• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Mutesa I

    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.
    Kasubi - wzgórze w Kampali w Ugandzie, będące miejscem spoczynku królów Bugandy. W 2001 roku grobowce Kasubi wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

    Mutesa I właśc. Mutesa Walugambe Mukabaya (ur. 1837, zm. październik 1884) – bugandyjski władca plemienny, od października 1856 roku do śmierci król (kabaka) królestwa Bugandy, znajdującego się na terenie dzisiejszej Ugandy, który swymi rządami doprowadził do szczytowego wzrostu potęgi swego królestwa; uważany za jednego z najwybitniejszych władców Bugandy.

    Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Lista światowego dziedzictwa (ang. World Heritage List; fr. Liste du patrimoine mondial) – lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2013) 981 obiektów w 160 krajach, w tym 759 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 193 przyrodniczego (P) i 29 mieszanych (K, P). O wpisaniu danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 r. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje. Jeżeli wniosek o wpisanie danego miejsca na listę nie zostanie uwzględniony, może być złożony ponownie.

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Mutesa I przejął władzę po swym ojcu – Ssunie II (ok. 1830–1856). Początki panowania upłynęły mu na walkach, gdyż musiał dławić wymierzone przeciwko niemu rebelie. Stosował represyjny model rządzenia, nie zgadzając się na żadne opozycyjne wystąpienia i w sposób radykalny eliminując swoich oponentów. Po zapewnieniu swojej pozycji królewskiej przystąpił do konstruowania silnej flotylli złożonej z czółen, którą wykorzystywał do grabienia ludów żyjących w pobliżu Jeziora Wiktorii. Przeprowadzał liczne najazdy na sąsiednie kraje, których jednak nie podbijał, lecz systematycznie rabował, a łupy (m.in. kość słoniową, niewolników) wymieniał u Arabów z Sułtanatu Zanzibaru i Chartumu na broń.

    Kolonializm – polityka państw rozwiniętych gospodarczo polegająca na utrzymywaniu w zależności politycznej i ekonomicznej krajów słabo rozwiniętych, wykorzystywaniu ich zasobów ludzkich i surowcowych. Zgodnie z zachodnią tradycją kolonializm datowany jest od epoki wielkich odkryć geograficznych, chociaż znany był już w czasach starożytności.John Hanning Speke (ur. 4 maja 1827 koło Bath w południowowschodniej Anglii, zm. 15 września 1864 tamże) – angielski podróżnik, oficer i badacz Afryki.

    Od połowy lat 60. XIX w. był pod wpływem islamu, propagowanego przez arabskich handlarzy z wybrzeża wschodniego. Przez dziesięć lat (1867–1877) przestrzegał ramadanu, a Mehmed Emin Pasza (1840–1892) relacjonując swoją wizytę na dworze Mutesy I w poł. lat 70. XIX w., odnotował, że władca siedział na dywanie perskim ubrany w strój arabski z turbanem na głowie, a jego ministrowie mówili płynnie po arabsku. Według późniejszego premiera Bugandy Apolo Kagwy (1864–1927), Mutesa I miał później czytać i pisać zarówno po arabsku jak i w suahili. Mutesa I miał również wprowadzić kalendarz muzułmański oraz nakaz modlitwy pięć razy dziennie, a także wznieść meczety w każdej swojej stolicy. Sam miał jednak odmówić obrzezania. Islam pozwolił mu na dalsze scentralizowanie władzy – ograniczenie wpływów kapłanów i przywódców klanów i wzmocnienie pozycji w królestwie. W 1875 roku dokonał egzekucji poddanych, którzy nie przeszli na islam.

    Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization;pol. Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.

