• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Mniszek pospolity



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Phoma Sacc. (foma) – rodzaj grzybów z klasy Dothideomycetes. Należą do niego bardzo liczne gatunki, większość z nich to pasożyty, a wśród nich są grzyby naporostowe.Polifenole – organiczne związki chemiczne z grupy fenoli, zawierające przynajmniej dwie grupy hydroksylowe przyłączone do pierścienia aromatycznego. Polifenole występują naturalnie w roślinach. Wiele z nich wykazuje silne działanie przeciwutleniające i zmniejsza szansę wystąpienia chorób układu krwionośnego i raka. Polifenole dzielą się na hydrolizowalne taniny (estry kwasu galusowego i sacharydów) oraz fenylopropanoidy, takie jak flawonoidy i ligniny. Największą i najlepiej poznaną grupą związków polifenolowych są flawonoidy.
    Morfologia[ | edytuj kod]
    Różyczka liściowa i pokrój rośliny przed kwitnieniem
    Kwiatostan
    Owoce
    Korzeń Korzeń główny ma 2–3 cm średnicy i 1–2 m długości, tworzy rozgałęzienia tylko w kamienistej glebie. Korzenie boczne wyrastają w dwóch rzędach w formie spirali schodzącej w dół zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Mniej lub bardziej regularnie korzenie boczne występują na całej długości korzenia głównego. Łodyga Właściwa łodyga jest bardzo skrócona i ukryta pod ziemią, wyrasta z niej rozeta liści i szypuły, na których wznoszą się pojedyncze kwiatostany. Szypuły są bezlistne, zwykle tęgie, dęte (puste w środku), w różnym stopniu owłosione, intensywniej zwykle bliżej szczytu. Podczas kwitnienia osiągają od 3 do 40 cm wysokości (najczęściej od 5 do 35), ale podczas owocowania wyrastają nawet do ponad 60 cm. Z jednej różyczki liściowej rozwija się od jednej do kilkunastu szypuł kwiatostanowych. Liście Są liczne i zebrane w przyziemną rozetę, w której obrębie mogą różnić się między sobą. Liście mają różny kształt także w zależności od pory roku – zwykle głębiej wcinane są te rozwijające się wiosną. Mogą być płasko rozpostarte na powierzchni ziemi lub wznosić się ku górze. Osiągają do 40 cm długości. Blaszka liściowa jest głęboko lub (rzadziej) płytko pierzasto wcinana, ma kształt podłużny, owalny, lancetowaty do lirowatego, u dołu zwęża się w ogonek oskrzydlony lub nie. Poszczególne klapy (nazywane tak niezależnie od tego, czy liść jest klapowany, podzielony lub sieczny) są przeważnie ząbkowane, odstające lub odgięte. Na powierzchni liście są nagie, skąpo owłosione, rzadko obficie. Zróżnicowanie kształtów liści jest u mniszków wynikiem plastyczności fenotypowej i zależy także od wieku rośliny oraz liczby liści. Młodsze liście mają gładsze brzegi, a starsze są głębiej wcinane. Wraz ze wzrostem liczby liści spada stosunek ich długości do szerokości. W gorszych warunkach świetlnych liście są słabiej wcinane, a klapy bardziej zaokrąglone, podczas gdy rośliny rosnące w miejscach silnie nasłonecznionych mają blaszkę głęboko wcinaną, z wąskimi i liczniejszymi klapami. W dobrych warunkach świetlnych zmniejsza się także stosunek długości do szerokości liści. Kwiaty Obupłciowe, języczkowe, skupione na szczycie szypuł kwiatostanowych w pojedyncze koszyczki. Koszyczki osiągają zwykle od 2,5 (rzadziej od 1,5) do 6 (rzadko 7) cm średnicy. Podczas kwitnienia koszyczki są rozwarte, płaskie lub wypukłe (bardzo rzadko zdarzają się koszyczki kuliste, które w obrębie rodzaju stwierdzono dotąd tylko w tej sekcji). Okrywa koszyczka ma kształt dzwonkowaty do cylindrycznego, osiąga średnicę od 0,8 do 4 cm. Złożona jest z kilku szeregów równowąskich lub lancetowatych listków. Zwykle są one zielone, rzadziej nieco czarniawe lub nabiegłe purpurowo, często natomiast ich końce są czarniawe lub purpurowe. Listki te osiągają szerokość od 1 do 6 mm, są wąsko obrzeżone lub niewyraźnie, a nawet wcale. Zewnętrzne listki okrywy (ang. calyculi) wyrastające w 2–3 rzędach w liczbie (6–)8–18(–20) charakterystycznie odginają się łukowato w czasie kwitnienia i dojrzewania owoców. Wewnętrzne listki okrywy (ang. phyllaries) występują w liczbie 7–25 w 2(–3) rzędach. Są wzniesione podczas rozwijania się kwiatostanu otulając pąki kwiatowe i później podczas kwitnienia (czasem się nieco rozchylają). Odginają się całkiem do tyłu po dojrzeniu owoców. Kwiatów w koszyczku jest (20)100–150(300). Wyrastają ze spłaszczonej i nagiej na szczycie osi kwiatostanu. Pąki kwiatowe powstają w obrębie merystemu wierzchołkowego prawoskrętnie i w efekcie kwiaty ułożone są od zewnątrz do środka wzdłuż spiralnych linii (parastychów) układając się w okręgi składające się z 34 kwiatów. W miarę zbliżania się do środka kwiatostanu i ścieśniania okręgów regularność układu maleje (rosną wahania kąta dywergencji między kwiatami). Płatki korony poszczególnych kwiatów języczkowych są zrośnięte, jasnożółte lub złocistożółte, czasem ich końcowe ząbki są czerwone, przez co cały kwiat i koszyczek może być pomarańczowożółty. Kwiaty znajdujące się na obwodzie koszyczka z reguły są dłuższe od środkowych, płatki korony mają zrośnięte w płaski lub rynienkowaty języczek, od zewnątrz ozdobiony ciemniejszym paskiem. Pręciki są zrośnięte w pierścień, pylniki są żółte, rzadko ciemniejsze, otwierają się do wnętrza kwiatu. Znamiona słupka wyrastają ponad rurkę korony i mają barwę od żółtej do czarniawej, najczęściej w odcieniach szarości. Są rozwidlone, a ich powierzchnia sekrecyjna (będąca akceptorem pyłku) wykształca się po wewnętrznej (doosiowej) stronie znamion. Wzór kwiatowy: Owoce Niełupki długości od 2,8 do 5,2 mm (najczęściej 3–4,5 mm) są odwrotnie lancetowate, 4-groniaste – o przekroju rombowym, zawsze w górze nieco kolczaste. Kolor mają najczęściej słomkowy, rzadziej oliwkowy, brązowy, czerwonawy lub szary. Owoc na powierzchni jest żeberkowany (żeber jest do ok. 15). W szczytowej części owoce są nagle zwężone i zwieńczone cylindryczną lub stożkowatą piramidką. Osiąga ona od 0,3 do 0,8, rzadko nawet do 1,5 mm długości. Na szczycie przechodzi we włosowato cienki dzióbek o długości od 7 do 12 mm (2–3 razy dłuższy od owocu). Na końcu dzióbka znajduje się biały puch kielichowy zwiększający powierzchnię lotną owocu. Składa się on z 50 do ponad 100 delikatnych, nierozgałęzionych rzęsek o równej długości. Owoce po dojrzeniu odsłaniane są przez rozchylające się listki okrywy tworząc puszystą kulę (tzw. dmuchawiec).
  • Korzeń spichrzowy

