Mitologia irlandzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Choć wiele opisujących mitologię irlandzką rękopisów zaginęło, a prawdopodobnie znacznie więcej treści nigdy nie zostało spisanych, istniejących informacji wystarcza, aby wyróżnić cztery odrębne, czasem zachodzące na siebie, cykle: Cykl Mitologiczny, Cykl Ulsterski, Cykl Feniański i Cykl Historyczny. Istnieje też wiele tekstów mitologicznych, które nie należą do żadnego z cykli, jak również spora liczba spisanych opowieści ludowych, które, choć nie są czysto mitologiczne, opowiadają o postaciach z jednego lub kilku spośród tych czterech cykli. Mitologia Irlandzka jest bardzo spójna i blisko spokrewniona z mitologią celtycką.

Killiney (irl. Cill Iníon Léinín) – nadbrzeżna dzielnica Dublina w Irlandii, położona w południowo-wschodniej części miasta, w hrabstwie Dún Laoghaire-Rathdown.Isabella Augusta, Lady Gregory, z domu Isabella Augusta Persse (ur. 15 marca 1852, zm. 22 maja 1932) – irlandzka dramatopisarka i specjalistka od folkloru. Razem z Williamem Butler Yeatsem i innymi była współzałożycielem Irish Literary Theatre i Abbey Theatre; napisała też dla tych instytucji liczne sztuki teatralne. Jest również autorką wielu książek poruszających tematykę mitologii irlandzkiej. Urodzona w rodzinie, która identyfikowała się z Imperium Brytyjskim, stała się zagorzałą irlandzką patriotką, na co wpływ miały wydarzenia w tym kraju, do których doszło w trakcie jej życia.

Literatura[ | edytuj kod]

Trzy rękopisy, będące głównymi źródłami informacji o mitologii irlandzkiej to pochodząca z przełomu XI i XII wieku Lebor na hUidre, która znajduje się w bibliotece Royal Irish Academy; spisana na początku dwunastego wieku The Book of Leinster, przebywająca obecnie w bibliotece dublińskiego Trinity College; oraz manuskrypt Rawlinsona B 502 (Rawl.), umieszczony w należącej do Uniwersytetu Oxfordzkiego Bodleian Library. Większość z zebranych w tych manuskryptach materiałów pochodzi z czasów znacznie poprzedzających datę ich napisania; niektóre z nich, na podstawie badań lingwistycznych, można datować nawet na piąty lub szósty wiek naszej ery. Inne ważne źródła obejmują grupę czterech rękopisów pochodzących z zachodniej Irlandii, XIV i początek XV wieku. Są to: The Yellow Book of Lecan (Żółta Księga z Lecan), The Great Book of Lecan („Wielka Księga z Lecan”), The Book of Hy Many (Księga Hy Many) i The Book of Ballymote („Księga Ballymote”). Pierwsza z nich zawiera najwcześniejszą znaną wersję Táin Bó Cúailnge (pl. Uprowadzenie byków z Cooley) i mieści się w Trinity College. Pozostałe trzy są przechowywane w Royal Academy. Inne piętnastowieczne rękopisy, takie jak The Book of Fermoy (Księga Fermoy) również zawierają interesujące materiały, podobnie jak późniejsze prace synkretyczne takie, jak napisana około roku 1640 Foras Feasa ar Éirinn (Historia Irlandii, angielski tytuł to The History of Ireland), której autorem był Geoffrey Keating – szczególnie, że późniejsi kompilatorzy i pisarze mogli mieć dostęp do rękopisów, które wcześniej były zaginione.

Noe (hebr. נוח Noaḥ, arab. نوح Nūḥ, w tłumaczeniu na pol znaczy: „odpoczynek; pocieszenie”) – według Księgi Rodzaju (Rdz 6,8 - 9,29) syn Lameka i dziesiąty potomek w linii od Adama przez Seta; patriarcha, człowiek prawy i sprawiedliwy.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

Używając tych źródeł, zawsze należy zwracać uwagę na wpływ okoliczności, w których zostały stworzone. Większość manuskryptów została spisana przez chrześcijańskich mnichów, którzy mogli czuć się rozdarci pomiędzy pragnieniem utrwalenia rodzimej kultury a religijną wrogością wobec wierzeń pogańskich. Wiele spośród późniejszych źródeł mogło również być owocem wysiłków propagandowych, których celem mogło być stworzenie Irlandczykom historii, która mogłaby być porównywalna z mitami o rzymskim pochodzeniu ich brytyjskich najeźdźców, głoszonymi przez osoby takie jak Geoffrey of Monmouth i inni.

Lug Lamhfhada („Lug Długoręki”) – mityczny król Irlandii w latach 1186-1146 p.n.e. Syn Ciana z ludu Tuatha Dé Danann, potomka Nemeda, oraz Ethlinn (Eithne), córki Balora Jednookiego.Bodleian Library – założona w 1602 roku jedna z najstarszych bibliotek europejskich; główna biblioteka Uniwersytetu Oksfordzkiego, której księgozbiór, wraz z wchodzącymi w jej skład bibliotekami, liczy ponad siedem milionów książek, zajmujących biblioteczne półki o łącznej długości 180 km (około 17 000 000 woluminów). W Wielkiej Brytanii pod względem wielkości księgozbioru Bodleian Library ustępuje jedynie British Library.

