• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nazwa



    Podstrony: [1] [2] 3 [4]
    Przeczytaj także...
    Oznaczanie (desygnowanie) - jedna z relacji semantycznych; stosunek między nazwą a jej desygnatami, czyli przedmiotami, o których nazwę tę można zgodnie z prawdą orzec. Nazwa oznacza swoje desygnaty.Nazwa generalna – nazwa, która w przeciwieństwie do nazwy indywidualnej, może stanowić nie tylko podmiot, ale także orzecznik w zdaniu podmiotowo-orzecznikowym.
    Funkcje nazw[ | edytuj kod]
  • znaczenie nazwy - sposób rozumienia tej nazwy w danym języku;
  • oznaczanie - nazwa oznacza przedmiot X wtedy i tylko wtedy, gdy orzeka się o niej prawdziwie;
  • denotowanie - nazwa przy danym swoim znaczeniu wskazuje na swój zakres;
  • konotowanie - nazwa przy danym swoim znaczeniu wskazuje na zbiór cech (treść), które przysługuje wszystkim desygnatom i tylko im.
  • Relacje między nazwami ze względu na denotację[ | edytuj kod]

    Relacja nazw a denotacja.jpg

    Ten sam przedmiot stanowić może desygnat wielu nazw, np. dane biurko stanowić może desygnat nazw "biurko", "mebel", "rzecz", "przedmiot", "miejsce na notatki Kierkegaarda", "pewna ilość drewna". Zdarza się, że w skład zakresu (denotacji) dwu lub więcej danych nazw wchodzą te same przedmioty, całkiem różne przedmioty, częściowo różne przedmioty — między nazwami zachodzić mogą więc różnorakie relacje ze względu na zbiory ich desygnatów. Znajomość relacji między zakresami nazw jest często koniecznym środkiem analizy logicznej zdań, w których nazwy te występują, a co za tym idzie, warunkiem jej poprawnego zrozumienia.

    Wszechświat – wszystko, co fizycznie istnieje: cała przestrzeń, czas, wszystkie formy materii i energii oraz prawa fizyki i stałe fizyczne określające ich zachowanie. Słowo „wszechświat” może być też używane w innych kontekstach jako synonim słów „kosmos” (w rozumieniu filozofii), „świat” czy „natura”. W naukach ścisłych słowa „wszechświat” i „kosmos” są równoważne.Związek frazeologiczny, frazeologizm – utrwalone w użyciu z ustalonym znaczeniem połączenie dwóch lub więcej wyrazów.

    Prócz pojęcia denotacji jako zbioru desygnatów danej nazwy do analizy relacji między zakresami nazw wprowadza się pojęcie uniwersum przedmiotów (klasy uniwersalnej przedmiotów) oraz pojęcie klasy negatywnej. Klasa uniwersalna przedmiotów to klasa, której elementem jest każdy przedmiot. Denotacja nazwy "klasa wszystkich przedmiotów", gdzie klasa wszystkich przedmiotów traktowana jest jako zbiór w sensie dystrybutywnym wszystkich przedmiotów, pokrywa się z denotacją nazwy "przedmiot". Zbiór w sensie kolektywnym (agregat) wszystkich przedmiotów to wszechświat czy szeroko rozumiana rzeczywistość. Denotacja dowolnej nazwy a jest podzbiorem klasy uniwersalnej przedmiotów. Dopełnienie w obrębie uniwersum przedmiotów wydzielonej z uniwersum przedmiotów denotacji danej nazwy nazywamy jej klasą negatywną. Tak np. dopełnieniem denotacji nazwy "Warszawa", tj. klasą negatywną denotacji nazwy "Warszawa", jest każdy przedmiot nie będący Warszawą przy danym rozumieniu wyrażenia "Warszawa". Nazwy, których denotacjami są klasy negatywne innych nazw, nie występują w języku potocznym: formułuje się je za pomocą tzw. negacji przynazwowej logicznej typu "nie-Warszawa", "nie-samochód", "nie-Trędowata". Klasa uniwersalna stanowi sumę denotacji nazwy a oraz klasy negatywnej denotacji nazwy a.

    Deskrypcja - nazwa złożona zbudowana przez deskrypcyjny funktor nazwotwórczy określony na argumentach, które mogą być tylko jednostkowymi nazwami indywidualnymi.Desygnat – każdy konkretny obiekt pasujący do nazwy, lub ściślej – każda rzecz oznaczana przez dany wyraz, pojęcie lub znak. Na przykład desygnatem słowa "pies" jest obiekt, o którym można zgodnie z prawdą powiedzieć, że jest psem.

