• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Muammar al-Kaddafi



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Układ Warszawski (oficjalna nazwa: Układ o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej ang. Warsaw Pact ros. Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи) – sojusz polityczno-wojskowy państw tzw. bloku wschodniego z dominującą rolą ZSRR. Formalnie powstał na podstawie Deklaracji Bukaresztańskiej, jako odpowiedź na militaryzację tzw. Niemiec Zachodnich i włączenie ich w strukturę NATO, a sankcjonował istniejące od zakończenia II wojny światowej podporządkowanie poszczególnych państw i ich armii ZSRR.Rewolucja w Tunezji w 2010/2011 (zwana też jaśminową rewolucją) – protesty mieszkańców Tunezji o charakterze społeczno-politycznym przeciwko złej sytuacji materialnej, bezrobociu, brakowi swobód obywatelskich i długoletniej władzy prezydenta Zina Al-Abidina Ben Alego. W ich rezultacie 14 stycznia 2011 prezydent zrzekł się władzy i opuścił kraj, udając się do Arabii Saudyjskiej.

    Mu’ammar al-Kaddafi, arab. معمر القذافـي , trl. Muʿammar al-Qaḏḏāfī, trb. Mu’ammar al-Kazzafi, dialektalnie Gaddafi (ur. 13 września lub 7 czerwca 1942 w Syrcie, zm. 20 października 2011 roku w okolicach Syrty) – Mu’ammar al-Kaddafi, arab. معمر القذافـي , trl. Muʿammar al-Qaḏḏāfī, trb. Mu’ammar al-Kazzafi, dialektalnie Gaddafi (ur. 13 września lub 7 czerwca 1942 w Syrcie, zm. 20 października 2011 roku w okolicach Syrty) – libijski pułkownik, polityk i ideolog. W latach 1969-2011 dyktator.

    Demokracja – ustrój polityczny i forma sprawowania władzy, w których źródło władzy stanowi wola większości obywateli (sprawują oni rządy bezpośrednio lub za pośrednictwem przedstawicieli).Hasan as-Sanusi (arab. حسن السنوسي), właśc. Hasan ar-Rida al-Mahdi as-Sanusi (ur. 1928, zm. 28 kwietnia 1992 w Londynie) - książę libijski, następca tronu, tytularny król Libii w latach 1969-1992.

    W 1969 roku przeprowadził zamach stanu w którym obalił monarchię. Proklamował utworzenie Libijskiej Republiki Arabskiej a władzę objęła Rada Dowódcza Rewolucji. W 1970 roku desygnowany na premiera i dowódcę sił zbrojnych, urzędy te formalnie sprawował do 1972. W tym czasie przeprowadził islamizację praw i obyczajów. Znacjonalizował niearabską własność i zachodnich towarzystw naftowych. Zlikwidował też amerykańskie i brytyjskie bazy wojskowe. W 1976 państwo zmieniło nazwę na Libijska Arabska Dżamahirija Ludowo-Socjalistyczna. Zmiana ta była efektem jego programu ideowego zawartego w tzw. Zielonej książce, w której połączył fundamentalistyczne tradycje islamskie z socjalizmem arabskim. W latach 1977-1979 sekretarz generalny Powszechnego Kongresu Ludowego. W marcu 1979 roku zrezygnował ze wszystkich funkcji państwowych; w rzeczywistości sprawował dyktatorską władzę jako tzw. Przywódca Rewolucji 1 Września i zwierzchnik sił zbrojnych.

    Szenuda III, właściwie Nazir Gajed (ur. 3 sierpnia 1923 w Abnub, zm. 17 marca 2012 w Kairze) – patriarcha Koptyjskiego Kościoła Ortodoksyjnego w latach 1971-2012.Kryzys zakładników – kryzys w stosunkach amerykańsko-irańskich, do jakiego doszło po zajęciu ambasady Stanów Zjednoczonych w Teheranie przez grupę kilkuset studentów i wzięciu przez nich wszystkich przebywających w placówce dyplomatycznej jako zakładników. Wydarzenie to miało miejsce dziewięć miesięcy po zwycięstwie rewolucji islamskiej w Iranie, gdy między siłami biorącymi udział w rewolucji trwała jeszcze walka o władzę.

    W polityce międzynarodowej entuzjastycznie odnosił się do zjednoczenia świata arabskiego. Głównym celem jego polityki była likwidacja Izraela. Utrzymywał bliskie relacje ze Związkiem Radzieckim. Prowadził agresywną politykę i angażował się w konflikty w między innymi Czadzie, Ugandzie i Sudanie. Środki na prowadzenie wojen czerpał z eksploatacji złóż naftowych. W latach 80. oskarżany przez Zachód i sponsorowanie terroryzmu. Po atakach lotnictwa amerykańskiego złagodził nieco swoją politykę.

    Organizacja Jedności Afrykańskiej (OJA; ang. Organization of African Unity, OAU) – jedna z najważniejszych i najliczniejszych regionalnych organizacji międzynarodowych zrzeszająca niemal wszystkie państwa Afryki z wyjątkiem Maroka. Założona została 25 maja 1963 roku w Addis Abebie (Etiopia), która pozostawała jej siedzibą. W 2002 organizacja przestała istnieć i na jej miejsce została powołana Unia Afrykańska. Rocznica powołania OJA obchodzona jest jako Dzień Afryki.Habib Burgiba (Bourguiba) (arab. حبيب بورقيبة; ur. 3 sierpnia 1903 w Monastyrze, zm. 6 kwietnia 2000 tamże) − pierwszy prezydent niepodległej Tunezji.

    W 2011 roku nie zgodził się oddać władzy w następstwie społecznych protestów. Doprowadziło to do wybuchu wojny domowej. Zginął w strzelaninie pomiędzy powstańcami a wiernymi mu siłami.

    Spis treści

  • 1 Życiorys
  • 1.1 Młodość
  • 1.1.1 Edukacja
  • 1.1.2 Kariera wojskowa
  • 1.1.3 Dojście do władzy
  • 1.2 Władza w Libii (1969-1977)
  • 1.2.1 Objęcie rządów
  • 1.2.2 Reformy społeczno-gospodarcze
  • 1.2.3 Polityka zagraniczna
  • 1.2.4 Rewolucja Ludowa (1973-77)
  • 1.2.4.1 Zielona Książeczka i Trzecia Teoria Międzynarodowa
  • 1.2.4.2 Relacje zagraniczne
  • 1.3 Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna (1977-2011)
  • 1.3.1 Ustąpienie z formalnych funkcji
  • 1.3.2 Pogorszenie stosunków międzynarodowych
  • 1.4 Liberalizacja
  • 1.4.1 Rewolucja w rewolucji (1987-1998)
  • 1.4.2 Panafrykanizm, prywatyzacja, złagodzenie kursu międzynarodowego i reformy gospodarcze (1999–2011)
  • 1.5 Wojna domowa w Libii
  • 1.5.1 Odsunięcie od władzy
  • 1.5.1.1 Śmierć
  • 2 Dziedzictwo
  • 3 Ideologia
  • 4 Życie prywatne
  • 5 Rodzina
  • 6 Publiczny wizerunek
  • 7 Odznaczenia i wyróżnienia
  • 7.1 Odznaczenia państwowe
  • 7.2 Wyróżnienia
  • 8 Transkrypcja imienia i nazwiska
  • 9 Przypisy
  • 10 Bibliografia
  • 11 Linki zewnętrzne
  • Migracja, emigracja, imigracja – wędrówka ludności mająca na celu zmianę miejsca pobytu. Przemieszczanie się ludności jest całkowicie naturalnym zjawiskiem i występowało we wszystkich czasach. Nasilenie się migracji może nastąpić m.in. z przyczyn złej sytuacji gospodarczej w miejscu zamieszkania (migracje ekonomiczne) lub sytuacji politycznej nie odpowiadającej migrującym (migracje polityczne).Dyktatura (łac. dictare – dyktować) – forma sprawowania rządów, którą najczęściej utożsamia się z reżimem autorytarnym, bądź totalitaryzmem. Znaczenie tego terminu zmieniało się przez wieki.

    Życiorys[]

    Młodość[]

    Pochodził z niewielkiego plemienia Al-Kadadifa zaliczanego do plemion grupy arabskiej o dziedzictwie berberyjskim. Plemie licznie zamieszkiwało w mieście Syrta w środkowej części wybrzeża Libii. Jego ród uważa się za potomków Mahometa. Był synem Beduina i wędrownego hodowcy wielbłądów, Mohhamada Abdula Salama bin Hameda bin Mohammada, znanego jako Abu Meniar (zmarł w 1985 roku) i Aishy (zmarła w 1978 roku). Abu Meniar prowadził skromny żywot jako hodowca wielbłądów i kóz. Koczowniczy Beduini byli analfabetami i nie przechowywali żadnych aktów urodzenia. W związku z tym data urodzenia Kaddafiego nie jest znana. Prawdopodobnie urodził się wiosną 1942 lub 1943 roku, jednak niektórzy biografowie, w tym Blundy i Lycett, uważają, że mógł być to nawet rok 1939.

    Korupcja (łac. corruptio – zepsucie) – nadużycie stanowiska publicznego w celu uzyskania prywatnych korzyści. Korupcja może w praktyce powstawać niezależnie od formy rządów. Poziom korupcji może być bardzo różny, od drobnych przypadków wykorzystania wpływu lub faworyzowania w celu wyświadczenia lub oddania przysługi, do kleptokracji (rządów złodziei), gdzie porzucone zostają nawet zewnętrzne pozory uczciwości.Antoine Lahad (ur. w 1927 w dystrykcie Szuf) – libański generał, polityk, maronita. W 1983 roku odszedł z libańskiego wojska. W 1984 roku objął po śmierci Saada Haddada dowództwo nad Armią Południowego Libanu. W 1988 roku aktywistka Libańskiej Partii Komunistycznej, Suha Biszara próbowała dokonać zamachu na jego życie. Po wycofaniu się Izraelczyków z Południowego Libanu w maju 2000 roku, zbiegł do Francji. Obecnie przebywa na emigracji w Izraelu.

    Urodził się w namiocie w pobliżu wiejskiego regionu Kasr Abu Hadi. Był jedynym żyjącym synem, miał trzy starsze siostry. Wychowanie w kulturze beduińskiej wpłynęło na jego osobiste upodobania do końca życia. W późniejszym życiu wielokrotnie wyjeżdżał na pustynię w celu medytacji. W chwili jego urodzenia Libia była okupowana przez faszystowskie Włochy. Jego rodzina była nieprzychylnie nastawiona do Włochów a dziadek Kaddafiego, Abdessalam Bouminyar, został zabity przez włoskie wojska podczas inwazji w 1911 roku. Jako dziecko był świadkiem konfliktu między wojskami włoskimi a brytyjskimi w trakcie II wojny światowej przez co od najmłodszych lat był świadom zaangażowania europejskich mocarstw w Afryce Północnej. W 1945 roku kontrolę nad Libią przejęły siły brytyjskie i francuskie. Mimo że mocarstwa kolonialne zamierzały podzielić kraj między siebie, Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych oświadczyło, że Libii należy przyznać niezależność polityczną. W 1951 roku ONZ utworzyło Zjednoczone Królestwo Libii, państwo federalne pod przywództwem prozachodniego monarchy, Idrisa I. Idris zaprowadził w kraju monarchię absolutną i zakazał istnienia partii politycznych.

    Zimna wojna – trwający w latach 1947-1991 stan napięcia oraz rywalizacji ideologicznej, politycznej i militarnej pomiędzy ZSRR i państwami satelitarnymi ZSRR skupionymi od 1955 w Układzie Warszawskim a także państwami pozaeuropejskimi pod hegemonią ZSRR (określanych jako blok komunistyczny, lub wschodni), a państwami niekomunistycznymi skupionymi od 1949 w NATO i paralelnych blokach obronnych (SEATO, CENTO) - pod politycznym przywództwem Stanów Zjednoczonych (określanych jako blok zachodni). Zimnej wojnie towarzyszył wyścig zbrojeń obu bloków militarnych wywołany polityką ZSRR dążącego do rozszerzania zasięgu jego światowej ekspansji terytorialnej i narzucania siłą ustroju komunistycznego i kontrakcją USA i jego sojuszników w tej sprawie.Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

    Edukacja[]

    Najwcześniejsza edukacja Kaddafiego miała charakter religijny i była prowadzona przez miejscowego nauczyciela islamu. Z czasem przeniósł się do pobliskiej Syrty, gdzie w ciągu czterech lat przeszedł przez sześć klas szkoły. Edukacja w Libii nie była bezpłatna, lecz ojciec mimo problemów finansowych opłacał naukę syna. W tygodniu młody Kaddafi spał w meczecie, a w weekendy przemierzał 20 mil, aby odwiedzić swoich rodziców. Prześladowany za to, że był Beduinem, pozostawał dumny ze swojej tożsamości i do tego samego zachęcał beduińskich rówieśników. Z Syrty wraz z rodziną przeprowadził się do miasta Sabha w Fezzanie w południowo-środkowej Libii. Jego ojciec został dozorcą lokalnego lidera plemiennego. W nowym miejscu Muammar uczęszczał do szkoły średniej, a niekiedy pomagał rodzicom w ich pracy. Był popularny w szkole, niektórzy znajomi z tego okresu zdobyli znaczące miejsca pracy w jego późniejszej administracji, dotyczyło to w szczególności jego najlepszego przyjaciela, Abd as-Salama Dżalluda.

    Katastrofa lotu Iran Air 655 – katastrofa lotnicza, do której doszło 3 lipca 1988 roku nad wodami Zatoki Perskiej, kiedy to irański samolot pasażerski Airbus A300 z 290 osobami na pokładzie został zestrzelony przez amerykański krążownik USS Vincennes.Erytrea, oficjalnie Państwo Erytrea (tigrinia ኤርትራ – Ertra, ሃግሬ ኤርትራ – Hagere Ertra; arab. إرتري – Iritrija, دولة إرتري – Daulat Iritrija) – państwo w Afryce Wschodniej, nad Morzem Czerwonym. Graniczy z Etiopią, Dżibuti i Sudanem.

    Wielu nauczycieli Kaddafiego było Egipcjanami, od których po raz pierwszy uzyskał dostęp do gazet panarabskich, a także usytuowanej w Kairze radiostacji Głos Arabów. Dorastając, był świadkiem istotnych wydarzeń w historii świata arabskiego, w tym I wojny izraelsko-arabskiej, rewolucji w Egipcie w 1952 roku, kryzysu sueskiego i krótkotrwałego istnienia Zjednoczonej Republiki Arabskiej między 1958 a 1961 rokiem. Zafascynował się postacią i ideologią egipskiego prezydenta Nasera, co ukształtowało jego poglądy. Naser stworzył podwaliny arabskiego nacjonalizmu – odrzucenie zachodniego kolonializmu, neokolonializmu i syjonizmu, a także przejście od kapitalizmu do socjalizmu. Książka Nasera, Filozofia rewolucji, okazała się dla Kaddafiego kluczowa. Organizował demonstracje i dystrybuował plakaty krytykujące monarchię. W październiku 1961 roku poprowadził demonstrację skierowaną przeciwko secesji Syrii od ZRA. W trakcie demonstracji wybił dwa okna w miejscowym hotelu, w którym podawano alkohol, co sprzeczne było z islamską tradycją. Poczynania młodego Kaddafiego doprowadziły do zainteresowania reżimu, a w rezultacie do wydalenia jego rodziny z miejscowości. Rodzina przeprowadziła się do Misraty, a przyszły przywódca rozpoczął naukę w tamtejszym liceum. Nie wyrzekł się aktywizmu politycznego, chciał dołączyć do jednej z partii politycznych (które działały wówczas nielegalnie), w tym do Arabskiego Ruchu Nacjonalistycznego, Partii Baas i Bractwa Muzułmańskiego. Stale czytał na temat Nasera i rewolucji francuskiej z 1789 roku. Często sięgał po prace syryjskiego teoretyka politycznego Michela Aflaqa i biografię Abrahama Lincolna, Sun Jat-sena i Mustafa Kemala Atatürka.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Białoruski Państwowy Uniwersytet Informatyki i Radioelektroniki (biał. Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі; ros. Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники) – jedna z największych uczelni technicznych na Białorusi. Powstała w 1964 roku w Mińsku. Kształcąca studentów w dziedzinie technologii informatycznych, radiotechniki, elektroniki i telekomunikacji. Do 1993 r. Uniwersytet działał jako Miński Instytut Radiotechniczny, (MRTI).

