• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Moskalofilstwo - Galicja



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Sobór Uczonych Ruskich (pełna ukraińska nazwa Собор учених руских и любителей народного просвіщенія) – pierwszy ruski zjazd oświatowy w Galicji, zwołany przez Główną Radę Ruską w dniach 19-26 października 1848.Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.
    Afera Hniliczek. Wystąpienie władz austriackich przeciwko moskalofilstwu[ | edytuj kod]
     Osobny artykuł: Afera Hniliczek.

    Przez całe lata 70. XIX wieku moskalofilstwo było tolerowane przez władze austriackie, gdyż jego przedstawiciele deklarowali pełną lojalność wobec Austrii, ograniczając fascynację Rosją do sfery kulturowej. Władze zaczęły postrzegać ruch ten jako niebezpieczny dopiero w końcu dekady, w miarę rozwoju rosyjskiego ruchu panslawistycznego. B. Wójtowicz-Huber podkreśla, że na tę zmianę oceny moskalofilstwo przyczynił się również wzrost napięcia w stosunkach austriacko-rosyjskich, wywołany sprzecznymi interesami obu państw w regionie bałkańskim. Jako pretekst do rozprawy z moskalofilami władze postanowiły wykorzystać tzw. konwersję hnilicką. Na przełomie lat 1881 i 1882 prasa galicyjska poinformowała, iż 129 mieszkańców wsi Hniliczki Małe w powiecie zbaraskim złożyło prośbę o konwersję z katolicyzmu obrządku wschodniego na prawosławie. Załączony do podania list zawierający zdecydowaną krytykę katolicyzmu skłonił policję austriacką do zbadania motywów konwertytów. Śledztwo wykazało, że mieszkańcy Hniliczek nie zdawali sobie sprawy z konsekwencji swojej decyzji, zaś inspiratorem całej sprawy był jeden z liderów moskalofilskich, ks. Iwan Naumowycz. W końcu stycznia 1882 aresztowani zostali oprócz wymienionego duchownego, redaktorzy pism moskalofilskich Josyf Markow i Wenedykt Płoszczański, radca dworu Adolf Dobriański (Dobrzański) i jego córka Olha Hrabar oraz Iwan Szpunder i Ołeksa Załuski. Ostatecznie na ławie oskarżonych zasiedli ponadto ks. Mykoła Ohonowski, rusofilski działacz Apołon Nyczaj i dziennikarz Isydor Trembycki. Zdaniem Stefana Kieniewicza namiestnik Galicji Andrzej Kazimierz Potocki, który dotąd tolerował działalność rusofilów, tym razem podjął wobec nich represje. Policja dokonała przeszukań w domach aresztowanych, odnajdując szereg ich listów i pism, w których podejmowali oni jeszcze radykalniejszą niż w swoich opublikowanych tekstach krytykę unii brzeskiej i Kościoła katolickiego w ogólności oraz otwarcie wyrażali swoje prorosyjskie poglądy. Materiały te uznano za dowody wystarczające do postawienia najcięższych zarzutów, w tym zdrady stanu. Proces moskalofilów, określany także jako proces Olhy (Olgi) Hrabar i towarzyszy, rozpoczął się przed Krajowym Sądem Karnym we Lwowie 12 czerwca 1882.

    Jan Jacek Bruski (ur. 1969), polski historyk, doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie historii. Specjalność: historia powszechna XX w. Od r. 2000 adiunkt w Zakładzie Historii Najnowszej Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego.Narzecze – termin stosowany dawniej jako synonim terminu "dialekt", w znaczeniu ogólniejszym także jako synonim terminu "gwara". Często występował w odniesieniu do języków egzotycznych. Obecnie rzadko używany.

    Sąd nad moskalofilami był wydarzeniem głośnym i szeroko komentowanym. Prasa rusofilska określała oskarżonych jako męczenników, cierpiących z powodu intryg Polaków. Także pisma stronnictwa ukrainofilów, solidaryzowały się z podsądnymi i podkreślały, że proces dotyczy problemów całej społeczności ruskiej w Galicji. Szczególne protesty w sprawie moskalofilów wystosowała prasa i dyplomacja rosyjska. Oberprokurator Świątobliwego Synodu Rządzącego Konstantin Pobiedonoscew osobiście złożył w ambasadzie Austro-Węgier list z protestem. Zdaniem Czesława Partacza dopiero proces hnilicki uzmysłowił rządowi austriackiemu, jak znaczną pomoc otrzymywali rusofile z Rosji, na jaką skalę rozwinięta była propaganda proprawosławna i prorosyjska w ich prasie oraz jak znaczne poparcie dla ruchu wykazywała hierarchia Kościoła greckokatolickiego.

