• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Miary staropolskie

    Przeczytaj także...
    Królestwo Polskie (ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje), potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka – kadłubowe państwo polskie istniejące w latach 1815-1832, a później do 1918 r. jako część składowa Imperium Rosyjskiego. Zostało utworzone decyzją kongresu wiedeńskiego. Wbrew obiegowym opiniom Królestwo Polskie było państwem suwerennym i niepodległym (do 1832 r.), posiadającym własną konstytucję, Sejm, wojsko, monetę i szkolnictwo z Uniwersytetem Warszawskim, a czynności urzędowe odbywały się w języku polskim. Polskę łączyły z Rosją - osoba Monarchy (każdorazowy Imperator Rosji był jednocześnie Królem Polski i pod takim tytułem występował w Królestwie) oraz polityka zagraniczna, należąca do prerogatyw królewskich. Koroną królestwa była Polska Korona Cesarska. 26 lutego 1832 roku król Mikołaj I Romanow zniósł konstytucję Królestwa zastępując ją Statutem Organicznym, który likwidował Sejm i samodzielną armię, znosił unię międzypaństwową i włączał Królestwo do cesarstwa na zasadzie autonomii administracyjnej, przywrócił urząd namiestnika sprawującego władzę cywilną i wojskową.Rzeczpospolita, od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska (lit. Respublika lub Žečpospolita, biał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus. Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika) oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosła Konstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską). Korona i Litwa stanowiły dla szlachty jedną całość, pomimo dzielących je różnic regionalnych, sprzecznych interesów i odrębności ustrojowych.
    Systemy miar stosowane na ziemiach polskich – w Polsce stosowano wiele systemów miar. Było to związane z wpływami ośrodków władzy i handlu. Wynikało z konieczności ujednolicenia miar stosowanych do wymiaru podatków i w wymianie towarowej. W późniejszym okresie mnogość systemów była wynikiem ujednolicania miar, narzucanego przez zaborców na terenie zaborów. Jednocześnie trwały starania o powszechne ujednolicenie miar, którego efektem było wprowadzenie jednostek metrycznych.

    Miary staropolskie inaczej miary warszawskie – system miar Rzeczypospolitej wprowadzony 6 grudnia 1764.

    Nazwa miary staropolskie została przyjęta później, dla odróżnienia od miar nowopolskich. System wywodził się ze stosowanych wcześniej miar i miał unifikować miary w Rzeczypospolitej. Z powodu stosowania nadal w wielu miejscach jednostek lokalnych i niedokładnego określenia wielu nowych jednostek nie udało się przeprowadzić skutecznej unifikacji.

    Metr – jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został zdefiniowany 26 marca 1791 roku we Francji w celu ujednolicenia jednostek odległości. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.Kilogram – jednostka masy, jednostka podstawowa układu SI, oznaczana kg. Jest to masa międzynarodowego wzorca (walca o wysokości i średnicy podstawy 39 mm wykonanego ze stopu platyny z irydem) przechowywanego w Międzynarodowym Biurze Miar i Wag w Sèvres koło Paryża. Wzorzec kilograma został usankcjonowany uchwałą I Generalnej Konferencji Miar (Conférence Générale des Poids et Mesures, CGPM) w 1889.

    W okresie zaborów miary staropolskie zastąpiono w Galicji w 1801 miarami galicyjskimi, w zaborze pruskim w 1817 miarami pruskimi i niemieckimi, w Królestwie Polskim w 1817 miarami nowopolskimi.

