• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Morze Bałtyckie



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Adam z Bremy, Adam Bremeński (ur. ok. 1050, zm. po 1081) – niemiecki kronikarz i geograf, piszący po łacinie. Przybył do Bremy w 1068 roku aby napisać historię "Hamburga i ziem północnych" (północnej Europy).Dziwnówek – wieś w północno-zachodniej Polsce, położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, w gminie Dziwnów, 4,5 km na wschód od mostu zwodzonego w Dziwnowie.
    Bałtyk nad Zatoką Ryską w Estonii
    Plaża w Dziwnowie
    Bałtyk w okolicach Niechorza
    Bałtyk w okolicach Mielna
    Bałtyk w Kołobrzegu
    Bałtyk w okolicach Międzywodzia
    Bałtyk o zachodzie słońca nad Portem Północnym (Gdańsk Stogi)
    Bałtyk w Chałupach
    Plaża w Jastarni
    Plaża w Rewie
    Kamienista plaża w Jarosławcu
    Wybrzeże Zatoki Fińskiej w Sankt Petersburgu, Komarowo
    Okolice Sztokholmu – widok z wyspy Ljusterö z wysokości 52 m n.p.m.
    Bałtyk z portu w Darłowie
    Ujście Regi w Mrzeżynie

    Morze Bałtyckie, Bałtyk (łac. balteus – pas. Nazwa Bałtyku pojawia się po raz pierwszy u Adama z Bremy) – płytkie morze śródlądowe na szelfie kontynentalnym w północnej Europie. Połączone z Morzem Północnym przez Cieśniny Duńskie (Mały Bełt, Wielki Bełt, Sund, Kattegat, Skagerrak oraz Limfjord). Za zachodnią granicę Bałtyku Właściwego przyjmuje się cieśninę Sund i próg podwodny ciągnący się na głębokości 18–20 m od przylądka Gedser (wyspa Falster) do przylądka Darßer Ort (Darß); na zachód od tej linii znajduje się akwen Bałtyku Zachodniego o powierzchni ok. 8000 km² nazywany przez Niemców także Ostsee; akwen ten obejmuje m.in. część wód Cieśnin Duńskich (oprócz Małego i Wielkiego Bełtu), a także mniejsze: Alsenbelt, Fehmarnbelt, Langelandsbælt.

    Ławica – wał z piasku albo z innych osadów dennych, usypany w dużym akwenie albo rzece. Wyróżnia się cztery bliskoznaczne pojęcia z dziedziny geomorfologii:Ławica Słupska znajduje się około 25 mil morskich od brzegu, na północ od Ustki. Pokryta jest zwartym, piaszczysto-żwirowym dnem, z porozrzucanymi polami kamieni i głazów (nawet kilkumetrowych) polodowcowych – stąd pochodzi jej określenie – "kamienna rafa". Podłoże to służy wielu organizmom za idealne środowisko życia – osiedliły się tu m.in. krasnorosty żebrowce krwiste, omułki, liczne skorupiaki, jak np. niewielki (6 mm) obunóg - piaszczyk, babka piaskowa, turbot, dorsz. Ławica jest także ostoją ptaków (m.in. mewy srebrzystej). Najpłytsze miejsca Ławicy Słupskiej sięgają ok. 8 metrów, a umowna granica, do której sięga, wyznaczona jest na izobacie 20 metrów.

    Spis treści

  • 1 Charakterystyka
  • 1.1 Powierzchnia
  • 1.2 Linia brzegowa
  • 1.3 Największe zatoki
  • 1.4 Większe półwyspy
  • 1.5 Wyspy
  • 1.6 Głębokość
  • 1.7 Podział morfologiczny
  • 1.8 Zasolenie
  • 1.9 Poziom wód i fale
  • 1.10 Zlodzenie
  • 2 Historia geologiczna
  • 3 Nazwa
  • 4 Zanieczyszczenia
  • 5 Państwa leżące nad Morzem Bałtyckim
  • 6 Zlewisko Bałtyku
  • 7 Porty nad Morzem Bałtyckim
  • 8 Biologia
  • 8.1 Fauna Bałtyku
  • 8.2 Flora Bałtyku
  • 9 Zobacz też
  • 10 Przypisy
  • 11 Bibliografia
  • 12 Linki zewnętrzne
  • Odra (czes. i dł. Odra, niem. Oder, gł. Wodra, łac. starożytna Viadua, Suevus, łac. średniowiecza Oddera (w Dagome iudex), Odera; łac. renesansowa Viadrus (od 1543)) – rzeka w Europie Środkowej, w zlewisku Morza Bałtyckiego, na terenie Czech, Polski i Niemiec. Pod względem całkowitej długości jest drugą (po Wiśle) rzeką Polski. Biorąc pod uwagę tylko jej część w granicach Polski jest trzecią rzeką pod względem długości (po jej dopływie Warcie).Zatoka Gdańska (kasz. Gduńskô Hôwinga, niem. Danziger Bucht, ros. Гданьская бухта) – zatoka w południowo-wschodniej części Morza Bałtyckiego, pomiędzy Polską i Rosją. Średnia głębokość wynosi około 50 m, a maksymalna 118 m. Przezroczystość wody w zależności od pory roku kształtuje się od 8 do 16 m. Zasolenie zatoki wynosi od 7 do 8 promili. W czasie silnych sztormów występują fale o wysokości przekraczającej 9 m. Nad Zatoką Gdańską znajdują się największe polskie porty: Gdańsk i Gdynia. Jeszcze w drugiej połowie XX w. ważnym zajęciem części zamieszkałej nad nią ludności było rybołówstwo przybrzeżne, uprawiane nawet przy plażach Gdańska, Sopotu i Gdyni, które dziś zanikło m.in. z powodu znacznego zanieczyszczenia wód zatoki i zmniejszenia ilości ryb.