    Marceli, imię świeckie Marceli (także spotykane wersje: Markian, Markyl) Popiel (ur. 31 grudnia 1821 lub 1825 w Haliczu lub w Medusze, zm. 29 września 1903 w Petersburgu) – biskup Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego pochodzenia ukraińskiego.Michaił Pietrowicz Pogodin, ros. Михаи́л Петро́вич Пого́дин (ur. 23 listopada 1800 – zm. 20 grudnia 1875) – rosyjski historyk, pisarz, dziennikarz, profesor Uniwersytetu Moskiewskiego (od 1826) i członek Petersburskiej Akademii Nauk (od 1841). Jeden z ideologów ideologii wielkoruskiej i panslawizmu.

    Zdaniem Osadczego postawa dyplomacji rosyjskiej, a zatem obawa Austrii przed dalszym pogorszeniem bilateralnych stosunków z Rosją mogła zadecydować o tym, że w procesie zapadły ostatecznie niskie wyroki. 29 lipca 1882 sąd uniewinnił oskarżonych od niesłusznego zdaniem szeregu badaczy zarzutu zdrady stanu. Dowody ich rusofilskich poglądów nie pozwoliły na obronę postawionej w akcie oskarżenia tezy o istnieniu szeroko zakrojonego spisku na rzecz oderwania Galicji od Austrii. Sąd zachował przy tym w mocy zarzut zakłócania porządku publicznego. Z tego powodu ks. Naumowycz został skazany na osiem miesięcy pozbawienia wolności, Płoszczański – na pięć, Szpunder i Załuski – na trzy. Trybunał Najwyższy w Wiedniu potwierdził wyrok sądu pierwszej instancji.

    Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.Wilhelm Feldman (ur. 8 kwietnia 1868 w Zbarażu, zm. 25 października 1919) – polski publicysta, krytyk i historyk literatury, autor m.in. "Współczesnej literatury polskiej"; także dramatopisarz i prozaik.

    W ocenie O. Turija sąd nad moskalofilami wykazał fałszywość deklarowanych przez nich patriotycznych intencji i okazał się poważnym ciosem dla ruchu. Zdaniem B. Wójtowicz-Huber sprawa hnilicka utrwaliła w społeczeństwie Galicji stereotyp moskalofila-zdrajcy i agenta rosyjskiego. Cz. Partacz wskazał, że proces ten osłabił ruch moskalofilski na dalsze dwadzieścia lat. Wielu czołowych działaczy rusofilskich po aferze Hniliczek wyjechało do Rosji. Administracja austriacka z uwagą obserwowała życie wewnętrzne Kościoła greckokatolickiego, starając się dostrzegać wszelkie przejawy sympatii dla prawosławia, łączonego z ruchem panslawistycznym.

    Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.Adolf Dobrianskyj (ur. 1817, zm. 1901 w Innsbrucku) – rusiński działacz społeczny i kulturalny, namiestnik (żupan) autonomicznego Ruskiego Kraju w Królestwie Węgier, prawnik.

    Działalność moskalofilów w latach 1882–1914[ | edytuj kod]

    W kampanii wyborczej do Rady Państwa w 1885 moskalofile i ukrainofile wystawili wspólną listę wyborczą, alternatywnych kandydatów przedstawił natomiast greckokatolicki metropolita Sylwestr Sembratowycz, zwolennik porozumienia ukraińsko-polskiego. Mandat uzyskało dwóch rusofilów i trzech polityków z listy hierarchy. Porozumienie narodowców i moskalofilów nie trwało długo i załamało się niemal natychmiast po wyborach. Dalsze próby współpracy między przedstawicielami obydwu opcji politycznych nie wykraczały poza kontakty parlamentarzystów z obydwu ugrupowań.

