• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nicolas Louis de Lacaille

    Przeczytaj także...
    Francuska Akademia Nauk (fr. Académie des sciences) – korporacja uczonych założona w roku 1666 przez Ludwika XIV. Bezpośrednim inicjatorem jej utworzenia był Jan Baptysta Colbert, którego zamysłem było pobudzenie i wsparcie badań naukowych we Francji. Założenie tej akademii było prekursorskim posunięciem w dziedzinie organizacji nauki w XVII i XVIII wieku – była ona jedną z pierwszych tego rodzaju instytucji.Rzeźbiarz (łac. Sculptor, dop. Sculptoris, skrót Scl) – słabo widoczny gwiazdozbiór nieba południowego, w całości widoczny na południe od równoleżnika 51°N, wprowadzony w 1752 roku przez francuskiego astronoma, kartografa i duchownego Nicolasa Louisa de Lacaille′a, pierwotnie jako Atelier Rzeźbiarza, lecz nazwa została potem skrócona. Wyobrażany jako stół z narzędziami rzeźbiarskimi i obrabianym popiersiem. W północnej części gwiazdozbioru, w pobliżu gwiazdy α Sculptoris, znajduje się południowy biegun Galaktyki, jeden z dwóch punktów, w których oś obrotu naszej Galaktyki przecina sferę niebieską.
    Luneta (łac. Telescopium, dop. Telescopii, skrót Tel) – mało wyraźny gwiazdozbiór nieba południowego, leżący między Strzelcem a Koroną Południową. Oznaczony w 1752 r. przez francuskiego astronoma, kartografa i duchownego Nicolasa Louisa de Lacaille, pierwotnie jako Tubus Teleskopowy. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 30. W Polsce niewidoczny.
    Nicolas Louis de Lacaille

    Nicolas Louis de Lacaille (ur. 15 marca 1713 w Rumigny, Francja, zm. 21 marca 1762 w Paryżu) – francuski astronom, który jako pierwszy podjął próbę zrobienia mapy obejmującej całe niebo południowe. Członek Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk.

    W latach 1750–1754 dowodził wyprawą Francuskiej Akademii Nauk na Przylądek Dobrej Nadziei, gdzie systematycznie zbadał południową półkulę nieba, katalogując ponad 10 000 gwiazd, z których wiele nosi nadal nadane przez niego numery katalogowe. Gdy Lacaille prowadził swe obserwacje, w pobliżu południowego bieguna znajdowały się jedynie gwiazdozbiory wprowadzone 150 lat wcześniej przez Johanna Bayera w oparciu o relacje żeglarzy. Dokładne pozycje 2000 spośród nich, razem z mapą nieba zostały opublikowane pośmiertnie w 1763 w książce „Coelum Australe Stelliferum”. Przed opuszczeniem Przylądka Dobrej Nadziei zmierzył pierwszy łuk południka w Afryce Południowej. Po powrocie odmówił przyjęcia gratyfikacji 100 000 liwrów i dalej zajmował się astronomią. Ogłosił: „Lecons d'astronomie” (1746, 1780), „Elemens d'optique” (1750), „Observations sur 515 etoiles du zodiaque” (wyd. Bailly'ego, 1763), „Astronomiae fundamenta” (1757), „Tables de logarithmes” (1760).

    Piec (łac. Fornax, dop. Fornacis, skrót For) – mały gwiazdozbiór nieba południowego. Pierwotna nazwa, nadana w 1756 roku przez Nicolasa Louisa de Lacaille, brzmiała Piec chemiczny (łac. Fornax chemica). Chciał on w ten sposób uhonorować wybitnego francuskiego chemika Antoine Lavoisiera, badacza m.in. reakcji spalania. Nazwa została zmieniona na obecną przez Międzynarodową Unię Astronomiczną w 1928. Liczba gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem: około 35. W Polsce widoczny częściowo jesienią, poniżej gwiazdozbioru Erydan.Oliver Cromwell (ur. 25 kwietnia 1599 w Huntingdon, zm. 3 września 1658 w pałacu Whitehall w Londynie) – polityk angielski, główna postać angielskiej wojny domowej, lord protektor Anglii, Szkocji i Irlandii 1653–1658. Cromwell uważany jest za dziesiątego spośród 100 najwybitniejszych Brytyjczyków wszech czasów.