    Wśród relacji między nazwami ze względu na denotację wyróżnić można zamienność, podrzędność, nadrzędność, sprzeczność, podprzeciwieństwo, przeciwieństwo i niezależność.

  • Nazwa P jest zamienna względem nazwy Q, gdy denotacje tych nazw pokrywają się, tj. gdy każdy desygnat nazwy P jest zarazem desygnatem nazwy Q, a każdy desygnat nazwy Q jest zarazem desygnatem nazwy P. Zamienne są np. nazwy "krowa" i "zwierzę nad Wisłą, które muczy".
  • Nazwa P jest podrzędna względem nazwy Q wtedy, gdy denotacja nazwy P zawiera się w sposób właściwy w denotacji nazwy Q, tj. gdy wszystkie desygnaty nazwy P są zarazem desygnatami nazwy Q. Nazwa "krowa" jest podrzędna względem nazwy "zwierzę, które wydaje dźwięki".
  • Nazwa P jest nadrzędna względem nazwy Q, gdy denotacja nazwy Q zawiera się w sposób właściwy w denotacji nazwy P, tj. gdy wszystkie desygnaty nazwy Q są zarazem desygnatami nazwy P. Nazwa "rzeka" jest nadrzędna względem nazwy "rzeka, nad którą od wieków żyją krowy".
  • Nazwa P jest przeciwna względem nazwy Q, gdy denotacja nazwy P wyklucza się z denotacją nazwy Q i zarazem suma denotacji nazw P i Q zawiera się w sposób właściwy w uniwersum przedmiotów. Nazwa "krowa" jest przeciwna względem nazwy "rzeka".
  • Nazwa P jest niezależna względem nazwy Q, gdy denotacje nazw P i Q krzyżują się, a suma tych denotacji zawiera się w sposób właściwy w uniwersum przedmiotów. Nazwa "krowa" jest niezależna względem nazwy "czarno-białe zwierzę".
  • Nazwa P jest sprzeczna względem nazwy Q, gdy denotacja nazwy P wyklucza się z denotacją nazwy Q i zarazem suma denotacji nazw P i Q pokrywa się z uniwersum przedmiotów. Nazwy "krowa" i "nie-krowa" są sprzeczne.
  • Nazwa P jest podprzeciwna względem nazwy Q, gdy denotacje nazw P i Q krzyżują się, a suma tych denotacji pokrywa się z uniwersum przedmiotów. Nazwy "krowa" i "nie-czarno-białe zwierzę" są podprzeciwne.
  • Stosunek przeciwieństwa i stosunek sprzeczności między zakresami nazw określa się łącznie jako stosunek wykluczania się zakresów nazw: w przypadku sprzeczności suma zakresów nazw sprzecznych tworzy klasę uniwersalną przedmiotów, w przypadku przeciwieństwa jej podzbiór. Nazwa "krowa" i nazwa "rzeka" są przeciwne, nie istnieją bowiem przedmioty będące jednocześnie rzekami i krowami — nie są jednak sprzeczne, gdyż istnieją przedmioty nie będące ani krowami, ani rzekami, jak np. ludzie, drzewa i miasta. Stosunek niezależności i podprzeciwieństwa między zakresami nazw określa się łącznie jako stosunek krzyżowania się zakresów nazw: w suma denotacji nazw podprzeciwnych pokrywa się z uniwersum przedmiotów, suma denotacji nazw niezależnych nie pokrywa się z nim.

    Funktor – w teorii kategorii semantycznych wyrażenie, które nie jest nazwą ani zdaniem, służące do konstrukcji wyrażeń bardziej złożonych – nazw, zdań lub bardziej złożonych funktorów. Wyrażenie, wraz z którym dany funktor tworzy wyrażenie bardziej złożone, to argument funktora.Rzecz, substancja pierwsza, byt jednostkowy (łac. res) – kategoria przedmiotów, od innych przedmiotów (np. zdarzeń czy relacji) różniących się tym, że:

    Jeśli dwie nazwy są w pełni synonimiczne (równoznaczne), to ich denontacje są zamienne. Nie wszystkie nazwy, których denotacje są zamienne, są jednak równoznaczne. Istnieją nazwy o tym samym zakresie, ale o różnym znaczeniu, jak np. nazwa "Warszawa" i nazwa "największe miasto nad Wisłą w roku 2003". Należy więc odróżnić relacje między zakresami nazw i relacje między ich znaczeniami.