    Charakterystyka[]

    Bałtyk nazywany jest morzem śródlądowym północnej Europy, ponieważ ze wszystkich stron jest otoczony lądem, a z Morzem Północnym łączy go jedynie kilka płytkich cieśnin. Położone jest w północnej strefie klimatu umiarkowanego. Oba morza leżą na tym samym szelfie kontynentalnym.

  • rozciągłość południkowa – ok. 1300 km
  • rozciągłość równoleżnikowa najszersza (przez Zatokę Fińską) – ok. 600 km
  • rozciągłość równoleżnikowa najwęższa (przez Zatokę Botnicką) – 100 km
  • rozciągłość równoleżnikowa poniżej Gotlandii – ok. 250 km
  • Powierzchnia[]

    Powierzchnia Bałtyku wraz z Kattegatem wynosi ok. 415 266 km². Bez Kattegatu Bałtyk zajmuje 392 979 km². Powierzchnia zlewni wynosi 1 721 233 km². Objętość morza wynosi 21 721 km³.

    Zoogeografia, geografia zwierząt – jeden z działów zoologii oraz geografii zajmujący się geograficznym rozmieszczeniem gatunków zwierząt na kuli ziemskiej.Katastrofa promu Jan Heweliusz – zatonięcie polskiego promu MF Jan Heweliusz, które miało miejsce 14 stycznia 1993 w godzinach wczesnorannych na Morzu Bałtyckim u wybrzeży niemieckiej wyspy Rugia.

    Linia brzegowa[]

    Linia brzegowa Bałtyku o długości ok. 8100 km jest mocno rozwinięta i urozmaicona. Składa się na to duża ilość zalewów, zatok, półwyspów oraz wysp i wysepek, szczególnie licznych przy wybrzeżach północnym i zachodnim.

    Największe zatoki[]

    Trzy wybitne rozgałęzienia Bałtyku tworzą wielkie zatoki:

  • Zatoka Botnicka o powierzchni 117 000 km²;
  • Zatoka Fińska o powierzchni 30 000 km²;
  • Zatoka Ryska o powierzchni 17 000 km².
  • Z innych większych zatok należy wymienić zatoki: Gdańską, Pomorską, Lubecką, Kilońską oraz Zalew Kuroński.

    Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.Wulfstan - podróżnik, prawdopodobnie anglosaski, który ok. roku 890 odbył żeglugę z Hedeby na Półwyspie Jutlandzkim (dzisiejsza Dania) w kierunku wschodnim, wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku, w celu zebrania informacji geograficznych na temat ziem nadbałtyckich. Po siedmiu dniach żeglugi Wulfstan dotarł do ziem zamieszkanych przez Estów (Prusów) oraz do portu Truso położonego nad jeziorem Druzno. Następstwem podróży było opisanie podróży przez podróżnika, wraz z dokładnym opisem osady Truso i niektórych zwyczajów Estów.

    Większe półwyspy[]

    Wyspy[]

     Osobny artykuł: Wyspy Morza Bałtyckiego.

    Pozostałe wyspy:

    Głębokość[]

    Morze Bałtyckie dzieli się na 3 wielkie baseny:

  • Basen Botnicki o maksymalnym zagłębieniu 294 m
  • Basen Gotlandzki o maksymalnym zagłębieniu 459 m
  • Basen Bornholmski o maksymalnym zagłębieniu 105 m
  • Średnia głębokość Bałtyku wynosi 52,3 m, maksymalna – 459 m (Głębia Landsort na północny zachód od Gotlandii). Między Gotlandią a wybrzeżem łotewskim znajduje się Głębia Gotlandzka o maksymalnej głębokości sięgającej 250 m. W Kattegacie głębokość maksymalna wynosi 109 m, ze średnią 24 m. Głębia położona najbliżej Polski – Głębia Gdańska – liczy 118 m.