    John-Paul Himka, ukr. Iwan-Pawło Chymka, (ur. 18 maja 1949 w Detroit) – kanadyjski historyk ukraińskiego pochodzenia, profesor Uniwersytetu Alberty. Jego badania skupiają się na historii Ukrainy, II wojny światowej, Holokauście, historii najnowszej świata ostatnich 10 lat oraz ikonografii Kościołów wschodnich.Rusyfikacja – proces polegający na dążeniu władz rosyjskich do wynarodowienia ludności podbitych państw poprzez narzucanie rosyjskiego języka, obyczajów, kultury i wzorców w sztuce.

    Ponowna konsolidacja ruchu moskalofilskiego nastąpiła w 1900 po powstaniu Russkiej Partii Ludowej. Młode pokolenie moskalofilów opowiedziało się za nowym kursem ruchu, jednoznacznie deklarując chęć unifikacji ziem ukraińskich i rosyjskich pod berłem carów (starsze nadal akcentowało kwestie wspólnoty kulturowej Słowian wschodnich). Liderami nowokursnyków byli Dmytro Markow oraz Wołodymyr Dudykewycz. Z kolei najważniejsze tytuły prasy moskalofilskiej przełomu stuleci to [?]. Wzmocnieniu moskalofilów, którzy na początku XX wieku byli frakcją cieszącą się zdecydowaniem mniejszym poparciem niż ukraińscy narodowcy, sprzyjała sytuacja międzynarodowa. Po przegranej wojnie z Japonią Rosja utraciła pozycję w regionie dalekowschodnim i ponownie zwróciła uwagę na problemy bałkańskie, gdzie jej interesy wykluczały się wzajemnie z interesami Austro-Węgier. Stosunki między obydwoma państwami szczególnie zaostrzyły się po austriackiej aneksji Bośni i Hercegowiny w 1907. Wzmacnianie nurtu rusofilskiego przez administrację carską, poprzez działania propagandowe było częścią antyaustriackiej polityki zagranicznej Rosji.

    Ławra Zaśnięcia Matki Bożej w Poczajowie, skrótowo Ławra Poczajowska (ukr. Почаївська Свято-Успенська Лавра) – prawosławny klasztor w Poczajowie, w rejonie krzemienieckim obwodu tarnopolskiego na Wołyniu (Ukraina). Podlega jurysdykcji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego na prawach stauropigii. Najważniejszy ośrodek prawosławnego życia monastycznego na Wołyniu i drugi na całej Ukrainie po Ławrze Pieczerskiej w Kijowie. Jeden z trzech ukraińskich klasztorów prawosławnych o statusie ławry (w całym Patriarchacie Moskiewskim tym tytułem może posługiwać się pięć monasterów).Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (ukr. Українська Греко-Католицька Церква) – większy arcybiskupi Kościół wschodni działający obecnie na terenie Ukrainy oraz wśród diaspory ukraińskiej, uznający władzę i autorytet papieża.

    Im bardziej nieuchronny wydawał się wybuch konfliktu austriacko-rosyjskiego, tym bardziej rosły nadzieje moskalofilów na aneksję Galicji przez Rosję. Coraz ostrzejszy był również konflikt między moskalofilami a ukraińskimi narodowcami; wyrażał się on nie tylko w trwającej od lat 70. XIX w. rywalizacji prowadzonych przez nie instytucji oświatowych i kulturalnych, ale i w ostrych polemikach prasowych czy aktach bezpośredniej agresji fizycznej.

    Węgrzy (t. Madziarzy, węg. l.poj. magyar, l.mn. magyarok) – naród europejski z grupy ludów ugrofińskich, zamieszkujący głównie własne państwo narodowe - Węgry w Europie Środkowej, posługujący się językiem węgierskim.Język ruski (nazywany od XIX wieku także staroukraińskim albo starobiałoruskim, a jego wczesna forma staroruskim; w literaturze występuje jako руский языкъ lub русский языкъ) – dawny język wschodniosłowiański, którym posługiwano się na Rusi, w Hospodarstwie Mołdawskim i Wielkim Księstwie Litewskim.

