• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Mlaski

    Przeczytaj także...
    Spółgłoska drżąca to spółgłoska dźwięczna, która powstaje przez szybkie następstwo zwarć i rozwarć narządu artykulacji (dolnej wargi, końca języka lub języczka) i miejsca artykulacji w kanale głosowym. Ruch narządu artykulacji następuje w wyniku wzmożonego prądu powietrza, czyli narząd artykulacji wykonuje ten ruch jedynie biernie.Języki khoisan (języki buszmeńsko-hotentockie) – rodzina językowa obejmująca ponad 100 języków występujących w Afryce, głównie krajach Afryki południowej (RPA, Namibia, Angola, Botswana i Tanzania). Języki tej rodziny reprezentują typ języków mlaskowych, których cechą charakterystyczną jest występowanie tzw. mlasków, mających status fonemów. Niekiedy uznawane są za najstarszą z rodzin językowych i przeciwstawiane pozostałym językom ludzkości, które zatraciły mlaski.
    Języki kuszyckie – rodzina języków afroazjatyckich, używanych na terenach Rogu Afryki oraz wzdłuż sudańskich i południowoegipskich wybrzeży Morza Czerwonego (w historycznej krainie Kusz). Najważniejszym jej przedstawicielem jest język oromo (ok. 25 mln. mówiących). Dużą rolę odgrywają też język afar i język somalijski ze względu na swój status języka urzędowego odpowiednio w Dżibuti oraz Somalii i Somalilandzie. Niektórzy badacze zaliczają do języków kuszyckich również języki omockie.

    Mlaski (głoski mlaszczące), rzadziej plaski, klikispółgłoski spotykane w językach mlaskowych, tj. językach rodziny khoisan, niektórych językach bantu (np. w zulu czy xhosa), kilku drobnych językach kuszyckich oraz w języku damin. Polegają na nagłym otwarciu zwarcia przy różnych położeniach warg i języka bez przepływu powietrza z płuc, co wywołuje charakterystyczny "cmokający" dźwięk. W grafii zapisywane są w różny sposób, w zależności od języka - albo za pomocą zwykłych liter alfabetu łacińskiego, np. w języku xhosa "c", "x" i "q", albo przy pomocy dodatkowych znaków specjalnych np. "@" [ʘ] (mlask dwuwargowy), "#" czy "!" [ǃ] (mlask zadziąsłowy). W Polsce badaniem mlasków zajmował się przede wszystkim prof. Roman Stopa.

    Roman Stopa (ur. 8 lipca 1895 w Woli Batorskiej k. Bochni - zm. 15 kwietnia 1995 w Krakowie) - polski językoznawca, afrykanista, folklorysta.Spółgłoski zwarto-szczelinowe (afrykaty) powstają, gdy w pierwszej fazie artykulacji dochodzi do blokady przepływu przez jamę ustną i nosową (zwarcia), po czym tworzy się dostatecznie wąska szczelina, by powstał szum, tarcie.

    Wyróżnia się następujące rodzaje mlasków:

    Spółgłoski nosowe (sonanty nosowe) to nosowe spółgłoski zwarto-otwarte, których artykulacyjną cechą jest utworzenie zwarcia w jamie ustnej, jednak w odróżnieniu od spółgłosek zwartych otworzony zostaje równocześnie tor nosowy, tj. podniebienie miękkie zostaje opuszczone. Wśród spółgłosek zwartych występują spółgłoski, które różnią się tylko opozycją ustna vs. nosowa.Narządem artykulacji nazywamy (relatywnie) ruchomy narząd mowy, który w trakcie artykulacji spółgłoski zbliża się lub zwiera z narządem nieruchomym (miejscem artykulacji).
  • Mlask zębowy
  • Mlask boczny dziąsłowy
  • Mlask zadziąsłowy
  • Mlask podniebienny
  • Mlask dwuwargowy
  • Przypisy

    Bibliografia[]

  • Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikowanie, PWN, Warszawa, 1989, ISBN 83-01-08163-5
  • African Phrasebook, Berlitz Publishing, Singapore 2005
  • Linki zewnętrzne[]

