• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Moskalofilstwo - Galicja



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Sobór Uczonych Ruskich (pełna ukraińska nazwa Собор учених руских и любителей народного просвіщенія) – pierwszy ruski zjazd oświatowy w Galicji, zwołany przez Główną Radę Ruską w dniach 19-26 października 1848.Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.
    Starorusini. Kształtowanie się programu moskalofilskiego[ | edytuj kod]

    W okresie | edytuj kod]

    W okresie Wiosny Ludów, gdy monarchia austriacka mobilizowała się przeciwko ruchom rewolucyjnym, nastroje moskalofilskie wśród ludności były tolerowane. W cerkwiach greckokatolickich wygłaszano modlitwy zarówno za cesarza austriackiego, jak i za cara. Znaczący wpływ na rozwój mitu rosyjskiego miał przemarsz wojsk rosyjskich przez Galicję do walki z powstaniem węgierskim w 1848. Rosyjskie jednostki wojskowe powstrzymywały wówczas przymusowy nabór Rusinów do sił węgierskich. Wydarzenia te przełożyły się na powstanie mitu o wszechwładnym carze, obrońcy „ludu ruskiego” (tj. wszystkich Słowian wschodnich).

    Jan Jacek Bruski (ur. 1969), polski historyk, doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie historii. Specjalność: historia powszechna XX w. Od r. 2000 adiunkt w Zakładzie Historii Najnowszej Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego.Narzecze – termin stosowany dawniej jako synonim terminu "dialekt", w znaczeniu ogólniejszym także jako synonim terminu "gwara". Często występował w odniesieniu do języków egzotycznych. Obecnie rzadko używany.

    W ocenie B. Wójtowicz-Huber idee ukrainofilskie, wyrażone w czasie Wiosny Ludów, nie miały w tym okresie szans rozwoju z uwagi na własną słabość, politykę polonizacyjną prowadzoną przez administrację galicyjską oraz brak wiary Rusinów we własne siły. Z tym powodów do lat 80. XIX wieku ruskie instytucje oświatowe i kościelne pozostały pod kontrolą umiarkowanych konserwatywnych rusofilów (starorusinów), łączących sympatie do kultury rosyjskiej z lojalnością wobec Austrii.

    Marceli, imię świeckie Marceli (także spotykane wersje: Markian, Markyl) Popiel (ur. 31 grudnia 1821 lub 1825 w Haliczu lub w Medusze, zm. 29 września 1903 w Petersburgu) – biskup Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego pochodzenia ukraińskiego.Michaił Pietrowicz Pogodin, ros. Михаи́л Петро́вич Пого́дин (ur. 23 listopada 1800 – zm. 20 grudnia 1875) – rosyjski historyk, pisarz, dziennikarz, profesor Uniwersytetu Moskiewskiego (od 1826) i członek Petersburskiej Akademii Nauk (od 1841). Jeden z ideologów ideologii wielkoruskiej i panslawizmu.

    Udział moskalofilów w dyskusji o języku ukraińskim do 1882[ | edytuj kod]