    Język litewski (lit. lietuvių kalba) - język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich, wchodzących w skład języków bałtosłowiańskich, którym posługuje się ok. 5 mln osób. Oprócz Litwy językiem tym posługują się Litwini zamieszkujący na zachodzie Białorusi i północno-wschodniej Polsce (Suwalszczyzna), a także w Rosji, Łotwie oraz emigranci w USA, Kanadzie, Australii, Niemczech. Jest językiem urzędowym Litwy.Taśma (Enteromorpha syn. Ulva) – rodzaj zielenic o podważanej pozycji taksonomicznej. Plecha zbudowana z jednej warstwy komórek tworzących spłaszczoną, przypominającą jelito (stąd łacińska nazwa) rurę, której światło wypełnione jest w naturalnych warunkach wodą morską i bąbelkami tlenu wytworzonego przez tę roślinę w procesie fotosyntezy. Taśma często również może przybierać postać nici.

    Oprócz głębi i rynien charakterystyczną cechą rzeźby dna Bałtyku jest występowanie znacznych pod względem obszaru płycizn, zwanych ławicami. Zbudowane są one przeważnie z materiału piaszczysto-żwirowego i kamienistego, będącego pozostałością dawnych moren polodowcowych. Licząc od zachodu, są to ławice: Arkońska, Orla, Odrzańska, Słupska, Środkowa i Hoburg na południe od Gotlandii.

    Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne sp. z o.o. (WSiP) – wydawnictwo, które wydaje głównie podręczniki szkolne i inne materiały edukacyjne. Powstało zarządzeniem ministra edukacji narodowej 9 kwietnia 1945 r., jako Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych (PZWS), z których w 1951 roku wydzielone zostało Państwowe Wydawnictwo Szkolnictwa Zawodowego. W 1974 roku oba wydawnictwa zostały połączone w wydawnictwo pod obecną nazwą i działały w formie przedsiębiorstwa państwowego. Przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa zostało dokonane przez Ministra Skarbu Państwa w dniu 16 września 1998 r. Od 3 listopada 2004 do 30 sierpnia 2010 przedsiębiorstwo było notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie.Petersburg (forma zalecana), Sankt Petersburg (egzonim wariantowy) (ros. Санкт-Петербург, Sankt-Pietierburg, potocznie Петербург, Pietierburg; dawniej Piotrogród, ros. Петроград, Leningrad, ros. Ленинград) – miasto w Rosji, położone w delcie Newy nad Zatoką Fińską na terytorium zawierającym m.in. ponad 40 wysp. W latach 1712–1918 stolica Imperium Rosyjskiego. Powierzchnia 1439 km², liczba ludności 4 600 276.

    Podział morfologiczny[]

    Podział Morza Bałtyckiego przy uwzględnieniu czynników morfologicznych:

    1. Botnik
      1. Morze Alandzkie – między Wyspami Alandzkimi a brzegami Szwecji
      2. Morze Archipelagowe – między Wyspami Alandzkimi a brzegami Finlandii
      3. Botnik Południowy (Morze Botnickie) – główny basen Zatoki Botnickiej
      4. Botnik Północny – północny basen Zatoki Botnickiej
    2. Basen Gotlandzki
      1. Niecka Północnogotlandzka
      2. Niecka Zachodniogotlandzka
      3. Niecka Wschodniogotlandzka
      4. Zatoka Fińska – odcięta linią umowną od Basenu Gotlandzkiego
      5. Zatoka Ryska
      6. Zatoka Gdańska – odcięta linią umowną od Basenu Gotlandzkiego
    3. Basen Bornholmski
      1. Niecka Arkońska (dawna Głębia Arkońska)
      2. Niecka Wschodniobornholmska
      3. Zatoka Pomorska
    4. Morze Bełtów
      1. Sund
      2. Wielki Bełt wraz z Bełtem Langelandzkim i Bełt Samso
      3. Mały Bełt
      4. Zatoka Kilońska
      5. Bełt Fehmarn
      6. Zatoka Meklemburska i inne mniejsze cieśniny
    5. Kattegat

    Zasolenie[]

    Ze względu na niskie zasolenie Bałtyk zalicza się do wód słonawych (mezohalinowych) i określa morzem półsłonym. Średnie zasolenie wynosi ok. 7‰. Na ogół waha się w granicach od 2 do 12‰, choć zimą zasolenie nie przekracza 7,8‰ w Zatoce Gdańskiej. W Kattegacie i Skagerraku wynosi ok. 20‰, w Bełtach i Zatoce Kilońskiej ok. 15–17‰, przy polskich wybrzeżach ok. 7‰, w Zatoce Puckiej spada do 6,2‰, w Zalewie Wiślanym tylko 1–3‰, w Zatoce Fińskiej i Botnickiej spada do 2‰. Stosunkowo duże różnice zasolenia w Bałtyku występują w kierunku pionowym. Słona woda jako cięższa opada ku dnu basenu. Na przykład w Basenie Bornholmskim przy powierzchni wynosi ok. 7,5‰, a przy dnie, na głębokości 100 m sięga aż 15–18‰.

