• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Międzynarodowy Rok Geofizyczny

    Przeczytaj także...
    Żelazna kurtyna – określenie porządku pojałtańskiego, które spopularyzował Winston Churchill 5 marca 1946 roku, podczas historycznego przemówienia w amerykańskim mieście Fulton w stanie Missouri. Wygłosił on tam zdanie o "żelaznej kurtynie" (ang. iron curtain), przebiegającej od Szczecina po Triest.Zimna wojna – trwający w latach 1947-1991 stan napięcia oraz rywalizacji ideologicznej, politycznej i militarnej pomiędzy ZSRR i państwami satelitarnymi ZSRR skupionymi od 1955 w Układzie Warszawskim a także państwami pozaeuropejskimi pod hegemonią ZSRR (określanych jako blok komunistyczny, lub wschodni), a państwami niekomunistycznymi skupionymi od 1949 w NATO i paralelnych blokach obronnych (SEATO, CENTO) - pod politycznym przywództwem Stanów Zjednoczonych (określanych jako blok zachodni). Zimnej wojnie towarzyszył wyścig zbrojeń obu bloków militarnych wywołany polityką ZSRR dążącego do rozszerzania zasięgu jego światowej ekspansji terytorialnej i narzucania siłą ustroju komunistycznego i kontrakcją USA i jego sojuszników w tej sprawie.
    National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) (pol. Amerykańska Narodowa Służba Oceaniczna i Meteorologiczna lub Narodowa Administracja ds. Oceanów i Atmosfery) – amerykańska agencja rządowa zajmująca się prognozą pogody, ostrzeżeniami sztormowymi, ostrzeżeniami przed innymi ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi (m.in. rekonesansem cyklonów tropikalnych). Pomimo, że jest nakierowana na działalność operacyjną (modele numeryczne, prognoza pogody, prognoza falowania, zbieranie danych), to część działalności zajmują badania naukowe. NOAA ma spektakularne sukcesy w opracowaniu reanalizy danych meteorologicznych używanych w badaniach klimatu. Ma bogatą historię w rozwoju globalnych i regionalnych numerycznych prognoz pogody i rozwoju satelitarnych technik w meteorologii, hydrologii i oceanografii.
    Logo MRG

    Międzynarodowy Rok Geofizyczny (MRG, także IGY od ang. International Geophysical Year) – międzynarodowy projekt badawczy, obejmujący różnorodne badania z zakresu geofizyki podejmowane w okresie od 1 lipca 1957 do 31 grudnia 1958 roku. Brało w nim udział łącznie 67 krajów z obu stron żelaznej kurtyny.

    Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Sztuczny satelita – satelita wykonany przez człowieka poruszający się po orbicie wokół ciała niebieskiego. Pierwszym sztucznym satelitą był Sputnik 1, wyniesiony na orbitę wokół Ziemi przez Związek Radziecki w 1957.

    Opis[]

    Międzynarodowy Rok Geofizyczny był rozwinięciem koncepcji Międzynarodowego Roku Polarnego, organizowanego dwukrotnie: odpowiednio 75 i 25 lat wcześniej (w związku z tym spotyka się czasem oznaczenie „III Międzynarodowy Rok Geofizyczny”). Termin wybrano tak, aby badania przeprowadzić w trakcie maksimum aktywności słonecznej. Prace koordynowała Międzynarodowa Rada Nauki, która powołała w tym celu specjalną komisję. Początkowo udział w nim zadeklarowało 46 państw, ale z czasem liczba ta wzrosła do 67. Badania dotyczyły: aktywności słonecznej, fizyki jonosfery, glacjologii, grawimetrii, magnetyzmu ziemskiego, meteorologii, oceanografii, promieniowania kosmicznego, prowadzenia badań przy użyciu rakiet, sejsmologii, wyznaczenia długości i szerokości geograficznej (tj. precyzyjnych pomiarów geodezyjnych) oraz zórz polarnych i poświaty niebieskiej. Ponadto został powołany panel mający za zadanie wysłać sztucznego satelitę na orbitę wokół Ziemi. Prace prowadzono w około 1200 stacjach badawczych; w Antarktyce powstało 28 nowych baz, w tym amerykańska Amundsen-Scott i radziecka Wostok.