    Kariera wojskowa[]

    Krótko studiował historię na Uniwersytecie Libijskim w Bengazi. Jednak zrezygnował ze studiów, aby rozpocząć karierę wojskową. W 1963 roku rozpoczął edukację na Królewskiej Akademii Wojskowej w Bengazi. Wraz z nim edukację prowadziło kilku przyjaciół z Misraty o zbliżonych do niego poglądach. Siły zbrojne oferowały możliwość awansu społecznego dla niżej usytuowanych Libijczyków, a Kaddafi widział w nich potencjalne narzędzie zmiany politycznej. Siły zbrojne były szkolone przez brytyjskich żołnierzy, co wywoływało w nim gniew, uważał on bowiem Brytyjczyków za imperialistów. W rezultacie nie chciał się uczyć języka angielskiego, był niemiły dla brytyjskich oficerów i oblał egzaminy. Brytyjscy oficerowie stale oskarżali go o niesubordynacje i obraźliwe w stosunku do nich zachowania, aż w końcu w 1963 roku oskarżyli go udział w zabójstwie komendanta Akademii Wojskowej. Raport Brytyjczyków został jednak zignorowany, a Kaddafi kontynuował naukę. Z grupą lojalnych kadr w 1964 roku założył Ruch Wolnych Oficerów, grupę rewolucyjną której nazwa pochodziła z ruchu utworzonego przez Gamala Nasera. Grupa na czele z Muammarem spotykała się potajemnie i została zorganizowana jako komórka konspiracyjna, a członkowie grupy wpłacali swoje wojskowe pensje do jednego wspólnego funduszu. Podróżował po kraju, zbierał dane wywiadowcze i rozwijał połączenia z sympatykami. Służby rządowe zignorowały go i uznały za nikłe zagrożenie. Akademię ukończył w sierpniu 1965 roku. Został oficerem Korpusu Komunikacji. W kwietniu 1966 roku został wysłany do Wielkiej Brytanii w celu dalszego szkolenia; w ciągu dziewięciu miesięcy przeszedł kurs języka angielskiego w Beaconsfield w Buckinghamshire, przeszkolenie Korpusu Lotniczego w w Bovington Camp i Dorset, a także kurs wojsk lądowych w Folkestone. Mimo późniejszych plotek nie uczestniczył w szkoleniach Royal Military Academy Sandhurst. Dyrektor centrum w Bovington informował, że Kaddafi skutecznie przezwyciężył problemy w nauce języka angielskiego. Zwrócił też uwagę na to, że ulubionymi zajęciami młodego oficera było granie w piłkę nożną i czytanie. Kaddafi został określony jako „zabawny oficer, zawsze wesoły, pracowity i sumienny”. Sam Muammar nie lubił Anglii, uważał, że brytyjscy żołnierze często obrażali go w rasistowski sposób, a on sam nie mógł się odnaleźć w lokalnej kulturze. Podczas pobytu w Londynie, chcąc wyróżnić odmienność, nosił tradycyjne libijskie szaty. W późniejszym okresie opowiadał, że przed wyjazdem do byłej metropolii uważał, że kraj ten jest bardziej nowoczesny od Libii. Po powrocie do kraju okazał się „bardziej pewny siebie, dumny z naszych wartości, ideałów i społecznego charakteru [Libii]”.

    Nikaragua (Nicaragua, Republika Nikaragui – República de Nicaragua) – państwo w Ameryce Środkowej, położone między Hondurasem na północy, a Kostaryką na południu. Na zachodzie na długości 320 km oblewają ją wody Oceanu Spokojnego, a na wschodzie na długości 480 km – wody Morza Karaibskiego.Malezja (malajski Malaysia) – państwo w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Malajskim i wyspie Borneo; obszar 329 847 km², ludność 28 300 000 (wg stanu na 2010 r.), stolica Kuala Lumpur (ok. 1 500 000 mieszkańców), siedziba rządu w Putrajaya.

    Dojście do władzy[]

    W ostatnich latach dekady lat 60. rząd króla Idrisa był coraz bardziej niepopularny. Scentralizowany system formalnie federalnej Libii pogłębiał tradycyjne podziały regionalne i plemienne. W całej branży naftowej z której Libia czerpała większość dochodów powszechna była korupcja. Na popularności zyskiwał coraz bardziej arabski nacjonalizm – po porażce Egiptu w wojnie sześciodniowej z Izraelem w Libii wybuchły protesty panarabistów skierowane przeciwko mocarstwom zachodnim i administracji Idrisa która postrzegana była jako proizraelska. W Bengazi i Trypolisie wybuchły antyzachodnie zamieszki, a pracownicy naftowi rozpoczęli strajk solidarnościowy z Egiptem. W 1969 roku, amerykańska agencja CIA spodziewała się, że pewna część sił zbrojnych chce dokonać w Libii przewrotu. Mimo że CIA wiedziało o Ruchu Wolnych Oficerów to jego pracownicy błędnie ignorowali grupę i skupili się na monitorowaniu rewolucyjnej grupy Czarnych Butów, założonej przez Abdula Aziza Shalahi. W połowie 1969 roku, gdy Idris wyjechał za granicę aby spędzić lato w Turcji i Grecji, puczyści skupieni wokół Kaddafiego zainicjowali operację „Jeruzalem” mającą na celu obalenie reżimu. 1 września buntownicy zajęli lotniska, magazyny policyjne, stacje radiowe i biura rządowe w Trypolisie i Bengazi. Kaddafi przejął kontrolę nad barakami Berka w Bengazi a Omar Meheisha zajął baraki w Trypolisie i baterie przeciwlotnicze. Khweldi Hameidi aresztował księcia Hasana as-Sanusi i zmusił go do zrzeczenia się roszczeń do tronu. Puczyści nie napotkali poważnego oporu a jego przebieg był bezkrwawy.

    Republika Południowej Afryki (RPA, afr. Republiek van Suid-Afrika, ang. Republic of South Africa) – państwo na południowym krańcu Afryki.OPEC (ang. Organization of the Petroleum Exporting Countries) – Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową z siedzibą w Wiedniu. Celem organizacji jest kontrolowanie światowego wydobycia ropy naftowej, poziomu cen i opłat eksploatacyjnych.

    Po tym gdy zniesiono monarchię, proklamował utworzenie Libijskiej Republiki Arabskiej. Przez radio ogłosił kres istnienia „reakcyjnego i skorumpowanego reżimu”. Ze względu na bezkrwawy charakter zamach stanu, został początkowo określony jako „biała rewolucja” a później został przemianowany na „rewolucję 1 września” (ze względu na dzień w którym pucz miał miejsce). Kaddafi podkreślił że zamach stanu jest rewolucją która rozpoczyna powszechne zmiany charakteru społeczno-gospodarczego i politycznego państwa. Ogłosił że rewolucja oznacza „wolność, socjalizm i jedność”, a w najbliższych latach zrealizowane zostaną środki które doprowadzą do tego celu.

    Pułkownik – stopień oficerski. W SZ RP jest to najwyższy stopień wojskowy korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości sił zbrojnych po stopniu pułkownika (ang. i fr. – colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są stopnie generalskie.Josip Broz Tito (serb. Јосип Броз Тито; ur. 7 maja 1892 w Kumrovcu, Austro-Węgry – 25 maja według oficjalnego aktu urodzenia, zm. 4 maja 1980 w Lublanie) – przywódca Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii od 1945 aż do swojej śmierci. Podczas II wojny światowej Tito zorganizował antyfaszystowski - ruch oporu znany jako Partyzanci Jugosławii. Później był założycielskim członkiem Kominformu, ale opierając się radzieckim wpływom stał się jednym z założycieli i promotorów Ruchu Państw Niezaangażowanych. Zmarł 4 maja 1980 roku w Lublanie, pochowany został w Belgradzie.

    Władza w Libii (1969-1977)[]

    Mu’ammar al-Kaddafi i prezydent Egiptu Gamal Abdel Naser (1969)

    Objęcie rządów[]

    Dwunastu członków Komitetu Centralnego Ruchu Wolnych Oficerów ogłosiło siebie Radą Rewolucyjną, nowym rządem kraju. Kaddafi został przewodniczącym Rady, a więc de facto głową państwa. Liderowi puczu nadano ponadto stopień pułkownika i tytuł dowódcy naczelnego sił zbrojnych. Przewodniczącym rady ministrów Rady Rewolucyjnej został Jalloud. Przewodniczącym cywilnej Rady Ministrów został Sulaiman Maghribi, celem organu było wdrażanie polityki wojskowego rządu. Chociaż organ władzy teoretycznie był kolegialny i działał poprzez budowanie konsensu, radę zdominował pułkownik przez co niektórzy członkowie rządu próbowali ograniczyć jego wpływy. Tożsamość pozostałych członków rady została publicznie ujawniona 10 stycznia 1970. Byli oni w większości młodymi ludźmi z obszarów wiejskiej, głównie z klasy średniej i pracującej. Żaden z nich nie miał wyższego wykształcenia co rozróżniało rząd od wcześniej rządzących gabinetów bogatych, wykształconych konserwatystów. Po tym gdy pucz został w pełni zrealizowany, Rada przystąpiła do umocnienia rządu rewolucyjnego i modernizacji kraju. Świat polityczny i siły zbrojne zostały oczyszczone z monarchistów i członków klanu Idrisa, Sennusi. Wielu członków klanu uwięziono, jednakże żadnego z nich nie zabito. Jedyną osobą skazaną na śmierć był sam Idris, który jednak nie został stracony, a wyrok zapadł zaocznie. W maju 1970 roku, utworzono Seminarium Rewolucyjnych Intelektualistów. Do systemu prawnego wprowadzono szariat, islamskie prawo koraniczne. Rząd podtrzymał pewną część elementów ustroju z okresu monarchii, m.in. brak prowadzenia działalności przez partie polityczne. We wrześniu 1971 roku, Kaddafi na krótko poddał się do dymisji, twierdząc że jest niezadowolony z tempa reform. Na urząd powrócił w ciągu miesiąca. W lutym 1973 r. zrezygnował ponownie, również szybko powracając na stanowisko.

    Louis Farrakhan (urodzony jako Louis Eugene Walcott, także Louis X) (ur. 11 maja 1933 na Bronksie) - lider radykalnej gałęzi Narodu Islamu (farakhanizmu). Urodził się w rodzinie baptystycznej, pełnił nawet funkcje kaznodziei. W 1955 pod wpływem nauk Elijaha Muhammada nawrócił się na Czarny Islam. Działał w Bostonie jako Louis X. Po nawróceniu Malcolma X na ortodoksyjny islam był jego głównym przeciwnikiem, a po jego śmierci (w 1965) szybko awansował w organizacji Narodu Islamu. W 1978 zerwał z główną gałęzią organizacji uznając, że odchodzi ona od swych źródeł i stworzył alternatywne wyznanie. W 1995 był liderem Marszu Miliona Mężczyzn w Waszyngtonie. Często jest zapraszany do afroamerykańskich kościołów protestanckich, gdzie wygłasza płomienne kazania. Otrzymał nagrodę praw człowieka od Muammara Kadafiego.Afrykański Kongres Narodowy (The African National Congress, ANC) – centrolewicowa partia polityczna rządząca RPA od 1994 roku, wcześniej do 1989 organizacja narodowowyzwoleńcza czarnej ludności w RPA działająca metodami politycznymi i militarnymi na rzecz likwidacji reżimu apartheidu. Obecnym przewodniczącym partii jest Jacob Zuma, wiceprzewodniczącym Kgalema Motlanthe, a sekretarzem generalnym Gwede Mantashe.

    Reformy społeczno-gospodarcze[]

    Obejmując władzę w Libii, postawił sobie za cel likwidację podziałów klanowo-plemiennych i wprowadzenie libijskiej tożsamości narodowej oraz zaprowadzenie wśród obywateli lojalności wobec państwa. Polityka ta poniosła klęskę, ponieważ al-Kaddafi sam obsadzał instytucje państwa głównie członkami swojego i zaprzyjaźnionych rodów. Wykorzystywał również plemienne animozje, kupując lojalność rodów przywilejami ekonomicznymi, małżeństwami albo wymuszając ją siłą. Przywódcy plemienni byli dyskredytowani jako agenci starego reżimu. W 1971 sąd wojskowy postawił wielu z nich zarzut działalności kontrrewolucyjnej. Dawne granice administracyjne zostały zastąpione w ten sposób, aby przekroczyć granice plemienne, tradycyjnych liderów zastąpili prorewolucyjni modernizatorzy, wielu z nich było często odrzucanych przez lokalne społeczności. Zdając sobie sprawę z niepowodzeń takich modernizatorów, Kaddafi utworzył Arabski Związek Socjalistyczny, którego liderem został.

    Abraham Lincoln (ur. 12 lutego 1809 w hrabstwie Hardin, Kentucky, zm. 15 kwietnia 1865 w Waszyngtonie) – szesnasty prezydent Stanów Zjednoczonych.Kryzys sueski (arab. أزمة السويس – العدوان الثلاثي; hebr. מבצע קדש, Operacja „Kadesz”) – militarna agresja Wielkiej Brytanii, Francji i Izraela na Egipt, która rozpoczęła się 29 października 1956. Agresja została poprzedzona decyzją Egiptu o nacjonalizacji Kanału Sueskiego (26 lipca 1956), jednak rzeczywistą przyczyną wybuchu wojny było pragnienie Wielkiej Brytanii i Francji utrzymania kontroli nad Kanałem. Państwa te dla realizacji swoich celów posłużyły się Izraelem, którego statki handlowe nie mogły korzystać z Kanału Sueskiego. Izrael miał także własne wystarczające powody, by wziąć udział w wojnie.

    Dążył do poprawy wydajności sektora naftowego. W październiku 1969 ogłosił, że bieżące warunki handlowe są nieuczciwe, korzystają na nich zagraniczne korporacje aniżeli państwo libijskie. W grudniu tego roku zwiększył cenę libijskiej ropy. W roku 1970, idąc śladem Libii, pozostałe kraje OPEC zwiększyły ceny. Rząd na skutek Umowy Trypolitańskiej wprowadził koncernom naftowym podatek dochodowy. Działania te przyniosły Libii miliard dodatkowych przychodów w pierwszym roku. W celu zwiększenia kontroli państwa nad sektorem naftowym, rząd rozpoczął program nacjonalizacji, poczynając od wywłaszczenia akcji British Petroleum w grudniu 1971. We wrześniu 1973 roku ogłoszono nacjonalizację wszystkich zagranicznych firm naftowych w Libii. Dla Kaddafiego był to ważny krok w kierunku budowy socjalizmu. Reformy okazały się sukcesem gospodarczym, podczas gdy w 1969 roku produkt krajowy brutto wynosił 3,8 miliarda dolarów amerykańskich, to w 1974 roku wzrósł do 8,170 miliardów, a w 1979 do 24,5 miliarda. Normy życia Libijczyków w ciągu pierwszej dekady administracji Kaddafiego znacznie się poprawiły. W 1979 roku średni dochód na mieszkańca wynosił 8170 dolarów (w porównaniu do 40 dolarów w 1951). Dochód ten był powyżej średniej wielu krajów uprzemysłowionych, w tym Wielkiej Brytanii i Włoch.

