• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Myśliwiec wielozadaniowy

    Przeczytaj także...
    AIM-7 Sparrow (z ang. wróbel) – amerykański kierowany pocisk rakietowy klasy powietrze-powietrze średniego zasięgu z półaktywnym, radiolokacyjnym układem naprowadzania. Używany przez siły zbrojne Stanów Zjednoczonych oraz innych państw. Pociski Sparrow były podstawową bronią powietrze-powietrze krajów zachodnich od lat 50. do 90. XX wieku. Obecnie pociski te wciąż pozostają w uzbrojeniu, chociaż są stopniowo zastępowane przez nowocześniejsze AIM-120 AMRAAM.Unifkacją nazywamy stosowanie w różnych częściach maszyny tych samych elementów lub ich zespołów, co zmniejsza ich różnorodność.
    Samolot myśliwsko-bombowy (myśliwiec bombardujący, samolot myśliwsko-szturmowy) – rodzaj samolotu wojskowego łączący cechy samolotów myśliwskich i bombowych. Obecnie wypierane są przez myśliwce wielozadaniowe.

    Myśliwiec wielozadaniowy (również samolot wielozadaniowy, dawniej samolot myśliwsko-bombowy) – współczesny samolot bojowy wielorakiego przeznaczenia zdolny do prowadzenia walki powietrznej oraz precyzyjnego atakowania celów powierzchniowych. Drugorzędnymi możliwościami samolotu mogą być prowadzenie rozpoznania i pasywna walka elektroniczna (ograniczająca się do samoobrony). Profil wykonywanej przez samolot misji zależy od podwieszonego uzbrojenia/wyposażenia. Pojęcie wielozadaniowy pojawiło się po raz pierwszy w nazwie europejskiego programu Multi-Role Combat Aircraft z 1968 roku, który doprowadził do stworzenia samolotu Panavia Tornado. Zbliżone określenie Swing-Role odnosi się do możliwości zmiany misji już w trakcie jej trwania.

    Walka elektroniczna, walka radioelektroniczna (WRE, ang. electronic warfare, EW) – rodzaj działań militarnych wobec przeciwnika, zmierzający do zakłócenia bądź uniemożliwienia działań przeciwnikowi bądź jego środkom technicznym, za pomocą własnych środków emisji elektromagnetycznej.AIM-120 AMRAAM (Advanced Medium-Range Air-to-Air Missile) – amerykański pocisk rakietowy powietrze-powietrze średniego zasięgu, z aktywnym radiolokacyjnym układem naprowadzania, korygowanym systemem nawigacji bezwładnościowej INS.

    Pierwszym myśliwcem wypełniającym szerokie spektrum misji w amerykańskich siłach zbrojnych był McDonnell Douglas F-4 Phantom II. F-4 zaprojektowano jako pokładowy myśliwiec obrony floty uzbrojony w kierowane pociski rakietowe powietrze-powietrze AIM-9 Sidewinder i AIM-7 Sparrow. Ostateczne wersje rozwojowe F-4E wyposażono w szybkostrzelne działko oraz przenosiły pociski powietrze-ziemia AGM-65 Maverick i precyzyjne bomby (m.in. naprowadzane laserowo BOLT-117 i telewizyjnie AGM-62 Walleye). Doświadczenia w wykorzystywaniu bojowym samolotów F-4 oraz konieczność ich zastąpienia miały istotny wpływ na rozwój myśliwców czwartej generacji w latach 70. i 80. w USA. Wymagania te zrealizowano w projekcie lekkiego myśliwca General Dynamics F-16 Fighting Falcon. Przewidywany rozdział misji dla F-16 na etapie projektowania zaplanowano na 55,5% dla misji typu powietrze-powietrze, a 20% na powietrze-ziemia. W połowie lat 80. przewidywany nalot operacyjny zmieniono na 28% dla patrolowania przestrzeni powietrznej, a 57% dla nalotów powietrze-ziemia. W 1981 roku F-16A z United States Air Force wystawiono wraz z General Dynamics F-111A Aardvark do rywalizacji z taktycznymi samolotami szturmowymi Royal Air Force Blackburn Buccaneer i SEPECAT Jaguar w ramach Tactical Bombing Competition w Szkocji. F-16 zajął pierwsze miejsce, uzyskując wyższe noty za precyzję i ogólne osiągi od dedykowanych samolotów uderzeniowych. United States Navy wprowadziła do służby na lotniskowcach wielozadaniowy samolot McDonnell Douglas F/A-18 Hornet, który oryginalnie miał występować w odmianie myśliwskiej F i szturmowej A.