    Kwas askorbinowy, witamina C (INN: Acidum ascorbicum, E300) – organiczny związek chemiczny z grupy witamin, pochodna glukozy o wzorze sumarycznym C6H8O6, przeciwutleniacz stosowany jako dodatek do żywności. W warunkach standardowych jest białym, krystalicznym ciałem stałym. Dobrze rozpuszcza się w wodzie, roztwór ma odczyn kwasowy.The Rolling Stones [ðɘ rɘʊlɪŋ stɘʊnz] – brytyjski zespół rockowy, założony 12 lipca 1962 w Londynie. Są czwartym zespołem rockowym z największą liczbą sprzedanych wydawnictw muzycznych w historii. Łącznie sprzedali ok. 250 milionów egzemplarzy albumów na całym świecie.
  • Pojedyncze kwiaty

  • Dojrzałe owoce

  • Cechy diagnostyczne sekcji Piramidka wyraźnie wyodrębniona, zwykle wąskostożkowata, zawsze o długości nie przekraczającej 20 (25)% długości niełupki. Liście bez purpurowych plam (przynajmniej na większych klapach).

    Biologia[ | edytuj kod]

    Kolejne fazy kwitnienia i owocowania
    Mniszek pospolity w czasie owocowania
    Siewka z liścieniami i pierwszymi liśćmi właściwymi

    Rozwój[ | edytuj kod]

    Bylina, ale niezbyt długowieczna. W pierwszym roku formuje zwykle tylko rozetę liści, a kwiatostan rozwija się dopiero w drugim roku. W zależności jednak od warunków wyjątkowo może zakwitnąć już w pierwszym roku, podczas gdy w niekorzystnych warunkach bywa, że zakwita dopiero w czwartym roku życia.

    Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium majus L.) – gatunek byliny z rodziny makowatych (Papaveraceae). Jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju glistnik (Chelidonium). Jest rozpowszechniony w strefie klimatu umiarkowanego w Eurazji, poza tym zawleczony został także na inne kontynenty. W Polsce jest pospolity na całym obszarze. Roślina ma długą tradycję zastosowań leczniczych, sięgającą starożytności. Zawiera liczne alkaloidy działające rozkurczowo na mięśnie gładkie, poza tym preparaty z ziela działają żółciopędnie, przeciwbakteryjnie, uspokajająco, przeciwbólowo. Charakterystyczny, żółto-pomarańczowy sok mleczny używany jest w lecznictwie ludowym do usuwania kurzajek. W ostatnich latach stosowanie ziela glistnika i jego alkaloidów w lecznictwie jest ograniczane z powodu potwierdzenia hepatotoksyczności.Rośliny lecznicze - najczęściej rośliny lądowe, zawierające substancje czynne, stosowane w medycynie i ziołolecznictwie. Z niektórych części tych roślin wyrabia się leki (np. z korzeni, łodyg, liści, kwiatów). Na świecie poznano ok. 2 500 gatunków roślin leczniczych-u nas rośnie ich ok. 400-w praktyce stosowane jest ok. 200. Zdecydowana większość z nich to rośliny naczyniowe, nieliczne należą do paprotników, porostów i glonów. Niektóre z gatunków ziół stosowane dawniej w ludowej medycynie, obecnie nie są już używane.
    Kwitnienie Kwiaty są przedprątne, co utrudnia samozapylenie. Kwitnienie trwa od kwietnia do sierpnia, z różną intensywnością w zależności od warunków klimatycznych. W Europie Środkowej na niżu szczyt kwitnienia przypada na okres od połowy kwietnia do końca maja, dalej na północy i w górach od końca kwietnia do początków czerwca, w wyższych położeniach też później. Masowe kwitnienie trwa przez około dwa tygodnie. Na obszarach o ciepłym klimacie mniszki zakwitać mogą przez cały rok. Poszczególne kwiatostany otwierają się w większości przez dwa dni, nieliczne przez jeden lub trzy dni. Kwiaty zapylane są przez owady. Rozsiewanie Po zapyleniu, szypuły kwiatostanowe na czas dojrzewania nasion pokładają się nieco, unikając zgryzienia lub skoszenia, po czym po dojrzeniu nasion prostują się i wydłużają, co ułatwia dyspersję nasion. Od kwitnienia do rozwoju dojrzałych owoców mija 7 dni. Nasiona roznoszone są przez wiatr na duże odległości (anemochoria). Dodatkowo przystosowaniem do wiatrosiewności, poza wyeksponowaniem nasion, jest także wytwarzanie niewielkich i lekkich owoców zaopatrzonych w aparat lotny w postaci licznych włosków powstałych w wyniku modyfikacji kielicha. Aparat włoskowy działa jak aparat spadochronowo-lotny, znacznie zmniejszając tempo spadania owocu, wynoszące w efekcie 0,33 m/s. W rezultacie znaczna część diaspor mniszka przelatuje na odległość 200–500 m od rośliny macierzystej (według niektórych źródeł średni dystans to nawet 10,2 km). Przemieszczanie w powietrzu ułatwia tworzenie się wiru powietrznego (obszaru niskiego ciśnienia) nad aparatem lotnym zasysającego owoc. Kluczowym czynnikiem umożliwiającym powstawanie siły nośnej jest kolisty obrys aparatu lotnego i jego porowatość – siła nośna nie powstałaby, gdyby włoski były luźniejsze lub bardziej gęste. Nasiona mogą być także transportowane wodą, w której bez szkody mogą spędzić do 9 miesięcy. Z jednego kwiatostanu powstać może około 150 owoców. Kiełkowanie Nasiona w glebie zachowują żywotność do dwóch lat (według niektórych źródeł do pięciu) i kiełkują wkrótce po dojrzeniu, według niektórych źródeł na wiosnę, według innych latem, optymalnie, gdy są przykryte cienką warstwą gleby (do 1 cm grubości). Zdolność do kiełkowania ma zwykle około 90% nasion. Nasiona niektórych mieszańców okazały się być w zupełności płonne, nasiona niektórych typów triploidów i tetraploidów wykazywały duże zróżnicowanie pod względem zdolności do kiełkowania (odpowiednio od 58% do 71% i od 9% do 71%). Kiełkowanie znacznie ogranicza okrycie gleby mulczem i żerowanie bezkręgowców. Sprzyja mu natomiast wypalenie roślinności. Siewka ma nagi hipokotyl długości 1 cm. Dwa liścienie mają ogonki długości od 4 do 7 mm o nieco pochwiastej nasadzie. Naga blaszka liścieni jest jajowato-podługowata, do 1 cm długości, o nasadzie zbiegającej a szczycie ± wyciętym. Epikotylu brak. Pierwsze liście właściwe mają blaszkę eliptyczną o długości do 2 cm, o nasadzie zbiegającej a szczycie zaokrąglonym, na brzegu odlegle ząbkowaną, osadzoną na ogonku do 3 cm długości. Forma życiowa W klasyfikacji form życiowych gatunek zaliczany jest do hemikryptofitów. Okres zimowy pąki kontynuujące wzrost w kolejnym sezonie wegetacyjnym spędzają przy powierzchni ziemi. Przed zimą korzeń skraca się wciągając nieco szyjkę korzeniową w głąb ziemi.