    Geomagnetyzm – zespół naturalnych zjawisk magnetycznych związanych z Ziemią jako planetą, jest działem geofizyki.Explorer 1 – pierwszy amerykański sztuczny satelita Ziemi. Pierwszy na świecie satelita naukowy. Zapoczątkował serię satelitów badawczych Explorer. Explorer 1 odkrył schwytane w ziemskim polu magnetycznym promieniowanie, nazwane później pasami Van Allena, na cześć głównego naukowca zajmującego się analizą danych promieniowania kosmicznego – Jamesa A. Van Allena. Misja Explorera 1 miała pokazać, że USA włączają się do Wyścigu w Kosmos i przetestować pierwsze użyte rozwiązania techniczne w sztucznych satelitach.

    Polska aktywność[]

    Polska Stacja Polarna Hornsund

    Polacy w ramach MRG brali udział w badaniach Arktyki i założyli stację geofizyczną w Wietnamie. Polska Akademia Nauk zorganizowała całoroczną wyprawę badawczą na Spitsbergen, dzięki której powstała Polska Stacja Polarna Hornsund. Polscy uczeni byli także zainteresowani włączeniem się w badania Antarktyki, ale dopiero w 1959 roku dotarli na Antarktydę, otrzymawszy od ZSRR stację im. Dobrowolskiego.

    Grzbiet śródoceaniczny – silnie wydłużona wypukła forma dna oceanicznego, o stromych stokach, położona zazwyczaj pośrodku oceanów, oddzielająca od siebie dwa baseny oceaniczne.Amundsen-Scott South Pole Station – amerykańska stacja naukowo-badawcza w Antarktydzie Wschodniej, na biegunie geograficznym, na wysokości 2830 m. Została założona w 1957 w ramach Międzynarodowego Roku Geofizycznego i nazwana na cześć dwóch zdobywców bieguna południowego: Roalda Amundsena i Roberta Falcona Scotta.

    Rezultaty[]

    W ramach Międzynarodowego Roku Geofizycznego dokonano szeregu istotnych odkryć, w tym: stwierdzono istnienie pasów Van Allena (pasów radiacyjnych) wokół Ziemi, dokonano pierwszych ocen masy lodu Antarktydy i potwierdzono teorię dryfu kontynentów dzięki odkryciu grzbietów śródoceanicznych. Owocem MRG było nawiązanie współpracy między naukowcami z różnych części świata podzielonego przez zimną wojnę, a także powstanie traktatu antarktycznego w 1959 roku. W tym czasie został również wystrzelony pierwszy sztuczny satelita Ziemi, radziecki Sputnik 1, a niedługo potem także amerykański Explorer 1.

    Pas Van Allena (pas radiacyjny) – obszar intensywnego promieniowania korpuskularnego, otaczającego Ziemię. Składa się z naładowanych cząstek o wielkiej energii – głównie elektronów i protonów – schwytanych w pułapkę przez ziemskie pole magnetyczne, w którym poruszają się one po trajektoriach zbliżonych do helis, których osie są równoległe do linii pola magnetycznego łączących obydwa ziemskie bieguny magnetyczne. Cząstki te mogą powodować uszkodzenia elektronicznych komponentów satelity przebywającego przez dłuższy czas w strefie oddziaływania pasów Van Allena.Glacjologia – nauka z rodziny hydrologii, zajmująca się badaniem lodowców, lądolodów oraz własnościami lodu, ich występowaniem, procesami ich powstawania oraz badaniem ich wpływu na środowisko.

    Sukces tej inicjatywy sprawił, że przez 1959 rok kontynuowano prace w ramach Międzynarodowej Współpracy Geofizycznej.