    AGM-65 Maverick - taktyczny, naprowadzany lub samonaprowadzający pocisk rakietowy klasy powietrze-ziemia lub powietrze-woda przeznaczony do niszczenia szerokiej gamy celów poczynając od broni ciężkiej, pojazdów, budynków, umocnień do okrętów nawodnych. Pocisk opracowano w kilku wersjach różniących się sposobem naprowadzania na cel oraz wielkością i rodzajem głowicy bojowej.Eurofighter Typhoon (pol. Europejski myśliwiec Tajfun, także "EF-2000") – dwusilnikowy myśliwiec wielozadaniowy zbudowany w układzie kaczki przez konsorcjum trzech europejskich producentów lotniczych – Alenia Aeronautica, BAE Systems i EADS – współpracujących w ramach holdingu Eurofighter GmbH założonego w 1983 roku. Projekt budowy i wyposażenia samolotu jest zarządzany przez agencję NETMA (NATO Eurofighter and Tornado Management Agency). Projekt samolotu jest podobny do opracowanych w tym samym okresie myśliwców generacji 4,5 – francuskiego Dassault Rafale i szwedzkiego Saab JAS 39 Gripen.

    Koncepcja wielozadaniowych samolotów bojowego ewoluowała wraz z samolotami myśliwskimi czwartej generacji, by osiągnąć docelowy kształt w końcu lat 80. Większość samolotów czwartej generacji zaprojektowano początkowo jako klasyczne myśliwce, od poprzedniej generacji różniły się zaawansowaną awioniką i zamierzoną niestabilnością (supermanewrowością), osiągniętą m.in. poprzez sterowanie fly-by-wire. Pokładowy myśliwiec F-14A Tomcat, pierwszy przedstawiciel czwartej generacji, przenosił trzy rodzaje pocisków powietrze-powietrze krótkiego, średniego i dalekiego zasięgu, na samolot wielozadaniowy przebudowano go wraz z modernizacją do wersji F-14B (1987) i F-14D (1991). F-15E Strike Eagle to dwumiejscowy myśliwiec uderzeniowy, oblatany w 1986 roku, pochodna F-15 Eagle operacyjnego w USAF od 1976 w roli myśliwca przewagi powietrznej. Także w Europie nową generację samolotów skonstruowano początkowo jako odmiany specjalistyczne na bazie jednego projektu. Brytyjsko-niemiecko-włoski Tornado powstał w dwóch wersjach: używanego od 1979 myśliwca bombardującego IDS i przechwytującego ADV w służbie od 1985. Zaprojektowany przez te same państwa Eurofighter Typhoon cierpiał na znaczne opóźnienia, ponieważ dla wzrostu jego użyteczności operacyjnej w realiach po zimnej wojnie, postawiono przed nim nowe wymagania dotyczące atakowania celów lądowych, możliwości Eurofighterów pierwszej transzy produkcyjnej ograniczały się zaledwie do walki powietrznej. Francuskie Mirage 2000 dla lotnictwa francuskiego dostarczano początkowo w jednomiejscowej wersji myśliwskiej 2000C z działkiem i pociskami średniego zasięgu oraz w dwumiejscowej wersji szturmowej 2000D/N, zmodernizowana wielozadaniowa wersja 2000-5 weszła do służby w 1997 roku. Rosyjskie konstrukcje myśliwskie czwartej generacji MiG-29 i Su-27 rozpoczynały swoją służbę jako myśliwiec frontowy i dalekiego zasięgu, ich wersje wielozadaniowe opracowano pod koniec istnienia ZSRR.

    Grumman F-14 Tomcat (ang. Kocur) – amerykański naddźwiękowy myśliwiec pokładowy Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych o zmiennej geometrii skrzydeł zaprojektowany przez wytwórnię Grumman. F-14 Tomcat był samolotem obrony floty, przewagi powietrznej i rozpoznania taktycznego, później poprzez dodanie możliwości przenoszenia bomb przystosowany do zadań bliskiego wsparcia. Samolot ten został zaprojektowany po zakończeniu programu myśliwca obrony floty F-111B i był pierwszym myśliwcem czwartej generacji opracowanym w oparciu o doświadczenia bojowe w walce z MiG-ami wyniesione z wojny w Wietnamie.Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.