    Genetyka i rozmnażanie[ | edytuj kod]

    Gatunek zbiorowy składa się z grupy diploidalnej 2n = 2x = 16 wykazującej samopłonność oraz grupy triploidalnej i tetraploidalnej. Grupa diploidalna, dominująca w południowej Europie (w Polsce tylko jeden z gatunków opisywany jest jako być może występujący) rozmnaża się płciowo. Grupy poliploidalne występują liczniej w centralnej i północnej Europie, przy czym stwierdzono w ich obrębie także hipo- i hipertriploidy. Wśród populacji na terenie Holandii diploidy stanowiły 31%, triploidy 68%, a tetraploidy poniżej 1%. Triploidy są niemal zawsze obligatoryjnie apomiktyczne i ich rozmnażanie ma charakter partenogenetyczny. Zgłaszane są tylko nieliczne przypadki wskazujące na możliwość krzyżowania pomiędzy osobnikami cechującymi się różnymi cytotypami. Warto podkreślić, że także u triploidalnych mniszków może dochodzić do segregacji chromosomów i tworzenia gamet, które mogą krzyżować się z sukcesem z gametami rozmnażających się płciowo osobników diploidalnych – dzięki temu także w populacjach apomiktycznych zróżnicowanie genetyczne jest duże. U większości mniszków, mimo rozwoju słupków i pręcików oraz wytwarzania pyłku, zarodek powstaje w wyniku apomiksji gametofitowej. Gametofit powstaje z megaspory o niezredukowanej liczbie chromosomów, co jest efektem zmodyfikowanej mejozy. Diploidalna komórka jajowa takiego gametofitu może partenogenetycznie rozwijać się w zarodek. Ten rodzaj apomiksji nazywany jest diplosporią. Za apomiksję u mniszka odpowiedzialne są dwa geny. Stwierdzono, że locus DIP odpowiada za to, czy roślina jest diplosporyczna czy też nie. Osobniki posiadające w tym locus allel dominujący – D, (o genotypie Ddd lub Dddd) są diplosporyczne, u homozygot recesywnych mejoza zachodzi normalnie. Cecha ta jest sprzężona z płcią – dziedziczy się po osobnikach żeńskich. Stwierdzono jednocześnie, że osobny locus genowy musi być odpowiedzialny za zdolność osobników diplosporycznych z autonomicznie rozwiniętym woreczkiem zalążkowym, do rozmnażania partenogenetycznego. Warunkowanie procesu diplosporii przez jeden gen potwierdzają obserwacje na hipotriploidzie (2n = 3, x – 1) oraz na roślinie, u której brakowało trabanta jednego z chromosomów. Chociaż nasiona wytworzone przez tetraploidy wykazują małą żywotność, cytotyp ten może odgrywać kluczową rolę w powstawaniu kolejnych triploidów. Pyłek tetraploidów jest diploidalny i, jak wykazano, potomstwo triploidalne powstaje 28 razy częściej w wyniku zapłodnienia takim pyłkiem osobników diploidalnych, niż pyłkiem pochodzącym z osobników triploidalnych. W Europie na 2000 rozpoznanych drobnych gatunków około 90% to poliploidy rozmnażające się partenogenetycznie. Pozostałe 10% to gatunki diploidalne zdolne do rozmnażania dwupłciowego. W Ameryce Północnej w 22 przebadanych populacjach stwierdzono występowanie wyłącznie osobników rozmnażających się apomiktycznie. W pojedynczej populacji występowało od 1 do 13 klonów.

