• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Mlaski

    Przeczytaj także...
    Języki khoisan (języki buszmeńsko-hotentockie) – rodzina językowa obejmująca ponad 100 języków występujących w Afryce, głównie krajach Afryki południowej (RPA, Namibia, Angola, Botswana i Tanzania). Języki tej rodziny reprezentują typ języków mlaskowych, których cechą charakterystyczną jest występowanie tzw. mlasków, mających status fonemów. Niekiedy uznawane są za najstarszą z rodzin językowych i przeciwstawiane pozostałym językom ludzkości, które zatraciły mlaski.Języki kuszyckie – rodzina języków afroazjatyckich, używanych na terenach Rogu Afryki oraz wzdłuż sudańskich i południowoegipskich wybrzeży Morza Czerwonego (w historycznej krainie Kusz). Najważniejszym jej przedstawicielem jest język oromo (ok. 25 mln. mówiących). Dużą rolę odgrywają też język afar i język somalijski ze względu na swój status języka urzędowego odpowiednio w Dżibuti oraz Somalii i Somalilandzie. Niektórzy badacze zaliczają do języków kuszyckich również języki omockie.
    Roman Stopa (ur. 8 lipca 1895 w Woli Batorskiej k. Bochni - zm. 15 kwietnia 1995 w Krakowie) - polski językoznawca, afrykanista, folklorysta.

    Mlaski (głoski mlaszczące), rzadziej plaski, kliki (ang. clicks, niem. Schnalze) – spółgłoski spotykane w językach mlaskowych, tj. językach rodziny khoisan, niektórych językach bantu (np. w zulu czy xhosa), kilku drobnych językach kuszyckich oraz w języku damin. Polegają na nagłym otwarciu zwarcia przy różnych położeniach warg i języka bez przepływu powietrza z płuc, co wywołuje charakterystyczny „cmokający” dźwięk.

    Spółgłoska – dźwięk języka mówionego powstający w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy (kanał głosowy). W czasie wymawiania spółgłosek powstaje szmer, gdy powietrze natrafia na przeszkodę (zwarcie, zbliżenie).Języki bantu – rodzina języków afrykańskich, zaliczana do wielkiej rodziny nigero-kongijskiej. W rodzinie tej wyróżnia się ponad 400 języków, którymi posługuje się około 150 mln mówiących na terenie niemal całej Czarnej Afryki z wyjątkiem większości Afryki Zachodniej, Rogu Afryki oraz południowo-centralnej Namibii i zachodniego RPA. Najważniejsze języki z tej grupy to: suahili, rwanda, lingala, niandża, makua, bemba, tonga, szona, xhosa, zulu.

    W grafii zapisywane są w różny sposób, w zależności od ortografii danego języka – albo za pomocą zwykłych liter alfabetu łacińskiego, np. w języku xhosa „c”, „x” i „q”, albo przy pomocy dodatkowych znaków specjalnych np. „@” [ʘ] (mlask dwuwargowy), „#” czy „!” [ǃ] (mlask zadziąsłowy). W Polsce badaniem mlasków zajmował się przede wszystkim prof. Roman Stopa.

