• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nawigacja terrestryczna

    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Kurs rzeczywisty (KR) – kąt zawarty między północną częścią południka rzeczywistego, a dziobową częścią linii symetrii statku. W praktyce żaden przyrząd nawigacyjny nie wskazuje dokładnie kursu rzeczywistego ze względu na błąd wyznaczenia północy (kompasy) lub niedokładne określenie diametralnej (GPS). W pierwszym przypadku trzeba określić i uwzględnić całkowitą poprawkę.
    Locja - dział wiedzy nautycznej (nautyki) opisujący wody żeglowne oraz wybrzeża z punktu widzenia bezpiecznej i sprawnej żeglugi. Dotyczy on zarówno wód morskich jak i śródlądowych dróg żeglownych (czyli przeznaczonych do żeglugi), oraz ich otoczenia. Pomaga lub wręcz umożliwia przejście trudnych nawigacyjnie akwenów i szlaków, oraz opisuje miejsca docelowe żeglugi, jak porty wraz z ich otoczeniem oraz prowadzące do nich tory wodne.

    Nawigacja terrestryczna (od łac. terra – ziemia) – dział nawigacji morskiej – prowadzona przy zachowaniu widoczności lądu – ustalanie miejsca, w którym znajduje się statek, przy wykorzystaniu lądowych znaków nawigacyjnych lub charakterystycznych elementów topograficznych (wyspy, przylądki, szczyty gór, latarni morskich lub w dzień kształtu ich wież lub innych charakterystycznych, widocznych z morza obiektów, oznaczonych na mapach morskich i opisanych w wydawnictwach nawigacyjnych (locjach), jak wieże kościołów, kominy itp.).

    Statek wodny – dość szerokie i nie do końca sprecyzowane pojęcie, zawężające określenie jednostki pływającej do takich jednostek, które mogą poruszać się samodzielnie, lub też, w myśl innych definicji, są wykorzystywane ogólnie jako środek transportu (z własnym napędem lub bez). Przykładowo w rozumieniu międzynarodowego prawa drogi morskiej statek oznacza wszelkiego rodzaju urządzenie pływające, nie wyłączając urządzeń bezwypornościowych i wodnosamolotów, używane lub nadające się do użytku jako środek transportu wodnego.Latarnia morska – znak nawigacyjny w postaci charakterystycznej wieży umieszczonej na brzegu lub wodzie (latarniowiec).

    Rodzaje określanych pozycji[ | edytuj kod]

    Ze względu na dokładność rozróżniamy pozycje:

    Przylądek – cypel, wystający fragment lądu, który wysuwa się w duży zbiornik wodny i stanowi załamanie linii brzegowej.Wyspa – trwały fragment lądowej powierzchni Ziemi, który jest otoczony ze wszystkich stron wodą. Wyspy istnieją więc na rzekach, jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Mała wyspa to wysepka. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.
  • zliczona (PZ) – to miejsce statku liczone od ostatniej pozycji obserwowanej, a otrzymane na podstawie znajomości kursu rzeczywistego i przebytej drogi z uwzględnieniem oddziaływania wiatru i prądu. Pozycja ta jest obarczona wieloma błędami (błędy sterowania, pomiaru przebytej drogi, błędne poprawki na dryf i znos).
  • prawdopodobna (PP) – wyznaczana na podstawie jednej linii pozycyjnej i pozycji zliczonej. Wykorzystywana w sytuacji gdy mamy tylko jeden obiekt do obserwacji (jedna linia pozycyjna).
  • obserwowana (PO) (pozycja prawdziwa)- otrzymana na podstawie obserwacji obiektów brzegowych lub obserwacji ciał niebieskich. Żeby uzyskać pozycję obserwowaną należy dokonać co najmniej dwóch obserwacji. Jedna obserwacja umożliwia wyznaczenie tylko jednej linii pozycyjnej, a więc pozycja obserwowana, to miejsce przecięcia co najmniej dwóch linii pozycyjnych.
  • Podstawowe linie pozycyjne:

    Prąd morski – duże i niemal niezmienne ruchy wody w oceanach wywołane przede wszystkim występowaniem wiatrów stałych oraz różnicami temperatur, bądź zasolenia, a także ruchem obrotowym Ziemi, który modyfikuje ich kierunek.Znak nawigacyjny – rodzaj urządzenia lub budowli, która jest ustawione w celu wskazywania bezpiecznej drogi wszelkim uczestnikom ruchu wodnego lub lotniczego. Aby dany obiekt był uznawany za znak nawigacyjny, musi być on oznaczony na mapie nawigacyjnej.
  • z namiaru,
  • z odległości,
  • z głębokości.
  • Określanie pozycji obserwowanej[ | edytuj kod]

    Z dwóch namiarów niejednoczesnych[ | edytuj kod]

    Metoda wykorzystywana jeśli obserwujemy tylko jeden obiekt, wykonuje się namiary w odstępie czasu pozwalającym na uzyskanie kąta pomiędzy namiarami w granicach 30°–150°. Po wykonaniu pierwszego namiaru mierzy się przebytą drogę do czasu wzięcia drugiego namiaru. Należy wykreślić oba namiary i odłożyć przebytą drogę w punkcie zliczenia (punkt, w którym bierzemy drugi namiar). Z punktu zliczenia wykreślamy linię równoległą do pierwszego namiaru, a przecięcie tej linii z linią drugiego namiaru daje nam pozycję obserwowaną (PO).

    Mapa (z łac. mappa – obrus) – uogólniony obraz powierzchni Ziemi lub jej części (także nieba lub planety czy innego ciała niebieskiego), wykonywany na płaszczyźnie, w skali, według zasad odwzorowania kartograficznego, przy użyciu umownych znaków graficznych. Mapa stanowi podstawowe narzędzie badań i prezentacji wyników w historii, geografii i geodezji. Najstarszą znaną mapą jest mapa na ścianie w anatolijskiej osadzie Çatalhöyük.Kompas magnetyczny – przyrząd nawigacyjny służący do wyznaczania kierunku południka magnetycznego. W kompasie wykorzystywane jest zjawisko ustawiania się swobodnie zawieszonego magnesu wzdłuż linii pola magnetycznego. Kompas składa się z wąskiego, długiego i lekkiego magnesu (tzw. igły magnetycznej) ułożyskowanego na pionowej osi oraz tarczy z podziałką kątową (tzw. róży wiatrów). Współczesne kompasy wypełnione są płynem (zwykle alkoholem), co zapobiega drganiu igły utrudniającemu odczyt.

    Z dwóch namiarów jednoczesnych[ | edytuj kod]

    Należy wykonać namiar na dwa różne obiekty, a następnie odłożyć namiary na mapie. Punkt przecięcia obydwu namiarów daje nam pozycję obserwowaną (PO).

    Z namiaru i odległości[ | edytuj kod]

    Za pomocą sekstantu wyznacza się kąt pomiędzy podstawą obiektu namierzanego i jego najwyższym punktem. Znając wysokość obiektu (np. latarni morskiej), można obliczyć odległość od niej za pomocą następującego wzoru:

    gdzie:

    Izobaty – linie łączące punkty o jednakowej głębokości (mierzonej od powierzchni) zbiorników wodnych. Może odnosić się również do geologicznych powierzchni strukturalnych takich jak strop czy spąg.Namiar, peleng – w nawigacji jest to pojęcie oznaczające wartość kąta pomiędzy kierunkiem odniesienia a kierunkiem, w którym obserwowany jest obiekt namierzany. Kierunkiem odniesienia jest najczęściej kierunek północny lub diametralna (oś) jednostki (statku, samolotu), na której znajduje się obserwator. Wierzchołek kąta stanowi oko obserwatora. Namiaru dokonuje się w celu określenia pozycji oraz kursu jednostki.
    – odległość od obiektu, – wysokość obiektu, – kąt pomiędzy podstawą a najwyższym punktem tego obiektu.