    Sahara – strefa pustynna położona w północnej Afryce. Jest ona największą gorącą pustynią na Ziemi (ma 9 064 300 km²), rozciągająca się na długości 5700 km od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie po Morze Czerwone na wschodzie; od północy ograniczona jest górami Atlas i wybrzeżem Morza Śródziemnego. Znajduje się na terytoriach 11 państw: Maroka, Algierii, Tunezji, Libii, Egiptu, Sahary Zachodniej, Mauretanii, Mali, Nigru, Czadu i Sudanu.Rewolucja goździków (port. Revolução dos Cravos) – wojskowy zamach stanu w Portugalii, który doprowadził do obalenia dyktatury następcy António Salazara – Marcelo Caetano. Nazwa pochodzi stąd, że żołnierzom w lufy karabinów wkładano goździki. Rewolucja oprócz obalenia Caetano przyniosła dekolonizację portugalskich posiadłości w Afryce i Azji. Wydarzenia te zapoczątkowały burzliwy proces demokratyzacji systemu politycznego w tym kraju.

    W ramach wprowadzenia elementów prawa szariatu zakazano spożywania alkoholu, zamknięto kluby nocne i kościoły chrześcijańskie, zachęcano ludność do noszenia tradycyjnych strojów, a język arabski uznano jako jedyny język dopuszczalny w oficjalnych komunikatach i znakach drogowych. Od 1969 do 1973 wprowadzono programy socjalne finansowe z pieniędzy z ropy, w ramach których budowano domy i poprawiono systemy opieki zdrowotnej oraz edukacji. W ten sposób znacznie rozszerzono sektor publiczny, dając tym samym zatrudnienie tysiącom ludzi. Wprowadzono obowiązek szkolny i program alfabetyzacji dorosłych, a uniwersytety uczyniono darmowymi. Założono Uniwersytet Beida, a rozszerzeniu uległy Uniwersytet Trypolitański i Uniwersytet Bengazi.

    Ali Abd Allah Salih, علي عبد الله صالح (ur. 21 marca 1942 w Al-Ahmarze) – jemeński polityk, prezydent Jemenu Północnego w latach 1978-1990, a następnie prezydent Jemenu od 1990 do 2012.Ahmad Ben Bella, Ahmad ibn Billa (arab. أحمد بن بلّة, (ur. 25 grudnia 1918 w Maghnii, zm. 11 kwietnia 2012 w Algierze) – pierwszy prezydent Algierii, przez wielu uważany za ojca państwa, urodzony w małym miasteczku Maghnia w zachodniej Algierii w sufickiej rodzinie; współtworzyciel Frontu Wyzwolenia Narodowego. W latach 1962–1965 był premierem Algierii, a od 1963 do 1965 prezydentem.

    Programy społeczne okazały się być w Libii popularne. Także sama postać Kaddafiego była w Libii ceniona. Poparcie dla przywódcy wynikało głównie z jego osobistej charyzmy, młodego wieku i słabszego statusu społecznego (jako Beduina), jak również z retoryki, w której określał się następca antywłoskiego bojownika, Umar al-Muchtara.

    Wspólny Rynek Afryki Wschodniej i Południowej (ang. Common Market for Eastern and Southern Africa - COMESA) - ugrupowanie integracji gospodarczej założone 5 listopada 1993 r. w Kampali na mocy traktatu podpisanego przez 15 państw afrykańskich. Umowa weszła w życie 8 grudnia 1994 r.Biurokracja (od słów fr. bureau – urząd i gr. kratos – władza) – scentralizowany system organizacyjny, w którym władza powiązana jest z urzędem, lub ogół ludzi zajmujących się administrowaniem. Pojęcie to oznacza oderwanie władzy od obywateli, czy wręcz urzędników podejmujących szkodliwe decyzje dla społeczeństwa.

    Polityka zagraniczna[]

    Wpływ arabskiego nacjonalizmu w stylu Nasera na Kaddafiego został od razu zauważony. Administracja Kaddafiego została uznana przez rządy panarabskie w Egipcie, Syrii, Iraku i Sudanie. Egipt wysłał Libii na pomoc ekspertów. Kaddafi zgłaszał propozycję utworzenia jednego państwa arabskiego rozciągniętego na całą Afrykę Północną i na Bliski Wschód. W grudniu 1969 roku Libia wraz z Egiptem i Sudanem założyła Arabski Front Rewolucyjny, stanowiący krok w kierunku politycznego zjednoczenia Arabów. W 1970 roku Syria wyraziła zamiar dołączenia do Frontu. Po śmierci Nasera w listopadzie 1970 roku jego następca Anwar as-Sadat zasugerował, że zamiast tworzenia zjednoczonego państwa należy utworzyć federację polityczną. Projekt ten zapoczątkowano w kwietniu 1971 roku, w ten sposób Egipt, Syria i Sudan otrzymały duże dotacje pieniężne pochodzące z libijskiej ropy. W lutym 1972 roku, Kaddafi i Sadat podpisali nieoficjalną umowę o połączeniu państw co jednak nigdy nie zostało zrealizowane ze względu na rozłam między przywódcami do którego doszło w następnym roku. Wówczas Sadat coraz bardziej obawiał się radykalnego kierunku obranego przez Libię (termin utworzenia federacji ustalono na wrzesień 1973 roku).

    Socjalizm utopijny – ideologia mająca na celu zniesienie własności prywatnej jako źródła wyzysku i zamianę dotychczasowych stosunków wspólnotą majątkową i równością wszystkich obywateli.Juan Evo Morales Ayma (ur. 26 października 1959 w Orinoca, Oruro) – boliwijski polityk. 18 grudnia 2005 wygrał wybory prezydenckie w Boliwii, zdobywając 53,7% głosów. Objął urząd 22 stycznia 2006. Jest Indianinem z ludu Ajmarów, który stanowi ok. 30% ludności kraju, a razem z Indianami Keczua ponad 60%.
    Mu’ammar al-Kaddafi i Nicolae Ceaușescu (1974)

    Po zamachu stanu z 1969 roku, przedstawiciele czterech mocarstw – Francji, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego – zostali wezwani do spotkania z przedstawicielami nowego rządu. Wielka Brytania i USA szybko nawiązały oficjalne stosunki dyplomatyczne z rządem al-Kaddafiego mając nadzieje na zdobycie pozycji w Libii. Było to o tyle ważne, że państwa te posiadały w Libii bazy wojskowe. Mając nadzieje na uzyskanie sympatii Kaddafiego, w 1970 r. USA poinformowały go o co najmniej jednym planowanym przeciwko niemu zamachowi stanu. Próby te mijały się z celem, Kaddafi uważał że Libia powinna wymazać kolonialne i imperialistyczne wpływy oraz zaprowadzić suwerenność narodową. W 1970 roku zlikwidował w swoim kraju amerykańskie (w lipcu) i brytyjskie (w marcu) bazy wojskowe, wydalił włoskie i żydowskie mniejszości narodowe, a w 1973 roku dokonał nacjonalizacji spółek naftowych należących do zachodnich inwestorów.

    II bitwa o Trypolis (kryptonim Operacja Syrena) – zbrojne starcie toczące się od 20 - 28 sierpnia 2011 między armią rządową i rebeliantami wspieranymi przez lotnictwo NATO podczas libijskiej wojny domowej, zakończone zajęciem stolicy przez rebeliantów.Faszyzm włoski (wł. fascismo) był totalitarnym ruchem politycznym, pozostającym u władzy we Włoszech od 1922 do 1943 roku. Jego przywódcą był Benito Mussolini. Podobne ruchy, takie jak nazizm, rozprzestrzeniały się w całej Europie i Ameryce Łacińskiej pomiędzy pierwszą a II wojną światową. Postuluje się czasem, aby słowo to pisać wielką literą mając na myśli faszyzm włoski, małą chcąc opisać podobne mu ruchy. Sądzi się, iż faszyzm włoski był wzorem dla innych jego form, choć kwestią dyskusyjną jest, jakie aspekty jego struktury, taktyki, kultury i ideologii można uznać za niezbędne minimum dla uznania danego ruchu za faszystowski.

    Przeprowadzając akcje zmniejszające wpływy włoskie, w październiku 1970 roku wywłaszczył wszystkie aktywa należące do Włoch i wydalił z kraju 12000 Włochów, a także mniejszą liczbę Żydów. Dzień, w którym do tego doszło, stał się świętym narodowym. Dążył do zmniejszenia wpływów NATO w basenie Morza Śródziemnego, w 1971 roku Libia zwróciła się do Malty, aby ta przestała udzielać własnych terenów siłom NATO. W ramach kompromisu rząd Malty kontynuował umożliwianie siłom NATO dostępu do wyspy pod warunkiem, że sojusz nie użyje Malty jako bazy do ataku na terytoria arabskie. Libia kupowała broń we Francji i w ZSRR. Stosunki handlowe z tym ostatnim doprowadziły do zaognienia stosunków z USA, które prowadziły z Sowietami zimną wojnę. Był szczególnie krytyczny dla USA ze względu na poparcie tego kraju dla Izraela. W konflikcie izralesko-palestyńskim wspierał Palestyńczyków. Utworzenie Izraela w 1948 r. uważał za kolonialną okupację. Rozmawiał z krajami arabskimi w celu prowadzenia ciągłej „wojny” przeciwko Izraelowi, w 1970 zainicjował utworzenie Funduszu Dżihadystycznego na rzecz finansowania palestyńskich bojowników. W czerwcu 1972 roku utworzył Centrum Ochotników Naserystowskich, które zajmowało się wspieraniem i szkoleniem partyzantów palestyńskich.

    Al-Fatah (arab فتح; akronim od nazwy Harakat al-Tahrir al-Watani al-Filastini; arab حركة التحرير الوطني الفلسطيني, dosłownie: „Ruch Wyzwolenia Narodowego Palestyny”) – jedna z największych palestyńskich partii politycznych i największa frakcja Organizacji Wyzwolenia Palestyny. Na scenie polityki w Autonomii Palestyńskiej zajmuje pozycję centrolewicową.Folkestone – angielskie miasto nad kanałem La Manche, w hrabstwie Kent, w pobliżu Dover. Liczy około 50 tys. mieszkańców.

    Jego relacje z palestyńskim przywódca Jasirem Arafatem z partii Al-Fatah były napięte, Kaddafi widział w nim polityka umiarkowanego i wzywał do bardziej brutalnych działań. Zamiast Arafata popierał radykalniejsze frakcje takie jak Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny, Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny – Dowództwo Generalne, Demokratyczny Front Wyzwolenia Palestyny, As-Sa’ika, Front Palestyńskiej Walki Ludowej, Czarny Wrzesień i Organizacja Abu Nidala. 11 czerwca 1972 roku, ogłosił, że każdy Arab chcący zgłosić się na ochotnika do palestyńskich grup zbrojnych może zarejestrować się w dowolnej libijskiej ambasadzie, a potem otrzyma przeszkolenie wojskowe. Obiecał również wsparcie finansowe dla antyizraelskich ataków. W odpowiedzi Stany Zjednoczone wycofały swojego ambasadora. W czasie wojny Jom Kippur wysłał samoloty wojskowe na pomoc państwom arabskim walczącym z Izraelem.

    Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.

    Wspierał grupy bojowników na całym świecie, w tym Czarne Pantery, Naród Islamu, Tupamaros, Ruch 19 Kwietnia, ASALA czy Sandinistowski Front Wyzwolenia Narodowego. Libijskie wsparcie otrzymały liczne ruchy niepodległościowe czy separatystyczne, w tym odłamy IRA, Ruch Wolnego Acechu, Front Narodowego Wyzwolenia Moro, Afrykański Kongres Narodowy oraz inne ruchy wolnościowe walczące z apartheidem w RPA, ETA i Front Polisario (z Sahary Zachodniej), grupy walczące o niepodległość Angoli, PAIGC, Afrykański Narodowy Związek Zimbabwe, Erytrejski Front Wyzwolenia (do 1977) i Ludowy Erytrejski Front Wyzwolenia (od 1977 do 1991). A także lewicowe organizacje, takie jak Czerwone Brygady, Frakcja Czerwonej Armii, Japońska Armia Czerwona, Ludowi Mudżahedini czy Action directe. Największe wsparcie dla tych grup płynęło w latach 70. Libia poprzez wsparcie dla takich ruchów chciała być postrzegana jako lider walki Trzeciego Świata przeciwko kolonializmowi i neokolonializmowi.

    Sahara Zachodnia, Saharyjska Arabska Republika Demokratyczna (arab. الصحراء الغربية, trl. Aş-Şaḩrā’ al-Gharbiyyah, trb. As-Sahra al-Gharbijja) – dawna kolonia hiszpańska (jako Sahara Hiszpańska, wcześniej jako Hiszpańska Afryka Zachodnia) w północnej Afryce nad Oceanem Atlantyckim, także państwo proklamowane w 1976 r. przez Front Polisario, częściowo uznane przez 50 państw; obecnie częściowo okupowana przez Maroko, które nazywa ją Prowincją Południową. Sahara Zachodnia graniczy z Marokiem, Algierią i Mauretanią. Do dzisiaj nie zostały rozstrzygnięte spory o przynależności lub samodzielności tego terytorium. Obecnie jest to terytorium sporne – jak i podzielone – pomiędzy Marokiem a Saharyjską Arabską Republiką Demokratyczną.Bóg lub bóstwo – istota nadprzyrodzona, której istnienie postuluje większość religii. Zajmuje się nim teologia i filozofia, gdzie jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję (co dodatkowo utrudniają założenia teologiczne związane z tym zagadnieniem, pochodzące z poszczególnych religii). Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm.

    Choć wiele tych grup było oznaczanych jako „terroryści”, Kaddafi odrzucił taką klasyfikacją traktując je jako grupy rewolucjonistów zaangażowanych w walkę wyzwoleńczą. Po serii ataków Tymczasowej IRA w 1976 r. Kaddafi stwierdził, że wsparł finansowo ataki po to, aby Brytyjczycy zapłacili za swoje czyny z przeszłości.

    16 września jest 259. (w latach przestępnych 260.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 106 dni.Angola (Republika Angoli - República de Angola) – państwo w południowo-zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim, członek Unii Afrykańskiej. Sąsiaduje z Demokratyczną Republiką Konga, Namibią, Kongiem oraz Zambią. W przeszłości była kolonią portugalską. Posiada znaczne zasoby surowców naturalnych, w tym ropy naftowej i diamentów.