    Przypisy[]

    1. Historia Stacji (pol.). W: Polska Stacja Polarna Hornsund [on-line]. Instytut Geofizyki Polskiej Akademii Nauk. [dostęp 2015-07-12].
    2. International Geophysical Year (ang.). W: Earth System Research Laboratory, South Pole Observatory [on-line]. NOAA. [dostęp 2015-07-12].
    3. The International Geophysical Year (ang.). National Academy of Sciences, 2005. [dostęp 2015-07-12].
    4. Międzynarodowy Rok Geofizyczny (pol.). Internetowa encyklopedia PWN. [dostęp 2015-01-18].
    5. Zbigniew Długosz: Historia odkryć geograficznych i poznania Ziemi. Warszawa: PWN, 2002, s. 265.
    6. Stanisław Rakusa-Suszczewski: Międzynarodowy Rok Polarny (pol.). 2005-03-31. [dostęp 2015-07-12].
    7. Stanisław Rakusa-Suszczewski: W Antarktyce. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989, s. 111.
    Międzynarodowa Rada Nauki (ang. International Council for Science, ICSU) – pozarządowa organizacja o zasięgu ogólnoświatowym, powołana w 1931 roku w celu współpracy międzynarodowej w rozwoju nauki.Promieniowanie kosmiczne – promieniowanie złożone, zarówno korpuskularne jak i elektromagnetyczne, docierające do Ziemi z otaczającej ją przestrzeni kosmicznej. Korpuskularna część promieniowania składa się głównie z protonów (90% cząstek), cząstek alfa (9%), elektronów (ok 1%) i nielicznych cięższych jąder. Promieniowanie docierające bezpośrednio z przestrzeni kosmicznej nazywamy promieniowaniem kosmicznym pierwotnym. Cząstki docierające do Ziemi w wyniku reakcji promieniowania kosmicznego pierwotnego z jądrami atomów gazów atmosferycznych, to promieniowanie wtórne.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Wostok (ros. Восток) – rosyjska stacja badawcza na Antarktydzie. Położona jest na lądolodzie Antarktydy Wschodniej, na wysokości 3500 m n.p.m. Założona została w 1957 roku. Około 4000 m pod pokrywą lodową, na której zbudowana jest stacja, znajduje się Jezioro Wostok, największe z jezior na Antarktydzie.
    Wędrówka kontynentów, epejroforeza (od stgr. ἤπειρος ēpeiros – "ląd, kontynent" oraz φόρησις phórēsis – "noszenie") – ruch kontynentów, powodujący zmianę ich położenia względem siebie nawzajem oraz względem biegunów geograficznych i magnetycznych Ziemi.
    Meteorologia (gr. metéōron (μετέωρον) - unoszący się w powietrzu, lógos (λόγος)- słowo, wiedza) - nauka zajmująca się badaniem zjawisk fizycznych i procesów zachodzących w atmosferze, szczególnie w jej niższej warstwie - troposferze. Bada, jak te procesy wpływają na przebieg procesów atmosferycznych i stan pogody na danym obszarze.
    Sputnik 1 (ros. „towarzysz podróży”) – pierwszy sztuczny satelita Ziemi. Wystrzelony przez ZSRR 4 października 1957 roku. Wraz z 3 innymi satelitami serii Sputnik, był radzieckim wkładem w Międzynarodowy Rok Geofizyki. Wyniesienie Sputnika 1 na orbitę stało się początkiem wyścigu kosmicznego między ZSRR a USA. Obserwacje wizualne i radiowe Sputnika były prowadzone na całym świecie.
    Aktywność słoneczna – zmiany zachodzące na powierzchni i atmosferze Słońca. Zmiany te powodują fluktuacje promieniowania, które dociera do Ziemi (zobacz stała słoneczna) w postaci fal elektromagnetycznych, w tym i światła, oraz strumienia cząstek emitowanych przez Słońce (wiatr słoneczny). Do aktywności słonecznej zalicza się też zmiany w liczbie i rozmieszczeniu plam słonecznych oraz koronalnych wyrzutów masy.
    Geodezja – nauka zajmująca się ustalaniem wielkości i kształtu Ziemi oraz określaniem położenia punktów na jej powierzchni.
    Międzynarodowy Rok Polarny (ang. International Polar Year, IPY) - organizowana i koordynowana przez Międzynarodową Radę Nauki i Światową Organizację Meteorologiczną seria wypraw naukowo-badawczych, których zadaniem jest zbieranie informacji na temat regionów polarnych Ziemi.

    Reklama