    Jednocześnie, wiedząc o brytyjskiej ekspansji w Sudanie, Mutesa życzliwe przyjmował chrześcijańskich misjonarzy, starając się równoważyć obce wpływy. Pierwszymi Europejczykami, którzy dotarli do Bugandy byli brytyjscy podróżnicy poszukujący źródeł Nilu: John Hanning Speke (1827–1864) i James Augustus Grant (1827–1892), którzy pojawili się na dworze Mutesy w 1862 roku. Na dwór jako pierwszy dotarł Speke, do którego po 5 miesiącach dołączył Grant, który musiał wyleczyć ranną nogę. Następnie, w 1875 roku do Bugandy przybył Henry Morton Stanley (1841–1904), którego Mutesa zachęcił do przysłania misjonarzy chrześcijańskich. Misjonarze protestanccy pojawili się na dworze Mutesy w 1877 roku, a w 1879 roku przybyli misjonarze katoliccy. Mutesa zaczął skłaniać się ku chrześcijaństwu, a w 1876 roku dokonał egzekucji tych poddanych, którzy obstawali przy islamie i opowiadali się przeciwko władcy. Wkrótce jednak doszło do głębokich dysput pomiędzy misjonarzami a Arabami z Zanzibaru, a także pomiędzy samymi misjonarzami. Mutesa pobierał nauki katolickie, potem chciał się ochrzcić u protestantów, później u katolików, przez cały czas studiując koran. Misjonarze nie przynieśli Mustesie spodziewanych korzyści w postaci broni i towarów europejskich, nie udało im się również wyleczyć władcy z rzeżączki. Ulgi w chorobie nie przynieśli mu również tradycyjni uzdrowiciele. Ostatecznie Mutesa nie wybrał żadnej z czterech religii – ani tradycyjnych wierzeń pogańskich, ani islamu, ani protestantyzmu czy katolicyzmu.

    Ramadan (po arabsku: رمضان, ramaḍān – per., paszto i czecz. ramzan; tur. ramazan) – dziewiąty miesiąc kalendarza muzułmańskiego. Dla muzułmanów jest święty, gdyż w tym miesiącu rozpoczęło się objawianie Koranu – archanioł Gabriel (arab. Dżibril) ukazał się Mahometowi, przekazując kilka wersów przyszłej świętej księgi islamu.Meczet (arab. مسجد masdżid; l.mn. مساجد masadżid) – miejsce kultu muzułmańskiego. Słowo meczet oznacza dowolny budynek, w którym oddaje się cześć Bogu, niezależnie od jego architektury.

    Współpracując z misjonarzami, Mutesa przyczynił się do rozwoju szkolnictwa w swoim państwie. Chociaż Mutesa był przeciwny Europejczykom, ze względu na zagrożenie własnej władzy, a także z powodu potępienia przez misjonarzy praktykowanej w kraju poligamii, nie powstrzymał wzrostu wpływu mocarstw europejskich na wewnętrzne sprawy Afryki. Dystansował się od kultury Europy Zachodniej, chętnie natomiast używał jej technologii i dóbr materialnych w celu wzmocnienia swej dominacji na terytoriach wschodnioafrykańskich.

    Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.Suahili, swahili (nazwa w języku suahili: kiswahili) – język z rodziny bantu. Używany w Afryce Środkowej i Wschodniej (Kenia, Tanzania, Demokratyczna Republika Konga, Uganda), jest językiem kontaktowym. Zapisywany zarówno alfabetem łacińskim (obecnie) jak i arabskim (dawniej). Składa się z ok. 20 dialektów (kiamu, kimwita, kingwana i inne). Najczęściej używanym (tzw. standard swahili) jest dialekt unguja wywodzący się z Zanzibaru. Językiem suahili jako ojczystym posługuje się około 800 tysięcy ludzi.

    Za rządów Mutesy Buganda stała się najsilniejszym królestwem regionu, a Mutesa uważany jest za jednego z najwybitniejszych władców Bugandy.