    W okresie powrotu absolutyzmu, tj. w latach 1849-1859 moskalofile nie mogli prowadzić otwartej działalności politycznej i skupili swoje wysiłki na szerzeniu oświaty i kultury. Ponadto nieobecność jednej, ogólnie przyjętej wersji ukraińskiego języka literackiego stworzyła podatny grunt dla popularyzowania idei unifikacji języków rosyjskiego i dialektów ukraińskich (ruskich). W listopadzie 1848 na Soborze Uczonych Ruskich większość jego uczestników uchwaliła przyjęcie języka ludowego za podstawę rozwoju literatury i oświaty. Jednak pod wpływem hierarchii Kościoła greckokatolickiego pod koniec zjazdu dopuszczono możliwość użycia słów pochodzących języka staroruskiego lub cerkiewnosłowiańskiego, przy zagadnieniach naukowych. Wynikało to z faktu, że ludowy język Rusinów galicyjskich dysponował ok. 600-700 słowami codziennego użytku, podczas gdy dziewiętnastowieczne szacunki językoznawcze wskazywały, że języki literackie, funkcjonujące we wszystkich dziedzinach życia liczą co najmniej 20 tys. wyrazów. Stąd duchowieństwo greckokatolickie opowiedziało się za uzupełnianiem języka poprzez tworzenie nowych słów w oparciu o rdzeń cerkiewnosłowiański, zgodnie z zasadami tegoż języka. Powstające wyrazy wykazywały ogromną zbieżność ze słownictwem współczesnego języka rosyjskiego, co utwierdzało moskalofilów w przekonaniu o konieczności zaprowadzenia wspólnoty językowej między mieszkańcami Rosji i Galicjanami. Wśród liderów ruchu opowiadającego się w latach 50. XIX wieku za tego typu unifikacją lingwistyczną byli Denys Zubryćkyj, Antoni Petruszewicz, Mychajło Małynowśkyj, Jakiw Hołowaćkyj, Iwan Hołowaćkyj, Iwan Huszałewycz, Bohdan Didyćkyj, Seweryn Szechowycz. Pod wpływem moskalofilów znajdowały się praktycznie wszystkie ukraińskie organizacje kulturalno-oświatowe powstałe po Wiośnie Ludów: Instytut Stauropigialny, Narodnyj Dim we Lwowie, Matyca Hałycko-Ruska, jak również prasa – gazeta „Zoria Hałyćka”. „Wistnyki” we Lwowie i Wiedniu, “Łada”, “Simejna Biblioteka”. Moskalofile dominowali wśród ukraińskich wykładowców gimnazjalnych i uniwersyteckich i mieli faktyczną kontrolę nad wydawanymi w języku ruskim pracami naukowymi i podręcznikami, jak również nad publikacją w tym języku ustaw i rozporządzeń władz państwowych i cerkiewnych.

    Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.Wilhelm Feldman (ur. 8 kwietnia 1868 w Zbarażu, zm. 25 października 1919) – polski publicysta, krytyk i historyk literatury, autor m.in. "Współczesnej literatury polskiej"; także dramatopisarz i prozaik.

    Ważnym elementem programu moskalofilów w sferze językowej i kulturalnej było zachowanie etymologicznej ortografii w pisowni języka ruskiego (ukraińskiego), co miało zachować jego związek z językiem rosyjskim.

    Moskalofile wobec kwestii wyznaniowych do 1882[ | edytuj kod]

    Krzyż trójramienny – symbol ruchu obrzędowego w Galicji

    Świadomość przynależności do Kościoła greckokatolickiego odgrywała szczególną rolę w świadomości starorusinów i pierwszych pokoleń moskalofilów. Dla starorusinów różnice dogmatyczne między katolicyzmem obrządku bizantyjskiego a Rosyjskim Kościołem Prawosławnym miały drugorzędne znaczenie, podkreślali oni natomiast podobieństwo stosowanego w obydwu związkach wyznaniowych rytu liturgicznego, szereg wspólnych zwyczajów i wspólne korzenie (chrzest Rusi w 988). Działacze moskalofilscy w sposób wyidealizowany postrzegali sytuację w Rosyjskim Kościele Prawosławnym i uważali ją za wzór, do którego powinna dążyć Cerkiew greckokatolicka w Galicji.

    Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.Adolf Dobrianskyj (ur. 1817, zm. 1901 w Innsbrucku) – rusiński działacz społeczny i kulturalny, namiestnik (żupan) autonomicznego Ruskiego Kraju w Królestwie Węgier, prawnik.

    Starorusini skupieni wokół hierarchii greckokatolickiej metropolii lwowskiej nie mogli w otwarty sposób głosić apologii prawosławia, toteż do lat 80. XIX wieku starali się łączyć deklarowaną lojalność wobec Austrii i unii z fascynacją prawosławną liturgiką. Bardziej radykalne działania podejmowali na własną rękę moskalofilsko nastawieni duchowni-proboszczowie, którzy usuwali z liturgii w swoich parafiach elementy rytu pochodzące z tradycji łacińskiej (wprowadzone po unii brzeskiej w 1596 i Synodzie Zamojskim w 1720), traktując praktykę liturgiczną prawosławia rosyjskiego jako wzorzec. Rozwój tego rodzaju działań, określanych nazwą ruchu obrzędowego został zahamowany po śmierci metropolity lwowskiego Hryhorija Jachymowycza w 1862. Jego następca Spirydion Litwinowicz był mu zdecydowanie przeciwny.