    Zielenice (Chlorophyta) – parafiletyczna grupa jednokomórkowych (o strukturze wiciowcowej, kapsalnej i kokoidalnej) lub wielokomórkowych, samożywnych roślin występujących w wodach słodkich i słonych, rzadko w środowisku lądowym – wówczas są to higrofity lub symbionty. Należy tu ok. 9000 gatunków. Swą polską nazwę wzięły od dominującej barwy chlorofilu a i b, występują jednak w nich również karoteny (α-, β- i γ-) i ksantofile (luteina, zeaksantyna, wiolaksantyna, neoksantyna, astaksantyna). Jako substancja zapasowa wykorzystywana jest głównie skrobia, a u niektórych również inulina lub podobne do niej związki, sacharoza, maltoza lub erytrytol. W ścianie komórkowej znajduje się celuloza, a czasem również mannany i ksylany. Zielenice stanowią jedną z trzech linii rozwojowych roślin (obok glaukofitów i krasnorostów). Współcześnie dzielone są na dwie lub cztery równorzędne grupy (gromady). W rygorystycznych ujęciach taksonomicznych do zielenic zaliczane są także rośliny lądowe, przy czym dla takiego ujęcia stosuje się odrębną nazwę rośliny zielone. Termin zielenice oznacza w aktualnym ujęciu wszystkie linie rozwojowe roślin zielonych po wyłączeniu z nich roślin lądowych.Jezioro Ancylusowe – trzeci etap rozwoju Morza Bałtyckiego. Pojawiło się około 8 tysięcy lat temu (według datowania radiowęglowego), kiedy proces topnienia lądolodu uwolnił od jego ciężaru większą część Skandynawii. W rezultacie obszar ten uległ izostatycznemu podniesieniu, odcinając Morze Yoldiowe od Morza Północnego i ponownie zmieniając go w jezioro; jego wody uległy szybko wysłodzeniu. Jezioro to nazywane jest Jeziorem Ancylusowym od żyjących w nim pospolitych ślimaków z gatunku Ancylus fluviatilis (przytulik strumieniowy). Fauna morska w wyniku wysłodzenia całkowicie wymarła, poziom jeziora podniósł się, ale nie na tyle, aby zniwelować efekt wypiętrzenia bloku skandynawskiego. Ponowne przejście w stadium morskie nastąpiło dopiero po ostatecznym stopnieniu lądolodu, ok. 5,5 tysięcy lat temu. Powstało wówczas Morze Litorynowe.

    Do Morza Bałtyckiego wpływa około 250 rzek, z których największe to: Wisła, Odra, Newa, Kemi, Niemen, Lule, Gota, Ångerman i Dźwina. Wody te parują w podobnym tempie jak woda akwenu, do którego należy zlewisko.

    Niskie zasolenie Bałtyku spowodowane jest względnie niskimi temperaturami i związanym z tym mniejszym tempem parowania wody w obszarze szerokości geograficznych akwenu. Przykładem morza, w którym parowanie jest bardzo intensywne i zwiększa zasolenie do ok. 40‰, jest Morze Śródziemne, jak we wszystkich wodach tego zakresu szerokości geograficznej.

    Szkarłupnie (Echinodermata) (z gr. echinos – jeż + derma – skóra) – typ halobiontycznych, bezkręgowych zwierząt wtóroustych (Deuterostomia) o wtórnej symetrii pięciopromiennej. Charakteryzują się wapiennym szkieletem wewnętrznym oraz obecnością unikalnego wśród zwierząt układu ambulakralnego pełniącego funkcję lokomocyjną, dotykową, a częściowo wydalniczą i oddechową. Najstarsze skamieniałości szkarłupni znane są z osadów dolnego kambru. Większość z nich prowadzi osiadły tryb życia, choć niektóre są biernie przenoszone przez wodę. Nie występują wśród nich formy pasożytnicze.Rostock – miasto na prawach powiatu w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie w północno-wschodnich Niemczech. Miasto to położone jest nad rzeką Warnow, w odległości ok. 12 km od jej ujścia do Zatoki Meklemburskiej na Morzu Bałtyckim. Jest największym miastem zarówno pod względem powierzchni jak i liczby mieszkańców w Meklemburgii-Pomorzu Przednim. W czasach NRD Rostock był stolicą okręgu.

    Poziom wód i fale[]

    Poziom wód Bałtyku jest wyższy niż w Oceanie Atlantyckim i Morzu Północnym i wynika z jego śródlądowego położenia. Powodem jest zbyt słaba wymiana wód przez wąskie Cieśniny Duńskie, aby nastąpiło pełne wyrównanie poziomów. W cieśninach wody piętrzą się zależnie od kierunku wiatrów, które albo pchają wody oceaniczne w głąb Bałtyku, lub na odwrót – wypychają je z niego.

    Lista największych portów morskich i dużych zespołów portów nad Morzem Bałtyckim, cieśniną Kattegat (zaliczaną do tego morza), a także nad morskimi wodami wewnętrznymi:Morze Alandzkie (szw. Ålands hav, fin. Ahvenanmeri) – niewielki akwen morski między wybrzeżem Szwecji i Wyspami Alandzkimi, część Morza Bałtyckiego.