    Porozumienie polsko-moskalofilskie[ | edytuj kod]

    W 1908 w czasie zjazdu słowiańskiego w Pradze zostało zawarte porozumienie między reprezentującym carską administrację hr. Władimirem Bobrinskim, przedstawicielami Polaków w Rosji, reprezentującym polskie Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne Romanem Dmowskim oraz moskalofilami. Celem porozumienia było osłabienie ukraińskiego ruchu narodowego zarówno w Imperium Rosyjskim (co miała uczynić administracja carska), jak i w Austro-Węgrzech. Polscy właściciele ziemscy z Galicji zobowiązali się w jego ramach do wspierania duchownych greckokatolickich o przekonaniach moskalofilskich przy obejmowaniu parafii w ich włościach. Absolwenci rusofilskich szkół w Galicji mieli również uzyskać prawo do kształcenia w prawosławnych seminariach w Żytomierzu, Kijowie i w Chełmie. Porozumienie polsko-moskalofilskie, razem z wyraźną intensyfikacją propagandy rosyjskiej w Galicji, przyczyniło się do ponownego rozłamu w obozie moskalofilów. Zwolennicy jednoznacznie prorosyjskiego kursu politycznego skupili się wokół pisma Prikarpatskaja Rus' , powstałego w 1909 (wychodziło do 1915). Jego przeciwnicy zachowali dotychczasowy organ prasowy, pismo Galiczanin (publikowane od 1893 do 1913). Innymi znaczącymi czasopismami rusofilskimi były Ruskoje Słowo (wydawane w latach 1890–1914) i Gołos Naroda (1909-1914).

    Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie Wschodniej, głównie w granicach Ukrainy (także w państwach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich. Ukraińcy są (obok Rosjan i Białorusinów) potomkami Rusinów, zamieszkujących Ruś Kijowską .Rozstrzelanie – rodzaj kary śmierci polegający na spowodowaniu nagłej śmierci poprzez natychmiastowe zniszczenie organów wewnętrznych lub mózgu skazańca za pomocą pojedynczego lub wielokrotnego postrzału.

    Rosyjskie wsparcie dla moskalofilów po 1900[ | edytuj kod]

    Powstanie Russkiej Partii Ludowej o jednoznacznie prorosyjskim charakterze skłoniło administrację rosyjską do wsparcia na większą niż dotąd skalę ruchu moskalofilskiego. Pomoc kierowano jednak wyłącznie do organizacji głoszących zjednoczenie w jednym narodzie Rusinów galicyjskich i Rosjan oraz otwarcie wyznających prawosławie; umiarkowani działacze rusofilscy byli pomijani przy rozdziale środków. W celu zbadania programu organizacji moskalofilskich i staroruskich w 1902 specjalna komisja rządowa rosyjska udała się do Lwowa. Zdaniem W. Osadczego jedynie środki napływające z Rosji pozwoliły zamierającemu już ruchowi moskalofilskiemu na przetrwanie.

    Serbowie (Срби) – naród południowosłowiański mieszkający głównie w Serbii, Chorwacji, Bośni, Słowenii, Macedonii, Czarnogórze i Stanach Zjednoczonych. Jest ich ogółem około 13 mln. Mówią w swoim języku narodowym serbskim. W większości są prawosławnymi.Rosjanie (ros. русские / russkije) – naród wschodniosłowiański, zamieszkujący głównie Rosję oraz inne kraje byłego Związku Radzieckiego, przede wszystkim: Ukrainę, Białoruś, Kazachstan, Uzbekistan, Łotwę, Kirgistan, Estonię, Litwę, Mołdawię i Naddniestrze oraz Turkmenistan. Znaczące diaspory znajdują się w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Brazylii i Niemczech.

    Sumy kierowane przez carską administrację do Galicji wzrastały w miarę pogarszania się stosunków austriacko-rosyjskich. Rząd rosyjski widział w moskalofilach potencjalną piątą kolumnę w razie wybuchu wojny między obydwoma państwami. Na konta organizacji rusofilskich w pocz. XX wieku corocznie wpływało od 20 do 40 tys. rubli. Dodatkowe sumy moskalofile otrzymali przed wyborami do Sejmu Krajowego Galicji w 1914 (nawet ponad 100 tys. rubli) oraz ze szczególnym przeznaczeniem na działalność swoich stowarzyszeń oświatowych (30 tys. rubli). Regularne subsydia otrzymywało pismo „Prikarpatskaja Rus' ".