    John-Paul Himka, ukr. Iwan-Pawło Chymka, (ur. 18 maja 1949 w Detroit) – kanadyjski historyk ukraińskiego pochodzenia, profesor Uniwersytetu Alberty. Jego badania skupiają się na historii Ukrainy, II wojny światowej, Holokauście, historii najnowszej świata ostatnich 10 lat oraz ikonografii Kościołów wschodnich.Rusyfikacja – proces polegający na dążeniu władz rosyjskich do wynarodowienia ludności podbitych państw poprzez narzucanie rosyjskiego języka, obyczajów, kultury i wzorców w sztuce.
     Osobny artykuł: Ruch obrzędowy w Galicji.

    Najaktywniejsi uczestnicy ruchu obrzędowego (ks. Iwan Naumowycz, ks. Marceli Popiel, ks. Filip Djaczan, ks. Mikołaj Liwczak), pod wpływem własnych refleksji dotyczących obrządku Kościoła unickiego i samej idei unii doszli ostatecznie do przekonania o wyższości prawosławia i dokonali konwersji.

    Ławra Zaśnięcia Matki Bożej w Poczajowie, skrótowo Ławra Poczajowska (ukr. Почаївська Свято-Успенська Лавра) – prawosławny klasztor w Poczajowie, w rejonie krzemienieckim obwodu tarnopolskiego na Wołyniu (Ukraina). Podlega jurysdykcji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego na prawach stauropigii. Najważniejszy ośrodek prawosławnego życia monastycznego na Wołyniu i drugi na całej Ukrainie po Ławrze Pieczerskiej w Kijowie. Jeden z trzech ukraińskich klasztorów prawosławnych o statusie ławry (w całym Patriarchacie Moskiewskim tym tytułem może posługiwać się pięć monasterów).Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (ukr. Українська Греко-Католицька Церква) – większy arcybiskupi Kościół wschodni działający obecnie na terenie Ukrainy oraz wśród diaspory ukraińskiej, uznający władzę i autorytet papieża.

    Ewolucja obozu staroruskiego[ | edytuj kod]

    B. Wójtowicz-Huber w następujący sposób charakteryzuje grupę starorusinów

    Ewolucja tej orientacji polegała na rozszerzaniu świadomości etnicznej od poczucia lokalności halickiej, poprzez Ruś Kijowską aż po poczucie wspólnoty kulturowej z Rosją na przełomie XIX i XX wieku

    Moskalofile głoszący lojalność wobec cesarza austriackiego w istocie stale liczyli na wybuch konfliktu między Austrią a Rosją, którego następstwem miało być przyłączenie Galicji do Rosji. Odżegnując się od motywacji politycznej, propagowali w Galicji wiedzę o Rosji, solidaryzowali się z sukcesami zbrojnymi Rosji i z osiągnięciami kulturalnymi i naukowymi Rosjan. Ideolodzy moskalofilstwa głosili ideę Świętej Rusi i twierdzili, że w Rosji panuje, w odróżnieniu od Galicji, sprawiedliwość i powszechny dobrobyt. Zaprzeczano przy tym prześladowaniu kultury i języka ukraińskiego przez carat.

    Węgrzy (t. Madziarzy, węg. l.poj. magyar, l.mn. magyarok) – naród europejski z grupy ludów ugrofińskich, zamieszkujący głównie własne państwo narodowe - Węgry w Europie Środkowej, posługujący się językiem węgierskim.Język ruski (nazywany od XIX wieku także staroukraińskim albo starobiałoruskim, a jego wczesna forma staroruskim; w literaturze występuje jako руский языкъ lub русский языкъ) – dawny język wschodniosłowiański, którym posługiwano się na Rusi, w Hospodarstwie Mołdawskim i Wielkim Księstwie Litewskim.

