• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Narząd oddechowy

    Przeczytaj także...
    Dwudyszne (Dipnoi) – podgromada ryb mięśniopłetwych (Sarcopterygii) charakteryzujących się możliwością oddychania powietrzem atmosferycznym przy pomocy częściowo uwstecznionych skrzeli lub za pomocą pęcherza pławnego przekształconego w rodzaj płuca połączonego z przełykiem (stąd nazwa dwudyszne).Jama płaszczowa – u mięczaków przestrzeń między workiem trzewiowym, a płaszczem. Do jamy płaszczowej uchodzi układ pokarmowy, rozrodczy oraz wydalniczy. Znajdują się w niej także skrzela (ktenidia). U ślimaków płucodysznych oraz niektórych przodoskrzelnych ukrwione ściany jamy płaszczowej pełnią funkcje organu wymiany gazowej zwanego „płucem”.
    Płuco (łac. pulmo) – pojedynczy lub parzysty narząd oddechowy kręgowców oddychających powietrzem atmosferycznym. Do kręgowców tych zaliczane są też – prócz płazów, gadów, ptaków i ssaków – ryby dwudyszne, które w niesprzyjających warunkach atmosferycznych oddychają pojedynczym, workowatym płucem, powstałym z przekształconego pęcherza pławnego. W ciągu rozwoju rodowego kręgowców z przedniego odcinka jelita powstają dwa różne narządy oddechowe – płuca i skrzela. U ryb ulegają degeneracji płuca (z wyjątkiem wspomnianych już ryb dwudysznych), a u zwierząt lądowych – skrzela. Przypuszczalnie płuca pochodzą z aparatu hydrostatycznego podobnego do pęcherza pławnego ryb (według niektórych pęcherz pławny ryb jest zdegenerowanym płucem). Występują jednak wątpliwości, gdyż pęcherz pławny powstaje po stronie tylnej (grzbietowej) cewy jelitowej, płuca natomiast po stronie przedniej (brzusznej). Wykształcenie płuc zostało wywołane przez wzmożone zapotrzebowanie na tlen zwierząt lądowych. Również ich rozwój (coraz silniejsze fałdowanie) ma ścisłe powiązanie z zapotrzebowaniami energetycznymi organizmów (zwiększeniem tempa metabolizmu). Listkiem zarodkowym, z którego powstają płuca jest entoderma.

    Narząd oddechowy – wyspecjalizowany narząd wymiany gazowej uczestniczący w procesie oddychania większości zwierząt.

    Oddychanie zewnętrzne na drodze dyfuzji przez powłokę ciała jest mało wydajną metodą pobierania tlenu z otoczenia, ograniczoną przez rozmiary ciała (przekrój kulisty o promieniu do 1 mm) oraz podatność na wysychanie. W rozwoju ewolucyjnym zwierzęta wykształciły różne sposoby zwiększania powierzchni oddechowych (przy jednoczesnym zmniejszeniu niebezpieczeństwa utraty wody w przypadku zwierząt oddychających powietrzem atmosferycznym):

    Oddychanie (łac. respiratio – oddychanie) – procesy życiowe związane z uzyskiwaniem przez organizmy energii użytecznej biologicznie:Ryby – tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych oddychających skrzelami i poruszających się za pomocą płetw. Obejmuje bezżuchwowe krągłouste (Cyclostomata) oraz mające szczęki ryby właściwe (Pisces).
  • przewody powietrzne prowadzące bezpośrednio do tkanek - przetchlinki i tchawka
  • ewaginacje (uwypuklenia) powierzchni ciała - skrzela
  • inwaginacje (wpuklenia) powierzchni ciała - płuca
  • oraz różne formy pośrednie.