    Zakarpacie lub Ukraina Zakarpacka (także Podkarpacie, Ruś Zakarpacka lub Podkarpacka; ukr. Закарпаття, węg. Kárpátalja, rum. Transcarpatia, cz. i słow. Podkarpatská Rus) – region historyczny na obszarze dzisiejszej zachodniej części państwa Ukraina, na pograniczu Polski, Słowacji, Węgier i Rumunii. O jego odrębności decyduje przede wszystkim fakt, że jest to jedyny region na południe od Karpat zamieszkany przez ludność wschodniosłowiańską.Terezin (czes. Terezín, niem. Theresienstadt) – miasto i twierdza w Czechach, w kraju usteckim, nad rzeką Ochrza, na południowy wschód od Litomierzyc. Miasto liczy ok. 3000 mieszkańców.

    Szczególną rolę we wspieraniu austriackich moskalofilów odegrało założone w 1903 Galicyjsko-Russkie Towarzystwo Dobroczynne. Od 1908 kierował nim poseł do Dumy, posiadający szerokie wpływy w kręgach rządowych Władimir Bobrinski. Zapewniło to poparcie dla rusofilów na najwyższym szczeblu rosyjskiej administracji.

    Sylwestr Sembratowycz, ukr. Сильвестр Сембратович, pol. Sylwester Sembratowicz (ur. 3 września 1836 w Desznicy, zm. 4 sierpnia 1898 we Lwowie) – duchowny greckokatolicki.Żytomierz (ukr. Житомир, ros. Житомир, jidysz זשיטאָמיר, Żytomir) – miasto liczące ok. 270 tys. mieszkańców, położone nad rzeką Teterew na wyżynie Wołyńsko-Podolskiej na Ukrainie i będące stolicą obwodu żytomierskiego.

    Problemy języka i oświaty[ | edytuj kod]

    Na początku XX stulecia, działając na zdecydowane polecenie administracji rosyjskiej, czołowi działacze Russkiej Partii Ludowej wezwali wszystkich jej aktywistów do szerzenia języka rosyjskiego i literatury. Młodsze pokolenie moskalofilów uznało, że jednoznaczne opowiedzenie się za językiem rosyjskim powinno zastąpić dotychczasową połowiczną politykę wspierania jazyczija; rosyjski miał w ich założeniach stać się pierwszym językiem Rusinów (Ukraińców) galicyjskich. Celowi temu służyły publikowane przez moskalofilów podręczniki oraz utwory pisarzy rosyjskich opatrzone słownikiem i komentarzami. W 1904 delegaci moskalofilskich stowarzyszeń „Drug”. „Karpaty” i „Bukowina” wystąpili na zjeździe studentów słowiańskich w Pradze z propozycją wprowadzenia obowiązkowej nauki języka rosyjskiego w szkołach na terenie wschodniej Galicji oraz organizacji katedr rusycystyki na uniwersytetach w Wiedniu, Lwowie i Czerniowcach. Russka Partia Ludowa walczyła o uznanie języka rosyjskiego za jeden z języków krajowych (ojczystych dla jednego z narodów Austro-Węgier).

    Instytut Stauropigijny we Lwowie – galicyjska organizacja kulturalno-oświatowa i naukowo-wydawnicza, utworzona w 1788 na bazie Bractwa Uspieńskiego, dekretem cesarza Józefa II.Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.

    W sporze o charakter Uniwersytetu Lwowskiego moskalofile sugerowali nadanie mu charakteru wszechrusskiego, co w kontekście ich programu na przełomie XIX i XX wieku było równoznaczne z rusyfikacją.

    Kwestie wyznaniowe[ | edytuj kod]

    Ławra Poczajowska, położona w pobliżu granicy austriacko-rosyjskiej, była ośrodkiem masowych pielgrzymek galicyjskich grekokatolików wspieranych przez moskalofilów. Również w polityce caratu odgrywała rolę znaczącego ośrodka misyjnego

    Młodsze pokolenie moskalofilów, działające na początku XX stulecia, jednoznacznie opowiadało się za prawosławiem i przeciwko unii, nazywanej „wymuszonym małżeństwem”. Propaganda konwersji z unii na prawosławie („powrotu do wiary ojców”) stanowiła centralny element ideologii rusofilskiej początku XX wieku. Prawosławie, traktowane instrumentalnie, jako środek szerzenia wpływów państwa rosyjskiego, było również propagowane bezpośrednio z ośrodków na terenie Rosji położonych w niewielkiej odległości od granicy z Austrią – monasteru Narodzenia Matki Bożej w Leśnej, Ławry Poczajowskiej, Wołyńskiego Seminarium Duchownego w Żytomierzu. Monaster w Leśnej prowadził szkoły, do których uczęszczać mogły również dzieci galicyjskich grekokatolików. Również wśród alumnów seminarium żytomierskiego byli Galicjanie, którzy po zakończeniu nauki wracali do ojczystych miejscowości i stawali się agitatorami rusofilskimi. Z kolei Ławra Poczajowska była celem masowych pielgrzymek galicyjskich chłopów wyznania greckokatolickiego, organizowanych i wspieranych przez moskalofilów.