    Rywalizacja moskalofilów i ukrainofilów[ | edytuj kod]

    W połowie szóstej dekady XIX w., po wprowadzeniu autonomii galicyjskiej, program starorusinów, rozczarowanych dominacją Polaków w Galicji, coraz wyraźniej łączył losy Rusinów galicyjskich z całym narodem rosyjskim. Za manifest tej tendencji uważa się artykuł ks. Iwana Naumowycza z 8 sierpnia 1866, zatytułowany Spojrzenie w przyszłość (ukr. Pohliad w buducznist' ). Autor zadeklarował w nim jedność narodową nie tylko Ukraińców żyjących pod panowaniem austriackim i rosyjskim, ale wszystkich russkich w ogólności (tj. Ukraińców i Rosjan). Podkreślał przy tym zachowanie lojalności wobec Austrii. Lojalność nie miała przy tym stać na przeszkodzie stawianiu żądań wobec rządu, podobnie jak czynili to z powodzeniem Polacy. Wreszcie Naumowycz ostrzegał przed grożącą Rusinom galicyjskim polonizacją i latynizacją. Tekst wywołał kontrowersje wśród działaczy ruskich, którzy podzielili się na zwolenników i przeciwników zaprezentowanych w nim tez. Szóste dziesięciolecie XIX w. było również momentem, w którym coraz poważniejszą konkurencją dla ruchu rusofilskiego stała się młoda inteligencja ukraińska, reprezentująca zdecydowane poglądy ukrainofilskie. W 1868 jej przedstawiciele powołali do życia towarzystwo oświatowe Proswita; w 1875 powstało, stanowiące dlań przeciwwagę, moskalofilskie Towarzystwo im. Mychajła Kaczkowśkiego.

    Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie Wschodniej, głównie w granicach Ukrainy (także w państwach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich. Ukraińcy są (obok Rosjan i Białorusinów) potomkami Rusinów, zamieszkujących Ruś Kijowską .Rozstrzelanie – rodzaj kary śmierci polegający na spowodowaniu nagłej śmierci poprzez natychmiastowe zniszczenie organów wewnętrznych lub mózgu skazańca za pomocą pojedynczego lub wielokrotnego postrzału.

    W 1870 moskalofile utworzyli Russką Radę - organizację polityczną, kontynuującą tradycje Głównej Rady Ruskiej, w 1885 ukrainofile powołali do życia konkurencyjną Narodną Radę. Rywalizacja obydwu ugrupowań rozgrywała się na płaszczyźnie propagandowej i edukacyjnej. Obydwa stronnictwa dysponowały własną prasą, organizowały swoje kluby i spółdzielnie. Niechęć między nimi systematycznie wzrastała. W latach 60. i 70. głównymi organami prasowymi moskalofilów były pisma Słowo (wydawane w latach 1861-1867), Strachopud (1863-1865), Zołotaja hramota (1865-1866), Bojan (1867), Sławianskaja Zoria (1868), Nauka (od 1871) oraz Russkaja Rada (1871-1912).

    Serbowie (Срби) – naród południowosłowiański mieszkający głównie w Serbii, Chorwacji, Bośni, Słowenii, Macedonii, Czarnogórze i Stanach Zjednoczonych. Jest ich ogółem około 13 mln. Mówią w swoim języku narodowym serbskim. W większości są prawosławnymi.Rosjanie (ros. русские / russkije) – naród wschodniosłowiański, zamieszkujący głównie Rosję oraz inne kraje byłego Związku Radzieckiego, przede wszystkim: Ukrainę, Białoruś, Kazachstan, Uzbekistan, Łotwę, Kirgistan, Estonię, Litwę, Mołdawię i Naddniestrze oraz Turkmenistan. Znaczące diaspory znajdują się w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Brazylii i Niemczech.

    Rosyjskie wsparcie dla moskalofilów do początku XX wieku[ | edytuj kod]

    Do 1866 Rosja nie posiadała jednolitej koncepcji wsparcia środowisk moskalofilskich w Galicji. Sytuacja ta zmieniła się po publikacji artykułu ks. Naumowycza na łamach Słowa, w którym zawarta została jednoznaczna deklaracja jedności Rosjan i Ukraińców. Słowo było pierwszą instytucją moskalofilską, która otrzymała bezpośrednią pomoc finansową z Rosji. Przekazywane corocznie (z przerwą na lata 1876–1880) subsydia w wysokości kilku tysięcy rubli rocznie pozwoliły pismu na przetrwanie do roku 1887, chociaż sukcesywnie traciło ono prenumeratorów. W latach 80. rosyjskie wsparcie zyskały również pisma Prołom i Nowyj Prołom, satyryczny periodyk Strachopud oraz stowarzyszenia studenckie Bukowina i Akadiemiczeskij Krużok. Ponadto Świątobliwy Synod Rządzący Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego wspierał duchowieństwo zaangażowane w ruch obrzędowy, przesyłając rosyjskie księgi liturgiczne.