    Przypływ, będący wynikiem przyciągania wód morskich przez Księżyc i Słońce, jest na Bałtyku nieznaczny i wynosi: w Kopenhadze 24 cm, W Świnoujściu 8 cm, W Zatoce Gdańskiej 3 cm, w Kłajpedzie 4 cm, zaś w Zatoce Fińskiej na skutek jej ciasnoty wzrasta znów do 6–8 cm. Sejsze, wywołane głównie różnicami ciśnienia atmosferycznego w różnych punktach basenu, mają amplitudę rzadko przekraczającą 30 cm. Spiętrzenia wody wywołane silnymi wiatrami sięgają od 50 cm na brzegach otwartego morza do 2 m i więcej w cieśninach i w głębi zatok. W listopadzie 1824 r. wody nagnane przez wiatr podniosły poziom morza w Petersburgu o 410 cm, natomiast w 1924 r. o 369 cm.

    Azot (N, łac. nitrogenium) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 7, niemetal z grupy 15 (azotowców) układu okresowego. Stabilnymi izotopami azotu są N i N. Azot w stanie wolnym występuje w postaci dwuatomowej cząsteczki N2. W cząsteczce tej dwa atomy tego pierwiastka są połączone ze sobą wiązaniem potrójnym. Azot jest podstawowym składnikiem powietrza (78,09% objętości), a jego zawartość w litosferze Ziemi wynosi 50 ppm. Wchodzi w skład wielu związków, takich jak: amoniak, kwas azotowy, azotyny oraz wielu ważnych związków organicznych (kwasy nukleinowe, białka, alkaloidy i wiele innych). Azot w fazie stałej występuje w sześciu odmianach alotropowych nazwanych od kolejnych liter greckich (α, β, γ, δ, ε, ζ). Najnowsze badania wykazują prawdopodobne istnienie kolejnych dwóch odmian (η, θ).Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.

    Bałtyk jest morzem burzliwym, a fale są krótkie i strome. Typowa wysokość fali wynosi 5 m. W czasie silnych sztormów fale są gwałtowne, nieuporządkowane, często odbite i nadbiegające z różnych kierunków, a ich wysokość sięga prawie do 10 m. 23 grudnia 2004, w czasie sztormu w rejonie północnego Bałtyku, zarejestrowano pojedynczą falę o wysokości prawie 14 m. Odległości między grzbietami fal są przy tym niewielkie, sięgają zaledwie 50 m.

    Kattegat – cieśnina między Półwyspem Jutlandzkim (Danią) a Półwyspem Skandynawskim (Szwecją). Cieśnina Kattegat jest granicą Morza Bałtyckiego i jest zaliczana do tego morza. Kattegat połączony jest z Bałtykiem przez cieśninę Sund, a z Morzem Północnym przez Skagerrak i Limfjord.Onega (ros. Онежское озеро, Onieżskoje oziero, także Онегo, Oniego; wep. Änine, karel. Oniegu, fin. Ääninen lub Äänisjärvi) - drugie co do wielkości jezioro w Europie (po jeziorze Ładoga), położone w północno-zachodniej Rosji (w Republice Karelii, na obszarze obwodów leningradzkiego i wołogrodzkiego), między Jeziorem Ładoga i Morzem Białym. Powierzchnia 9720 km², długość 248 km, szerokość 80 km, maksymalna głębokość 127 m. Posiada ok. 1650 wysp o łącznej powierzchni 260 km² (największe to Wielka Klimecka i Wielka Lelikowska oraz znana z licznych zabytków wyspa Kiży), na której umiejscowiono kompleks zabytkowych budynków z całego regionu Karelii. Na Kiży znajduje się jedna z najważniejszych dla religii prawosławnej świątyń, Cerkiew Przeobrażenia Pańskiego, którą corocznie odwiedzają rzesze pielgrzymów. W okresie zimowym, jezioro Onega pokrywa lód, niekiedy skuwając całą jego powierzchnię. Akwen staje się nieżeglowny, co powoduje, że transport pomiędzy wyspami odbywa się przy pomocy poduszkowców i śmigłowców. Do Onegi uchodzi ok. 50 rzek, największe z nich to: Szuja, Suna, Wodła, Andoma, Megra. Wypływa z niego rzeka Swir.

    Najsilniejsze falowania wywołane są przez cyklony (niże baryczne), nadciągające z zachodu lub ze wschodu. Morze jest najbardziej burzliwe w styczniu, najspokojniejsze w czerwcu. Na polskim wybrzeżu Bałtyku rocznie notuje się 20–25 dni sztormowych.

    Bałtyckie sztormy są niebezpieczne dla żeglugi statków. W ostatnich latach podczas sztormu zatonęły 3 duże promy: 14 stycznia 1993 polski „Jan Heweliusz”, 28 września 1994 estoński MS „Estonia”, a 1 listopada 2006 roku szwedzki MS „Finnbirch”.