    Rewolucja Ludowa (1973-77)[]

    16 kwietnia 1973 w przemówieniu w Zuwarze ogłosił początek „rewolucji ludowej”. Zainicjował 5-punktowy plan, w pierwszym z nich obwieścił odejście od wszystkich istniejących przepisów prawnych, które mają być zastąpione przez rewolucyjne zarządzenia. Drugi punkt głosił, że wszyscy przeciwnicy rewolucji muszą zostać usunięci, trzeci że rozpoczęła się rewolucja administracja i usunięte zostaną wszelkie ślady biurokracji i burżuazji, czwarty że populacja musi tworzyć komitety ludowe i zbroić się do obrony rewolucji, w piątym była mowa o początku rewolucji kulturalnej, która wyzwolili Libię spod „trujących” obcych wpływów. Na temat nowej fazy rewolucji wykładał we Francji, Egipcie i Libii. W ramach rewolucji ludowej zapraszał obywateli kraju do tworzenia komitetów ludowych, które miały podnosić świadomość polityczną Libijczyków. Chociaż sam oferował niewiele wskazówek na temat konfiguracji działń rad, twierdził, że jest to forma bezpośredniego udziału obywateli w życiu politycznym. Taka struktura była według niego bardziej demokratyczna aniżeli tradycyjny system oparty na reprezentatywnej partii. Liczył że rady zmobilizują ludzi do poparcia rządu, osłabią siły plemiennych przywódców i biurokracji oraz stworzą nowy system prawny kreowany przez obywateli. W Komitetach Ludowych wysoki odsetek społeczeństwa uczestniczył w podejmowaniu decyzji (w granicach dozwolonych przez Radę Rewolucyjną). Komitety służyły również jako system nadzoru, wspomagania służb bezpieczeństwa w odnajdywaniu osób z poglądami krytycznymi wobec Rady Rewolucyjnej, na skutek czego doszło do aresztowań wielu baasistów, marksistów i islamistów. Podstawową formą takiego ustroju były lokalne grupy robocze, które wysyłały wybranych przedstawicieli do poziomu powiatowego, na szczeblu krajowym władza dzielona była między Generalny Kongres Ludowy i Generalny Komitet Ludowy. Powyżej komitetów pozostawał Kaddafi i Rada Rewolucyjna – odpowiedzialna za najważniejsze decyzje. Negatywnym skutkiem działania Komitetów było uwidocznienie międzyplemiennych podziałów.

    Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Szirk (arab. شرك ) – w islamie grzech polegający na oddawaniu czci czemuś lub komuś innemu niż Allah. Chodzi tu nie tylko o bóstwa pogańskie, ale też o pieniądze, przyjemność czy przywódców politycznych. Jako grzech szirk przeciwstawia się cnocie tawhidu.
    Zielona Książeczka i Trzecia Teoria Międzynarodowa[]
    Zielona książka w angielskiej i rosyjskiej wersji językowej

    W czerwcu 1973 ogłosił ideologię polityczną stanowiącą podstawę ludowej rewolucji. Trzecia Teoria Międzynarodowa uznała ZSRR i USA za kraje imperialistyczne, odrzucała zachodni kapitalizm i ateizm bloku wschodniego. Idea ta była podobna do teorii trzeciego świata opracowanej przez Mao Zedonga. W ramach teorii Kaddafi głosił nacjonalizm i zalecał utworzenie panarabskiego państwa, które poprowadzi świat islamu i Trzeci Świat w walce przeciwko imperializmowi.

    Wojna z terroryzmem – termin wprowadzony do polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych przez rząd George’a W. Busha po zamachach na World Trade Center i Pentagon z 11 września 2001. Przez niektórych określana mianem nowej wojny światowej.Reżim, także reżym (fr. régime – porządek) – rygor, popularnie używany w znaczeniu pejoratywnym rząd, władza, system władzy, zwłaszcza nielegalny, nieuznawany, bezprawny, pochodzący z uzurpacji.

    W islamie widział kluczową rolę Trzeciej Teorii Międzynarodowej, wzywał do odrodzenia islamu, powrotu do wczesnych interpretacji Koranu, odrzucał interpretacje naukowe i Hadis, co rozgniewało wielu libijskich duchownych. W 1973 i 1974 roku jego rząd pogłębił zależność prawa od szariatu, wprowadził np. karę chłosty jako karę dla skazanych za cudzołóstwo lub kontakty homoseksualne. Zestawił Trzecią Teorię Międzynarodową w trzech krótkich tomach opublikowanych w latach 1975-1979, znanych jako Zielona Książeczka. Jeden tom był poświęcony kwestii demokracji, przedstawiając wady systemów przedstawicielskich i przewodnictwo bezpośrednich (Rad Ludowych). Drugi opisywał poglądy Kaddafiego dotyczące socjalizmu, natomiast trzeci dotyczył kwestii społecznych dotyczących rodziny i plemienia. Dwa pierwsze tomy zalecały radykalną reformę, trzeci natomiast przyjmował społecznie konserwatywne stanowisko, głosząc że pomimo że mężczyźni i kobiety są równi, to biologicznie przeznaczeni są w życiu do różnych ról. W następnych latach, kaddafiści przyjęli cytaty z „Zielonej Książeczki“, tj. „reprezentacja jest oszustwem” jako hasła ruchu.

    Central Intelligence Agency, CIA (pol. Centralna Agencja Wywiadowcza) – rządowa agencja służby wywiadowczej USA, zajmująca się pozyskiwaniem i analizą informacji o zagranicznych rządach, korporacjach i osobach indywidualnych oraz opracowywaniem, na podstawie tych informacji, raportów dla instytucji rządowych USA. Agencja organizowała także operacje, których celem była interwencja w wewnętrzne sprawy wybranych państw, od propagandy po wspieranie oddziałów paramilitarnych. Jednym z wielu przykładów takich interwencji jest udział w organizacji zamachu stanu w Iranie w 1951 (Operacja AJAX).Bruksela (fr. Bruxelles, nid. Brussel, niem. Brüssel) – miasto i stolica Belgii oraz Unii Europejskiej, położone w środkowej części kraju nad rzeką Senne.

    Radykalizm reform i wydawanie pieniędzy z ropy na zagraniczne cele wywołało niezadowolenie opozycji. W 1974 r., w kraju doszło do pierwszego ataku na rząd Kaddafiego – budynek wojskowy w Bengazi został zaatakowany za pomocą materiałów wybuchowych. W 1975 dwóch członków Rady, Bashir Saghir al-Hawaadi i Omar Mehishi podjęli się próby nieudanego zamachu na Kaddafiego, w następstwie Radę ograniczono do pięciu członków, a w marcu 1977 oficjalnie ją zniesiono. We wrześniu 1975 roku przeprowadził w armii czystkę, aresztował około 200 starszych oficerów, a w październiku tego samego roku założył Centralę Bezpieczeństwa Rewolucji. W 1976 r. w Trypolisie i Bengazi wybuchły studenckie demonstracje rozbite przez policję i studentów będących zwolennikami kaddafizmu. Rada na bunt odpowiedziała aresztowaniami i wprowadzeniem obowiązku służby wojskowej dla młodych ludzi. Rząd pozostawał w nie najlepszych relacjach z konserwatywnymi duchownymi i Bractwem Muzułmańskim których represjonowano jako działaczy antyrewolucyjnych. W styczniu 1977 r. Amnesty International potępiła Libię za przeprowadzenie egzekucji.

    Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone na wyspie Cypr leżącej we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej.Islamski socjalizm - termin ukuty przez muzułmańskich teologów, określający bardziej uduchowioną formę socjalizmu. Islamscy socjaliści uważają, że nauki Koranu i Mahometa - szczególnie zakat - są zgodne z zasadami równości gospodarczej i społecznej. Muzułmańscy socjaliści czerpią inspirację z wczesnego ustroju Medyny ustanowionego przez Mahometa. W przeciwieństwie do zachodniego ruchu socjalistycznego (jak i chrześcijańskich demokratów), nie chcą rozdziału kościoła od państwa, deklarując przy tym chęć budowy demokratycznych struktur państwowych. Za narodziny współczesnego socjalizmu islamskiego uznaje się początek ruchu antyimperialistycznego na bliskim wschodzie.
    Relacje zagraniczne[]

    Wielokrotnie zabiegał o utworzenie ścisłej federacji państw północnoafrykańskich i bliskowschodnich. Proponował zawarcie unii m.in. Sudanowi, Egiptowi, Syrii oraz Malcie. W wyniku pogarszających się stosunków z Egiptem nawiązał współpracę z ZSRR, ale w zimnej wojnie pozostawał neutralny, wiążąc się z Ruchem Państw Niezaangażowanych. Wspierał ANC w walce z apartheidem, a przez Nelsona Mandelę nazywany był przyjacielem i towarzyszem broni. W 1970 roku Libijczycy złożyli wizytę w Chinach, gdzie Kaddafi i jego premier Abdessalam Jalloud podjęli nieudaną próbę przekonania Chińczyków do sprzedaży Libii taktycznej broni jądrowej. W rozmowach stronę chińską reprezentował Zhou Enlai. Kaddafi chciał rozwijać broń atomową, co deklarował publicznie w związku z jego obawami co do potencjału nuklearnego Izraela. W 1974 roku Libia została zaproszona przez premiera Pakistanu, Zulfikara Ali Bhutto do udziału w konferencji 2nd OIC (OIC) w Lahore, a reprezentanci Libii wzięli udział w programie jądrowym, Project-706. W 1977 roku po wojskowym zamachu stanu w Pakistanie, libijscy technicy ds. technologii atomowych zostali deportowani z kraju, a Libia zawiesiła stosunki dyplomatyczne z Pakistanem. Nowy przywódca Pakistanu Muhammad Zia ul-Haq był zdecydowany wrogiem Libii a prywatnie nie lubił al-Kaddafiego. Libijczycy podjęli się próby infiltracji pakistańskich instytutów badawczych, próby te zostały jednak udaremnione przez pakistańskie służby wywiadowcze Inter-Services Intelligence, które schwytały i aresztowały libijskich agentów.

    Monarchia absolutna, absolutyzm – forma rządów występująca przede wszystkim we wczesnonowożytnej oraz starożytnej monarchii (przykładem starożytnej monarchii absolutnej może być ustrój Cesarstwa Rzymskiego) oraz mające ją uzasadnić doktryny polityczne.Meczet (arab. مسجد masdżid; l.mn. مساجد masadżid) – miejsce kultu muzułmańskiego. Słowo meczet oznacza dowolny budynek, w którym oddaje się cześć Bogu, niezależnie od jego architektury.

    Po tym gdy Kaddafi zerwał stosunki z Pakistanem, znormalizował w 1978 roku stosunki z Indiami z którymi osiągnął wzajemną współpracę atomową. W 1984 roku indyjska premier Indira Gandhi wizytująca Libię w 1984 roku podpisała z rządem al-Kaddafiego pakt o energetyce jądrowej. W 1979 roku Kadafi wysłał do Pakistanu premiera by ten podjął się rozmów z wojskowym establishmentem w celu uwolnienia obalonego premiera Bhutto. Na konferencji prasowej, Jallound powiedział dziennikarzom, że Kadafi zaproponował dyktaturze wygnanie Bhutto do Libii, a na lotnisku w Islamabadzie na Zulfikara Ali Bhutto czekał już specjalnie wyznaczony prezydencki samolot. Po tygodniu, junta pakistańska odrzuciła wniosek premiera Libii.

    Supermarket – w ścisłym znaczeniu: sklep o bardzo dużej powierzchni, sprzedający szeroki asortyment towarów codziennego użytku, takich jak żywność, ubrania, kosmetyki, środki czyszczące itp.Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

    Al-Kaddafi finansował w pierwszych miesiącach 1971 rząd maltański, gdy Wielka Brytania zaprzestała płacenia za utrzymanie baz Royal Navy na Malcie. W okresie rządów Sadata w Egipcie doszło do dalszego pogorszenia stosunków między obydwoma państwami. Sadatowi nie podobała się nieprzewidywalność Kaddafiego i nalegania Libii na rzecz przeprowadzenia w Egipcie rewolucji kulturowej. Gdy w lutym 1973 roku wojska izraelskie zestrzeliły statek LN 114 Libijskich Arabskich Linii Lotniczych, który na skutek burzy piaskowej przekroczył niechcący egipską przestrzeń powietrzną i wleciał na teren Izraela, Kaddafi był w szoku. W odwecie Libia zaplanowała zniszczyć brytyjskich statek „RMS Queen Elizabeth 2" wyczarterowany przez amerykańskich Żydów do wypłynięcia do Hajfy na 25-lecie państwowości Izraela, a mimo prośby Egipt wycofał swój okręt podwodny z akcji przeciwko okrętowi ze względu na obawy eskalacji konfliktu. Początkowo wspierał rząd Sudanu, który uznawał za nacjonalistyczny ruch rewolucyjny. Na spotkaniu pod koniec 1971 roku zaproponował Sudanowi utworzenie Unii Arabskiej, co jednak zostało odrzucone przez stronę sudańską.

    Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie. Od północy rozpościera się Morze Śródziemne, a na wschodzie Morze Czerwone.Irańska rewolucja islamska – rewolucja, która w roku 1979 doprowadziła do przekształcenia Iranu z monarchii konstytucyjnej w republikę islamską, w następstwie obalenia szacha Mohammada Rezy Pahlawiego przez zwolenników ajatollaha Ruhollaha Chomeiniego.

    Przywódca był rozwścieczony po tym, gdy Egipt i Syria zaplanowały wojnę Jom Kippur bez konsultacji z jego państwem. Jeszcze bardziej rozgniewało go to, gdy Egipt przyznał się do rozmów pokojowych, a nie dążył do całkowitego zwycięstwa, jak tego chciał Kaddafi. Sadat i Kaddafi stali się otwartymi wrogami, a ten drugi wezwał do obalenia rywala. Gdy prezydent Sudanu Dżafar Muhammad an-Numajri poparł stronę egipską, Kaddafi od 1975 roku stał się sponsorem południowosudańskiej organizacji separatystycznej działającej pod nazwą Ludowa Armia Wyzwolenia Sudanu. Natomiast w 1976 roku tysiąc uzbrojonych i wyszkolonych przez Libię rebeliantów na czele z Sadiqem al-Mahdim, przekroczyło granicę w Ma’tan as-Sarra. Rebelianci zostali odparci przez siły rządowe.

    Serbia, Republika Serbii (serb. Република Србија/ Republika Srbija – państwo w południowej Europie, powstałe 5 czerwca 2006 roku po rozpadzie federacji Serbii i Czarnogóry. Stolicą jest Belgrad. Serbia graniczy z Węgrami na północy, Rumunią i Bułgarią na wschodzie, Macedonią i Albanią na południu oraz z Czarnogórą, Chorwacją i Bośnią i Hercegowiną na zachodzie. De facto na południu Serbia graniczy z Kosowem, którego jednostronnie ogłoszoną niepodległość uznała część państw świata. Od 29 lutego 2012 r. kraj ten posiada status oficjalnego kandydata do Unii Europejskiej, a w czerwcu 2013 UE wyraziła zgodę na rozpoczęcie rozmów akcesyjnych w styczniu 2014.Roelof Frederik "Pik" Botha (ur. 27 kwietnia 1932 w Rustenburgu w Transwalu) – południowoafrykański polityk i dyplomata, w latach 1977–1994 minister spraw zagranicznych RPA.

    Al-Kaddafi stopniowo skupił swoją uwagę w inne miejsce Afryki, pod koniec 1972 i na początku 1973 roku, Libia zaatakowała Czad w celu przyłączenia bogatego w uran regionu Strefa Aozou. Chciał rozwijać bliższe stosunki z krajami Maghrebu. W styczniu 1974 roku Libia i Tunezja ogłosiły unię polityczną Arabską Republikę Islamską. Mimo że utworzenie unii zostało zaproponowane wspólnie przez al-Kaddafiego i prezydenta Tunezji Habib Burgiba, ruch okazał się być w Tunezji bardzo niepopularny i wkrótce upadł. W odwecie Libia sponsorowała w latach 80. tunezyjskich antyrządowych bojowników. Kaddafi zwrócił się w stronę Algierii, w 1975 roku Libia podpisała umowę obronną z tym kraju w przeciwdziałaniu „marokańskiemu ekspansjonizmowi” a również finansowała niepodległościowy ruch Front Polisario w okupowanej przez Maroko Saharze Zachodniej. Zachęcał poprzez dotacje finansowe do zerwania stosunków dyplomatycznych z Izraelem, w 1973 roku przekonał w ten sposób osiem państw kontynentu. W 1973 założył Centrum Islamskie, które w ciągu dekady uruchomiło 132 ośrodki w całej Afryces. Dzięki działaniu organizacji w 1973 udało się nawrócić na islam, konserwatywnego prezydenta Gabonu, Omara Bonga a trzy lata później prezydenta (a następnie cesarza) Republiki Środkowoafrykańskiej, Jean-Bédela Bokassę. W celu zwiększenia dochodów Libii, rząd zaczął nabywać akcje największych europejskich koncernów, tj. Fiat, a także zakupił nieruchomości na Malcie i we Włoszech, które stały się cennym źródłem dochodowym w latach 80. gdy załamały się zyski z ropy naftowej.

