• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Metonimia

    Przeczytaj także...
    Robert Scott (ur. 26 stycznia 1811, zm. 2 grudnia 1887) – brytyjski filolog i leksykograf, profesor Balliol College Uniwersytetu w Oksfordzie. Wraz z Henrym Geotgem Liddellem był autorem słownika grecko-angielskiego, standardowego słownika klasycznej greki. Słownik został wydany przez Oxford University Press.Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.
    Totum pro parte, (łac. całość zamiast części) - figura retoryczna, odmiana synekdochy, polegająca na zastąpieniu nazwy części przez nazwę całości np. policja zamiast kilku policjantów.

    Metonimia (gr. μετωνυμία metōnymía), inaczej zamiennia – przenośne zastąpienie nazwy jakiegoś przedmiotu lub zjawiska nazwą innego, pozostającego z nim w uchwytnej zależności. Celem może być zwiększenie wyrazistości wypowiedzi lub nadanie jej skrótowości.

    W przypadku metonimii desygnaty nie wykazują podobieństwa, ale dzielą pewien związek skojarzeniowy: bliskość w przestrzeni lub w czasie, powiązanie przyczynowo-skutkowe itp. Styczność w przestrzeni może doprowadzić do przeniesienia nazwy pewnego obszaru geograficznego na przedmiot lub wyrób pochodzący z tego miejsca i usankcjonowania takiego określenia w praktyce językowej. Na przykład nazwa wyspy Cypr została przeniesiona na miedź (np. łac. cuprum, ang. copper), a nazwa chińskiej prowincji stała się określeniem na porcelanę (np. ros. фарфор, pol. przestarzałe farfura, farfury). Metonimia jest również częsta w kontekście odcinków czasu. Okres zmiany faz księżyca (28 dni), funkcjonujący jako podstawowa jednostka podziału roku, jest oznaczany w wielu językach za pomocą słowa „księżyc” (np. ros. месяц).

    Desygnat – każdy konkretny obiekt pasujący do nazwy, lub ściślej – każda rzecz oznaczana przez dany wyraz, pojęcie lub znak. Na przykład desygnatem słowa "pies" jest obiekt, o którym można zgodnie z prawdą powiedzieć, że jest psem.Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.

    Rodzaje[ | edytuj kod]

    Można wyróżnić następujące rodzaje metonimii:

  • metonimia autora, np. „czytam Słowackiego” zamiast „czytam utwory Słowackiego”,
  • metonimia skutku, np. „pot” zamiast „wysiłek”,
  • metonimia miejsca, np. „Pałac Prezydencki ogłosił…” zamiast „Prezydent RP ogłosił…”,
  • metonimia narzędzia, np. „najlepsza trąbka w historii” zamiast „najlepszy trębacz w historii”,
  • metonimia pojemnika, np. „kufel” zamiast „piwo”
  • metonimia oznaki, np. „berło” zamiast „król”
  • metonimia konkretu, np. „głowa” zamiast „rozum”
  • metonimia czynności, np. „wstaw” wodę na herbatę zamiast „zagotuj” wodę na herbatę.
  • Szczególną odmianą jest synekdocha, w tym:

    Synekdocha (gr. synekdoche) – odmiana metonimii, wyraźnie wskazująca na jakieś zjawisko przez użycie nazwy innego zjawiska, zawierającego to pierwsze lub zawierającego się w pierwszym. Retoryka antyczna rozróżniała parę odmian synekdochy: części zamiast całości, materiału zamiast przedmiotu zeń wykonanego, rodzaju zamiast gatunku (i odwrotnie), liczby określonej zamiast nieokreślonej, liczby mnogiej zamiast pojedynczej (pluralis pro singulari), np. włos mi się zjeżył na głowie (używamy liczby pojedynczej – włos zamiast liczby mnogiej – włosy). W Biblii (zarówno w części hebrajskiej, jak i greckiej) oraz literaturze autorów łacińskich odnajdujemy przykłady tego typu retoryki:Claude Lévi-Strauss (ur. 28 listopada 1908 w Brukseli, zm. 30 października 2009 w Paryżu) – francuski antropolog. Twórca strukturalizmu w antropologii kulturowej.
  • pars pro toto (część zamiast całości),
  • totum pro parte (całość zamiast części),
  • singularis pro plurari (liczba pojedyncza zamiast mnogiej),
  • pluralis pro singulari (liczba mnoga zamiast pojedynczej).
  • W ogólniejszym sensie, w rozumieniu nurtu myślenia zwanego strukturalizmem, metonimia to zgrupowanie pojęć i przedmiotów według związków między nimi, np.:

    Cypr – azjatycka wyspa we wschodniej części Morza Śródziemnego, często traktowana jako część Bliskiego Wschodu, czasami jednak zaliczana do Europy, historycznie, kulturowo i politycznie stanowiąca część Europy. Trzecia pod względem wielkości wyspa na Morzu Śródziemnym po Sycylii i Sardynii.Jerzy Ziomek (ur. 7 sierpnia 1924 w Dąbrowie Górniczej, zm. 13 października 1990) – polski historyk literatury. Doktorat uzyskał na Uniwersytecie Wrocławskim w 1951 jako uczeń Tadeusza Mikulskiego. Karierę akademicką rozpoczął we Wrocławiu, jednocześnie pracował także w IBL PAN. Od 1953 był związany z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza, gdzie pracował do końca życia, w ostatnich latach pełniąc funkcję kierownika Katedry Teorii Literatury.
  • zdanie jest utworzone z części mowy zgodnie z pewnymi regułami tworzenia (związek zgody, związek rządu itd.),
  • konkretny strój składa się z pewnych części garderoby,
  • konkretna linia melodyczna składa się z dźwięków, motywów, fraz itd.
  • Pojęciem dopełniającym jest metafora. Dualizm metafora-metonimia po raz pierwszy został zaproponowany przez Romana Jakobsona w 1956 r., a w tak ogólnym znaczeniu spopularyzowany przez antropologa Claude Lévi-Straussa.

    Metafora (gr. μεταφορά), inaczej przenośnia – językowy środek stylistyczny, w którym obce znaczeniowo wyrazy są ze sobą składniowo zestawione, tworząc związek frazeologiczny o innym znaczeniu niż dosłowny sens wyrazów, np. "od ust sobie odejmę", "podzielę się z wami wiadomością" lub "złote serce".Pars pro toto (łac. część za całość) - figura retoryczna, odmiana synekdochy, polegająca na zastąpieniu nazwy przedmiotu przez nazwę jego części, np. własny kąt zamiast własny dom, dach nad głową zamiast dom.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • polisemia
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Władysław Kopaliński: metonimia. W: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [on-line]. slownik-online.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-02)].
    2. Henry George Liddell, Robert Scott: μετωνυμία (ang.). W: A Greek-English Lexicon [on-line]. [dostęp 2018-07-15].
    3. Lachur 2004 ↓, s. 178.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Jerzy Ziomek, Metafora a metonimia: refutacje i propozycje, bazhum.muzhp.pl, 1984 [dostęp 2018-07-15].
  • Czesław Lachur, Zarys językoznawstwa ogólnego, Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2004, ISBN 83-7395-082-6, OCLC 749715998.
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Monika Chrzanowska, Metonimia w ujęciu R. Jakobsona, poetyka.wordpress.com [dostęp 2018-07-15].
  • Roman Osipowicz Jakobson (ur.11 (kalendarz juliański)/ 23(kalendarz gregoriański) października 1896 w Moskwie, zm. 18 lipca 1982 w Bostonie) – rosyjski językoznawca, teoretyk literatury, slawista oraz teoretyk języka. Współtwórca metody strukturalnej, w swojej pracy łączył kompetencje literaturoznawcy i językoznawcy.Władysław Kopaliński, właściwie Władysław Jan Stefczyk, przed II wojną światową Jan Sterling (ur. 14 listopada 1907 w Warszawie, zm. 5 października 2007 w Warszawie) – polski leksykograf, tłumacz, wydawca.




    Warto wiedzieć że... beta

    Polisemia (gr. polýs - liczny, sêma - znak) - w językoznawstwie zjawisko, w którym jedno słowo ma więcej niż jedno znaczenie, ale dają się one sprowadzić do wspólnego źródła.
    Czesław Lachur – polski językoznawca, rusycysta. W swojej działalności koncentruje się przede wszystkim na semantyce składniowej.
    Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.824 sek.