    Rzeczywistość w znaczeniu potocznym to "wszystko co istnieje". Termin rzeczywistość w najszerszym znaczeniu zawiera wszystkie byty, zarówno obserwowalne jak i pojęciowe, wprowadzone przez naukę czy filozofię.Nazwy własne, imiona własne (łac. nomina propria) – nazwy przysługujące jednostkom, w odróżnieniu od nazw pospolitych, które odnoszą się do dowolnych klas jednostek (egzemplarzy określonej klasy przedmiotów).

    Należy także odróżnić relacje między zakresami nazw a relacje między częściami ich desygnatów. Nazwa "Kurpie" nie jest nazwą podrzędną względem nazwy "Mazowsze", ale nazwą przeciwną względem nazwy "Mazowsze". Nazwa "Kurpie" nie jest bowiem desygnatem nazwy "Mazowsze". Podobnie Denotacja nazwy "cały obszar Turcji" nie krzyżuje się z denotacją nazwy "cały obszar Azji", bowiem jedynym desygnatem nazwy "cały obszar Azji" jest cały obszar Azji, zaś azjatycka część obszaru Turcji jest jedynie pewną częścią tego desygnatu. Nie jest podrzędna denotacja nazwy "kierownica samochodowa" względem denotacji nazwy "samochód" - są to nazwy niezależne, gdyż żaden samochód nie jest kierownicą samochodową, żadna kierownica samochodowa nie jest samochodem i istnieją przedmioty nie będące ani samochodami, ani kierownicami samochodowymi.

    Konotowanie - jedna z funkcji semantycznych; relacja między nazwą a jej konotacją, tj. taką treścią charakterystyczną tej nazwy (czyli takim zespołem cech, który przysługuje wyłącznie jej desygnatom), że każdy poinformowany, że dany przedmiot ma wszystkie zawarte w tej treści charakterystycznej cechy, może trafnie rozstrzygnąć, czy dany przedmiot jest tej nazwy desygnatem. Nazwa konotuje swoją konotację.Nazwa prosta − nazwa, która składa się z tylko jednego wyrazu, tj. takiego wyrażenia, którego częścią nie jest żadne inne wyrażenie. Nazwą prostą jest więc np. nazwa "miasto" czy też nazwa "Mikołaj", nazwą złożoną zaś np. nazwa "stare miasto". Nazwy typu "potwór" analiza syntaktyczna ujmuje jednak przeważnie jako wyrażenia proste, podobnie jak wyrażenia typu "Mikołaj Kopernik" czy "Stare Miasto" – kwestię tę omawia szerzej artykuł Wyrażenie.

    Negacja przynazwowa[ | edytuj kod]

    Za pomocą słowa "nie" i jego odpowiedników przekształca się pewną nazwę w inną nazwę (w odróżnieniu od negacji zdaniowej, gdzie słowo "nie" stanowi funktor zdaniotwórczy od argumentów zdaniowych, a więc przekształca pewne zdanie w inne zdanie). Wyróżnia się przy tym dwa rodzaje negacji przynazwowej: negację przynazwową zleksykalizowaną i negację przynazwową logiczną.

    Nazwa złożona − nazwa, która składa się z więcej niż jednego wyrazu, tj. takiego wyrażenia, którego częścią nie jest żadne inne wyrażenie. Nazwą złożoną jest więc np. nazwa "stare miasto" czy też nazwa "przedmieście Warszawy". Zauważyć należy przy tym jednak, że analiza syntaktyczna na pojęcia "wyrażenia prostego" i "wyrażenia złożonego" nakłada pewne dodatkowe warunki, które wyrażenia takie jak "potwór", mimo że podzielne na więcej wyrazów (tj. wyraz "po" i wyraz "twór"), uznawać każą za wyrażenia proste. Kwestię tę omawia szerzej artykuł Wyrażenie.Denotacja – zakres danej nazwy (ekstensja), tj. zbiór jej desygnatów, czyli obiektów, o których powiedzenie "To jest N." będzie zdaniem prawdziwym. Denotacją nazwy "kot" jest zbiór wszystkich (przeszłych, obecnych i przyszłych) kotów.

    Za pomocą negacji przynazwowej logicznej utworzyć można nazwy przeciwne i sprzeczne z pewną inną nazwą. Negacja przynazwowa logiczna nie występuje w języku potocznym, znajdując zastosowanie np. w analizach logiczno-filozoficznych. Przykładami takich nazw mogą być "nie-kwadrat", "nie-królowa Bona", "nie-przebiegłość".