    Idris I (arab. إدريس الأول; właśc. As-Sajjid Muhammad Idris al-Mahdi as-Sanusi; ur. 12 marca 1890 w Al-Dżaghbub, zm. 25 maja 1983 w Kairze) – emir Cyrenajki (1917-1951) i Trypolitanii (1929-1951), pierwszy i jedyny król Libii.Zaburzenia depresyjne – zaburzenia psychiczne z grupy zaburzeń afektywnych, charakteryzujące się obniżeniem nastroju, obniżeniem napędu psychoruchowego, zaburzeniem rytmów okołodobowych i lękiem.

    Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna (1977-2011)[]

    Jasir Arafat i Mu’ammar al-Kaddafi w 1977 r.

    2 marca 1977 roku Ludowy Kongres Generalny na życzenie al-Kaddafiego przyjął „Deklarację ustanowienia władzy ludowej”. W jej wyniku rozwiązano Libijską Republikę Arabską która zastąpiło „państwo ludowe” – Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna (w arabskim: الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الاشتراكية, al-Jamāhīrīyah al-‘Arabīyah al-Lībīyah ash-Sha‘bīyah al-Ishtirākīyah). Oficjalnie dżamahirijja była demokracją bezpośrednią w której ludzie rządzili poprzez składający się ze 187 reprezentantów Kongres Ludowy. W wyborach brali udział wszyscy dorośli Libijczycy a głosowania odbywały się nad poszczególnymi decyzjami Kongresu. Wyniki pracy Kongresu przekazywano Walnemu Kongresowi Ludowemu który był transmitowany na żywo w telewizji. W zasadzie Kongres Ludowy był najwyższym organem Libii a ważne decyzje proponowane przez urzędników państwowych lub samego Kaddafiego wymagały zgody Kongresów Ludowych.

    Jacuzzi – potoczne określenie wanien z hydromasażem, czyli formą masażu wodnego. Dzisiejsze wanny jacuzzi obejmują swym znaczeniem modele wanien od najprostszych, wyposażonych w dysze ze strumieniami wody, aż po wysoce zaawansowane (z elektronicznym sterowaniem). Wanny z hydromasażem są jednym z podstawowych urządzeń w profilaktyce spa.Rasizm, dyskryminacja rasowa (z fr. le racisme od la race – ród, rasa, grupa spokrewnionych) – zespół poglądów głoszących tezę o nierówności ludzi, a wynikająca z nich ideologia przyjmuje wyższość jednych ras nad innymi. Przetrwanie tych "wyższych" ras staje się wartością nadrzędną i z racji swej wyższości dążą do dominowania nad rasami "niższymi". Rasizm opiera się na przekonaniu, że różnice w wyglądzie ludzi niosą za sobą niezbywalne różnice osobowościowe i intelektualne (ten pogląd znany jest w jęz. ang. jako racialism).

    Dawne instytucje prawne zostały zniesione, Kaddafi jako poradnictwo prawne dżamahirjji przewidział Koran, uważał on że prawa nienaturalne i dyktatorskie są „sztuczne” a jedyną drogą jest prawo Allaha (szariat). Po roku prawo koraniczne było jednak wycofywane ze względu na przekonanie rządu o tym że szariat jest jednak nieodoskonały, gdyż gwarantuje ochronę własności prywatnej, a w ten sposób narusza zasady socjalizmu przedstawione w Zielonej Książęce Kaddafiego. Odejście od szariatu i przyjęcie osobnego prawa konserwatywni duchowni islamscy uznali za szirk, a więc grzech oddawania czci komuś innemu niż Allahowi, w rezultacie przeszli oni do opozycji antyrządowej.

    Muhammad Zia-ul-Haq (ur. 12 sierpnia 1924 r., zm. 17 sierpnia 1988 r.) - pakistański zawodowy wojskowy i polityk. Uczestnik walk indyjsko-pakistańskich w 1965 i 1971. Od 1976 szef sztabu pakistańskich sił zbrojnych, przywódca zamachu stanu z 5 lipca 1977 r., w wyniku którego obalono premiera Zulfikar Ali Bhutto. W latach 1977-78 szef rządu i przewodniczący Rady Wojskowej, w latach 1978-88 prezydent.Embargo – zakaz importu lub eksportu określonych towarów do lub z danego państwa, czyli ograniczenie handlu i innych stosunków z określonym państwem i jego bojkot na arenie międzynarodowej. Embargo jest instrumentem prawa administracyjnego. Nakładane przez rząd lub międzynarodowe organizacje, traktowane jako szczególny środek odwetowy.

    W lipcu 1977 roku przegrał mimo wyższości technologicznej krótkotrwałą, przygraniczną wojnę z Egiptem. Konflikt trwał tydzień, a obie strony zgodziły się na traktat pokojowy wynegocjowany przez kilka państw arabskich. W tym samym roku został zaproszony do Moskwy w uznaniu za rosnące relacje handlowe libijsko-radzieckie. Relacje między Egiptem a Libią pozostawały szczególnie wrogie po tym gdy w 1976 roku rząd Egiptu stwierdził, że odkrył libijski spisek mający na celu obalenie rządu w Kairze a 26 stycznia 1976 roku wiceprezydent Egiptu Husni Mubarak rozmawiał z ambasadorem USA na temat wykorzystania wewnętrznych problemów Libii przeciwko rządowi Kaddafiego. 22 lipca 1976 roku rząd Libii oficjalnie zagroził zerwaniem stosunków dyplomatycznych z Egiptem. Istnieją dowody, że rząd egipski rozważał wojnę z Libią już w 1974 roku. 28 lutego 1974 roku podczas wizyty amerykańskiego dyplomaty Henry’ego Kissingera w Egipcie prezydent as-Sadat powiedział mu o takim zamiarze i zażądał nacisku wobec rządu Izraela, aby ten nie atakował jego państwa gdy siły zbrojne będą zaangażowane w wojnę z zachodnim sąsiadem. W sierpniu 1976 roku natomiast doszło do wybuchu w biurze na placu Tahrir a egipski rząd obarczył winą za zamach agentów wywiadu Libii. 23 sierpnia został uprowadzony egipski samolot pasażerski. Porywaczami wedle Egipcjan mieli być pracownicy być libijskiego wywiadu. W odwecie za oskarżenia rząd Kaddafiego nakazał zamknięcie egipskiego konsulatu. Rząd Libii nie pozostawał dłużny Egiptowi, twierdził on, że odkryto egipską sieć szpiegowską

    Frakcja Czerwonej Armii (niem. Rote Armee Fraktion, w skrócie RAF), zwana też Grupą Baader-Meinhof – zachodnioniemiecka, skrajnie lewicowa organizacja terrorystyczna, ideologicznie odwołująca się do maoizmu, marksizmu i nowej lewicy. Działała od początku lat 70. do 1998 roku, kiedy to ogłosiła swoje samorozwiązanie.Hassan II (arab. الحسن الثاني بن محمد, Al-Ḥasan aṯ-Ṯānī ibn Muḥammad, ur. 9 lipca 1929 w Rabacie, zm. 23 lipca 1999 tamże) – król Maroka w latach 1961-1999, najstarszy syn króla Muhammada V i królowej Lalli Abli bint Tahar, ojciec obecnego władcy Muhammada VI. Należał do dynastii Alawitów.

    Ustąpienie z formalnych funkcji[]

    W grudniu 1978 roku, ustąpił ze stanowiska Sekretarza Generalnego i ogłosił swój nacisk na rewolucje, a nie działania rządowe. Mimo iż oficjalnie znalazł się poza rządem, przyjął tytuł „przywódcy rewolucji” i nadal pozostawał dowódcą naczelnych sił zbrojnych. Libia zaczęła obracać się w kierunku socjalizmu. W marcu 1978 roku rząd wydał wytyczne do programu redystrybucji mieszkań, na celu miało to doprowadzenia do sytuacji w której każdy dorosły Libijczyk będzie posiadał własne mieszkania i dzięki temu będzie zwolniony z płacenia czynszu. Większości rodzin zakazano też posiadania więcej niż jednego mieszkania a dawne mieszkania pod wynajem zostały zajęte i sprzedane lokatorom (co było dotowane przez rząd). We wrześniu wezwał komitety ludowe do wyeliminowania biurokracji w sektorze publicznym oraz likwidacji „dyktatury sektora prywatnego”, Komitety Ludowe przejęły kontrolę nad kilkuset firmami i przekształciły je w spółdzielnie prowadzone przez wybieranych drogą głosowania pracowników.

    Kult jednostki − kult w imperialnym, autorytarnym lub totalitarnym systemie władzy, prowadzący niejednokrotnie do deifikacji, władcy lub przywódcy.Sabha – miasto w południowo-zachodniej Libii. Około 113 tys. mieszkańców. Sabha była stolicą historycznego regionu Fazzan. Obecnie jest stolicą gminy Sabha.

    2 marca 1979 ogłoszono oddzielenie rządu i rewolucji, władze nad tą drugą objęły Komitety Rewolucyjne działające w tandemie z Komitetami Ludowymi. Komitety takie działały w szkołach, na uniwersytetach, związkach zawodowych, policji i wojsku. Zdominowane przez największych zwolenników rewolucji Komitety były prowadzone przez Mohammada Maghouba i Centralne Biuro Koordynacyjne, działacze instytucji tych często spotykały się z samym Kaddafim. Komitety publikowały tygodnik „Zielony Marzec” (al-Zahf al-Akhdar). Komitety utrwaliły rewolucyjny zapał, prowadziły nadzór ideologiczny a później przyjęły rolę bezpieczeństwa i prowadził aresztowania zgodnie z „prawem rewolucji” (Qanun al-Thawra). W roku 1979, Komitety rozpoczęły proces redystrybucji ziemi na równinie Jefara, co kontynuowano do 1981 roku. W następnym roku rząd przejął kontrolę nad wszystkimi funkcjami importu, eksportu i dystrybucji, supermarkety państwowe zastąpiły prywatne przedsiębiorstwa co wbrew zamierzeniom doprowadziło do rozwoju czarnego rynku.

    Timbuktu (songhaj: Tumbutu, fr. Tombouctou) – miasto w Mali, nad rzeką Niger, założone prawdopodobnie na przełomie XI i XII wieku, zamieszkiwane przez 35 900 osób (2004). Jest stolicą regionu Timbuktu, jednego z siedmiu regionów administracyjnych Mali.Ateizm – odrzucenie teizmu lub pogląd bądź doktryna głosząca, że bogowie nie istnieją. W najszerszym znaczeniu jest to brak wiary w istnienie boga, bóstw i sił nadprzyrodzonych, jako sprzecznych z rozumem i nienaukowych, oraz negujący potrzebę religii.

    Radykalny kierunek Dżamahirijji doprowadził do aktywizacji wielu przeciwników rządu. W lutym 1978 roku odkryto spisek szefa wywiadu wojskowego który chciał dokonać zabójstwa al-Kaddafiego, po tym incydencie przywódca zwiększył swoje bezpieczeństwo i otaczał się ludźmi ze swojego plemienia Qaddadfa. Przeciwko rządowi zwróciły się szczególnie osoby którym skonfiskowano majątki. Zachód finansował grupy opozycyjne zakładane przez libijskich emigrantów. Najbardziej znanym był założony w 1981 przez Muhammada Jusufa al-Makarjafa, Narodowy Front Ocalenia Libii. Organizacja ta zaaranżowała zbrojne ataki bojówek na rząd Libii. Inna z organizacji, al-Borkan dokonywała zabójstw libijskich dyplomatów za granicą. Grupy takie nazywane były przez Kaddafiego jako „bezpańskie psy”. Przeciwko takim organizacjom stanął pułkownik Junis Bilgasim, który utworzył Komitety Rewolucyjne poza granicami kraju i likwidował przebywających na emigracji dysydentów. Choć okoliczne kraje, takie jak Syria prowadziły podobne działania, Kaddafi nie ukrywał się z nimi i publicznie chwalił się sukcesami – w czerwcu 1980 roku wezwał wszystkich dysydentów do powrotu do domu, a w przeciwnym razie zapowiedział zabicie ich gdziekolwiek się znajdują.

    Uniwersytet Chartumski - największy i najstarszy uniwersytet w Sudanie. Założony w 1902 jako Gordon Memorial College, a w obecnej formie istnieje od momentu uzyskania niepodległości przez Sudan w 1956.Arabia Saudyjska (arab. السعودية As-Su’udijja), Królestwo Arabii Saudyjskiej (arab. المملكة العربيّة السّعوديّة Al-Mamlaka al-Arabijja as-Su’udijja) – państwo położone w zachodniej Azji, na Półwyspie Arabskim. Graniczy z Irakiem, Jordanią, Kuwejtem, Omanem, Katarem, Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi i Jemenem. Stolica znajduje się w Rijadzie. Arabia Saudyjska jest jednym z państw założycielskich Ligi Państw Arabskich.

    W 1979 roku, USA umieściła Libię na liście państw sponsorujących terroryzm po tym gdy pod koniec roku demonstranci w tym kraju spalili ambasadę USA w Trypolisie w ramach akcji solidarności ze sprawcami kryzysu zakładników (irańscy rewolucjoniści przetrzymywali obywateli Ameryki od 1979 do 1981 roku). Po roku libijskie myśliwce zaczęły przechwytywać amerykańskie myśliwce latające nad Morzem Śródziemnym co sygnalizowało całkowity upadek stosunków między krajami. Pogorszyły się także stosunki z Libanem i społecznością szyicką całego światu po tym jak w sierpniu 1978 roku w trakcie wizyty w Libii w kraju tym zaginął imam Musa al-Sadr, Libańczycy oskarżyli Kaddafiego o uwięzienie lub zabicie go, czemu Libia zaprzeczała (pojawiły się też wersje o porwaniu go przez Włochów bądź służby wierne irańskiemu szachowi). Poprawił natomiast stosunki z Syrią, Kaddafiego i prezydenta Syrii, Hafiza al-Asada łączyła wrogość wobec Izraela i Egiptu Sadata. W 1980 roku Libia zaproponowała Syrii unię polityczną w zamian proponowano Syryjczykom spłatę ich miliardowego długu względem Związku Radzieckiego. Pomysł nie został zrealizowany, lecz Syria pozostała sojusznikiem Libii. Kolejnym sojusznikiem okazała się Uganda, w 1979 roku, Kaddafi wysłał do Ugandy 2500 żołnierzy w celu obrony rządu prezydenta Idi Amina przed atakującymi ten kraj wojskami tanzańskimi. Misja nie powiodła się, zginęło 400 Libijczyków a reszta została zmuszona do wycofania się. Kaddafi żałował później wsparcia Amina i otwarcie krytykował go.