    Funkcje narządu oddechowego (podstawową lub pomocniczą) pełnią:

  • powłoka ciała (u niektórych kręgowców - skóra i małych bezkręgowców)
  • przetchlinki i tchawka (u owadów i pajęczaków)
  • skrzelotchawki (u larw owadów wodnych)
  • płucotchawki (worki płucne) (u pajęczaków)
  • skrzela (zwierzęta związane ze środowiskiem wodnym)
  • płuca (zwierzęta lądowe i lądowo-wodne)
  • błona jamy gębowej (żaby, bezpłucne salamandry)
  • unaczyniona jama płaszczowa (ślimaki płucodyszne)
  • narząd błędnikowy, tzw. labirynt (ryby zaliczane do błędnikowców)
  • narząd nadskrzelowy (ryby długowąsowate)
  • unaczynione odcinki jelita (niektóre ryby)
  • przekształcony pęcherz pławny (ryby dwudyszne)
  • U zwierząt wyżej rozwiniętych narządy oddechowe występują parzyście.

    Skóra (łac. cutis, gr. derma) – największy narząd powłoki wspólnej (łac. integumentum commune) kręgowców o złożonej budowie i wielorakich funkcjach; powłoka właściwa.Skrzela - narząd oddechowy występujący u wielu zwierząt wodnych (ryb, płazów w formie larwalnej i rozmaitych bezkręgowców), stanowiący główny element układu oddechowego, umożliwiającego pobieranie do organizmu tlenu rozpuszczonego w wodzie.

    Zobacz też[]

  • oddychanie
  • układ oddechowy
  • Bibliografia[]

    1. Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
    2. Richard D. Jurd: Biologia zwierząt. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Dyfuzja - proces samorzutnego rozprzestrzeniania się cząsteczek lub energii w danym ośrodku (np. w gazie, cieczy lub ciele stałym), będący konsekwencją chaotycznych zderzeń cząsteczek dyfundującej substancji między sobą lub z cząsteczkami otaczającego ją ośrodka. Ze względu na skalę zjawiska, rozpatruje się dwa podstawowe rodzaje dyfuzji:
    Narząd nadskrzelowy – dodatkowy narząd oddechowy ryb z rodziny długowąsowatych (Clariidae) i Heteropneustidae. Umożliwia im, podobnie jak narząd błędnikowy (tzw. labirynt) błędnikowców, oddychanie powietrzem atmosferycznym. Od labiryntu różni się budową i umiejscowieniem.
    Długowąsowate (Clariidae) – rodzina słodkowodnych ryb sumokształtnych (Siluriformes). Poławiane gospodarczo, hodowane w akwakulturze, a mniejsze gatunki – w akwarystyce.
    Wymiana gazowa (ang. gas exchange) – proces, w czasie którego dochodzi do dyfuzji gazów i ich wymiany pomiędzy całym organizmem a jego otoczeniem (wymiana gazowa zewnętrzna) oraz pomiędzy płynami ustrojowymi a tkankami (wymiana gazowa wewnętrzna). Wymiana gazowa u organizmów fotosyntetyzujących jest związana z takimi procesami jak fotosynteza, oddychanie komórkowe i fotooddychanie, u organizmów heterotroficznych wymiana gazowa związana jest tylko z procesem oddychania komórkowego. W potocznym znaczeniu oddychanie jest błędnie zawężane do wymiany gazowej.
    Przetchlinka – otwór w nieprzepuszczalnej powłoce organizmów lądowych, umożliwiający wymianę gazową. Wyróżnia się przetchlinki: zwierzęcą i roślinną.
    Płucotchawki, worki płucne, płuca blaszkowate — narząd oddechowy występujący u wielu pajęczaków i u niektórych owadów. Płucotchawki pajęczaków znajdują się na odwłoku (u postaci dojrzałych – na jego brzusznej stronie), w liczbie od 1 do 4 par. Są to grzebykowate, spłaszczone rozgałęzienia pni tchawkowych, omywane przez hemolimfę transportującą gazy oddechowe.
    Zwierzęta (Animalia) – królestwo obejmujące wielokomórkowe organizmy cudzożywne o komórkach eukariotycznych, bez ściany komórkowej, w większości zdolne do aktywnego poruszania się. Są największym i najbardziej zróżnicowanym gatunkowo królestwem organizmów. Największą grupę zwierząt stanowią bezkręgowce, a wśród nich owady. Drugą, obok bezkręgowców, grupą zwierząt są kręgowce. Wśród nich tradycyjnie wyróżnia się ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki, do których należy również człowiek.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.007 sek.