  • Pliki audio - język nama
  • Demonstracja mlasków w języku xhosa
  • Opis i demonstracja podstawowych mlasków
  • Demonstracja mlasków języka khoekhoewab
  • Spółgłoska – dźwięk języka mówionego powstający w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy (kanał głosowy). W czasie wymawiania spółgłosek powstaje szmer, gdy powietrze natrafia na przeszkodę (zwarcie, zbliżenie).Języki bantu – rodzina języków afrykańskich, zaliczana do wielkiej rodziny nigero-kongijskiej. W rodzinie tej wyróżnia się ponad 400 języków, którymi posługuje się około 150 mln mówiących na terenie niemal całej Czarnej Afryki z wyjątkiem większości Afryki Zachodniej, Rogu Afryki oraz południowo-centralnej Namibii i zachodniego RPA. Najważniejsze języki z tej grupy to: suahili, rwanda, lingala, niandża, makua, bemba, tonga, szona, xhosa, zulu.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Spółgłoski boczne (spółgłoski lateralne, sonanty boczne) – ustne spółgłoski, najczęściej zwarto-otwarte, których artykulacyjną cechą jest utworzenie zwarcia w środkowej części jamy ustnej i przepływ powietrza bokami, z jednej lub obu stron języka.
    Przez sposób artykulacji w fonetyce rozumie się sposób, w jaki prąd powietrza przepływa przez kanał głosowy przy artykulacji spółgłosek.
    Spółgłoski półotwarte (półsamogłoski) powstają, gdy dochodzi do zbliżenia narządów mowy, ale nie do powstania szczeliny.
    Spółgłoski szczelinowe (spółgłoski trące, frykatywne) powstają, gdy narządy mowy w czasie artykulacji tworzą dostatecznie wąską szczelinę, by powstał szum, tarcie. Brzmienie/barwę spółgłosek szczelinowych determinuje ponadto kształt i pozycja ust oraz języka.
    Damin — rytualny język dwóch australijskich plemion: Lardil i Yangkal, zamieszkałych na Wyspach Welseleya na zatoce Karpentaria u wybrzeży stanu Queensland i mówiących spokrewnionymi językami należącymi do małej rodziny językowej Tangka (dosł: osoba). Samo słowo Damin oznacza w Lardil "bycie cicho". Języka tego używano głównie podczas związanych z obrzezaniem rytuałów luruku i warama — ostatnie z nich odbyły się w latach 50. — lecz niekiedy także w życiu codziennym. Obecnie jest znany jedynie grupce starców. Damin posiada zaledwie ok. 150 własnych rdzeni, reszta słów jest zapożyczona z języka Lardil, do którego posiada także zbliżony system fonetyczny. Wielką osobliwością języka Damin jest dodatkowa obecność w nim mlasków, co czyni go jedynym językiem mlaskowym poza Afryką. Ponadto w skład systemu fonetycznego Damin wchodzą dwie spółgłoski, nie zanotowane w innych językach, choć teoretycznie możliwe: wdechowa spółgłoska szczelinowa boczna, odpowiadająca miejscem artykulacji walijskiemu "ll" lub zuluskiemu "hl" oraz dwuwargowy mlask egresywny (powietrze nie jest zasysane do jamy ustnej, jak w przypadku "normalnych" mlasków, ale wyrzucane z jamy ustnej przez napięcie jej mięśni — a nie przez wydech, jak w "normalnych" spółgłoskach). Osobliwości te na równi z plemiennymi legendami wskazują, że Damin jest w istocie językiem sztucznym, obmyślonym w zamierzchłej przeszłości dla potrzeb plemiennych rytuałów.
    Języki mlaskowe (ang. click languages) – języki, których cechą charakterystyczną jest występowanie tzw. mlasków, mających status fonemów. Współcześnie używane w rejonach pierwotnych i nie zakłóconych wpływami cywilizacyjnymi, typowymi przedstawicielami są języki khoisan. Przypuszczeniem niektórych językoznawców jest, iż ten typ języka jako formy komunikacji, był pierwszym używanym przez gatunki z rodzaju Homo. Do polskich uczonych badających południowoafrykańskie języki mlaskowe należał Roman Stopa.
    Spółgłoska ejektywna, dawniej abruptywna, rzadziej nazywana półdźwięczną - bezdźwięczna spółgłoska zwarta, szczelinowa lub zwarto-szczelinowa, przy artykulacji której powietrze wyrzucane jest przez gwałtowne uniesienie zamkniętej krtani, a nie poprzez wydech.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.041 sek.