    Svalbard – norweska prowincja w Arktyce, obejmująca swym zasięgiem archipelag Svalbard (którego największą wyspą jest Spitsbergen, dawniej znany jako Spitsbergen Zachodni – Vestspitsbergen) wraz z kilkoma wyspami nie wchodzącymi w skład archipelagu (m.in. Wyspa Niedźwiedzia – Bjørnøya) w granicach 71°–81° N i 10°–35° E, 800 km na północ od Norwegii i 1100 km od Bieguna Północnego.Wianek – rodzaj nakrycia głowy (wieńca) upleciony z ziół i kwiatów. Tradycyjnie wianki noszone były przez dziewczęta i niezamężne kobiety, stąd stały się symbolem niewinności. O kobiecie zamężnej mówiło się, że "straciła wianek". Zgodnie z polską, a także ogólnosłowiańską tradycją, panna młoda oddaje druhnom swój wianek podczas weselnych oczepin.

    Mimo rzadkości rozmnażania płciowego stwierdzono powstawanie w Japonii mieszańców między przedstawicielami T. officinale coll. i T. platycarpum. U ponad 90% roślin z oznaczanych jako T. officinale coll. stwierdzono allele pochodzące od T. platycarpum i pośrednie cechy morfologiczne.

    Roślina może rozmnażać się także wegetatywnie za pomocą pączków kalusowych powstających na ściętych korzeniach (np. uszkodzonych podczas zabiegów agrotechnicznych). Odrasta z powodzeniem z fragmentów korzenia długości 2 cm w ciągu 1–2 tygodni.

    Antymon (Sb, łac. stibium) – pierwiastek chemiczny z grupy metaloidów. Występuje w czterech odmianach alotropowych: antymon żółty, srebrzystobiały antymon metaliczny, antymon czarny i antymon wybuchowy. Znany jest od starożytności.Cykoria (Cichorium L.) – rodzaj roślin zielnych, należący do rodziny astrowatych. Liczy ok. 8 gatunków rosnących w umiarkowanie ciepłych strefach Europy, Azji i Afryki . Dwa gatunki są zawleczone lub uprawiane i dziczejące w wielu rejonach świata. Gatunkiem typowym jest Cichorium intybus L.. Cykoria wykorzystywana jest m.in jako ważny składnik kawy zbożowej.

    Anatomia[ | edytuj kod]

    Obraz mikroskopowy przekroju poprzecznego przez liść mniszka, z widoczną centralną wiązką przewodzącą

    Budowa anatomiczna korzenia jest typowa dla roślin dwuliściennych. W krótkiej łodydze występują kolateralne wiązki przewodzące w układzie okręgu. W pustych wewnątrz głąbikach układ mechaniczny składa się z kolenchymy oraz około 32 wiązek przewodzących. Naczynia mają 1,5 μm średnicy. Zarówno łodyga, jak i liście pokryte są pojedynczą epidermą, przy czym na liściach jest ona silniej skutynizowana. Komórki mezofilu są silnie zagęszczone w liściach wystawionych na słońce, a mniej w liściach zacienionych. Przewody mleczne powstają podobnie jak u innych przedstawicieli plemienia Cichorieae podczas wzrostu wtórnego – wrzecionowate komórki inicjalne kambium łączą się w wyniku resorpcji końcowych ścian komórkowych.

    Przeciwutleniacze (antyoksydanty, antyutleniacze) – grupa związków chemicznych, które same występując w małych stężeniach (w porównaniu z substancją podlegającą utlenianiu), wstrzymują lub opóźniają proces utleniania tej substancji. Każdy przeciwutleniacz może występować w roli prooksydanta.Kolenchyma (zwarcica) – tkanka roślinna wzmacniająca złożona z komórek żywych, elastycznych i wydłużonych, otoczonych niezdrewniałą celulozowo-pektynową ścianą. Komórki mogą zawierać chloroplasty, chociaż nie nalezą do tkanek asymilacyjnych. W ścianie komórkowej występują zwykle nierównomierne zgrubienia. Zwykle komórki kolenchymy ściśle do siebie przylegają. Pomimo znacznej grubości ściany komórkowe kolenchymy pozostają elastyczne, co umożliwia wzrost rośliny na długość. Czasem w skład ściany komórkowej wchodzi oprócz celulozy protopektyna, zdolna do pęcznienia.

    Fizjologia i cechy fitochemiczne[ | edytuj kod]

    Sok mleczny widoczny po przecięciu szypuły

    Roślina może mieć toksyczne działanie na zwierzęta, jeśli zostanie spożyta w zbyt wielkiej ilości. U ludzi pyłek może wywoływać reakcje alergiczne, jeżeli jest spożywany. Związki zawarte w roślinie (laktony seskwiterpenowe zawarte w soku mlecznym) mogą również działać miejscowo, powodując choroby skóry. Sok mleczny, znajdujący się we wszystkich częściach mniszka, zawiera inulinę (gromadzoną głównie w korzeniu i osiągającą tam stężenie do 40%). Lateks koaguluje w kontakcie z powietrzem. Laktony seskwiterpenowe zawarte w soku mlecznym i liczne inne metabolity są toksyczne lub gorzkie. Emulsja polimerów wraz z tymi składnikami pozwala roślinie stworzyć barierę chroniącą ją przed mikroorganizmami oraz zapewnia obronę przed roślinożercami. Latycyfery mniszka pospolitego wytwarzają lateks bogaty w polifenole. Specyficzną cechą roślin z rodzaju Taraxacum jest duża aktywność oksydazy polifenolowej, czego efektem jest szybkie brązowienie wydzieliny przy dostępie tlenu.

    Miodownicowate (Lachnidae) – rodzina owadów z rzędu pluskwiaków równoskrzydłych. Owady te mają ciało pokryte krótkimi włoskami i krótkie syfony.Obornik – nawóz naturalny składający się z przefermentowanego kału, moczu zwierząt i ściółki. Zawiera on wszystkie składniki odżywcze potrzebne do rozwoju roślin oraz poprawia właściwości fizyczne gleby.