    Lacaille jest twórcą 14 nowych konstelacji o nazwach nawiązujących do instrumentów naukowych i sztuk pięknych: Cyrkiel, Góra Stołowa, Kompas, Malarz, Mikroskop, Oktant, Piec, Pompa, Rylec, Rzeźbiarz, Sieć, Luneta, Węgielnica i Zegar. Lacaille zlikwidował konstelację Dąb Karola (Robur Carolinum), utworzoną w 1679 przez Edmunda Halleya z gwiazd Statku Argonautów, aby upamiętnić dąb, w którym jego patron, król Karol II ukrył się po przegranej z Oliverem Cromwellem bitwie pod Worcester. Dąb został włączony z powrotem do gwiazdozbioru Argo.
    Astronom nie popisał się jednak fantazją. Nazwy te nadają niebu południowemu trzeźwy, bezosobowy charakter, jaskrawo kontrastujący z pełnym fantazji i tajemniczości nieba północnego. W swoim katalogu gwiazdowym napisał: Aby wypełnić wielkie puste przestrzenie nieba między starymi gwiazdozbiorami, umieściłem w nich nowe. Ich nazwy powiązałem z najważniejszymi urządzeniami i instrumentami, których istnienie zawdzięczamy sztuce inżynierskiej.

    Język szwedzki (szw. svenska språket, svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.Góra Stołowa (łac. Mensa, dop. Mensae, skrót Men, inna spotykana nazwa Stół) – gwiazdozbiór nieba południowego, oznaczony przez francuskiego astronoma, kartografa i duchownego, Nicolasa Louisa de Lacaille w roku 1751 dla upamiętnienia Góry Stołowej na Przylądku Dobrej Nadziei, na której w latach 1750-1752 prowadził swoje obserwacje. Jest to jedyny gwiazdozbiór, któremu nadał nazwę niezwiązaną z naukowym bądź artystycznym narzędziem. Jego pierwotna nazwa, Mons Mensae, w XIX wieku została skrócona do Mensa. Zawiera 1/3 Wielkiego Obłoku Magellana. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 40. W Polsce niewidoczny. Góra Stołowa to najsłabszy spośród wszystkich 88 gwiazdozbiorów. Jest to 75 co do wielkości gwiazdozbiór na niebie. Jego najjaśniejsza gwiazda to alfa Mensae, piątej wielkości gwiazdowej. Najciekawszym obiektem konstelacji jest fragment Wielkiego Obłoku Magellana wystający z sąsiedniej Złotej Ryby.

    Zobacz też[]

  • Gwiazdozbiory
  • Przypisy

    1. Lacaille, Nicolas Louis de (szw.). W: Nordisk familjebok [on-line]. runeberg.org. [dostęp 2012-12-01].
    2. Encyklopedia Britannica. T. XXI. Poznań: KURPISZ S.A., 2006, s. 78. ISBN 978-83-60563-25-0.
    3. Ian Ridpath: Gwiazdy i planety. Przewodnik Collinsa. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2010, s. 216. ISBN 978-83-7073-928-7.
    4. Joachim Ekrutt: Gwiazdy i planety. Wyd. V. Warszawa: Muza S.A., 2005, s. 88. ISBN 83-7079-770-9.

    Bibliografia[]