    Zakarpacie lub Ukraina Zakarpacka (także Podkarpacie, Ruś Zakarpacka lub Podkarpacka; ukr. Закарпаття, węg. Kárpátalja, rum. Transcarpatia, cz. i słow. Podkarpatská Rus) – region historyczny na obszarze dzisiejszej zachodniej części państwa Ukraina, na pograniczu Polski, Słowacji, Węgier i Rumunii. O jego odrębności decyduje przede wszystkim fakt, że jest to jedyny region na południe od Karpat zamieszkany przez ludność wschodniosłowiańską.Terezin (czes. Terezín, niem. Theresienstadt) – miasto i twierdza w Czechach, w kraju usteckim, nad rzeką Ochrza, na południowy wschód od Litomierzyc. Miasto liczy ok. 3000 mieszkańców.

    Jak podkreśla W. Osadczy

    Aż do początku XX wieku zapomogi, które nadchodziły z Rosji, tylko w nieznacznej mierze odpowiadały rozgłaszanym przez polską prasę i stronnictwo ukrainofilskie informacjom o potokach rubli, płynących z Rosji dla sztucznego wsparcia nastrojów panrusskich. Moskalofilskie stronnictwo w środowisku galicyjskiej inteligencji ruskiej przyciągało uwagę przede wszystkim organizacji słowianofilskich, a także kręgów cerkiewnych

    Sylwestr Sembratowycz, ukr. Сильвестр Сембратович, pol. Sylwester Sembratowicz (ur. 3 września 1836 w Desznicy, zm. 4 sierpnia 1898 we Lwowie) – duchowny greckokatolicki.Żytomierz (ukr. Житомир, ros. Житомир, jidysz זשיטאָמיר, Żytomir) – miasto liczące ok. 270 tys. mieszkańców, położone nad rzeką Teterew na wyżynie Wołyńsko-Podolskiej na Ukrainie i będące stolicą obwodu żytomierskiego.

    Do początku XX stulecia moskalofile na ograniczoną skalę byli natomiast wspierani przez administrację carską, która nie była przekonana co do wartości ich programu, nieufnie odnosząc się do łączenia deklaracji o lojalności wobec państwa austriackiego z zapewnieniami o łączności kulturowej między Galicją i Rosją.

    Instytut Stauropigijny we Lwowie – galicyjska organizacja kulturalno-oświatowa i naukowo-wydawnicza, utworzona w 1788 na bazie Bractwa Uspieńskiego, dekretem cesarza Józefa II.Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Polacy – naród zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, a poza granicami Polski tworzący Polonię.
    Józef Siekierzyński, ukr. Йосиф Сєкержинський – Iosyp Siekerzyński (ur. 13 marca 1870 w Sanoku, zm. 23 grudnia 1963 tamże) – duchowny greckokatolicki, katecheta, działacz społeczny w Sanoku.
    Russka Partia Ludowa (Русская Народная Партія) – pierwsza moskalofilska partia polityczna w Galicji, założona w 1900 z inicjatywy Russkiej Rady.
    Andrzej Szeptycki OSBM, właściwie Roman Maria Aleksander Szeptycki (ur. 29 lipca 1865 w Przyłbicach, zm. 1 listopada 1944 we Lwowie) – duchowny greckokatolicki, w latach 1899–1900 biskup stanisławowski, w latach 1900–1944 arcybiskup metropolita lwowski i halicki, biskup kamieniecki. Sługa Boży Kościoła katolickiego.
    Andrzej Szwarc (ur.1951 r.) - historyk, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego (Instytut Historyczny). Wykłada również w Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku na Wydziale Historycznym.
    Obóz internowania w Talerhof – obóz dla internowanych Ukraińców i Rusinów z Galicji i Bukowiny, oskarżonych o moskalofilstwo, utworzony przez władze austro-węgierskie, działający w Thalerhof koło Grazu od 4 września 1914 do końca 1917.
    Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.093 sek.