    Korzeń mniszka zawiera laktony seskwiterpenowe (typ germakranolidu, guaianolidu oraz eudesmanolidu) – glukozydy kwasu teraksynowego oraz taraksodiolu, poza tym fitosterole i dużo soli potasu. W całej roślinie stwierdzono występowanie kwasu hydroksycynamonowego, chikorowego, monokawoilowinowego, chlorogenowego i triterpeny. W ekstraktach z liści wykryto zaś kumarynę, cychorynę i eskulinę. W tkankach kwiatów i liści obecne są glikozydy flawonoidowe, pochodne luteoliny. W samych kwiatach stwierdzono też wolną luteolinę oraz chrysoeriol. W liściach zidentyfikowano również triterpeny takie jak: taraksol, tarakserol, β–amyryna, arnidiol i faradiol oraz sterole: taraksasterol, stigmasterol, homotaraksasterol i lupeol. Liście bogate są w błonnik, sole potasu, żelaza, wapnia, magnezu oraz fosforu (ziele zawiera w 1 kg suchej masy: 42,6 g potasu, 4,98 g fosforu, 652 mg żelaza i 48 mg manganu). Zwłaszcza młode liście obfitują w witaminy grupy B i witaminę C. Zawartość popiołu w liściach wynosi 16%, a w korzeniach 8%. Białko strawne w całej roślinie stanowi 8% suchej masy.

    Pole golfowe – obszar o powierzchni od kilku do kilkudziesięciu hektarów, porośnięty różnej długości przystrzyżoną trawą lub drzewami, służący do gry w golfa. Znajduje się na nim 9 (pole małe) lub 18 (pole pełnowymiarowe) kolejno ponumerowanych i odpowiednio rozmieszczonych dołków. Każdy dołek ma określoną liczbę wymaganych uderzeń (tzw. PAR), które wynosi (w zależności od długości dołka) 3, 4 lub 5. Liczbę PAR poszczególnych dołków sumuje się w PAR danego pola. Każdy z dołków ma przydzielony tzw. Stroke Index (zakres od 1 do 18), czyli liczbę określającą różnicę w trudności rozgrywania pomiędzy graczem scratch a graczem bogey.Flora of North America (pełny tytuł Flora of North America North of Mexico) – 29-tomowe dzieło zawierające opracowanie flory Ameryki Północnej na północ od Meksyku (Stany Zjednoczone i Kanada), a także flory Grenlandii i wysp St. Pierre i Miquelon. Jest to synoptyczny opis wszystkich taksonów. Ma służyć zarówno jako sposób identyfikacji roślin w regionie, jak i jako systematyczny konspekt flory północnoamerykańskiej. Opisano także taksony i obszary geograficzne wymagające dalszych badań oraz taksony, o których sądzono, że wyginęły w okresie stałego osadnictwa europejskiego, tj. ostatnich 500 lat. Tom 1 zawiera podstawowe informacje ogólne. Tom 2 opisuje paprocie i nagonasienne, tomy 3–26 opisano rośliny okrytonasienne zgodnie z systemem klasyfikacji A. Cronquista z 1981 r. Glony opisane są w tomach 27–28. Tom 29 zawiera zbiorczą bibliografię i indeks.

    Jako roślina inwazyjna mniszek pospolity wykazuje się dużą plastycznością fenotypową, pozwalającą na zasiedlanie siedlisk z szerokiego zakresu warunków środowiskowych. W porównaniu do północnoamerykańskiego gatunku o niewielkim zasięgu – Taraxacum ceratophorum – T. officinale ma liście o większej powierzchni pozwalające na kolonizację miejsc o niższej dostępności światła. Chociaż parametry fotosyntezy i transpiracji osobników obu porównywanych gatunków były zbliżone, osobniki T. officinale wykazywały się niższą efektywnością wykorzystania wody. Uznano, że wobec braku krzyżowania inwazyjny mniszek pospolity nie zagraża zatem lokalnym gatunkom. Plastyczność fenotypowa wydaje się podstawą strategii gatunku w konkurencji z innymi roślinami. T. officinale doskonale znosi stres związany z nadmiarem światła i powiązany z nim stres oksydacyjny. Cechy te zapewniają gatunkowi wysoką inwazyjność w warunkach wysokogórskich, gdzie zmienność warunków świetlnych i związana z tym fotoinhibicja odgrywa znaczącą rolę. Odporność na zmienne warunki świetle jest wynikiem dużej zawartości barwników ochronnych, aktywności cyklu ksantofilowego oraz enzymatycznych i nieenzymatycznych przeciwutleniaczy, chroniących aparat fotosyntetyczny przed uszkodzeniem.

    Angiogeneza (gr. Angeion = naczynie + genesis = pochodzenie, powstawanie), inaczej neowaskularyzacja - to proces tworzenia nowych naczyń włosowatych. Zachodzi w rozwoju embrionalnym, może także zachodzić w życiu pozapłodowym zarówno jako proces fizjologiczny jak i patologiczny.Piętro halne, zwane też piętrem alpejskim – obszar występowania łąk wysokogórskich zwanych halami. Panuje tu klimat umiarkowanie zimny. Poniżej znajduje się piętro kosówki a powyżej piętro turni. W Polsce piętro alpejskie występuje tylko w Tatrach, Karkonoszach i na Babiej Górze. W Tatrach położone jest mniej więcej pomiędzy 1800 m n.p.m., a 2300 m n.p.m., na Babiej Górze i w Karkonoszach znajduje się niżej – w Karkonoszach na wysokości 1450-1603 m n.p.m. i obejmuje głównie szczyty Śnieżki i Wielkiego Szyszaka.