    Wprowadzenie do służby myśliwców wielozadaniowych z założenia pozwala na zunifikowanie floty wykorzystywanych samolotów bojowych do jednego typu, zakupy mniejszej liczby maszyn przy zachowaniu potencjału bojowego oraz oszczędności związane ze szkoleniem i utrzymaniem maszyn. Takie rozwiązanie nie jest jednak w pełni optymalne, ponieważ w warunkach panowania w powietrzu powolne samoloty szturmowe są tańsze w zwalczaniu opancerzonych pojazdów i siły żywej. Także przy misjach bliskiego wsparcia wojsk lądowych niska prędkość i możliwość długotrwałego pozostawania nad polem walki czynią szybkie myśliwce bronią mniej praktyczną. W celu zmniejszenia kosztów zadania te przejmują śmigłowce a w przyszłości, potencjalnie, uzbrojone aparaty bezzałogowe.

    Su-30 (w kodzie NATO: Flanker-C) – rosyjski wielozadaniowy samolot bojowy opracowany przez biuro konstrukcyjne Suchoj, jeszcze w Związku Radzieckim na bazie dwumiejscowego samolotu treningowego z rodziny Su-27.F-16 Fighting Falcon (ang. Walczący Sokół) – samolot wielozadaniowy zaprojektowany przez amerykańską wytwórnię General Dynamics. Od 1993 produkowany przez Lockheed Corporation, obecnie Lockheed Martin. Od drugiej połowy lat 70 XX w. do 2007 wyprodukowano 4459 egzemplarzy.

    Samoloty wielozadaniowe są na wyposażeniu flot powietrznych wielu państw, wśród nich także Polski, która od 2006 roku wykorzystuje 48 amerykańskich F-16C/D Block 52+. Polskie samoloty są uzbrojone w pociski powietrze-powietrze AIM-9X Sidewinder i AIM-120C-5 AMRAAM, powietrze-ziemia AGM-65G2 Maverick, bomby szybujące dalekiego zasięgu AGM-154C JSOW, kierowane laserowo bomby GBU-12, GBU-24 i naprowadzane przez GPS/inercyjnie GBU-31, GBU-38 JDAM.

    AIM-9X Sidewinder amerykański rakietowy pocisk krótkiego zasięgu klasy powietrze-powietrze, stanowiący najnowszą generacją pocisków AIM-9 Sidewinder. Pocisk zapewnia możliwość operacji zarówno dziennych jak i nocnych, odpalenia bez namierzenia celu, zwiększony zasięg wykrywania i automatycznego namierzania celów, oraz wysoka odporność na środki przeciwdziałania przeciwnika. Dzięki wyposażeniu AIM-9X w dysze o zmiennym wektorze ciągu i odpowiedni do tego celu korpus, pocisk charakteryzuje się bardzo dużą zwrotnością, umożliwiając między innymi odpalenie go do celu znajdującego się pod kątem 180°. AIM-9X Sidewinder posiada architekturę cyfrową oraz zapalnik kontaktowy, naprowadzany zaś na cel jest za pomocą nowej generacji czujnika podczerwieni, umożliwiającego samodzielne namierzenie celu i wielokrotne podchodzenie do ataku, w tym wykonywanie ataków pozorowanych.United States Air Force (USAF) – Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych, jeden z rodzajów Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych, odpowiedzialny za pewną część działań w powietrzu (duża liczba samolotów i śmigłowców bojowych podlega także marynarce wojennej, wojskom lądowym i korpusowi piechoty morskiej). Utworzone zostały jako odrębny rodzaj sił zbrojnych na bazie lotnictwa armii amerykańskiej, 18 września 1947, poprzednikiem USAF były:

    Przykłady współczesnych samolotów wielozadaniowych[edytuj kod]

    F-16 Fighting Falcon

    Przypisy

    1. National Research Council (U.S.). Committee on Aging of U. S. Air Force Aircraft: Aging of U.S. Air Force aircraft: final report. Washington: National Academy Press, 1997, s. 96. ISBN 0-30905935-6. [dostęp 2015-12-07]. (ang.)
    2. Polski F-16 C/D Block 52+.. 2slt.wp.mil.pl. [dostęp 2015-12-07].