    Liban (arab. لبنان Lubnān; الجمهوريّة اللبنانيّة al-Jumhūrīya al-Lubnānīya, Republika Libańska) – państwo w zachodniej Azji, na obszarze Bliskiego Wschodu, nad Morzem Śródziemnym graniczące z Syrią i Izraelem.Su-17 (oraz jego wersje eksportowe Su-20 i Su-22), oznaczenie NATO Fitter – jednomiejscowy samolot myśliwsko-bombowy, średniopłat o zmiennej geometrii skrzydeł – kąt skosu regulowany skokowo w zakresie od +28° do +68°, konstrukcja metalowa półskorupowa, podwozie chowane w locie z kółkiem przednim, kabina hermetyzowana z fotelem katapultowym. Zaprojektowany w biurze konstrukcyjnym Pawła Suchoja, produkowany w ZSRR. Wszedł do służby w 1970 roku. Używany także przez Polskę, kraje Bliskiego Wschodu oraz Libię, Wietnam, Peru i Angolę.

    Libii zagroziło widmo konfliktu wewnętrznego po tym gdy w maju 1984 r. dom Kaddafiego w Bab al-Azizia został bezskutecznie zaatakowany przeze milicję Narodowego Frontu Ocalenia Libii i Bractwa Muzułmańskiego. Po ataku 5000 dysydentów zostało aresztowanych.

    Pogorszenie stosunków międzynarodowych[]

    Na początku i w połowie lat 80. pojawiły się w Libii pewne problemy ekonomiczne. Od 1982 do 1986 roczne dochody z ropy w tym kraju spadły 21 miliardów dolarów do 5,4 miliardów. Dużo pieniędzy pochłonęły projekty nawadniania, tj. Wielka Sztuczna Rzeka która mimo projektów które zakładały ukończenie jej do końca dekady pozostała niekompletna do początków XXI wieku. Idea rzeki zrodziła się, gdy pod koniec lat 70. gdy źródła wody pitnej Bengazi zostały zanieczyszczone przez wodę morską i nie były już zdatne do picia. Znalezienie nowych źródeł stało się wtedy kwestią priorytetową. Zaczęto więc rozważać czerpanie jej z pokładów znajdujących się pod Saharą lub importowanie z Europy. Wybrano pierwszą opcję jako najtańszą. Zwiększono też wydatki wojskowe a zmniejszono wydatki na inne cele.

    Nacjonalizm (z łac. natio – naród) – postawa społeczno-polityczna, uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze (egoizm narodowy), jednak istnieją grupy, które szanują także racje i poglądy innych narodów. Nacjonalizm przejawia się głoszeniem poglądów o zabarwieniu narodowym, szerzeniem myśli narodowej i pamięci o bohaterach danego narodu. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu. Wyróżniamy dwa typy nacjonalizmu: pozytywny i negatywny (szowinistyczny).Order Bohdana Chmielnickiego (ukr. Орден Богдана Хмельницького, Orden Bohdana Chmelnyćkoho) - państwowe wojskowe odznaczenie ukraińskie, ustanowione w 1995, z okazji pięćdziesięciolecia zakończenia II wojny światowej.

    Libia od dawna popierała w sąsiednim Czadzie milicję FROLINAT (Front de Libération Nationale du Tchad, Front Wyzwolenia Narodowego Czadu), a za pośrednictwem państw bloku wschodniego a szczególnie NRD Libia prowadziła przeszkolenie i uzbrajanie żołnierzy FROLINAT. Konflikt między Libią a rządem Czadu rozpoczął się już w okresie rządów Françoisa Tombalbaye – Kaddafi choć panafrykanista był przeciwnikiem polityki Tombalbaye, która z jednej strony proponowała afrykanizację w drugiej była w dużym stopniu związana z jego chrześcijańskim wyznaniem i odrzucała supremację w kręgu Sahelu przez przedstawicieli kultury arabskiej a już w 1971 Tombalbaye oskarżył Libię i Egipt o próbę zamach na niego. FROLINAT zdobył władze na skutek ofensywy w 1979 roku a prezydentem został prolbiijski Goukouni Oueddei. Kaddafi zaproponował FROLINAT połączenie polityczne Libii i Czadu. Wkrótce doszło jednak do walk wewnątrz FROLINAT w których państwa zachodnie wsparły przeciwników Oueddeia. W 1980 roku doszło do interwencji wojsk libijskich. Organizacja Jedności Afrykańskiej odrzuciła zjednoczeniowe propozycje Libii i wezwała do wycofania się z Czadu Libii. Po ponownych starciach wewnętrznych w listopadzie 1981 roku Libia ponownie wysłała do Czadu swoje wojska, ścierając się tym razem z wojskami francuskimi które popierały południowe, antylibijskie siły czadyjskie.

    Wojna ugandyjsko-tanzańska (znana w Ugandzie pod nazwą „Wojny wyzwoleńczej”) – konflikt pomiędzy Ugandą a Tanzanią, toczący się w latach 1978-1979. Konsekwencją przegranej przez Ugandę wojny było obalenie reżimu Idi Amina.Kenia (Kenya, Republika Kenii, ang. Republic of Kenya, sua. Jamhuri ya Kenya) – państwo we wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim. Państwo graniczy od północy z Somalią, Etiopią i Sudanem Południowym, od zachodu z Ugandą, a od południa z Tanzanią. Stolicą Kenii jest Nairobi.

    W akcji w Czadzie Libia wykorzystała Legion Islamski, była to powołana w 1972 roku organizacja paramilitarna dążąca do utworzenia Wielkiego Państwa Islamskiego Sahelu. Legion składał się głównie z imigrantów z biedniejszych krajów Sahelu, a także według niektórych źródeł z tysięcy Pakistanczyków i mieszkańców Bangladeszu którzy formalnie zostali zatrudnieni jako pracownicy cywilni w Libii. Legion uczestniczył też w akcjach w Ugandzie, Palestynie, Libanie i Syrii. W Sudanie pogrążonym konflikcie wewnętrznym, niektórzy przywódcy oddziałów funkcjonujących jako dżandżawidzi deklarowało że zostali przeszkoleni w Libii.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Anwar as-Sadat, arab. أنور السادات (ur. 25 grudnia 1918 w Mit Abu al-Kaum, zm. 6 października 1981 w Kairze) – egipski wojskowy i polityk, prezydent kraju w latach 1970-1981. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla w r. 1978 (wspólnie z Menachemem Beginem).

    Wiele państw afrykańskich miała dość polityki Libii, od początku lat 80., dziewięć państw tego kontynentu zerwało stosunki dyplomatyczne z krajem rządzonym przez Kaddafiego, a w 1982 OJA odwołało zaplanowaną w Trypolisie konferencję, obawiając się przewodnictwa Kaddafiego w organizacji. Tuaregowie żyjący w Mali i Nigrze, a także Zaghawa w Sudanie i Czadzie, uznawani byli przez Kaddafiego przez Arabów przez co rząd Libii często ingerował w konflikty wewnętrzne włączając się po ich stronie. W sierpniu 1984 roku zaproponował Maroko jedność polityczną, wraz z tamtejszym monarchą, Hassanem II podpisał traktat Oujda tworząc tym samym Unię Afrykańsko-Arabską. Związek ten odebrany został ze zdziwieniem ze względu na silne różnice polityczne i długotrwałą wrogość między oboma krajami. Relacje w dalszym ciągu pozostały napięte, szczególnie ze względu na przyjazne stosunki Maroka z USA i Izraelem – w sierpniu 1986 roku w rezultacie z żądania Hassana, zniesiono umowę.

    Euro, ευρώ, евро (znak: €, kod ISO 4217: EUR) – nazwa przyjęta na posiedzeniu w Madrycie w grudniu 1995 roku – wspólna waluta europejska wprowadzona w miejsce walut krajowych. W formie gotówkowej została wprowadzona w obieg 1 stycznia 2002 r.Niemiecka Republika Demokratyczna (oficjalny skrót NRD; niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) – dawne państwo położone w Europie Środkowej powstałe 7 października 1949 na terenie byłej radzieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). Likwidacja NRD nastąpiła 3 października 1990, gdy powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN tworząc jednolite Niemcy.

    W 1981 roku, nowy prezydent USA Ronald Reagan nazwał Kaddafiego „wściekłym psem Bliskiego Wschodu” i „międzynarodowym pariasem”. Zaostrzył stanowisko amerykańskie wobec Libii, błędnie uznając rząd tego kraju za marionetkowy reżim ZSRR. Sam Kaddafi w odwecie zwiększył wymianę handlową z Sowietami w trakcie jego wizyt w Moskwie w kwietniu 1981 i 1985 roku. Przywódca zagroził też dołączeniem do Układu Warszawskiego. Sowieci w kontaktach z Libią byli ostrożni, uważając Kaddafiego za nieprzewidywalnego i ekstremistycznego. W sierpniu 1981 roku lotnictwo amerykańskie zestrzeliło na libijskich wodach terytorialnych dwa libijskie samoloty Su-17 (wersja 22). W odpowiedzi na to zamknięta została ambasada Libii w Waszyngtonie. Reagan wycofał z Libii część przedsiębiorstw amerykańskich co miało na celu zmniejszenie liczby Amerykanów przebywających w tym państwie. W marcu 1982 roku, USA wprowadziło embargo na libijską ropę, a w styczniu 1986 roku rząd USA nakazał wszystkim firmom amerykańskim zaprzestania działalności w kraju, mimo tego że w dalszym ciągu w Libii przebywało kilkuset pracowników pochodzących z Ameryki. Pogorszone zostały również stosunki dyplomatyczne z Wielką Brytanią po tym gdy w nieznanych okolicznościach w Londynie w kwietniu 1984 roku zastrzelona została brytyjska policjantka Yvonne Fletcher, a o jej zabójstwo oskarżeni zostali libijscy dyplomaci. Na wiosnę 1986 roku, US Navy po raz kolejny rozpoczęła ćwiczenia w Zatoce Syrtyjskiej u wybrzeży Libii, rozwścieczeni Libijczycy podjęli się próby wojskowego odwetu za ćwiczenia, akcja nie udała się a Amerykanie zatopili kilka libijskich okrętów.

    Armia Południowego Libanu, arab.: الجنوبي - Dżaisz Lubnaan al-Dżanuubi, ang.: South Lebanon Army (SLA) – proizraelska, libańska formacja zbrojna, działająca w latach 1976-2000 na obszarze południowego Libanu.Włosi – naród zamieszkujący Włochy. We Włoszech jest ich około 56 mln, z czego prawie połowa wszystkich osób pochodzenia włoskiego mieszka poza Włochami, a najwięcej w Brazylii, Argentynie i w USA. Mówią językiem włoskim. Religią większości Włochów jest katolicyzm.

    W 1986 roku, rząd USA oskarżył Libię o zorganizowanie zamachu na dyskotekę w Berlinie w 1986 roku, w zamachu zginęło dwóch amerykańskich żołnierzy. Reagan obarczając winą za zamach rząd Libii, zorganizował wojskowy odwet. Ruch ten skrytykowała CIA, która uważała że większe zagrożenie dla interesów USA w regionie stanowi Syria a tak wzmocni tylko dobrą reputację Kaddafiego, mimo rad CIA, rząd uznał Libię za „miękki cel” i zdecydował się na uderzenie. Na arenie międzynarodowej Reagana wsparła Wielka Brytania, pozostali europejscy sojusznicy Amerykanów uznali natomiast atak za niezgodny z prawem międzynarodowym. 15 kwietnia 1986 amerykańskie samoloty wojskowe rozpoczęły serię ataków powietrznych, akcja przeprowadzona została pod nazwą Operation El Dorado Canyon. Bombardowaniu uległy obiekty wojskowe w różnych częściach kraju, w ataku zginęło około 100 Libijczyków, w tym wielu cywilów. Jednym z celów ataku był dom Kaddafiego. On sam wyszedł z ataku bez szwanku, rannych zostało natomiast jego dwóch synów a śmierć poniosła czteroletnia adoptowana córka Hanna. Po tym wydarzeniu, Kaddafi wycofał się na pustynię i oddał się medytacji. W tym czasie dochodziło do sporadycznych starć kaddafistów i oficerów którzy chcieli obalić rząd. Chociaż USA za atak zostało na arenie międzynarodowej potępione to Reagan zwiększył swoją popularność w kraju. W następstwie ataku zwiększona została reputacja Kaddafiego jako antyimperialisty w rezultacie cieszył się on coraz większym poparciem zarówno w kraju i w całym świecie arabskim.

    Tuaregowie – lud berberyjski zamieszkujący obszary Sahary, głównie w Algierii, Libii, Mali, Nigrze i Burkina Faso. Sami mówią o sobie kel tamasheq. Tradycyjnie są nomadami, podróżują po pustyni i jej obrzeżach, zajmują się hodowlą bydła i kóz, wytwarzaniem biżuterii i turystyką. W 2012 r. podjęli próbę utworzenia suwerennego państwa Azawad na terenie północnego Mali.Marek Marian Dziekan (ur. 27 marca 1965 w Pacanowie w woj. świętokrzyskim) – prof. dr hab., kierownik Katedry Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki Uniwersytetu Łódzkiego, pracownik Katedry Arabistyki i Islamistyki Uniwersytetu Warszawskiego i Pracowni Języka i Kultury Arabskiej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Przewodniczący Rady Programowej Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych na Uniwersytecie Łódzkim. Ukończył III Liceum Ogólnokształcące w Tarnowie.

    Jednym z niewielu państw zachodnich które w latach 80. utrzymywało z Libią dobre stosunki była Malta. Al-Kaddafi pomógł maltańskiemu rządowi przeprowadzić proces nacjonalizacji banków, telekomunikacji i transportu.

    W 1986 roku z jego inicjatywy w Libii zmieniono nazwy miesięcy.

    Liberalizacja[]

    Rewolucja w rewolucji (1987-1998)[]

    Mu’ammar al-Kaddafi i Ali Abd Allah Salih. (1990)

    Pod koniec lat 80. przeprowadził szereg liberalizacyjnych reform gospodarczych co zaprowadzić miało do ograniczenia spadków z dochodów z ropy naftowej. W maju 1987 roku, ogłosił początek rewolucji w ramach „rewolucji” która rozpoczęła się reformą przemysłu i rolnictwa oraz ponownym otwarciem małego biznesu. Została ograniczona także działalność Komitetów Rewolucyjnych, w marcu 1988 roku ograniczono jej wpływy na wymiar sprawiedliwości poprzez utworzenie Ministerstwa Mobilizacji Ludowej i Kierownictwa Rewolucyjnego. W sierpniu 1988 roku publicznie skrytykował Komitety. Al-Kaddafi krytykując Komitety stwierdził że „prawdziwy rewolucjonista nie praktykuje represji”, a w marcu z inicjatywy rządu uwolniono setki więźniów politycznych. W czerwcu wydano Wielką Zieloną Kartę Praw Człowieka, zawierająca 27 artykułów księga zawierała prawa i gwarancje zmierzające do poprawy sytuacji praw człowieka w Libii, ograniczenia stosowania kary śmierci (księga wezwała też do ostatecznego jej zniesienia). Wiele z zaproponowanych artykułów zostało zrealizowanych w następnym roku, inne natomiast nie zostały zrealizowane.

    Kair (arab. القاهرة; - trl. Al-Qāhirah, trb. Al-Kahira) – stolica i największe miasto Egiptu (214 km², liczba ludności 6 787 000 stałych mieszkańców, zespół miejski 17,285 mln mieszkańców (tzw. Wielki Kair) – największe miasto Afryki i Bliskiego Wschodu). Nie ma dokładnych statystyk na temat liczby ludności Kairu. Powodują to ciągłe wędrówki mieszkańców. Szacuje się, że codziennie przybywa tu tysiąc nowych mieszkańców. Ponad 2 mln osób mieszka w tzw. „Mieście umarłych”. Kair nazywane jest „Miastem tysiąca minaretów” lub „Matką Świata”. To największy ośrodek świata islamskiego. Położone jest nad Nilem.Apartheid (z języka afrikaans od apart = osobno i sufiksu -heid) – teoria głosząca konieczność osobnego rozwoju społeczności różnych ras, a także bazujący na tej teorii system polityczny panujący w Republice Południowej Afryki do połowy lat 90. XX wieku, oparty na segregacji rasowej.