    Jednocześnie za pomocą kompasu wyznacza się kąt pomiędzy północą a namierzanym obiektem.

    Topografia (z gr.: τόπος topo-, "miejsce" i γράφω graphia, "opisywanie") – dział geografii zajmujący się badaniem kształtu i rysów (cech) powierzchni Ziemi lub innych planet, księżyców i planetoid.Szczyt – w ścisłym znaczeniu: najwyższy punkt wypukłej formy terenu: góry, grzbietu, grani, wzgórza, wydmy itp. Powszechnie jednak stosuje się określenie "szczyt" jako synonim całej góry, zwłaszcza o dużej wysokości względnej i stromych stokach. W fachowej literaturze dla określenia najwyższej części, czyli czubka góry, czy turni, stosuje się określenie wierzchołek. I tak np. przez pojęcie Śnieżnica rozumie się całą górę Śnieżnica mającą 3 wierzchołki: Na Budzaszowie, Wierchy i Nad Stambrukiem.

    W celu wyznaczenia pozycji na mapie, przez punkt, w którym znajduje się namierzany obiekt, rysujemy na mapie za pomocą kątomierza prostą pod wyznaczonym kątem w stosunku do kierunku północnego. Następnie w kierunku przeciwnym niż kierunek obserwacji odmierzamy w skali mapy wyznaczoną odległość. Tak wyznaczony punkt jest aktualną pozycją na mapie.

    Pozycja obserwowana - we współczesnej nawigacji pozycję obserwowaną najczęściej określa się przy użyciu odbiornika nawigacji satelitarnej GPS.Sekstant – kątomierz lusterkowy, optyczny przyrząd nawigacyjny, stosowany niegdyś w żeglarstwie i astronomii, służący do mierzenia wysokości ciał niebieskich nad horyzontem, a także kątów poziomych i pionowych pomiędzy obiektami widocznymi na Ziemi. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa sexta, co znaczy szóstą część, ponieważ kątomierz (limbus) – podstawowa część przyrządu - stanowi wycinek jednej szóstej koła. Najczęstszym zastosowaniem sekstantu jest określenie astronomicznej pozycji obserwowanej na podstawie pomiaru wysokości Słońca z kulminacji - tj. o godzinie 12 w południe czasu słonecznego, astronomicznej linii pozycyjnej na podstawie pomiaru wysokości Słońca i czasu (UTC), pomiaru lub określenie pozycji na podstawie pomiarów wysokości gwiazd rano i wieczorem - np. określenie szerokości geograficznej z pomiaru wysokości Gwiazdy Polarnej.

    Z namiaru i głębokości[ | edytuj kod]

    Metoda polegająca na wykonaniu kilku sondowań (pomiarów głębokości) i namiaru na jeden obiekt. Na mapie należy sprawdzić przebieg izobat zmierzonych głębokości, a przecięcie z nimi wykonanego namiaru daje nam pozycję obserwowaną (PO).

    Ciało niebieskie – każdy naturalny obiekt fizyczny oraz układ powiązanych ze sobą obiektów lub ich struktur, występujący w przestrzeni kosmicznej poza granicą atmosfery ziemskiej. Ciało niebieskie jest przedmiotem zainteresowania astronomii.Nawigacja zliczeniowa – ustalanie pozycji statku uzyskiwane poprzez obliczenie przebytej przez statek drogi od ostatniej pozycji obserwowanej. Obliczenia dokonuje się ustalając pozycję jednostki na podstawie kursu i szybkości (według liczby obrotów śruby lub wskazań logu).

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. nawigacja terrestryczna, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-03-07].
    2. Józef Giertowski: Nawigacja terestryczna. Wydawnictwo Morskie, 1963.
    3. Franciszek Haber: Podręcznik żeglarza i sternika jachtowego. Warszawa: Wielki Błękit, 2009. ISBN 978-83-61217-01-5.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.013 sek.