    Ekologia[ | edytuj kod]

    Mniszek pospolity na łące
    Mniszek pospolity dobrze znosi uszkodzenia mechaniczne i często rośnie w miejscach wydeptywanych i rozjeżdżanych

    Siedlisko[ | edytuj kod]

    Przedstawiciele sekcji występują na siedliskach otwartych: nieużytkach, łąkach, polach, trawnikach, w ogrodach, sadach oraz widnych lasach i zaroślach. Są roślinami światłolubnymi i azotolubnymi. Preferują siedliska zaburzone, w tym przekształcane przez człowieka – po pożarach, grunty uprawiane, wypasane, wydeptywane i rozjeżdżane. Zasiedlają przydroża, place, tereny kolejowe i miejsca wyrzucania gruzu. Roślinom tym sprzyjają susze w okresie wiosenno-letnim, które przyczyniają się do masowego kwitnienia mniszka. Wiele drobnych gatunków to chwasty segetalne i ruderalne, szczególnie uciążliwe w wieloletnich uprawach rolnych, na użytkach zielonych oraz w sadach i ogrodach. Poszczególne drobne gatunki różnią się wymaganiami ekologicznymi, preferując siedliska mniej lub bardziej świeże i wilgotne, miejsca skaliste, lub z głęboką, żyzną glebą. W górach niektóre drobne gatunki występują licznie po piętro kosodrzewiny, a nielicznie obecne są także w piętrze alpejskim. Preferują różne gleby, unikając wszakże miejsc z bardzo słabo przepuszczalną gliną, zasolonych i zakwaszonych. Mimo to mogą występować na stanowiskach o podwyższonym zasoleniu pochodzącym z zanieczyszczeń antropogenicznych. Dzięki rozprzestrzenianiu owoców za pomocą wiatru mniszki należą do roślin kolonizujących szczeliny w murach, tarasach i dachach budynków.

    Przedpłużek – mały korpus płużny montowany przed korpusem głównym, służący do podcinania górnej warstwy roli, wraz ze znajdującymi się na niej resztkami roślinnymi, i przemieszczania jej na dno sąsiedniej bruzdy. Przedpłużek ułatwia przyorywanie obornika, słomy i nawozów zielonych.Hemikryptofity (gr. hemi = pół, kryptos = schowany, phyton = roślina), rośliny naziemnopączkowe – jedna z form życiowych roślin. Obejmuje rośliny, których pączki, umożliwiające roślinie odnawianie się, znajdują się tuż przy powierzchni ziemi (albo na niej, albo tuż pod nią). Hemikryptofizm jest przystosowaniem do przetrwania zimy. W klimacie umiarkowanym roślin takich jest bardzo wiele. Należą do nich rośliny dwuletnie, jak np. naparstnica zwyczajna (Digitalis grandiflora), dziewanna kutnerowata (Verbascum phlomoides) lub byliny, np. rojnik górski (Sempervivum montanum), pierwiosnek maleńki (Primula minima). Są to rośliny, których pędy obumierają przed zimą. Zimę przetrzymują pączki, chronione przed przemarznięciem przez warstwę ściółki, obumarłych i żywych liści, glebę. U niektórych roślin z tej grupy, np. u poziomki pospolitej (Fragaria vesca), jastrzębca pomarańczowego (Hieracium aurantiacum) substancje zapasowe, umożliwiające odnowienie się rośliny, zgromadzone są w nadziemnych rozłogach.

    Rośliny z tej sekcji cechują się ogromną plastycznością fenotypową (patrz sekcja „Morfologia” i „Fizjologia i cechy fitochemiczne”). Rośliny rosnące w skrajnie trudnych warunkach, w miejscach suchych mogą tworzyć w sezonie tylko jeden kwiatostan z 30 kwiatami, podczas gdy rośliny tego samego gatunku, rosnąc w optymalnym siedlisku, mogą rozwinąć w jednym sezonie ponad 50 kwiatostanów zawierających po ponad 200 kwiatów.

    Miód – słodki produkt spożywczy, w warunkach naturalnych wytwarzany głównie przez pszczoły właściwe (miód pszczeli) oraz nieliczne inne błonkówki, m.in. osy z podrodziny Polistinae (Brachygastra, Polistes i Polybia), poprzez przetwarzanie nektaru kwiatowego roślin miododajnych, a także niektórych wydzielin występujących na liściach drzew iglastych. Miód pszczeli różni się składem od miodu wytwarzanego przez inne owady. Osy pobierają nektar także z roślin trujących dla człowieka, dlatego wytwarzany przez nie miód nierzadko jest przyczyną ciężkich zatruć. Substytutem miodu naturalnego jest miód sztuczny.Selen (Se, łac. selenium) – pierwiastek chemiczny z grupy niemetali w układzie okresowym. Znanych jest kilkanaście jego izotopów z przedziału mas 65–91, z których trwałych jest 6.

    Oddziaływania międzygatunkowe[ | edytuj kod]

    Ze względu na sposób wzrostu – rozpościeranie liści przy powierzchni ziemi – mniszek pospolity tłumi wzrost roślin sąsiednich. Oddziałuje także allelopatycznie na rośliny w otoczeniu, ograniczając ich kiełkowanie i wzrost. Jednak przy odpowiednich warunkach siedliskowych przerwa w spasaniu powoduje, że mniszek ulega konkurencji silniej rosnących traw i bylin dwuliściennych, ustępując w wyniku wzrostu ocienienia. Jako roślina konkurencyjna dla rodzimej flory uważany jest za problematyczny gatunek w obszarach, gdzie został zawleczony (np. w Ameryce Północnej). Łatwo wnika i rozsiewa się nawet w ekosystemach naturalnych, nieprzekształconych przez człowieka, np. w górskich murawach i widnych lasach.

    Piramidka (ang. pyramis) – część owocu mniszka (Taraxacum) znajdująca się pomiędzy dzióbkiem a samą niełupką.Mszyce (Aphidoidea) – nadrodzina owadów w rzędzie pluskwiaków, obejmująca ponad 3,5 tys. gatunków, z czego w Polsce występuje kilkaset. Występują masowo, żerują na roślinach. W większości są szkodnikami upraw.

    Liście są pokarmem dla licznych gatunków ssaków, zarówno dzikich, jak i udomowionych. Liście, kwiatostany i nasiona są także zjadane przez ptaki takie jak kury, gęsi, kaczki, kuropatwy, bażanty, przepiórki i inne. W Ameryce Północnej zawleczony mniszek pospolity stał się podstawowym źródłem pożywienia w okresie wiosny i wczesnego lata dla preriokura ostrosternego i dwuczubego, baribala i grizli. Liśćmi żywią się liczne gatunki bezkręgowców, spośród samych motyli na mniszku bytują gąsienice co najmniej 100 gatunków (w tym m.in. zawdzięczająca mniszkowi nazwę gatunkową ugorówka złotnica Lemonia taraxaci).