    W 1989 roku, rząd Libii utworzył Międzynarodową Nagrodę Praw Człowieka Al-Kaddafiego, która miała zostać przyznawana osobom z Trzeciego Świata zwalczającym kolonializm i imperializm, w pierwszym roku jej laureatem został południowoafrykański działacz antyapartheidowski, Nelson Mandela. W rezultacie laureatami nagrody został szereg osób o przeróżnych poglądach (od liberalnych gospodarczo po lewicowe czy islamistyczne). W kolejnych latach laureatami zostały dzieci palestyńskie (1990), rdzenna ludność Ameryki (1991), Afrykańskie Centrum Zwalczanie AIDS (1992), dzieci Bośni i Hercegowiny (1993), organizacja Union of Human Rights Societies and Peoples in Africa (1994), Ahmed Ben Bella (były prezydenta Algierii i jednocześnie przywódca tamtejszego ruchu niepodległościowego) i Francisco da Costa Gomes (przywódca portugalskiej rewolucji goździkowej która zaprowadziła do zaprowadzenia demokracji w tym kraju) (1995), Louis Farrakhan (lider afroamerykańskiej organizacji Naród Islamu) (1996), Gracelyn Smallwood, Melchior Ndadaye (prezydent Burundi zabity w zamachu stanu), Melba Hernández (ambasador Kuby w Wietnamie i Kambodży, a także tamtejszy działacz rewolucyjny), Manal Younes Abdul-Razzak, Doreen McNally (1997), Fidel Castro (przywódca Kuby) (1998), dzieci Iraku (1999), Suha Biszara (Libanka która próbowała dokonać zamachu na proizraelskiego lidera Armii Południowego Libanu Antoine Lahada, po tym wydarzeniu została uwięziona i torturowana), Joseph Ki-Zerbo (lewicowy polityk i historyk z Burkina Faso), Evo Morales Ayma (boliwijski działacz związkowy i przyszły prezydent tego kraju), Ruch Września i Centrum Trzeciego Świata (2000), Mamadou N’Diaye (senegalski sportowiec), Roger Garaudy (francuski filozof), Ibrahim Al-Koni (pochodzący z Libii jeden z najpopularniejszych arabskich pisarzy), Jean Ziegler (polityk Socjaldemokratycznej Partii Szwajcarii), Nadeem Albetar, Ali M. Almosrati, Khaifa M. Attelisie, Mohamed A. Alsherif, Ali Fahmi Khshiem, Rajab Muftah Abodabos, Mohamed Moftah Elfitori, Ali Sodgy Abdulgader, Ahmed Ibrahim Elfagieh (2002), Szenuda III (patriarcha Koptyjskiego Kościoła Ortodoksyjnego) (2003), Hugo Chávez (prezydent Weneuzeli) (2004), Mahathir bin Mohamad (premier Malezji) (2005), Evo Morales (po raz drugi) (2006), biblioteki Timbuktu (2007), Dom Mintoff (były premier Malty) (2008), Daniel Ortega Saavedra (prezydent Nikaragui i lider rewolucji sandinistowskiej) (2009), Recep Tayyip Erdoğan (premier i prezydent Turcji) (2010).

    Ludzki wirus niedoboru odporności, HIV (ang. human immunodeficiency virus) – wirus z rodzaju lentiwirusów, z rodziny retrowirusów. Atakuje głównie limfocyty T-pomocnicze (limfocyty Th). Wiriony mają budowę kulistą i otoczone są otoczką lipidową, zawierającą liczne białka (glikoproteiny: gp120 u HIV-1 i HIV-2 oraz gp41 u HIV-1 i gp36 u HIV-2). Pod osłonką znajduje się płaszcz białkowy, czyli kapsyd, kryjący materiał genetyczny wirusa (RNA) i enzymy: odwrotną transkryptazę, integrazę. Wywołuje AIDS. Dotychczas poznano 2 typy wirusa:Goukouni Oueddei (ur. 1944) – polityk czadyjski, prezydent Czadu w roku 1979 oraz ponownie w latach 1979-82. Obecnie przebywa na emigracji.

    Od 1994 do 1997 roku, rząd przeprowadził czystkę w Komitetach co miało na celu wykorzenienie korupcji, w szczególności w sektorze gospodarczym. W następstwie amerykańskiego ataku z 1986 roku, armia została oczyszczona z elementów postrzeganych jako nielojalne, w 1988 roku, ogłosił utworzenie milicji ludowej mającej zastąpić wojsko i policję. W 1987 roku w zakładzie w Rabta rozpoczął produkcję iperytu, choć publicznie zaprzeczał składowaniu broni chemicznej, a także podjął się bezskutecznych prób rozwijania broni jądrowej. W tym okresie w kraju doszło do wzrostu działalności opozycji islamistycznej sformowanej w grupach takich jak Bractwo Muzułmańskie i Libijska Islamska Grupa Bojowa. Rząd udaremnił liczne zamachy na Kaddafiego, a w 1989 roku siły bezpieczeństwa dokonały rajdy na meczety które uważane były za ważne ośrodki kontrrewolucyjnej propagandy. W październiku 1993 roku, oficerowie coraz bardziej marginalizowanej armii zainicjowali nieudany zamach w Misracie, z kolei we wrześniu 1995 roku islamiści rozpoczęli nieudaną rebelię w Bengazi, a w 1996 roku zamieszki pomiędzy zwolennikami wrogich sobie drużyn piłkarskich w Trypolisie zmieniły się w protest przeciwko Dżamahirijji. W celu zwalczania islamistów odrodzona została działalność Komitetó Rewolucyjnych.

    Hafiz al-Asad, Hafez al-Asad (ur. 6 października 1930 w Al-Kardaha, zm. 10 czerwca 2000 w Damaszku) – polityk syryjski, prezydent w latach 1971-2000.Doctor honoris causa (z łac. [doktor] dla zaszczytu) – akademicki tytuł honorowy nadawany przez uczelnie osobom szczególnie zasłużonym dla nauki i kultury. Nie wymaga posiadania formalnego wykształcenia, ale nadawany jest zazwyczaj osobom o wysokim statusie społecznym lub naukowym.

    W 1989 z jego inicjatywy utworzona została Arabska Unia Maghrebu, jednocząca Libię w pakcie gospodarczym z Maroko, Tunezją, Algierią i Mauretanią. Kaddafi widział w organizacji początki nowej unii panarabskiej. w międzyczasie Libia zintensyfikowała wsparcie dla antyzachodnich organizacji zbrojnych, tj. Tymczasowa IRA, a w 1988 roku doszło do zamachu na lot Pan Am Flight 103 nad Lockerbie w Szkocji. Za udział w zamachu brytyjska policja oskarżyła dwóch Libijczyków – Abdelbaseta Ali Mohmeda Al Megrahiego (zmarł 20 maja 2012 w stolicy Libii, Trypolisie. Odmowa wydania oskarżonych szkockiemu wymiarowi sprawiedliwości spowodowała nałożenie przez ONZ sankcji gospodarczych na Libię w 1992. W wyniku sankcji kraj odniósł 900.000.000 dolarów straty.

    Adopcja (łac. adoptio), przysposobienie, usynowienie – forma przyjęcia do rodziny osoby obcej, stwarzająca stosunek podobny do pokrewieństwa. Jest to przybranie dziecka (często w wieku dziecięcym) za swoje.Japońska Armia Czerwona (jap. 日本赤軍, Nihon Sekigun, JRA), znana także jako Anti-Imperialist International Brigade (AIIB) – japońska grupa terrorystyczna, istniejąca w latach 1971-2001, wywodząca się z Japońskiej Ligi Komunistycznej.

    Innym problemem, który pojawił się w relacjach z Zachodem, był incydent ze stycznia 1989 roku, kiedy to dwa libijskie samoloty bojowe zostały zestrzelone przez USA nad libijskim wybrzeżem. Wiele państw afrykańskich sprzeciwiło się sankcjom ONZ nałożonym na Libię, jednym z afrykańskich liderów którzy byli im przeciwni był m.in. Mandela który skrytykował je w trakcie spotkania z Kaddafim w 1997 roku. Przy okazji Mandela pochwalił Libię za jej walkę z apartheidem i przyznał Kaddafiemu Order Dobrej Nadziei. Sankcje zostały cofnięte w 1998 roku, gdy Libia zgodziła się na ekstradycję podejrzanych do Szkockiego Sądu w Holandii. Ostatecznie w kwietniu 1999 al-Kaddafi wydał zgodę na ekstradycję zamachowców w wyniku rozprawy przed sądem w holenderskiej bazie wojskowej USA Camp Zeist 31 stycznia 2001 Al Megrahi został skazany na dożywocie (wyszedł z więzienia w sierpniu 2009 r. po 8⅛ latach odbywania kary), natomiast Fhimaha uniewinniono z powodu braku dowodów. 16 sierpnia 2003 rząd ibijski podpisał ugodę i wziął na siebie odpowiedzialność za zamach nad Lockerbie oraz zobowiązał się wypłacić rodzinie każdej z ofiar po 10 milionów dolarów, w efekcie czego sankcje ONZ zostały zniesione. Nieoficjalnie podejrzewa się działanie irańskich służb wywiadowczych, w związku z omyłkowym zestrzeleniem samolotu lotu Iran Air 655. Na pokładzie kilka miejsc pozostało pustych, przeciwnicy udziału Libii w zamachu twierdzą że ważne osoby były wcześniej ostrzeżone o katastrofie. Na pokład nie wsiedli m.in. Pik BothaMinister Spraw Zagranicznych RPA, Steve Green – funkcjonariusz DEA oraz John McCarty – ambasador USA na Cyprze. Potwierdzono jednak, że na kilka dni przed zamachem ambasady Stanów Zjednoczonych w Moskwie i Helsinkach otrzymały telefony z informacją, iż samolot z Frankfurtu do Nowego Jorku może być obiektem ataku.

    Colin Wilson (ur. 26 czerwca 1931 r. w Leicester) – brytyjski pisarz i filozof, przedstawiciel nurtu "Młodych Gniewnych".Zhou Enlai (ur. 5 marca 1898, Huai’an w prowincji Jiangsu, zm. 8 stycznia 1976 w Pekinie) – chiński polityk i wojskowy, pierwszy premier ChRL od momentu jej powstania w 1949 roku aż do śmierci.

    Panafrykanizm, prywatyzacja, złagodzenie kursu międzynarodowego i reformy gospodarcze (1999–2011)[]

    Od połowy lat 90. Al-Kaddafi prowadził bardziej umiarkowaną politykę. W chwili gdy XX wiek dobiegał końcu, Kaddafi sfrustrowany brakiem panarabskich ideałów coraz bardziej marginalizował arabski nacjonalizm, zamiast tego zwrócił się w stronę panafrykanizmu i podkreślał afrykańską tożsamość Libii. Od 1997 do 2000 roku, Libia podpisała umowy o współpracy lub porozumienia o dwustronnej pomocy z dziesięcioma państwami kontynentu, a w 1999 roku przystąpiła jako członek założyciel do Wspólnoty Państw Sahelu i Sahary (pozostałymi założycielami były Burkina Faso, Czad, Mali, Niger i Sudan). W czerwcu 1999 odwiedził w RPA Mandelę, a w następnym miesiącu wziął udział w szczycie OJA w Algierze gdzie wezwał do większej integracji politycznej i gospodarczej kontynentu oraz zaproponował utworzenie Stanów Zjednoczonych Afryki. Projekt utworzenie Stanów poparły Erytrea, Ghana, Senegal, Zimbabwe, i Republika Zielonego Przylądka natomiast RPA, Nigeria i Kenia wyraziły zainteresowanie pomysłem. Kaddafi chciał też włączyć do Stanów kraje Karaibów z liczną diasporą afrykańską – Haiti, Jamajkę i Dominikanę, a także inne wyspy regionu.

    Bałkany – region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego. Jednak nazwa ta mniej odnosi się do geografii, a bardziej do wspólnoty historyczno-kulturowej. Przy takim podejściu o przynależności danego kraju do Bałkanów decydują cechy kulturowe (np. język należący do ligi bałkańskiej, pewne elementy kultury ludowej), społeczne (np. wieloetniczność, współwystępowanie katolicyzmu, prawosławia i islamu) oraz historyczne (np. dawna przynależność do Cesarstwa Bizantyjskiego, zasiedlenie przez Słowian w VI wieku naszej ery, a przede wszystkim doświadczenie panowania tureckiego).Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

    W lipcu 2002 roku został jednym z założycieli Unii Afrykańskiej (UA) mającej na celu zastąpienie OJA. Na ceremonii otwarcia, stwierdził państwa afrykańskie powinny odrzucać pomoc warunkową z krajów rozwiniętych co kontrastowały z orędziem wygłoszonym przez prezydenta RPA, Thabo Mbekiego. Na trzecim szycie UA, który odbył się w Libii w lipcu 2005 roku wezwał do dalszego poziomu integracji – wprowadzenie jednolitego paszportu UA, utworzenia wspólnego systemu obrony i wspólnej waluty, w trakcie przemowy wykorzystał hasło „Stanów Zjednoczonych Afryki”. W czerwcu 2005 roku Libia dołączyła do Wspólnego Rynku Afryki Wschodniej i Południowej. W sierpniu 2008 roku został ogłoszony przez komisję tradycyjnych afrykańskich przywódców (wodzów) „Królem Królów”. 1 lutego 2009 w Addis Abebie w Etiopii odbyła się jego ceremonia koronacyjna, co zbiegło się z jego wyborem na szefa Unii Afrykańskiej na okres jednego roku. W październiku 2010 roku przeprosił w imieniu narodów arabskich przywódców afrykańskich za ich udział w handlu niewolnikami w Afryce.

    Syrta (Sirt) – miasto w północnej Libii (Trypolitania), nad Zatoką Wielka Syrta. Około 128 tys. mieszkańców. Ośrodek administracyjny gminy Syrta. W okolicach miasta urodził się i zginął były przywódca Libii Muammar al-Kaddafi.Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط; hebr. המזרח התיכון; per. خاورمیانه, Xâvar-e Miyâne; przestarzałe Lewant) – region geograficzny leżący na styku Azji, Europy i Afryki.
    Mu’ammar al-Kaddafi i prezydent Tanzanii Jakaya Kikwete na szczycie UA w Addis Ababie. (2009)
    Mu’ammar al-Kaddafi podczas spotkania z premierem Grecji Jorgosem Papandreu. (2010)

    Nowy wiek oznaczał dla Libii powrót na arenę międzynarodową. W 1999 roku, Libia zaczęła tajne rozmowy z brytyjskim rządem w celu normalizacji stosunków. W 2001 roku al-Kaddafi potępił zamach z 11 września 2001 roku przygotowany przez Al-Kaidę, wyraził współczucie dla ofiar i wezwał do zaangażowania Libii w wojnę z terroryzmem wojującego islamizmu. Jego rząd w dalszym ciągu tłumił wewnątrz kraju ruch islamistyczny, a jednocześnie Kaddafi wezwał do szerszego stosowania prawa szariatu. Libia nawiązała bliższe połączenia z Chinami i Koreą Północną a kwietniu 2002 roku Libię odwiedził przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej Jiang Zemin. Pod wpływem amerykańskiej inwazji na Irak, w grudniu 2003 roku, Libia wyrzekła się posiadania broni masowego rażenia, zlikwidował program broni chemicznej i jądrowej. W rezultacie poprawiły się stosunki z USA, a w marcu 2004 roku brytyjski premier Tony Blair spotkał się z Kaddafim na jednej z libijskich pustyń. W kwietniu 2004 roku Kaddafi odwiedził siedzibę Unii Europejskiej w Brukseli co w rezultacie doprowadziło do poprawy stosunków rządu z państwami UE. UE zakończyła sankcje wobec Libii, a w październiku 2010 roku wypłaciła Libii 50 milionów euro które przeznaczone zostały na zatrzymanie afrykańskich imigrantów próbujących dostać się do Europy, Kaddafi popierał zatrzymanie imigracji do Europy twierdząc że jest to konieczne aby zapobiec europejskiej tożsamości kulturowej w nowej „Czarnej Europie”. W 2007 wypuścił z kraju oskarżane o zarażenie wirusem HIV kilkuset niemowląt bułgarskie pielęgniarki i palestyńskiego lekarza, którym w Libii groziła kara śmierci. Według ujawnionego w 2012 dokumentu rząd libijski miał w 2007 roku wesprzeć kampanię Nicolasa Sarkozy’ego kwotą 50 mln dolarów. Polepszenie stosunków z zachodem nie wyeliminowało całkowicie zgrzytów z krajami tego regionu – na wiosnę 2010 roku po tym gdy szwajcarska policja oskarżyła dwóch członków jego rodziny o przestępstwo potępione w tym kraju, Kaddafi wezwał do dżihadu przeciwko Szwajcarii a stosunki między oboma krajami zostały dwustronnie zerwane.

