wandalizmów (wybijanie szyb, podpalanie koszy na śmieci). Echem w mediach odbił się przypadek pobicia przez chuliganów strażaków podczas akcji gaśniczej. Chuligańskie ekscesy są też m.in. wynikiem porachunków między zwaśnionymi grupami pseudokibiców GKS-u Katowice i Ruchu Chorzów. Z poważniejszych przestępstw odnotowano napady rabunkowe z użyciem noża, a w 2003 roku podwójne morderstwo, którego ofiarami padły matka i córka.

    Strajk (ang. strike, niem. Streik) - forma nacisku i protestu społecznego stosowanego przez różne grupy społeczne, głównie jednak przez pracowników najemnych. Znane są różne formy strajku, większość z nich polega na dobrowolnym powstrzymaniu się od pracy przez protestujących.Ratyzbona (niem. Regensburg, baw. Rengschburg, czes. Řezno) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, siedziba rejencji Górny Palatynat, regionu Ratyzbona oraz powiatu Ratyzbona. Leży nad Dunajem. Polska nazwa miasta wywodzi się z pradawnej nazwy celtyckiej Radasbona poprzez łacińską nazwę Ratisbona.

    Celem poprawy bezpieczeństwa w listopadzie 2010 roku zainstalowano w dzielnicy system monitoringu, powstał on przy udziale organizatorów „Jarmarku na Nikiszu”. Wykonania instalacji podjęła się firma 3S – Śląskie Sieci Światłowodowe.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




    Warto wiedzieć że... beta

    Grupa Janowska (oficjalna nazwa: Koło Malarzy Nieprofesjonalnych) – grupa malarzy-amatorów z Janowa Śląskiego założona w 1946 roku.
    Mysłowice - kopalnia węgla kamiennego w Mysłowicach w województwie śląskim. Kopalnia należała do Katowickiego Holdingu Węglowego S.A. i zatrudniała około 2 500 pracowników. Od 1 stycznia 2007 kopalnia "Mysłowice" została połączona z KWK "Wesoła" i otrzymała nazwę KWK Mysłowice-Wesoła.
    Otto Rieger (ur. 3 marca 1847, zm. 12 grudnia 1903) - organmistrz pochodzący z Karniowa. Współzałożyciel fabryki organów braci Rieger.
    Etnolekt śląski (śl. ślōnskŏ gŏdka, ślůnsko godka) – zespół gwar śląskich, być może łączących się w kilka dialektów, którym posługuje się rdzenna ludność Górnego Śląska oraz reliktowo część ludności Dolnego Śląska. Na kształtowanie się słownictwa etnolektu miały wpływ zapożyczenia z języków: literackiego polskiego, czeskiego (szczególnie z morawskiego, funkcjonującego dawniej jako odrębny język), niemieckiego (najczęściej z germańskiego dialektu śląskiego) oraz częściowo słowackiego. W mowie tej przeważa źródłosłów słowiański. Znaczna część wyrażeń bliższa jest językowi staropolskiemu niż współczesnej polszczyźnie.
    Zabór rosyjski – część terytorium państwowego I Rzeczypospolitej zajęta przez Imperium Rosyjskie w wyniku rozbiorów Polski (1772–1795); obejmował Ziemie Zabrane i Królestwo Polskie.
    Pomnik Powstańców Śląskich w Nikiszowcu (właśc. pomnik ku czci Bohaterów Powstań Śląskich) − pomnik upamiętniający powstańców śląskich, zlokalizowany na skwerze przy ulicy Zamkowej w Katowicach, w dzielnicy Janów-Nikiszowiec.
    Barbórka z cyklu Święta polskie - polski film fabularny z 2005 roku w reżyserii Macieja Pieprzycy na podstawie scenariusza Bartosza Kurowskiego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.074 sek.