    Mutesa sprawował rządy despotyczne, uważał się za pana życia i śmierci swoich poddanych: gdy po raz pierwszy zobaczył broń palną przywiezioną przez zagranicznych podróżników, przetestował ją na jednym ze współplemieńców. Podobny sposób rządzenia i zachowania przejawiał również jego syn i następca Mwanga II.

    Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.Jezioro Wiktorii (Ukerewe, Victoria Nyanza, ang. Lake Victoria) – jezioro pochodzenia tektonicznego, położone na Wyżynie Wschodnioafrykańskiej, w kotlinie między Wielkim Rowem Zachodnim a Wielkim Rowem Wschodnim. Zaliczane jest do tzw. Wielkich Jezior Afrykańskich. Jego wody podzielone są między trzy państwa: Kenię, Ugandę i Tanzanię. Zajmuje powierzchnię 68,8 tys. km², co sprawia, że pod względem powierzchni jest to największe jezioro Afryki i największe tropikalne jezioro świata, a także drugie słodkowodne jezioro świata, a trzecie na świecie jeśli brać pod uwagę wszystkie jeziora, łącznie ze słonymi. Pod względem objętości zajmuje ósme miejsce na świecie.

    Mutesa zmarł w październiku 1884 roku, zaś tron objął po nim jego osiemnastoletni syn, Mwanga II, który został królem potężnego i sprawnie zorganizowanego kraju. Po śmierci Mutesy na wzgórzu Kasubi w Kampali wzniesiono grobowiec, który w 1884 roku stał się grobowcem rodziny królewskiej władców Bugandy. Dziś jest on miejscem pochówku czterech kabaków, a ze względów historycznych i kulturalnych, w 2001 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

    Nil (łac. Nilus, gr. Νεῖλος, arab. النيل) – najdłuższa rzeka na Ziemi (według niektórych źródeł, najdłuższa jest Amazonka i ta wersja pojawia się coraz częściej w nowych opracowaniach) w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; źródło znajduje się na 2°16′55.92″S, 29°19′52.32″E, a ujście na 31°N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza, na kontynencie afrykańskim ustępuje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Mutesa I, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2017-10-08].
    2. 1885 The Church Missionary Intelligencer, archive.org [dostęp 2017-07-29].
    3. Christopher Wrigley: Kingship and State: The Buganda Dynasty. Cambridge University Press, 2002, s. 21. ISBN 978-0-521-89435-7. [dostęp 2017-10-09]. (ang.)
    4. Christopher Wrigley: Kingship and State: The Buganda Dynasty. Cambridge University Press, 2002, s. 227. ISBN 978-0-521-89435-7. [dostęp 2017-10-09]. (ang.)
    5. D. A. Low: Fabrication of Empire: The British and the Uganda Kingdoms, 1890-1902. Cambridge University Press, 2009, s. 60. ISBN 978-0-521-84351-5. [dostęp 2017-10-09]. (ang.)
    6. Alan Axelrod, Charles Phillips: Władcy, tyrani, dyktatorzy. Leksykon. Warszawa: Politeja, 2000, s. 444.
    7. D. A. Low: Fabrication of Empire: The British and the Uganda Kingdoms, 1890-1902. Cambridge University Press, 2009, s. 40. ISBN 978-0-521-84351-5. [dostęp 2017-10-09]. (ang.)
    8. Jonathon L. Earle: Colonial Buganda and the End of Empire: Political Thought and Historical Imagination in Africa. Cambridge University Press, 2017, s. 144. ISBN 978-1-108-26808-0. [dostęp 2017-10-09]. (ang.)
    9. D. A. Low: Fabrication of Empire: The British and the Uganda Kingdoms, 1890-1902. Cambridge University Press, 2009, s. 61. ISBN 978-0-521-84351-5. [dostęp 2017-10-09]. (ang.)
    10. D. A. Low: Fabrication of Empire: The British and the Uganda Kingdoms, 1890-1902. Cambridge University Press, 2009, s. 33. ISBN 978-0-521-84351-5. [dostęp 2017-10-09]. (ang.)
    11. D. A. Low: Fabrication of Empire: The British and the Uganda Kingdoms, 1890-1902. Cambridge University Press, 2009, s. 3. ISBN 978-0-521-84351-5. [dostęp 2017-10-09]. (ang.)
    12. D. A. Low: Fabrication of Empire: The British and the Uganda Kingdoms, 1890-1902. Cambridge University Press, 2009, s. 62. ISBN 978-0-521-84351-5. [dostęp 2017-10-09]. (ang.)
    13. D. A. Low: Fabrication of Empire: The British and the Uganda Kingdoms, 1890-1902. Cambridge University Press, 2009, s. 63. ISBN 978-0-521-84351-5. [dostęp 2017-10-09]. (ang.)
    14. Andrew Langley: 100 największych tyranów. Poznań: Wydawnictwo Podsiedlik-Raniowski i Spółka, 1996.
    15. Nigel Cawthorne, tłum. Anna Wiśniewska: 100 tyranów, despotów i dyktatorów. Warszawa: Świat Książki, 2007, s. 155–156. ISBN 978-83-7391-956-3.
    16. D. A. Low: Fabrication of Empire: The British and the Uganda Kingdoms, 1890-1902. Cambridge University Press, 2009, s. 64. ISBN 978-0-521-84351-5. [dostęp 2017-10-09]. (ang.)
    17. UNESCO: Tombs of Buganda Kings at Kasubi (ang.). [dostęp 2017-10-08].

    Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Donald Anthony Low: The Mind of Buganda: Documents of the Modern History of an African Kingdom. University of California Press, 1971. ISBN 978-0-520-01969-0. [dostęp 2017-10-09]. (ang.)
  • Uganda – państwo we wschodniej Afryce nad Jeziorem Wiktorii, o pow. 236 tys. km². Graniczy z Sudanem Południowym, Demokratyczną Republiką Konga, Rwandą, Tanzanią i Kenią. Ludność zajmuje się głównie rolnictwem i hodowlą, kraj słabo rozwinięty.Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.




    Warto wiedzieć że... beta

    Poligamia (stgr. πολυγαμία polygamia, od πολύς polys "liczny" i γαμέω gameo "zawieram małżeństwo"; wielomałżeństwo) – małżeństwo z więcej niż jedną osobą (w tym samym czasie). Najczęściej jednego mężczyzny z dwiema lub więcej kobietami (poligynia) lub między jedną kobietą i więcej niż jednym mężczyzną (poliandria). Poligamia w potocznym rozumieniu jest często błędnie zawężana jedynie do poligynii.
    Rzeżączka (łac. Gonorrhoea) – choroba zakaźna, przenoszona drogą płciową, której czynnikiem etiologicznym jest Gram-ujemna bakteria – dwoinka rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae).
    Mehmed Emin Pasza, właśc. Eduard Schnitzer (ur. 28 marca 1840 w Opolu, zm. 23 lub 24 października 1892 w Kinena w obecnej Demokratycznej Republice Konga) – niemiecki lekarz, podróżnik i polityk.
    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
    Dywan perski – ciężka, ręcznie tkana tkanina dekoracyjna z obszaru Persji, zdobiona motywami roślinnymi, scenami figuralnymi i zwierzęcymi, wytwarzana z wełny lub jedwabiu na osnowie bawełnianej lub wełnianej. Różne rodzaje dywanów wytwarzanych w Iranie nazywane są najczęściej od nazw miejscowości gdzie są produkowane, np. Hamadan, Kerman czy Sziraz.
    Sudan – państwo, położone w północno-wschodniej części Afryki nad Morzem Czerwonym. Do 9 lipca 2011 roku, był największym państwem w Afryce. Po secesji południowej części, spadł na trzecie miejsce ustępując miejsca Algierii i DRK.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.684 sek.