    Linki zewnętrzne[edytuj kod]

  • Na temat myśliwców wielozadaniowych – oficjalna strona RAF (ang.). [dostęp 2015-12-07].
  • A fully optimized airframe (ang.). [dostęp 2015-12-07].
  • McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle – amerykański myśliwiec wielozadaniowy, rozwinięcie konstrukcji F-15 Eagle. W przeciwieństwie do pierwotnych wersji F-15, które są niemal wyłącznie myśliwcami przewagi powietrznej, Strike Eagle to maszyna zdolna do prowadzenia ataków na cele naziemne, także nocą, z niskiego pułapu i przy dowolnych warunkach pogodowych, zachowując przy tym możliwość walki z innymi samolotami.Fly-By-Wire (FBW) (ang. Fly By Wire - dosłownie "Latanie poprzez kable") - elektroniczny system sterowania statkiem powietrznym, w którym brak jest mechanicznych połączeń z powierzchniami sterowymi (sterem wysokości, sterem kierunku i lotkami), zaś w przypadku wiropłatów łopatami wirnika nośnego i śmigła ogonowego (sterowanie ogólne i sterowanie okresowe).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Pocisk rakietowy powietrze-powietrze to pocisk rakietowy wystrzeliwany z załogowych i bezzałogowych statków powietrznych, służący do zwalczania celów powietrznych. W latach latach 50. XX wieku do użytku weszły pociski dysponujące systemem naprowadzania (kierowania), które od lat 60. XX wieku stanowią podstawowy rodzaj uzbrojenia służącego do walk między statkami powietrznymi.
    Joint Direct Attack Munition - (ang. wspólna amunicja ataku bezpośredniego) w skrócie (JDAM) jest zestawem ogonowym dołączanym do standardowych bomb ogólnego przeznaczenia lub penetrujących, zamieniających je z broni niekierowanej na naprowadzaną, działającą w każdych warunkach pogodowych. Poza zestawem ogonowym z powierzchniami sterowymi zawiera również układy naprowadzania inercyjnego (INS) i odbiornik GPS. Zadaniem systemu jest zwiększenie celności standardowych niekierowanych bomb lotniczych bez względu na warunki pogodowe. System JDAM jest wspólnym programem Sił Powietrznych i Marynarki Stanów Zjednoczonych (stąd w nazwie joint - wspólny).
    Panavia Tornado – rodzina dwusilnikowych, odrzutowych samolotów myśliwskich o zmiennej geometrii skrzydeł wyprodukowanych przy współpracy Wielkiej Brytanii, Niemiec i Włoch. Istnieją trzy główne wersje samolotu Tornado: wersja szturmowa Tornado IDS (ang. Interdictor/Strike), wersja przechwytująca Tornado ADV (ang. Air Defense Variant) oraz wersja przeznaczona do walki elektronicznej Tornado ECR (ang. Electronic Combat/Reconaissance).
    AGM-62 Walleye - amerykańska naprowadzana telewizyjnie szybująca bomba lotnicza używana do precyzyjnego niszczenia celów.
    Blackburn Buccaneer – brytyjski odrzutowy, poddźwiękowy pokładowy samolot szturmowy, skonstruowany w latach 50. w wytwórni Blackburn Aircraft, w służbie od 1961 do 1994.
    AGM-154 JSOW (Joint ff Weapon) — bomba szybująca zdolna do precyzyjnego atakowania celów naziemnych. Symbol AGM od ang. Air-to-Ground Missile oznaczający pocisk rakietowy, został nadany ze względu na planowane dodanie do bomby systemu napędowego, który ma znacznie wydłużyć jej zasięg.
    McDonnell Douglas F-4 Phantom II — dwumiejscowy, naddźwiękowy samolot myśliwsko-bombowy dalekiego zasięgu zdolny do działania w każdych warunkach pogodowych. Został opracowany na zamówienie Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych przez wytwórnię McDonnell Aircraft Corporation. Phantomy były wykorzystywane przez amerykańskie siły zbrojne od 1960 do 1996 roku służąc jako podstawowy myśliwiec przewagi powietrznej i główny samolot myśliwsko-bombowy dla USAF, US Navy i korpusu Marines podczas wojny wietnamskiej. W 2001 roku nadal pozostawało w służbie 11 państw ponad 1000 maszyn tego typu, w 2012 roku około 462 sztuki w barwach siedmiu państw.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.024 sek.