    Polacy – naród zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, a poza granicami Polski tworzący Polonię.Józef Siekierzyński, ukr. Йосиф Сєкержинський – Iosyp Siekerzyński (ur. 13 marca 1870 w Sanoku, zm. 23 grudnia 1963 tamże) – duchowny greckokatolicki, katecheta, działacz społeczny w Sanoku.

    Prześladowania moskalofilów bezpośrednio przed i po wybuchu I wojny światowej[ | edytuj kod]

    Bezpośrednio przed wybuchem I wojny światowej władze austriackie, zdając sobie sprawę z nieuchronności konfliktu, przeprowadziły szeroko zakrojoną kampanię antymoskalofilską, zwalczając zarówno frakcję nowokursnyków, jak i starokursnyków. Zdaniem B. Wójtowicz-Huber

    Russka Partia Ludowa (Русская Народная Партія) – pierwsza moskalofilska partia polityczna w Galicji, założona w 1900 z inicjatywy Russkiej Rady.Andrzej Szeptycki OSBM, właściwie Roman Maria Aleksander Szeptycki (ur. 29 lipca 1865 w Przyłbicach, zm. 1 listopada 1944 we Lwowie) – duchowny greckokatolicki, w latach 1899–1900 biskup stanisławowski, w latach 1900–1944 arcybiskup metropolita lwowski i halicki, biskup kamieniecki. Sługa Boży Kościoła katolickiego.

    Ważnym elementem kampanii antyrusofilskiej było przekonanie władz austriackich, iż kwestia Rusinów galicyjskich rozstrzygnie o egzystencji monarchii, a wynik zakończenia trwającego od dziesiątków lat antagonizmu austriacko-rosyjskiego będzie zależał od tego, czy w Galicji zdoła ukształtować się naród ukraiński

    Andrzej Szwarc (ur.1951 r.) - historyk, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego (Instytut Historyczny). Wykłada również w Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku na Wydziale Historycznym.Obóz internowania w Talerhof – obóz dla internowanych Ukraińców i Rusinów z Galicji i Bukowiny, oskarżonych o moskalofilstwo, utworzony przez władze austro-węgierskie, działający w Thalerhof koło Grazu od 4 września 1914 do końca 1917.

    .

    W 1912 władze austriackie wprowadziły szereg ograniczeń administracyjnych wymierzonych w moskalofilów: aresztowania, rewizje, kary pieniężne. Lokalne jednostki żandarmerii monitorowały rozwój nastrojów rusofilskich w regionie. Za czynnik decydujący o zakwalifikowaniu danej osoby jako moskalofila przyjmowano stosunek do prawosławia. Działania tego rodzaju nie przyniosły jednak spodziewanych efektów, toteż władze postanowiły zastąpić je agitacją antyrosyjską przy pomocy prasy, objazdowych teatrów, dyskusji publicznych i filmów propagandowych. W tym samym roku aresztowano działaczy moskalofilskich Semena Bendasiuka i Wasyla Kołdrę oraz kapłanów prawosławnych Maksyma Sandowicza i Ignacego Hudymę. Na Rusi Węgierskiej, gdzie ruch na rzecz prawosławia był jeszcze silniejszy niż w Galicji, w Marmarosz-Sziget przeprowadzono między grudniem 1913 r. a lutym 1914 proces 94 chłopów opowiadających się za konwersjami, oskarżonych o szpiegostwo i zdradę stanu. Sąd zakończył się uznaniem oskarżonych za winnych i wymierzeniem im kar długoletniego więzienia. W ocenie W. Osadczego

    Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.Mychajło Drahomanow, ukr. Михайло Драгоманов (ur. 30 sierpnia 1841 w Hadziaczu , zm. 2 lipca 1895 w Sofii) – ukraiński działacz społeczny, literaturoznawca, historyk i etnolog.