    Temperatura wody powierzchniowej w zależności od pory roku wynosi od –0,5 do +20 °C.

    Newa (ros: Нева, Niewa) – rzeka w europejskiej części Rosji, długość 74 km; wypływa z jeziora Ładoga i uchodzi do Zatoki Fińskiej w Sankt Petersburgu.Mielno – duża wieś nadmorska w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, w powiecie koszalińskim, siedziba gminy Mielno. Położona nad Morzem Bałtyckim i jeziorem Jamno, na Wybrzeżu Słowińskim. Miejscowość z letnim kąpieliskiem morskim.

    Temperatura wód przy polskim wybrzeżu jest uzależniona od wiatrów. Wiatry zachodnie ocieplają wodę, wschodnie – oziębiają ją.

    Zlodzenie[]

    Lód skuwa zatoki: Botnicką, Fińską i Ryską oraz zalewy i mniejsze zatoki. Grubość lodu dochodzi do 70 cm w północnej części Zatoki Botnickiej. Pokrywa lodowa formuje się tam w wąskim pasie przybrzeżnym, ale w centralnych obszarach każdego z tych basenów zalega już jedynie odmiana gęstej kry, tzw. pak lodowy. Morze zaczyna zamarzać najpierw przy brzegu, najwcześniej w połowie listopada, a rozmarza w maju, co obserwowano także w ostatnich latach. Wyspy północnego Bałtyku, jak Hiuma, Sarema i archipelag u wejścia do Zatoki Botnickiej uzyskują zimą połączenie z lądem stałym, jak np. na początku 2009 roku.

    Eridan (też Eridanos) – rzeka płynąca w eocenie z północy na południe na obszarze dzisiejszego Bałtyku ok. 40 mln lat temu i później. Podczas miocenu, 12 milionów lat temu rzeka sięgała terenu obecnego Morza Północnego. System rzeczny zniszczony został podczas zlodowaceń plejstoceńskich, a w jego miejscu powstał basen współczesnego Morza Bałtyckiego. Źródła rzeki lokuje się w północnej części Zatoki Botnickiej i Laponii. Rzeka tworzyła szeroką deltę na obszarze obecnej Zatoki Gdańskiej deponując, prócz materiału terygenicznego, materię organiczną wraz z żywicą drzew iglastych (Pinus succinifera). Usypane w delcie pokłady piasków z glaukonitem tworzą tzw. ziemię niebieską zawierającą duże ilości bursztynu. Dlatego też bywa nazywana "rzeką bursztynową". W miocenie sięgając dalej na zachód tworzyła rozległą deltę w rejonie dzisiejszej Holandii i na północ od niej. Materiał złożony przez rzekę w tym obszarze osiąga 1,5 km grubości i zajmuje obszar o powierzchni 100 tys. km².Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.

    W źródłach historycznych opisano kilkakrotne zamarznięcie Zatoki Meklemburskiej, dzięki czemu był możliwy transport saniami z Rostocku i Lubeki na wyspy duńskie. Zlodzeniu akwenu wydaje się sprzyjać znacznie mniejsza głębokość zachodniej części Bałtyku niż obszarów rozciągających się bardziej na wschód i najwyraźniej z tego powodu zdecydowanie brak takich opisów dla wybrzeża polskiego. Kilkakrotnie opisano przeprawy po lodzie między Gdańskiem a Helem, a współcześnie Zatoka Pucka zamarza każdej bardziej mroźnej zimy (np. co roku w latach 2009–2011). Jednak zasięg zlodzenia kończy się zawsze jedynie na Helu. Jeden tylko, powstały w roku 1423, relacjonuje wyprawę saniami z Gdańska na wyspy duńskie. W tym samym roku możliwe były podobno przeprawy po lodzie z Prus, które być może kronikarz utożsamił z Brandenburgią, do Lubeki oraz z Meklemburgii do Danii. Wzmiankowana relacja powstała na samym początku Minimum Spörera, co wskazywałoby, jeżeli traktować tę dosłownie, na brak większego związku ze zmianami na Słońcu, których zresztą astronomowie nie byli w stanie wtedy rejestrować.

    Kopenhaga (duń. København [kʰøb̥m̩ˈhɑʊ̯ˀn], łac. Hafnia) – stolica i największe miasto Królestwa Danii. W 2014 r. odbył się tu 59 Festiwal Muzyki Europejskiej Eurowizja.Dziwnów (hist. Dyuennow, Diuenow, Dievenau, niem. Dievenow) – miasto w północno-zachodniej Polsce, nad Morzem Bałtyckim, w woj. zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dziwnów przy drodze nr 102. Miejscowość wypoczynkowa, letnie kąpielisko morskie, port morski.