    Alfred Franciszek Majewicz (ur. 14 stycznia 1949), polski językoznawca, filolog, profesor UAM i UMK, visiting professor kilku uniwersytetów zagranicznych (Japonia, Niemcy), poliglota znający 10 języków biegle i 40 biernie.Damin — rytualny język dwóch australijskich plemion: Lardil i Yangkal, zamieszkałych na Wyspach Welseleya na zatoce Karpentaria u wybrzeży stanu Queensland i mówiących spokrewnionymi językami należącymi do małej rodziny językowej Tangka (dosł: osoba). Samo słowo Damin oznacza w Lardil "bycie cicho". Języka tego używano głównie podczas związanych z obrzezaniem rytuałów luruku i warama — ostatnie z nich odbyły się w latach 50. — lecz niekiedy także w życiu codziennym. Obecnie jest znany jedynie grupce starców. Damin posiada zaledwie ok. 150 własnych rdzeni, reszta słów jest zapożyczona z języka Lardil, do którego posiada także zbliżony system fonetyczny. Wielką osobliwością języka Damin jest dodatkowa obecność w nim mlasków, co czyni go jedynym językiem mlaskowym poza Afryką. Ponadto w skład systemu fonetycznego Damin wchodzą dwie spółgłoski, nie zanotowane w innych językach, choć teoretycznie możliwe: wdechowa spółgłoska szczelinowa boczna, odpowiadająca miejscem artykulacji walijskiemu "ll" lub zuluskiemu "hl" oraz dwuwargowy mlask egresywny (powietrze nie jest zasysane do jamy ustnej, jak w przypadku "normalnych" mlasków, ale wyrzucane z jamy ustnej przez napięcie jej mięśni — a nie przez wydech, jak w "normalnych" spółgłoskach). Osobliwości te na równi z plemiennymi legendami wskazują, że Damin jest w istocie językiem sztucznym, obmyślonym w zamierzchłej przeszłości dla potrzeb plemiennych rytuałów.

    Wyróżnia się następujące rodzaje mlasków:

  • mlask zębowy
  • mlask boczny dziąsłowy
  • mlask zadziąsłowy
  • mlask podniebienny
  • mlask dwuwargowy
  • Mlaski występują również w językach europejskich, jako elementy komunikacji paralingwistycznej.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Jozef Mistrík, Encyklopédia jazykovedy, wyd. 1, Bratysława: Obzor, 1993, s. 278, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
    2. Opis w języku rosyjskim.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Alfred Franciszek Majewicz, Języki świata i ich klasyfikowanie, Warszawa: PWN, 1989, ISBN 83-01-08163-5, OCLC 749247655.
  • African Phrasebook, Berlitz Publishing, Singapur 2005 (ang.)
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Pliki audio – język nama
  • Demonstracja mlasków w języku xhosa
  • Opis i demonstracja podstawowych mlasków
  • Demonstracja mlasków języka khoekhoewab
  • Języki mlaskowe (ang. click languages) – języki, których cechą charakterystyczną jest występowanie tzw. mlasków, mających status fonemów. Współcześnie używane w rejonach pierwotnych i nie zakłóconych wpływami cywilizacyjnymi, typowymi przedstawicielami są języki khoisan. Przypuszczeniem niektórych językoznawców jest, iż ten typ języka jako formy komunikacji, był pierwszym używanym przez gatunki z rodzaju Homo. Do polskich uczonych badających południowoafrykańskie języki mlaskowe należał Roman Stopa.Mlask dwuwargowy – rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczanej symbolem: [ʘ] , ponieważ mlask może mieć różne "podkłady" (różne typy artykulacji tylnojęzykowej), stosuje się wtedy dokładniejszą transkrypcję np. [k͡ʘ] (w dalszym ciągu znak podwójnego miejsca artykulacji (łuczek) jest pomijany).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Mlask (przednio)podniebienny – rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczanej symbolem: [ǂ], ponieważ mlask może mieć różne „podkłady” (różne typy artykulacji tylnojęzykowej), stosuje się wtedy dokładniejszą transkrypcję np. [k͡ǂ] (w dalszym ciągu znak podwójnego miejsca artykulacji (łuczek) jest pomijany).
    Jozef Mistrík (ur. 2 lutego 1921 w Španiej Dolinie, zm. 14 lipca 2000 w Bratysławie) – słowacki językoznawca, literaturoznawca, wykładowca uniwersytecki i grafolog sądowy. Zajmował się przede wszystkim stylistyką i morfologią.
    Język xhosa – jeden z ważniejszych języków z rodziny bantu, posługuje się nim południowoafrykański lud Xhosa (głównie w RPA i Lesotho), liczbę użytkowników szacuje się na ok. 5,6 mln. Zalicza się do języków mlaskowych, co wyróżnia go spośród innych języków bantu (cecha ta została zapożyczona z języków khoisan). Mlask boczny dziąsłowy (zapisywany jako "xh") występuje również w nazwie języka.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.021 sek.