Cykl Mitologiczny[ | edytuj kod]

Cykl Mitologiczny jest najgorzej zachowanym ze wszystkich. Najważniejszymi źródłami są: Metrical Dindshenchas (lub Lore of Places, czyli Wiedza o miejscach) oraz Lebor Gabála Érenn (ang. tytuł Book of Invasions, czyli Księga Inwazji). Inne manuskrypty przechowują takie opowieści mitologiczne jak The Dream of Aengus (Sen Aengusa), The Wooing of Etain (Zaloty do Etain) czy historie pierwszej i drugiej bitwy na Mag Tuireadh. Do tego cyklu należy również jedna z największych opowieści irlandzkich – Oidheadh Clainne Lir czyli Tragedia dzieci Lira (ang. tytuł The Tragedy of the Children of Lir).

Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

Lebor Gabála Érenn to pseudohistoria Irlandii, wywodząca pochodzenie Irlandczyków od samego Noego. Obraca się wokół ludu znanego jako Tuatha Dé Danann, o którym wierzono, że zamieszkiwał Wyspę przed Celtami. Tuatha zmagali się z wrogimi im Fomorianami, którym przewodził Balor o Złym Oku. W drugiej bitwie pod Mag Tuireadh, zabił go w końcu Lugh Lamfada (Lugh Długoręki). Po przybyciu Celtów, Tuatha Dé Danann wycofali się pod ziemię i stali się opiewanymi w późniejszych mitach i legendach elfami.

Balor – w mitologii celtyckiej (goidelskiej) bóg śmierci i król Fomorian. Jego ojcem był Buarainech, a żoną - Cethlenn. Balor miał tylko jedno oko, które było przeważnie zamknięte; jego spojrzenie zabijało każdego, kto je zobaczył.Armagh (irl. Ard Mhacha) – miasto w południowej części Irlandii Północnej, stolica hrabstwa o tej samej nazwie. Miasto zamieszkuje 14 590 mieszkańców (2001).

Metrical Dindshenchas to wielkie wczesnoirlandzkie dzieło onomastyczne, zawierające spisane jako kolekcja poematów legendy o pochodzeniu nazw ważnych miejsc na Wyspie. Zawiera ono wiele istotnych informacji dotyczących postaci i opowieści Cyklu Mitologicznego, włączając w to Bitwę Tailtiu, w której Tuatha Dé Danann zostali pokonani przez Milezjan (czyli irlandzkich Celtów).

<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Trinity College (irl. Coláiste na Tríonóide, tłum. Kolegium Trójcy Świętej) – irlandzka uczelnia założona w roku 1592 przez królową Elżbietę I w Dublinie na terenie dawnego klasztoru augustianów.

Należy koniecznie zaznaczyć, że Tuatha Dé Danann byli uważani nie tyle za bogów, co za lud mogących zmieniać kształt magów, zamieszkujących Irlandię w czasach jej Złotego Wieku. I choć Irlandczycy czcili elfy (zwane z angielska faery folk; uważano za nie Tuatha Dé Danann), to niewiele istnieje dowodów, które mogłyby potwierdzić, iż z wyjątkiem ogólnoceltyckiej postaci Lugha, naprawdę traktowali je jak bogów.

<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Onomastyka (ang. onomastics, franc. onomastique, niem. Onomastik lub Namenkunde) – dział językoznawstwa zajmujący się badaniem nazw własnych (zwanych też onimami), czyli odnoszących się do konkretnych przedmiotów, a nie ich klasy (por. gr. ónōma, oznaczającego imię). Onomastyka zajmuje się m.in. nazwami miejscowości, imionami, nazwiskami.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Zakon mniszy, zakon kontemplacyjny (z gr. μοναχός monachos – samotnik, z łac. contemplare – wpatrywać się) – katolicka i prawosławna forma życia zakonnego, polegająca w pierwotnej wersji na całkowitym odcięciu się od świata zewnętrznego i życie w całkowitym odosobnieniu lub w nielicznej zamkniętej wspólnocie, poświęcone prawie wyłącznie modlitwie i kontemplacji Boga.
Mitologia celtycka – zespół wierzeń wyznawanych przez plemiona celtyckie przed przyjęciem przez nie chrześcijaństwa.
Księga z Leinster (ang. The Book of Leinster, irl. Lebor Laignech), znana wcześniej pod nazwą The Book of Noughaval (irl. Lebor na Nuachongbála) – to średniowieczny irlandzki manuskrypt spisany około 1160 roku, obecnie przechowywany w Trinity College w Dublinie.
Cúchulainn (czasem też Cú Chulainn, czyt. Kuhulin) to wojownik, bohater z mitologii irlandzkiej, śmiertelnik często czczony przez Irlandczyków. Według jednego mitu, opowieści o Cúchulainnie pozostawały w całkowitym zapomnieniu, aż w siódmym wieku przywrócił je do życia bard o imieniu Sechan Torpeist.
Diarmuid Ua Duibhne ("Diarmuid ze znamieniem miłości") – w mitologii celtyckiej był synem Aengusa i Caer. Pewnego razu spotkał kobietę, która sprawiła, że na jego czole pojawiło się magiczne znamię miłości. Każda kobieta, która na nie spojrzała, zakochiwała się w Diarmudzie.
Fomorianie (Fomorowie) – w mitologii celtyckiej rasa gigantów zamieszkujących Irlandię przed przybyciem Gaelów. Nazwa Fomorianie pochodzi od słowa formo oznaczającego "giganta" lub "pirata". Można ją również przetłumaczyć jako "ciemny z morza".
<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

Reklama