    W przededniu wojny sąd pokazowy nad agitatorami prawosławnymi miał stać się ostrzeżeniem dla wszelkich sympatyzujących z Rosją sił w kraju, i nie tylko dla Rusinów, ale także dla wzrastających w siłę polskich narodowych demokratów

    Ten sam autor uważa, że analogiczne zadanie władze austriackie stawiały przed procesem Bendasiuka, Kołdry, ks. Hudymy i ks. Sandowicza, który rozpoczął się 9 marca 1914 we Lwowie i trwał trzy miesiące. Podobną opinię wyraziła B. Wójtowicz-Huber.

    Wszystkim oskarżonym w wymienionym procesie postawiono zarzut szpiegostwa oraz zdrady stanu wyrażającej się w dążeniu do oderwania „ruskich ziem” od Austro-Węgier i przyłączenia ich do Imperium Rosyjskiego. Obydwaj duchowni zostali ponadto oskarżeni o nielegalne sprawowanie nabożeństw i głoszenie kazań oraz bezprawne wyjazdy do Rosji.

    Andrzej A. Zięba (ur. 1958 w Nowym Wiśniczu) – polski historyk, doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie historii, kierownik Zakładu Stosunków Etnicznych w Europie Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Denys Zubryćkyj (pol. Dionizy Zubrzycki, ukr. Денис Іванович Зубрицький, ur. 1777 w Batiatyczach, zm. 4 stycznia 1862 we Lwowie) – ukraiński historyk, etnograf, archiwista, publicysta, czołowy działacz ruchu moskalofilskiego w Galicji.

    „Proces Bendasiuka i towarzyszy”, jak określano go w prasie galicyjskiej, był obszernie relacjonowany na łamach prasy – sprawozdania z niego zamieszczały wszystkie gazety lwowskie, swoich korespondentów do Lwowa skierował również szereg pism zagranicznych (francuskich, niemieckich, włoskich). Największym zainteresowaniem sprawa cieszyła się w Rosji. Proces na miejscu obserwowali przedstawiciele czterech najważniejszych frakcji rosyjskiej Dumy Państwowej. Wbrew założeniom władz austriackich, które zamierzały uniemożliwić dalszą działalność moskalofilów w obliczu wojny z Rosją, proces nie tylko nie okazał się ostatecznym ciosem dla tego ruchu, ale przyczynił się do rozpropagowania jego idei. Obrońcy oskarżonych – L. Aleksiewicz, K. Czerlunczakiewicz, W. Dudykewycz i M. Hłuszkiewicz – sami zaliczali się do moskalofilów i wykorzystywali mównicę sądu do nagłaśniania idei proprawosławnych i prorosyjskich. Ponadto rosyjski skarb państwa przeznaczył 30 tys. rubli na prowadzenie kampanii propagandowej towarzyszącej procesowi. We Lwowie doszło do manifestacji w obronie oskarżonych, w których wzięło udział ok. 80 duchownych greckokatolickich.

    Mikołaj Liwczak (ur. 1837 w Cisowej, zm. 1909 w Aleksandrowie Pogranicznym), także w brzmieniu zrusyfikowanym Nikołaj – duchowny greckokatolicki, a następnie prawosławny pochodzenia ukraińskiego, jeden z najaktywniejszych uczestników likwidacji unickiej diecezji chełmskiej, nagrodzony przez cara złotym krzyżem. Autor pamiętnika opisującego te wydarzenia.Bukowina (rum. Bucovina, ukr. Буковина) – kraina historyczna położona pomiędzy Karpatami Wschodnimi a środkowym Dniestrem, obecnie, od II wojny światowej dzieli się na:

    Przesłuchania oskarżonych i świadków pozwoliły udowodnić powiązania ruchu prawosławnego w Galicji z Rosją (w tym z Ochraną), jednak zgromadzone dowody nie wystarczyły, by potwierdzić zawarty w akcie oskarżenia zarzut zdrady stanu i szpiegostwa. W związku z tym 6 czerwca 1914 w odniesieniu do wszystkich podsądnych zapadł wyrok uniewinniający.

    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.Jerzy Skowronek (ur. 21 czerwca 1937 w Radomiu, zm. 23 lipca 1996) – polski historyk, badacz dziejów Europy Środkowowschodniej, uczeń prof. Stefana Kieniewicza.

