• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Meteor - rakieta

    Przeczytaj także...
    Meteor-2K – rakieta będąca rozwinięciem rakiety Meteor-2. Rakieta Meteor-2K była jednostopniową rakietą na paliwo stałe. Była to największa i najbardziej zaawansowana technologicznie polska rakieta badawcza. Do kadłuba rakiety Meteor-2, dodano dwa silniki pomocnicze będące wersją silnika rakiety Meteor-1, odrzucane po starcie na małej wysokości. Dzięki takiemu ulepszeniu rakieta przestała być zbyt czuła na podmuchy wiatru podczas startu oraz osiągnęła zakładany pułap lotu 90 km. Rakieta startowała ze stałej wyrzutni typu W-120 o długości prowadnicy 14 m, stałym azymucie strzału 300° oraz kącie podniesienia regulowanym w zakresie od 75° do 92°. W chwili startu rakiety następował zapłon silników pomocniczych a po przesunięciu się rakiety o 5 cm na wyrzutni uruchamiał się silnik główny. Rakieta opuszczała stanowisko startowe z prędkością 35 m/s. Po 2,3 s, na wysokości 440 m kończyły pracę silniki pomocnicze i odpadały od rakiety. Praca silnika głównego trwała 18 s do wysokości około 14,5 km. W 120 s lotu następowało odrzucenie stożka przedniego rakiety i wyrzucenie zasobnika z dipolami oraz ich automatyczne uwolnienie z zasobników. Monitorowanie przemieszczania się dipoli w atmosferze pozwalało ocenić siłę i kierunek wiatrów. Siła bezwładności odrzuconego i oddalającego się od rakiety stożka przedniego (głowicy rakiety) powodowała wyciągnięcie na zewnątrz sondy badawczej "RAMZES", umieszczonej w głowicy rakiety i jej spadochronu. Przez pierwsze 5 s po oddzieleniu od rakiety głowica pozostawała połączona z sondą. Po tym czasie odcinane były linki łączące głowicę i sondę, która następnie już samodzielnie opadała na spadochronie na ziemię. Rakieta po raz pierwszy wystartowała 10 lipca 1970 r. 7 października tego samego roku przeprowadzono kolejne dwa, udane starty i na tym zakończono loty rakiety Meteor-2K. Całością prac nad rakietą kierował mgr inż. Jerzy Haraźny. Za próby w locie odpowiedzialny był mgr inż. Grzegorz Pawlak. Starty przeprowadzano na Stacji Sondażu Rakietowego w Łebie. Stację zlokalizowano na przesmyku lądowym pomiędzy morzem a jeziorem Łebsko. Podczas wojny mieścił się tu poligon rakietowy niemieckiej firmy Rheinmetall-Borsig z Dusseldorfu.Jacek Józef Walczewski (ur. 12 listopada 1931 w Krakowie, zm. 26 czerwca 2013 w Jaroszowcu k/Olkusza) – prof. dr hab. nauk techn. inż., konstruktor rakiet meteorologicznych, pionier teledetekcyjnych badań atmosfery, członek Komitetu Badań Fizycznych i Komitetu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk.
    ILR-33 "Bursztyn" – polska eksperymentalna wielostopniowa rakieta badawcza zaprojektowana przez Instytut Lotnictwa. Głównym celem prac rozwojowych nad Bursztynem jest zdobycie doświadczeń w budowie silników rakietowych i rakiet.
    Rekonstrukcja rakiety Meteor 2
    Rekonstrukcja rakiety Meteor 3
    Rakieta Meteor-1

    Meteor – polskie jedno i dwustopniowe rakiety meteorologiczne na stały materiał pędny, przeznaczone do badania górnych warstw atmosfery, w tym kierunków i siły wiatrów na wysokościach od 18 do ponad 50 km. Rakiety Meteor zaprojektowali inżynierowie warszawskiego Instytutu Lotnictwa (m.in. profesor Jacek Walczewski, Adam Obidziński), a produkowane były przez zakłady WSK-Mielec.

    Łeba (kasz. Łeba, niem. Leba) – miasto i gmina w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie lęborskim, położona na Wybrzeżu Słowińskim, nad rzekami Łebą i Chełstem, miejscowość wypoczynkowa z portem morskim i kąpieliskami.Pustynia Błędowska – największy w Polsce obszar lotnych piasków (około 33 km²) leżący na pograniczu Wyżyny Śląskiej i Wyżyny Olkuskiej.

    Historia[ | edytuj kod]

    Pierwszym stanowiskiem startowym rakiet sondażowych w Polsce była Pustynia Błędowska, gdzie od 1958 do 1963 roku startowały rakiety różnych typów, w tym RD oraz Rasko. Podczas jednego z lotów wykonano eksperyment biologiczny z wcześniej trenowanymi dwiema białymi myszami (rakieta RM-2D osiągnęła wówczas wysokość 1580 metrów).

    Sieć Badawcza Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa – polski, państwowy instytut badawczy z siedzibą w Warszawie istniejący od 1926 roku. II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    Od roku 1965 do kwietnia 1970 roku z kosmodromu znajdującego się 5 km od Ustki odbywały się starty rakiet typu "Meteor". Program kontynuowano do roku 1974, wynosząc rakiety z terenu doświadczalnego ośrodka rakietowego z okresu wojennego znajdującego się na zachód od Łeby. Obecnie funkcjonuje tam muzeum (zachowało się stanowisko startowe wraz z rampą, a także podmurówki dwu radarów).