    Podstawowe jednostki[]

    miary długości[]

    handlowe[]

  • 1 cal (palec) = 0,0248 m
  • 1 dłoń = 3 cale = 0,0744 m
  • 1 ćwierć = 2 dłonie = 1/4 łokcia (stąd nazwa) = 0,1489 m
  • 1 sztych = 8 cali = 0,1985 m
  • 1 stopa = 1,5 sztycha = 12 cali = 0,2978 m
  • 1 łokieć (miara podstawowa) = 2 stopy = 0,5955 m
  • 1 sążeń = 3 łokcie = 1,787 m
  • rolne i drogowe[]

  • 1 łokieć = 0, 5955 m
  • 1 krok geometryczny (miara podstawowa) = 3,75 łokcia = 2,2333 m
  • 1 pręt = 2 kroki = 4,4665 m
  • 1 laska = 2 pręty = 8,933 m
  • 1 sznur (sznur mierniczy) = 5 lasek = 44,665 m
  • 1 staja = 3 sznury = ok. 134 m
  • rolne miary powierzchni (dwa systemy)[]

    I. system[]

  • 1 kopanka = 19,95 m²
  • 1 laska kwadratowa = 4 kopanki = 79,8 m²
  • 1 kwadratowy pręt większy = 2,5 laski kwadratowej = 199,5 m²
  • 1 wiertel = 18 kwadratowy pręt większy = 3591 m²
  • 1 morga (miara podstawowa) = 1 2/3 wiertela = 5985 m²
  • 1 łan frankoński = 43,2 morgi = 258 554 m²
  • II. System[]

  • 1 kopanka = 19,95 m²
  • 1 kwadratowy pręt większy = 10 kopanek = 199,5 m²
  • 1 kwadratowy sznur mierniczy = 10 prętów kwadratowych = 1995 m²
  • 1 morga chełmińska (miara podstawowa) = 3 sznury kwadratowe = 5985 m²
  • 1 włóka chełmińska = 30 morgów = 179 550 m²
  • 1 łan królewski (rewizorski) = 3 włóki = 538 649 m²
  • miary objętości[]

    ciał sypkich[]

  • 1 kwarta = 0,9422 l
  • 1 garniec (miara podstawowa) = 4 kwarty = 3,7689 l
  • 1 miarka (faska) = 4 garnce = 15,0756 l
  • 1 ćwiertnia = 2 miarki = 30,15 l
  • 1 półkorzec (korczyk) = 2 ćwiertnie = 60,30 l
  • 1 korzec = 2 półkorce = 120,6 l
  • 1 łaszt = 30 korcy = 3618 l
  • cieczy[]

  • 1 kwarta = 0,9422 l
  • 1 garniec (miara podstawowa) = 4 kwarty = 3,77 l
  • 1 konew = 5 garncy = 18,8445 l
  • 1 beczka = 14,4 konwi = 271,36 l
  • miary masy[]

  • 1 łut = 0,0127 kg
  • 1 grzywna (marka) = 16 łutów = 0,2026 kg
  • 1 funt (miara podstawowa) = 2 grzywny = 0,4052 kg
  • 1 kamień = 32 funty =12,976 kg
  • 1 cetnar = 5 kamieni = 64,80kg
  • Zobacz też[]

  • Systemy miar stosowane na ziemiach polskich
  • Bibliografia[]

  • Donald Fenna Jednostki miar, Świat Książki 2004, ISBN 83-7391-320-3
  • Miary nowopolskie – system miar Królestwa Polskiego wprowadzony 1 stycznia 1819, oficjalnie stosowany do 1849, kiedy zastąpiły go miary rosyjskie, w praktyce korzystano z niego również później.Miary galicyjskie inaczej miary lwowskie – system miar wywodzący się od miar staropolskich, używany od 1787 używany we Lwowie i okolicach, w 1801 wprowadzony w całej Galicji. Stosowany od 1802 w Krakowie i stosowany później do 1836 w Wolnym Mieście Krakowie, kiedy to zastąpiły go miary krakowskie.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Miary pruskie i niemieckie – pruski system miar wprowadzono ustawą z 6 maja 1816 do stosowania w Prusach od 1817. Z biegiem czasu stosowanie systemu rozszerzano na inne kraje niemieckie oraz ziemie zaboru pruskiego. Od 1884 system obowiązywał w całym Cesarstwie Niemieckim. Prócz oficjalnego systemu w obrocie prywatnym wolno było stosować miary używane wcześniej

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.016 sek.