    W 2006 roku Libia została usunięta z amerykańskiej listy państw sponsorujących terroryzm. Mimo poprawy relacji z zachodem, al-Kaddafi kontynuował antyzachodni dyskurs ideologiczny. Nawiązał dobre relacje z rządem Wenezueli prezydenta Hugo Cháveza. W 2001 roku Chávez (po zaproszeniu od Kaddafiego) odwiedził Libię. W czasie wizyty obaj przywódcy omówili sytuację międzynarodowe, poziom produkcji OPEC i spadek cen ropy naftowej. W 2004 roku prezydent Wenezueli został odznaczony Międzynarodową Nagrodą Praw Człowieka Al-Kaddafiego. Chávez nazywał Kaddafiego przyjacielem i podkreślił że łączy ich ten sam światopogląd. W 2006 roku, podczas trzeciej wizyty Cháveza, przywódcy podpisali ogólny traktat współpracy ekonomicznej i kulturalnej a Chávez wezwał do wzajemnego zjednoczenia przeciwko „amerykańskiej hegemonii”. Na Drugim Szczycie Ameryki Południowej-Afryki w Wenezueli we wrześniu 2009 roku al-Kaddafi wezwał do utworzenia antyimperialistycznego frontu państw Afryki i Ameryki Łacińskiej. Zaproponował utworzenie Południowego Sojuszu Atlantyckiego który miał rywalizować z blokiem NATO. W tym samym miesiącu skierował się do Zgromadzenia Ogólnego ONZ ze słowami potępienia „zachodniej agresji”. Polityka zagraniczna Wenezueli i Libii posiadała również różnice - o ile Wenezuela wysuwała się do roli czołowego przeciwnika Stanów Zjednoczonych w Ameryce Południowej, Libia starała się poprawić relacje z tymże mocarstwem.

    Gospodarka Libii uległa prywatyzacji, mimo odrzucenia socjalistycznej polityki nacjonalizacji przemysłu która opisana została w Zielonej Książeczce, rząd twierdził że ustrojem gospodarczym Libii jest „socjalizm ludowy”, a nie kapitalizm. Zadowolonych z tych reform al-Kaddafi w przemówieniu w marcu 2003 roku wezwał do prywatyzacji na szeroką skalę. W 2003 roku, przemysł naftowy został w dużej mierze sprzedany prywatnym korporacjom. Do 2004 roku bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Libii wyniosły 40 miliardów dolarów, w porównaniu z 2003 rokiem odnotowano więc sześciokrotny wzrost. Przeciwko liberalnym gospodarczo reformom wystąpiły szerokie kręgi libijskiego społeczeństwa a wobec nowych reform doszło do wielu demonstracji publicznych. Choć w marcu 2006 roku nad Powszechnym Kongresem Ludowym władzę przejęli twardogłowi rewolucjoniści którzy ograniczyli tempo zmian, reformy nie zostały zatrzymane aż do upadku rządów al-Kaddafiego. W 2010 roku ogłoszono plan wedle którego, połowa libijskiej gospodarki miała zostać sprywatyzowana w następnym dziesięcioleciu. Choć liberalizacji ekonomicznej nie towarzyszyła większa liberalizacja systemu politycznego i Kaddafi w dalszym ciągu zajmował w kraju najważniejszą rolę to w marcu 2010 rząd przekazał radom gminnym szereg uprawnień W rządzie kraju wzrosła liczba technokratów i reformatorów, najbardziej znanym z nich był syn Kaddafiego i planowany spadkobierca przywódcy, Sajf al-Islam al-Kaddafi, który otwarcie krytykował jakość praw człowieka w Libii. Sajf prowadził grupę która zaproponowała opracowanie nowej konstytucji, która jednakże nigdy nie została przyjęta. Sajf popierał popularyzacje Libii wśród zagranicznych turystów, a w 2008 założył kilka prywatnych kanałów medialnych które jednak po tym gdy krytykowały rząd zostały znacjonalizowane w 2009 roku.

    Wojna domowa w Libii[]

     Osobny artykuł: Wojna domowa w Libii (2011).

    Po rozpoczęciu arabskiej wiosny w 2011 roku, al-Kaddafi wypowiedział się na korzyść tunezyjskiego prezydenta Zajn al-Abidin ibn Aliego i zagroził tamtejszej rewolucji. Stwierdził też, że Tunezyjczycy będą zadowoleni, jeśli ibn Ali wprowadzi tam system Dżamahirijji. Pod koniec stycznia opozycjonista Dżamal al-Hadżi zapowiedział w internecie zorganizowanie demonstracji mających na celu, „wywalczenie większej wolności w Libii”. 27 stycznia 2011 rząd ustosunkował się do manifestacji, znosząc podatki i cła na krajowe i importowane produkty żywnościowe. W obawie przed protestami krajowymi, rząd Libii wdrożył także środki zapobiegawcze, tj. oczyszczenie przywództwa armii z potencjalnych dezerterów, a także wydał kilku islamistycznych więźniów. Zmiany te jednak nie wiele dały i w lutym doszło do publicznych wystąpień przeciwko reżimowi. W przeciwieństwie do Tunezji i Egiptu, Libia była w dużej mierze jednorodna religijnie i nie miała silnego ruchu islamistycznego, niezadowolenie związane było natomiast z bezrobociem i niezadowoleniem z systemu.

    Przywódca oskarżył rebeliantów o powiązania z Al-Kaidą, ogłosił, że umrze jako męczennik i nie ma zamiaru opuścić kraju. Po starciach zbrojnych z opozycją, część starszych polityków zrezygnowała z urzędów lub przeszła na stronę protestujących. Powstanie rozprzestrzeniło się w mniej rozwiniętej gospodarczo wschodniej części państwa. Pod koniec lutego, wschodnie miasta, tj. Bengazi, Misrata, al-Bayda i Tobruk znalazły się pod kontrolą rebeliantów. W Bengazi buntownicy założyli opozycyjną wobec al-Kaddafiego Narodową Radę Tymczasową. W pierwszych miesiącach konfliktu wszystko wskazywało na to, że siły wierne rządowi zwyciężą w wojnie domowej. W trakcie działań wojennych obie strony konfliktu naruszały prawa człowieka dokonując aresztowań, tortur, linczów czy ataków odwetowych. W dniu 26 lutego Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych zawiesiła Libię ONZ-owskiej Rady Praw Człowieka, wdrożyła wobec niej sankcję i wezwała Międzynarodowy Trybunał Karny do śledztwa w sprawie tłumienia rebelii. W marcu Rada Bezpieczeństwa zadeklarowała zakaz lotów nad Libią. Rada wyraźnie zabroniła też ingerencji obcych wojsk na terenie kraju co zignorował Katar, który wysłał do kraju setki żołnierzy wspierających dysydentów. Francja i Zjednoczone Emiraty Arabskie natomiast udzielały rebeliantom szkolenia i dozbrajały ich.

    Także i Kaddafi zyskał poparcie innych państw. Rosja związana z Libią kontraktami zbrojeniowymi wartymi miliardy dolarów dopiero po dość późnym czasie potępiła jego politykę. Według UE między Trypolisem a Białorusią miały miejsce loty wojskowe, niektóre z samolotów libijskich miały odwiedzić rzekomo bazę wojskowa w Baranowiczach, która zajmowała się składowaniem uzbrojenia i sprzętu wojskowego. Także synowie Kaddafiego wcześniej uczestniczyli w białorusko-rosyjskich ćwiczeniach wojskowych. Kaddafiego poparła Wenezuela a jej prezydent zaproponował pośredniczenie w rozmowach między nim a opozycją, poparcia kaddafistom udzieliły też inne kraje Ameryki Łacińskiej m.in. Nikaragua i Kuba. O wsparcie dla Kaddafiego oskarżona została Serbia (Jugosławia miała z Libią przyjazne stosunki już od czasów Josipa Broz Tito), której piloci mieli rzekomo uczestniczyć w bataliach wojny domowej, zarzuty zostały zdementowane przez rząd bałkańskiego kraju. O wsparcie militarne dla Libii oskarżona była także Ukraina. Bardziej jawnego poparcia militarnego kaddafistom udzieliły natomiast rządy Algierii, Syrii, Czadu i Zimbabwe.

    Odsunięcie od władzy[]

    Wraz z ofensywą powstańców, wspieranych z powietrza przez siły NATO, wzrastało uznanie międzynarodowe dla Narodowej Rady Tymczasowej. 23 sierpnia 2011 powstańcy zdobyli kwaterę al-Kaddafiego w Trypolisie, zmuszając go do ucieczki, a NRT efektywnie (de facto) przejęła władzę w kraju. 16 września 2011 NRT została oficjalnie uznana przez ONZ, a jej przedstawiciel uzyskał mandat w Zgromadzeniu Ogólnym. Ambasadorzy libijscy w wielu krajach oficjalnie wypowiedzieli się przeciw rządzącemu dyktatorowi i poparli protesty. Demonstracje przerodziły się w rewoltę, a następnie w wojnę domową. W oparciu o rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ do walki z wojskami wiernymi al-Kaddafiemu przystąpiła koalicja wielu państw (np. Francja, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Kanada, Włochy, Belgia), między innymi wysyłając samoloty nad tereny objęte konfliktem. 27 czerwca 2011 roku Międzynarodowy Trybunał Karny wydał nakazy aresztowania Mu’ammara al-Kaddafiego, jego syna Sajf al-Islama oraz szefa wywiadu Abd Allaha as-Sanusiego. Z pomocą NATO w postaci osłony powietrznej, milicje buntowników parły w stronę zachodniej części kraju, gdzie pokonywały wojska lojalistów i objęły kontrolę nad centrum kraju. Rebelianci uzyskali wsparcie berberyjskiej społeczności Amazhigów z Dżabal Nafusa, którzy jako że nie mówili w języku arabskim, byli prześladowani w okresie kaddafistowskim, dzięki czemu otoczyli lojalistów al-Kaddafiego w kilku kluczowych obszarach zachodniej Libii. W sierpniu buntownicy zajęli Zlitan i Trypolis tym samym zakończyli oni władzę Kaddafiego. 25 sierpnia Liga Arabska uznała NRT za oficjalnego przedstawiciela państwa libijskiego, a Libia wznowiła swoje członkostwo w Lidze (po wybuchu wojny Libia została w niej zawieszona).

    Śmierć[]

    Al-Kaddafi został zabity 20 października 2011 roku. Początkowo zraniono go w nogi i głowę podczas próby ucieczki przed atakiem lotniczym NATO na konwój 15 ciężarówek, co wydarzyło się ok. godz. 8.30. W ataku lotniczym zginęło 50 osób. NATO nie wiedziało, iż konwój transportuje obalonego dyktatora. Sam al-Kaddafi zdołał ukryć się w betonowym przepuście pod autostradą i został tam znaleziony i pochwycony przez żołnierzy NRL. Następnie został wciągnięty na platformę ciężarówki. Zakrwawiony był targany przez tłum. Jako możliwych zabójców, którzy oddali strzał w głowę al-Kaddafiego, wskazano bojowników Muhammada al-Bibiego lub Ahmada asz-Szajbaniego.

    Ciało przetransportowano do Misraty, gdzie na podłodze chłodni wystawiono je na widok publiczny, wraz z ciałami Mutasima al-Kaddafiego i byłego ministra obrony Abu Bakra Junisa Dżabra, którzy również zginęli w Syrcie. Nocą z 22 na 23 października, w kostnicy w Misracie, lekarze sądowi przeprowadzili sekcję zwłok. Wynikło z niej, iż denat miał kule w głowie i brzuchu, a zmarł od rany postrzałowej. Według jednego z dowódców Narodowej Rady Libijskiej (NRL), Abd al- Madżida Mlegty, pochówek byłego libijskiego przywódcy odbył się około południa we wtorek 25 października 2011, w nieznanym miejscu na pustyni, by zapobiec ewentualnym aktom wandalizmu. Osoby będące przy pochówku przysięgły na Koran, że nie wyjawią miejsca spoczynku dyktatora. Razem z al-Kaddafim pochowano jego syna Mutasima al-Kaddafiego oraz byłego ministra obrony i dowódcę armii Abu Bakra Junisa Dżabra. Osobisty duchowny al-Kaddafiego Chalid Tantusz odmówił muzułmańskie modlitwy nad ciałami. W obrzędach uczestniczyli także dwaj jego kuzyni: dawny szef Gwardii Ludowej, Mansur Dhao Ibrahim, oraz Ahmed Ibrahim (obaj zostali pojmani wraz z pułkownikiem). Według Mlegty, gdy duchowny zakończył odmawianie modlitwy, ciała przekazano dwóm zaufanym ludziom NRL, którzy zabrali je daleko na pustynię. W linczu zginęło też 66 lojalistów przywódcy (ofiar mogło być więcej).

    W poniedziałek 24 października 2011 szef Narodowej Rady Libijskiej Mustafa Abdel Dżalil poinformował o utworzeniu komisji, która ma zbadać okoliczności śmierci byłego libijskiego przywódcy. 27 października 2011 Narodowa Rada Libijska zapowiedziała, że jego zabójcy staną przed sądem. W następnym roku jeden z autorów linczu, Omran Shaaban, został zabity przez sympatyków al-Kaddafiego. Po zakończeniu wojny brytyjski dziennik Daily Telegraph zasugerował, że pewna brytyjska prywatna firma ochroniarska mogła być zaangażowana w wywiezienie Mu’ammara al-Kaddafiego z Libii podczas ostatnich dni wojny. Firma miała pośredniczyć w wynajęciu 50 najemników (w tym 19 z RPA), którzy mieli przetransportować dyktatora do Nigru. W akcji udział mieli brać członkowie najemniczej firmy Simona Manna (byłego oficera elitarnej jednostki komandosów SAS, który w 2004 próbował obalić prezydenta Gwinei Równikowej, Teodoro Obiang Nguema Mbasogo). Podczas przygotowywania akcji dwóch najemników zginęło. Według dziennika firma, która przyjęła zlecenie, ostatecznie zdradziła swoje plany NATO, co umożliwiło zaatakowanie konwojów z al-Kaddafim 20 października pod Syrtą. NATO jednak podało, iż nie wiedziano, że znajduje się on w atakowanym konwoju.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.851 sek.