    Arrhenatheretalia elatioris – rząd ( O) zbiorowisk łąkowych nalężący, w klasyfikacji zbiorowisk roślinnych do klasy (Cl) Molinio-Arrhenatheretea.Kumaryna (C9H6O2, benzopiron, lakton kwasu o-hydroksycynamonowego) – organiczny związek chemiczny z grupy laktonów o przyjemnym zapachu świeżego siana. Wykryta w roślinach ponad 80 gatunków z rodzin: traw, storczykowatych, motylkowatych, jasnotowatych. Naturalny inhibitor kiełkowania nasion.

    Nasiona mniszka pospolitego są pożywieniem dla bezkręgowców. Głównymi konsumentami nasion są dwa gatunki chrząszczy (Coleoptera), Glocianus punctiger oraz Olibrus bicolor. Samica G. punctiger składa jaja na łodydze, skąd larwy przemieszczają się, drążąc tunele, w kierunku dojrzewających nasion. Jaja O. bicolor umieszczane są przez dorosłego chrząszcza na liściach w centrum rozety, zanim jeszcze pęd kwiatowy zacznie się rozwijać. Po przekwitnięciu larwy przemieszczają się i zjadają dojrzewające nasiona. Inni konsumenci nasion mniszka to Cnephasia oxyacanthana oraz Ensina sonchi. Występują oni jednak znacznie rzadziej niż dwa pierwsze gatunki. Chociaż larwy mogą powodować utratę do 30% nasion w populacji roślin, to zwykle straty są niewielkie dzięki niskiemu poziomowi synchronizacji kwitnienia utrudniającemu dostęp do nasion roślinożercom. Także po rozsianiu nasiona są często zjadane przez owady, głównie z rodziny biegaczowatych. Ze wszystkich nasion, które spadły na podłoże kiełkuje zaledwie 0,7–3,1%. Około 93% nasion może zostać zjedzonych przez bezkręgowce, nie wpływa to jednak znacząco na liczebność populacji mniszka.

    Znamię (ang. stigma) – część słupka roślin okrytonasiennych przyjmująca ziarna pyłku w trakcie zapylenia (przed zapłodnieniem). Zazwyczaj znajduje się na szczycie szyjki słupka, gdy szyjki brak – wykształca się znamię siedzące. Liczba znamion w słupku jest różna u różnych gatunków i zwykle zależy od liczby owocolistków budujących słupek.Rurka mleczna, przewód mleczny, latycyfery – utwory wydzielnicze występujące wewnątrz organów roślin, tworzące często rozgałęziony system wypełniony sokiem mlecznym. Sok mleczny może również występować w pojedynczych, krótkich komórkach mlecznych. Sok mleczny składa się z różnych substancji m.in. takich jak: węglowodany, woski, białka, kauczuk, żywice, olejki eteryczne.

    Pomimo dużego udziału rozmnażania bezpłciowego rośliny mniszka wytwarzają znaczne ilości nektaru, który ze względu na wczesną porę kwitnienia jest ważnym pokarmem licznych gatunków owadów i pajęczaków. Tylko w Ontario na kwiatostanach potwierdzono obecność 152 gatunków owadów z rzędów: Collembola, Thysanoptera, Hemiptera, Homoptera, Coleoptera, Diptera i Hymenoptera. W Japonii kwiatostany są pożywieniem dla chrząszcza Anomala octiescostata. Dorosłe osobniki przyciągane są przez kwiaty wydzielające kairomon, przypominający w działaniu feromony.

    Bronowanie – zabieg uprawowy (uprawka) wykonywany broną w celu płytkiego spulchnienia roli, pokruszenia brył i skorupy glebowej, zniszczenia chwastów, przerwania parowania wody, wyrównania powierzchni pola oraz przykrycia materiału siewnego roślin.Grizli, grizzly, niedźwiedź szary (Ursus arctos horribilis) – podgatunek niedźwiedzia brunatnego należącego do rodziny niedźwiedziowatych.

    Gatunek tworzy mykoryzę arbuskularną z Pythium ultimum oraz Glomus mosseae. Związek z G. mosseae, poza dostarczaniem substancji mineralnych, zapewnia także obronę przed roślinożercami. Stwierdzono, że na roślinach zainfekowanych przez symbiotycznego grzyba przeżywalność larw Otiorhynchus sulcatus była o około połowy mniejsza niż na roślinach pozbawionych symbionta.

    Kamica żółciowa (łac. Cholelithiasis, choledocholithiasis, cholecystolithiasis) - choroba polegająca na powstawaniu tzw. złogów, czyli kamieni żółciowych w drogach żółciowych. Kamienie mogą być pojedyncze lub mnogie, przy czym mogą powstawać w samym pęcherzyku żółciowym lub w przewodach żółciowych wskutek wytrącania się z żółci złogów cholesterolu, bilirubiny, białka, węglanu wapnia i bilirubinianu wapnia. Kamica pęcherzyka żółciowego prowadzi często do jego przewlekłego zapalenia. Kamica przewodów żółciowych może powodować ich częściowe lub całkowite zatkanie, co prowadzi do żółtaczki mechanicznej; bywa też przyczyną ostrego zapalenia trzustki w wyniku zatkania przewodu trzustkowego.Pręcik (łac. stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe, pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe zawierające tkankę wyściełającą (tzw. tapetum) oraz tkankę zarodnikotwórczą (tzw. archespor), która wytwarza ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych.

    Mniszek pospolity jest żywicielem dla grzybopodobnego lęgniowca Bremia lactucae, licznych gatunków pasożytniczych grzybów z rodzaju Erysiphe, Sphaerotheca, Phoma, Sclerotinia, a także Puccinia taraxaci, Puccinia dioicae, Ascochyta taraxaci, Mycosphaerella hieracii, Synchytrium taraxaci, Puccinia variabilis i Ramularia taraxaci.