    Wiadomo o innym, bardziej współczesnym opisie, w którym biskup Andrzej Chryzostom Załuski, opisując niezwykle mroźną zimę lat 1708/1709, zanotował, co następuje: „Morze Bałtyckie jak tylko okiem nawet uzbrojonem dosięgnąć można było, do dnia 8 kwietnia, grubym lodem było pokryte”. Z cytowanej relacji nie wynika jednak czy był to lód stały, czy zwykła kra, jak również czy wzmiankowane pole lodowe obserwowano na otwartym morzu, a nie w obszarze często zlodzonego Zalewu Wiślanego.

    Karpaty (51-54) (węg. Kárpátok; rum. Carpaţi; ukr. i serb. Карпати; czes. i słow. Karpaty) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria Austrii, Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Serbii i Rumunii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.Rdestnica nitkowata (Stuckenia filiformis (Pers.) Börner) – gatunek roślin wodnych należący do rodziny rdestnicowatych (Potamogetonaceae Dumort.), występujący w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej, na Haiti i w Ameryce Południowej, od Ekwadoru do Argentyny i Chile. W Polsce gatunek autochtoniczny.

    Podobne do opisanych wcześniej raportów o przedostawaniu się po lodzie do Szwecji mogą natomiast dotyczyć jedynie obszaru często zamarzającej Zatoki Fińskiej, bo kiedyś kraj ten rozciągał się również na tereny Finlandii. Znany jest taki właśnie opis z roku 1460, kiedy to podróżowano z Rewla w Inflantach, położonego na południowym brzegu Zatoki Fińskiej, do Szwecji, ale podobno również do Danii. Od roku 1406 do końca wieku w skład terytorialny Danii wchodziła także Gotlandia, a sto lat wcześniej, w roku 1306, Bałtyk zamarzł właśnie między Olandią, Gotlandią i Estonią, podczas gdy południowe wybrzeże morza, poza Zatoką Meklemburską, pozostało najwyraźniej wolne od stałego lodu. Być może nieco podobnie należałoby tłumaczyć wzmiankowany wcześniej opis z roku 1423.

    Ramienionogi (Brachiopoda, z gr. brachion – ramię + pous – noga) – typ drobnych morskich bezkręgowców, podobnych z wyglądu do małży. W zapisie kopalnym znane są z wczesnego kambru.Sund (duń. Øresund, szw. Öresund) – cieśnina na Morzu Bałtyckim oddzielająca Zelandię (Dania) od Skanii (Szwecja). Sund należy do Cieśnin Duńskich; łączy Morze Bałtyckie z cieśniną Kattegat oraz z Morzem Północnym.

    Od roku 1900 południowy Bałtyk nie zamarzł ani razu, natomiast często pojawia się kra, zwłaszcza w pobliżu Zatoki Meklemburskiej. Mimo dużego zasięgu zlodzenia, jaki można ustalić, korzystając z rysunku w publikacji Krzysztofa Kożuchowskiego, Morze Bałtyckie nie zamarzło całkowicie również w latach 1739–1740, 1753–1754, 1788–1789, 1798–1799, 1808–1809, 1829–1830, 1866–1867, 1870–1871, 1876–1877, 1880–1881, 1887–1888, 1892–1893, 1939–1940, 1941–1942, 1946–1947. Ponadto okresy te nie pokrywają się z latami, gdy obserwowano duże pola kry w zachodniej części akwenu, co mogłoby świadczyć o bardzo mroźnych zimach na Półwyspie Jutlandzkim.

    Głowonogi (Cephalopoda, z gr. kephalē – głowa + pous – noga) – gromada dwubocznie symetrycznych, morskich mięczaków o prostym rozwoju, nodze przekształconej w lejek, ramionach otaczających otwór gębowy, chitynowym dziobie i całkowicie zrośniętym płaszczu otaczającym organy wewnętrzne. Mają od 1 cm do ponad 20 m długości. Głowonogi są ewolucyjnie bardzo starą grupą – pojawiły się prawdopodobnie około 570 mln lat temu. Jest to najwyżej uorganizowana grupa mięczaków.Strefa Klimatów umiarkowanych – w klasyfikacji klimatów Wincentego Okołowicza jest to jedna z pięciu głównych stref klimatycznych. Obejmuje rozległą strefę klimatycznaą, dzieląca się na półkuli północnej na chłodniejszą północną i cieplejszą południową i na półkuli południowej na cieplejszą północną i chłodniejszą południową. Średnia roczna temperatura waha się od 0 °C do 10 °C, a opady atmosferyczne występują w różnych porach roku. Roczne amplitudy temperatur od około 20 °C w klimatach morskich do 45 °C w skrajnie kontynentalnych. Charakterystyczną formacją roślinną dla klimatu umiarkowanego w części chłodniejszej jest tajga, natomiast części cieplejszej lasy liściaste i mieszane (kraje Europy Środkowej i południowa, czasem też środkowa część Skandynawii). Pory roku są w tej strefie łatwo rozpoznawalne i wyznaczane przez przebieg temperatury (ciepła, wilgotna wiosna, ciepłe, zazwyczaj suche lato, chłodna, wilgotna jesień i zima, często z opadami śniegu).