    Nazwa pusta (nazwa bezprzedmiotowa) – nazwa, której zakres jest pusty, tzn. nie ma ona desygnatów. Nazwa pusta nie pełni funkcji desygnowania, pełni jednak funkcję denotowania – dlatego też wszystkie nazwy puste mają tę samą denotację.Podmiot – część zdania, która w zdaniu w stronie czynnej oznacza wykonawcę czynności wyrażonej orzeczeniem, obiekt podlegający procesowi wyrażonemu orzeczeniem lub znajdujący się w stanie wyrażonym orzeczeniem.

    Negacja przynazwowa zleksykalizowana występuje w języku potocznym w nazwach typu "nieprzyjaciel". Nazwa P2 utworzona za pomocą negacji przynazwowej zleksykalizowanej z nazwy P jest podrzędna względem nazwy P1, utworzonej za pomocą negacji przynazwowej logicznej z nazwy P.

    Tadeusz Marian Kotarbiński (ur. 31 marca 1886 w Warszawie, zm. 3 października 1981 w Aninie) – polski filozof, logik i etyk, twórca etyki niezależnej, przedstawiciel szkoły lwowsko-warszawskiej, nauczyciel i pedagog, członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1929–1951), prezes (1946–1966) i członek honorowy Łódzkiego Towarzystwa Naukowego, członek honorowy Towarzystwa Naukowego Płockiego, przewodniczący Towarzystwa Kultury Moralnej (1946), przewodniczący Polskiego Towarzystwa Filozoficznego (1927–1975), członek Polskiej Akademii Umiejętności (1946–1951), członek rzeczywisty (1953) i prezes (1957–1962) Polskiej Akademii Nauk, członek Towarzystwa Wiedzy Powszechnej (1956), przewodniczący Rady Naukowej Towarzystwa Naukowego Organizacji i Kierownictwa (1957–1968), wiceprzewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu (1958–1968), przewodniczący Międzynarodowego Instytutu Filozoficznego (1960–1963).Nazwa jednostkowa - nazwa, która posiada tylko jeden desygnat. Nazwami jednostkowymi mogą być tak nazwy generalne jak i nazwy indywidualne. Każda nazwa indywidualna jest zarazem nazwą jednostkową, ale nie odwrotnie, gdyż nazwami posiadającymi tylko jeden desygnat mogą być również stanowiące nazwy generalne deskrypcje.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Denotowanie - jedna z funkcji semiotycznych; relacja między wyrażeniem a jego denotacją - rozumianą jako zakres nazwy (zbiór jej desygnatów), klasa istniejących desygnatów nazwy lub dowolny przedmiot, do którego odnosi się dane wyrażenie (dla nazw jednostkowych indywiduum określane tą nazwą, dla predykatów klasa przedmiotów, o których można je zgodnie z prawdą orzec, dla zdań ich wartość logiczna). Dane wyrażenie denotuje swoją denotację.
    Nazwa indywidualna – nazwa, która w odróżnieniu do nazwy generalnej, w zdaniu podmiotowo-orzecznikowym może pełnić jedynie funkcję podmiotu. Przysługuje ona desygnatowi bez względu na jego cechy. Wszystkie nazwy indywidualne są nazwami jednostkowymi (nie ma nazw indywidualnych ogólnych), nie wszystkie nazwy jednostkowe są jednak nazwami indywidualnymi.
    Klasa – wielość obiektów, która może być określona przez własność którą posiadają wszystkie jej elementy. Pojęcie klasy jest uogólnieniem pojęcia zbioru.
    Zdanie (łac. sententia) – w językoznawstwie termin ten oznacza wypowiedzenie, służące do zakomunikowania jakiejś treści.
    Znak (łac. signans, fr. signifiant), w semiotyce jest to obserwowalny (percypowalny) element rzeczywistości, który nie jest istotny ze względu na swoje własne cechy, ale na swoją relację do innego elementu rzeczywistości do którego się odnosi (łac. signatum, fr. signifie).
    Hipostaza – termin wywodzący się od greckiego hypóstasis (ὑπόστᾰσις) – to, co pod spodem, podstawa. W filozofii Plotyna jest to byt wyemanowany z Absolutu. Filozofia chrześcijańska przejęła ten termin, oznacza ona tutaj każdą z trzech Osób Trójcy Świętej pojmowaną jako różny od pozostałych podmiotów.
    Nazwa pozorna (nazwa bezprzedmiotowa, nazwa pusta, nazwa nieoznaczająca, nibynazwa, onomatoid) – nazwa, która nie posiada desygnatów, czyli nie jest znakiem żadnego istniejącego przedmiotu. Przykłady: „wysokogórska łódź podwodna”, „ojciec Sherlocka Holmesa”, „obecny król Polski”, „kwadratowe koło”, „złota góra”.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.018 sek.