    Po wypowiedzeniu przez Austro-Węgry wojny Rosji administracja austriacka, korzystając z list moskalofilów zestawianych do najmniej od 1913, podjęła kolejne działania represyjne. Władze austriackie aresztowały 10 tys. ludzi podejrzanych o sympatie rusofilskie, często razem z rodzinami. Sądy polowe wydały szereg wyroków śmierci na prawdziwych lub domniemanych moskalofilów. Niektóre jednostki wojskowe, zwłaszcza antyrosyjsko nastawione oddziały węgierskie, dopuszczały się samosądów. Ilość rozstrzelanych i powieszonych na podstawie wyroków sądów wojskowych lub bez wyroku, na mocy decyzji poszczególnych dowódców szacowana jest na tysiąc osób w Galicji i na Bukowinie. Prawdziwi i domniemani moskalofile byli kierowani do obozów internowania w Talerhofie, Theresienstadt, Grazu i Munkaczu. Do Talerhofu trafili także działacze ukraińskiego ruchu narodowego lub osoby całkowicie przypadkowe. Jesienią 1914 w obozie przebywało 6 tys. więźniów. W Sanoku, po nastaniu pierwszej okupacji rosyjskiej, aktywni byli agitujący działacze moskalofilscy (m.in. ks. Józef Siekierzyński), zaś po oswobodzeniu miasta austriacki sąd polowy skazał kilku z nich (np. kierownika szkoły Włodzimierza Mochnackiego) na karę śmierci z uwagi na podejrzenia, iż przekazywali informacje o polskich ruchu niepodległościowym i militarnym.

    Zakład Narodowy im. Ossolińskich (ZNiO, Ossolineum) – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum Książąt Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.Stefan Kieniewicz (ur. 20 września 1907 w Dereszewiczach na Białorusi, zm. 2 maja 1992 w Konstancinie) – polski historyk i archiwista, badacz historii Polski XIX wieku. Profesor Uniwersytetu Warszawskiego i Polskiej Akademii Nauk. Żołnierz Armii Krajowej i uczestnik powstania warszawskiego.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Chrzest Rusi – proces masowego przyjęcia i rozszerzenia chrześcijaństwa (chrystianizacji) na ziemiach Rusi Kijowskiej. Jako datę symboliczną przyjmuje się chrzest Włodzimierza oraz masowy chrzest mieszkańców Kijowa, a także innych miast, w Dnieprze w roku 988 (podaje się również rok 989), na polecenie wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza I Wielkiego.
    Jazyczije, jazyczje (Язичіє) – obraźliwo-polemiczna nazwa (języczysko) sztucznego języka stworzonego w drugiej połowie XIX wieku we wschodniej Galicji.
    Prawosławne seminarium duchowne w Chełmie – prawosławne seminarium duchowne działające w latach 1875–1915 w Chełmie.
    Ignacy Hudyma (ur. 1 lutego 1882 w Dytkowcach, zm. w 1941 lub w 1944 tamże) – prawosławny duchowny i działacz moskalofilski.
    Galicja (niem. Galizien, węg. Gácsország, cz. Halič, jid. גאַליציע – Golicje, tur. Haliç, rum. Galiţia, ros. Галиция – Galicija, ukr. Галичина – Hałyczyna) – potoczna nazwa narzucona przez zaborcę i stosowana na określenie południowo-wschodnich ziem dawnej I Rzeczypospolitej, znajdujących się obecnie w Polsce i Ukrainie, wchodzących w skład zaboru austriackiego. Z tego tytułu również nazwa austriackiego kraju koronnego (dokładniej Królestwo Galicji i Lodomerii), istniejącego w latach 1772-1918. Zalicza się do niej ziemie południowej Małopolski, ziemię Grodów Czerwieńskich oraz zachodnią część Podola do linii Zbrucza. Jest to stosunkowo nowe pojęcie o charakterze kulturowym i historyczno-administracyjnym.
    Kijów (ukr. Київ, Kyjiw, ros. Киев, Kijew) – stolica i największe miasto Ukrainy, nad rzeką Dniepr. Był miastem królewskim Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
    Bohdan Didyćkyj (pol. Bohdan Dziedzicki) (ur. 1827 - zm. 1908) - ukraiński moskalofilski pisarz, poeta i dziennikarz, pochodzący z Galicji.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.105 sek.