    W roku 1987 ok. 96% powierzchni Bałtyku zajmowała kra, ale nie tworzyła jednolitej pokrywy, po której można by przemieszczać się saniami. Stały lód pojawił się wówczas, tak jak podczas innych mroźnych zim, jedynie w wąskim przybrzeżnym pasie zatok Botnickiej i Fińskiej, zaś na całej rozciągłości polskiego wybrzeża obserwowano mniej gęstą krę. Luźna kra u zachodnich wybrzeży Polski, na odcinku od Świnoujścia do Kołobrzegu, pojawiła się również w lutym 2010 roku. Z lokalnej prasy wiadomo też, że pole lodowe rozciągało się po horyzont na wysokości Świnoujścia, zaś z zamieszczonej na stronie internetowej fotografii wynika, że podobnie morze wyglądało w Jarosławcu, tworząc gdzieniegdzie w pobliżu brzegu piętrzące się zwały lodu (Trzęsacz, Rewal); patrz zdjęcia.

    Ławica Odrzańska (także Ławica Odrzana, niem. Oderbank) – ławica w północnej części Zatoki Pomorskiej. Ku południu wznosi się w kształcie wąskiego języka. Jej dno tworzy biały piasek, gruby żwirek i spore głazy – jest to idealne środowisko do rozwoju mięczaków i makroalg. Akwen ten jest również siedliskiem śledzia. Południowa krawędź Ławicy Odrzanej jest oddalona o około 12,5 NM na północny wschód od wejścia do portu Świnoujście. Długość ławicy wynosi ok. 16 NM.Jezioro – naturalny śródlądowy zbiornik wodny, którego występowanie uwarunkowane jest istnieniem zagłębienia (misy jeziornej), w którym mogą gromadzić się wody powierzchniowe, oraz zasilaniem przewyższającym straty wody wskutek parowania lub odpływu. Większość jezior występuje na obszarach zajmowanych niegdyś przez lodowiec. Woda z topniejącego lodowca wypełniała doliny i tworzyła jeziora. Powstanie mis jeziornych wiąże się przede wszystkim z procesami geologicznymi. Zasilanie należy natomiast przede wszystkim od warunków klimatycznych. Jezioro różni się od stawu występowaniem strefy afotycznej – światło nie dociera do dna uniemożliwiając tam rozwój roślinności.

    Duża czasowa rozciągłość małej epoki lodowcowej powoduje, że wszystkie opisy niezwykłych zjawisk lodowych znane z wieku XIV, XV, XVI i XVII powstały w czasie trwania jednego i tego samego epizodu klimatycznego.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Swebowie (Swewowie) – związek plemion Germanów (w źródłach w odniesieniu do 406 r. pod nazwą tą kryją się Kwadowie, Markomanowie i być może Alamanowie), który mógł zostać stworzony przez Ariowista w związku z jego wyprawą do Galii na pomoc Sekwanom.
    Latarnia Morska Świnoujście – najwyższa na polskim wybrzeżu Bałtyku, jedna z najwyższych w Europie oraz najwyższa na świecie latarnia morska wykonana z cegły; położona jest w dzielnicy Warszów miasta Świnoujście (województwo zachodniopomorskie).
    Zlewisko – obszar lądowy, z którego wszystkie wody powierzchniowe i podziemne spływają do jednego morza, oceanu bądź też innego zbiornika wodnego. Inaczej: zbiór dorzeczy.
    Księżyc (łac. Luna, gr. Σελήνη Selḗnē; pol. fraz. „Srebrny Glob”, „srebrny glob”; pol. przest. gw. poet. „miesiąc”; pol. przest. poet. „luna”) – jedyny naturalny satelita Ziemi (nie licząc tzw. księżyców Kordylewskiego, które są obiektami pyłowymi i przez niektórych badaczy uważane za obiekty przejściowe). Jest piątym co do wielkości księżycem w Układzie Słonecznym. Przeciętna odległość od środka Ziemi do środka Księżyca to 384 403 km, co stanowi mniej więcej trzydziestokrotność średnicy ziemskiej. Średnica Księżyca wynosi 3474 km, nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze niż na Ziemi. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw. miesiąc syderyczny), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia-Księżyc-Słońce powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,5-dniowym (tzw. miesiąc synodyczny) faz Księżyca.
    Języki bałtyckie – grupa języków w obrębie języków indoeuropejskich, którymi w czasach historycznych posługiwali się Bałtowie na terenach od ujścia Wisły po południowe granice dzisiejszej Estonii (północne krańce łotewskiej krainy zwanej Liwonia). Większość języków z grupy bałtyckiej wymarło, co znacznie zawęziło obszar ich występowania.
    Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.
    Darłowo (kaszub. Darłowò, niem. Rügenwalde) – nadmorskie miasto i gmina miejska w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, największe miasto powiatu sławieńskiego. Położone nad Morzem Bałtyckim, w dolinie rzek Wieprzy i Grabowej, na Pobrzeżu Koszalińskim, na Pomorzu Zachodnim.

    Reklama