  • Encyklopedia Audiowizualna Britannica, Praca zbiorowa, Kurpisz S.A. Poznań 2006, ISBN 978-83-60563-25-0
  • Encyklopedia Wszechświata, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, ISBN 978-83-01-14848-5
  • Zegar (łac. Horologium, dop. Horologii, skrót Hor) to mało wyraźny gwiazdozbiór nieba południowego, jeden z kilkunastu, jakie w latach 1752-1763 wprowadził francuski astronom, kartograf i duchowny, badacz nieba południowego Nicolas Louis de Lacaille, pierwotnie pod nazwą Zegar Wahadłowy,dla upamiętnienia, wynalezionego 100 lat wcześniej przez holenderskiego fizyka Christiana Huygensa, wahadłowego regulatora chodu zegara - urządzenia spełniającego w pracy astronoma równie ważną rolę jak teleskop. Nie zawiera gwiazd o jasności większej niż 3. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 20. W Polsce niewidoczny.Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Kompas (łac. Pyxis, dop. Pyxidis, skrót Pyx) – niewielki gwiazdozbiór nieba południowego wyodrębniony z peryferyjnych gwiazd starożytnej wielkiej konstelacji Okrętu Argo (wyobrażających maszt), pod pierwotną nazwą Puszka Okrętowa w 1752 roku przez francuskiego astronoma, kartografa i duchownego Nicolasa Louisa de Lacaille, dla upamiętnienia wynalazku kompasu magnetycznego, jednego z najważniejszych przyrządów ówczesnych nawigatorów. Wyobraża kompas magnetyczny.
    Rylec (łac. Caelum, dop. Caeli, skrót Cae) – mały, 81. co do jasności gwiazdozbiór nieba południowego oznaczony w 1751 roku przez francuskiego astronoma, kartografa i duchownego, badacza nieba południowego Nicolasa Louisa de Lacaille’a pierwotnie pod łacińską nazwą Caela Scalptoris. Liczba gwiazd widocznych nieuzbrojonym okiem: około 10. W Polsce widoczny częściowo zimą.
    Pompa (łac. Antlia, dop. Antliae, Ant) – 62. co do wielkości gwiazdozbiór nieba południowego, w całości widoczny na południe od równoleżnika 48°N, wprowadzony w 1763 roku przez francuskiego astronoma, kartografa i duchownego Nicolasa Louisa de Lacaille’a, pierwotnie jako Pompa Pneumatyczna (la Machine Pneumatique), dla uczczenia naukowych i technicznych wynalazków. Astronom stworzył ten gwiazdozbiór, kiedy pracował w obserwatorium na Przylądku Dobrej Nadziei. W tym przypadku była to pompa powietrzna, którą zaprojektował francuski fizyk Denis Papin. Inna wersja podaje, że dla upamiętnienia wynalezienia pompy powietrznej przez Roberta Boyle’a i jego asystenta Roberta Hooke’a na Uniwersytecie w Oksfordzie. Od czasów Lacaille’a gwiazdy i kształt Pompy nie uległy istotnym zmianom. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem wynosi około 20, dlatego ten obszar nieba nie był wcześniej wyróżniony przez starożytnych. W Polsce gwiazdozbiór wznosi się nieznacznie ponad południowy horyzont i jest najlepiej widoczny w połowie lutego.
    Gwiazdozbiór (konstelacja) – grupa gwiazd zajmujących określony obszar sfery niebieskiej. Z czasem gwiazdy te połączono w symboliczne kształty i nadano im nazwy pochodzące z mitologii (np. gwiazdozbiór Centaura, Cefeusza itp). Gwiazdy tworzące gwiazdozbiór nie są ze sobą zazwyczaj fizycznie związane, a ich bliskie położenie na niebie jest wywołane geometrycznym efektem rzutowania ich położeń na sferę niebieską.
    Mikroskop (łac. Microscopium, dop. Microscopii, skrót Mic) – niewielki i mało wyraźny gwiazdozbiór nieba południowego, jeden z kilkunastu, jakie w latach 1752-1763 wprowadził francuski astronom, kartograf i duchowny Nicolasa Louisa de Lacaille, badacz południowej półkuli nieba. Słabo świecące gwiazdy konstelacji, leżącej między Strzelcem i Rybą Południową, wyobrażają mikroskop optyczny, doniosły wynalazek przełomu XVI i XVII wieku. W Polsce widoczny częściowo wiosną. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 20.
    Argo (lub Argo Navis, łac. Argo Navis, dop. Argūs, skrót Arg) – był gwiazdozbiorem półkuli południowej, położonym w obszarze Drogi Mlecznej. Ze względu na duże rozmiary w 1750 roku Nicolas Louis de Lacaille podzielił go, zachowując postać żaglowca, na trzy mniejsze konstelacje.
    Paryż (fr. Paris) – stolica i największa aglomeracja Francji, położona w centrum Basenu Paryskiego, nad Sekwaną (La Seine). Miasto stanowi centrum polityczne, ekonomiczne i kulturalne kraju. Znajdują się tu liczne zabytki i atrakcje turystyczne, co powoduje, że Paryż jest co roku odwiedzany przez ok. 30 milionów turystów.

    Reklama