    Głąbik (ang. scape łac. scapus) – pozbawiona liści łodyga wyrastająca z kłącza lub szyjki korzeniowej. Na głąbiku często wyrastają kwiaty lub kwiatostany. Głąbiki posiadają np. różne gatunki pierwiosnków, rosiczek, konwalia majowa.Cykl ksantofilowy – zachodzi w błonach tylakoidów i jest jednym z mechanizmów chroniącym rośliny przed fotoinhibicją. Podczas oświetlania roślin silnym światłem barwniki fotosyntetyczne absorbują więcej energii świetlnej niż jest konieczne do przeprowadzania fotosyntezy. W przypadku gdy energia wzbudzenia chlorofilu nie może być przekazana do centrum reakcji chlorofil ze stanu singletowego przechodzi do stanu trypletowego, co prowadzi do wytwarzania reaktywnych form tlenu – tlenu singletowego. W silnym świetle jeden z barwników wchodzących w skład kompleksów antenowych – wiolaksantyna przekształcany jest w zeaksantynę. Reakcja ta katalizowana jest przez deepoksydazę wiolaksantyny, a produktem pośrednim reakcji jest anteraksantyna. Reakcja ta rozpoczyna się, gdy na skutek działania fotosyntetycznego łańcucha transportu elektronów do wnętrza tylakoidu (lumen) zostanie przeniesiona znaczna ilość jonów wodorowych – następuje zakwaszenie wnętrza tylakoidu. Powstała zeaksantyna posiada zdolność do przejmowania energii z wzbudzonego chlorofilu w stanie trypletowym i rozpraszania jej w postaci ciepła. Chroni to fotoukłady przed uszkodzeniem podczas nadmiernego oświetlania.
    Fitosocjologia W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu Arrhenatheretalia. Jest też gatunkiem stałym w zbiorowiskach wydeptywiskowych wyodrębnianych jako klasa Polygono arenastri-Poëtea annuae lub rząd plantaginetalia majoris. Tam może występować w zespole Lolio-Plantaginetum puccinelietosum, będącym zbiorowiskiem dywanowym roślin wieloletnich nawiązującym do słonych łąk, jednak kształtowanym przez działalność ludzką – o dużym zasoleniu, powstałym przy drogach lub torowiskach. Różne drobne gatunki mogą występować w zróżnicowanych zespołach roślinnych na różnych siedliskach, np. na łąkach trzęślicowych i w różnych zespołach leśnych.
    Odwar – łac. decoctum – w ziołolecznictwie jest to rodzaj leku ziołowego – jeden z rodzajów wyciągów wodnych, zazwyczaj przygotowywany w domu, bezpośrednio przed spożyciem. Otrzymuje się go w ten sposób, ze odmierzoną ilość ziół zalewa się letnią wodą i gotuje przez 5-30 minut (w zależności od konsystencji surowca) pod przykryciem. Nie wolno do tego celu używać garnków aluminiowych. Po przestygnięciu odcedza się. Spożywać należy wkrótce po przygotowaniu, jeszcze ciepły i niesłodzony. Nie można go przechowywać dłużej. Ten sposób przygotowywania stosuje się zazwyczaj do otrzymywania lekarstw ziołowych z kłączy, korzeni, kory i ziela, zawierających dużo garbników i zdrewniałych, które trudno puszczają soki i wymagają dłuższego gotowania. Nie należy w ten sposób przygotowywać lekarstwa z ziół zawierających olejki eteryczne. W tym przypadku wykonuje się napar.Kościół archiprezbiterialny Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, zwany także bazyliką Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, bazyliką Mariacką lub kościołem Mariackim – jeden z największych i najważniejszych, po archikatedrze wawelskiej, kościołów Krakowa, od 1962 roku posiadający tytuł bazyliki mniejszej. Należy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Syrop – (z arabskiego شراب sherab – napój, via łacina sirupus) – w medycynie: płynna postać leku przeznaczona do podawania doustnego, charakteryzująca się słodkim smakiem oraz zwiększoną lepkością i gęstością.
    Teren ruderalny – obszar poddany bardzo intensywnej działalności człowieka, zlokalizowany zwykle na terenie zurbanizowanym. Do terenów ruderalnych należą np. wysypiska śmieci i gruzu, hałdy przemysłowe, rowy, nasypy kolejowe, parkingi, pobocza dróg, obszary budowlane i hodowlane.
    Nikiel (Ni, łac. niccolum) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Został odkryty w roku 1751 przez szwedzkiego chemika, Axela Cronstedta. W 1804 r. otrzymano go po raz pierwszy w stanie czystym. Przed naszą erą był używany w stopach z miedzią i cynkiem.
    Popiół – stała pozostałość po spaleniu substancji organicznej, np. paliw stałych lub ciekłych, czy masy organizmów żywych. Popiół jest produktem wtórnym, otrzymywanym przez działanie wysokiej temperatury na substancje mineralne zawarte w materiale. Zawiera większość pierwiastków, które się w nim znajdowały, choć wchodzą one po spopieleniu w skład innych związków chemicznych. Część reakcji zachodzących podczas spalania może prowadzić do powstania substancji lotnych, te nie wchodzą więc w skład popiołu.
    Napar, herbatka ziołowa – forma sporządzania leku ziołowego lub kosmetyku w postaci roztworu, do którego składniki czynne z surowca zielarskiego są ekstrahowane gorącą wodą. Napary stosuje się do użycia wewnętrznego (spożycia) lub zewnętrznego (do kompresów, przemywania powierzchni ciała).
    Korzeń (łac. radix) – część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i substancje odżywcze (sole mineralne), utrzymuje rośliny na podłożu i służy do gromadzenia substancji zapasowych. Występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u pływaczy i wolffii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.
    Lateks – koloidalny roztwór kauczuku naturalnego (lateks naturalny) lub syntetycznego (lateks syntetyczny) w substancji płynnej. W nomenklaturze przemysłu chemicznego termin "lateks" oznacza wszelkie emulsje polimerów, w tym gumy syntetyczne i plastiki.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.196 sek.