    Niemiecka Republika Demokratyczna (oficjalny skrót NRD; niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) – dawne państwo położone w Europie Środkowej powstałe 7 października 1949 na terenie byłej radzieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). Likwidacja NRD nastąpiła 3 października 1990, gdy powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN tworząc jednolite Niemcy.Muzeum Wyrzutni Rakiet w Rąbce – muzeum, adresowo znajdujące się w Rąbce, będącej dzielnicą Łeby, natomiast faktycznie położone na terenie gminy Smołdzino. Placówka znajduje się na terenie Słowińskiego Parku Narodowego, a jej właścicielem jest firma "Stamir" s.c. Mirosław Nastały Stanisław Horanin z Łeby.

    Startów eksploatacyjnych wszystkich typów rakiet "Meteor-1" było 224 (wraz z prototypami). W efekcie uzyskano cenne dane zarówno z dziedziny meteorologii, jak i techniki rakietowej.

    Meteor-1[ | edytuj kod]

    Jednostopniowa, ale dwuczłonowa rakieta "Meteor-1" miała 2470 mm wysokości i masę startową 32,5 kg, a czas lotu (bez grota, czyli drugiego beznapędowego członu) na pułap 36,5 km wynosił 80 sek. Uzyskiwała prędkość maksymalną 1100 m/s, przy czasie pracy silnika sięgającym 2-3 s. Pierwsze starty rakiety odbyły się w 1964 r. W roku 1965 wystartowało 6 rakiet "Meteor-1", 12 w 1966, 40 w 1967, 45 w 1968, 36 w 1969, 34 w 1970 i 4 w 1971.

    RAMZES – sonda badawcza zaprojektowana w Zakładzie Badań Rakietowych i Satelitarnych w Krakowie. Sonda miała stanowić ładunek użyteczny rakiet badawczych Meteor 2. Sonda zwierała termistor służący do pomiaru temperatury atmosfery podczas opadania sondy na spadochronie po opuszczeniu rakiety. Do przekazywania wyników pomiarów na ziemię służył nadajnik odzewowy, współpracujący z naziemną stacją radiolokacyjno-telemetryczną "Meteor" produkcji radzieckiej. Sygnał nadajnika sondy służył również do określenia jej położenia w przestrzeni. Dzięki temu podczas opadania sondy na spadochronie można było zmierzyć siłę i kierunek wiatru na różnych wysokościach. Nazwa RAMZES pochodzi od słów Rakietowy Meteorologiczny Zespół Sondujący. Pracę nad sondą prowadzili mgr inż. A Bielak i mgr inż. A. Ksyk.Państwowe Zakłady Lotnicze (PZL) – polska wytwórnia lotnicza, przedsiębiorstwo państwowe założone w Warszawie w 1928 r.

    Rakiety te uwalniały ładunek metalowych dipoli, które były obserwowane na radarach. Na tej podstawie dokonywano pomiarów siły i kierunku wiatru w stratosferze. Po eksperymentach w latach 1965-1966, czyli także podczas Roku Spokojnego Słońca, stwierdzono cykliczne zmiany kierunku tych przepływów.

    Meteorologia (gr. metéōron (μετέωρον) - unoszący się w powietrzu, lógos (λόγος)- słowo, wiedza) - nauka zajmująca się badaniem zjawisk fizycznych i procesów zachodzących w atmosferze, szczególnie w jej niższej warstwie - troposferze. Bada, jak te procesy wpływają na przebieg procesów atmosferycznych i stan pogody na danym obszarze.Adam Obidziński (ur. 23 grudnia 1929 w Warszawie, zm. 21 sierpnia 1985 w Warszawie) – polski inżynier i naukowiec, współtwórca projektu Meteor-1, Meteor-2, Meteor-3.

    Meteor-2[ | edytuj kod]

    Najbardziej zaawansowanym modelem rakiety Meteor był jednostopniowy "Meteor-2K". 7 października 1970 roku wzleciał na rekordową wysokość, osiągając pułap 90 km Rakiety tego typu, docierając do granicy warstw D i E, zostały zastosowane do sondażu jonosfery. Odbyło się łącznie 10 lotów, podczas których wykonywano np. pomiary temperatury. Długość kadłuba rakiety wynosiła około 4,5 metra i była większa niż nowszej wersji, używanej od 1968 roku, angielskiej rakiety sondażowej Petrel. "Meteor-2" nie był produkowany seryjnie, zaś prototyp był prawie ośmiokrotnie droższy od egzemplarza seryjnego w wersji "1". Wynosił ładunek użyteczny o masie 10 kg, który stanowiła odzyskiwana na spadochronie sonda "RAMZES".

    Atmosfera — gazowa powłoka otaczająca planetę o masie wystarczającej do utrzymywania wokół siebie warstwy gazów w wyniku działania grawitacji. Ta definicja stosuje się do planet skalistych i księżyców. W przypadku gazowych olbrzymów, takich jak Jowisz, oraz gwiazd (por. atmosfera słoneczna) terminem atmosfery określa się tylko zewnętrzne (przezroczyste) warstwy gazowej powłoki, z których promieniowanie dociera bezpośrednio do obserwatora. Rakieta to pojazd latający lub pocisk, napędzany silnikiem rakietowym. Obiekt ten uzyskuje siłę ciągu dzięki reakcji szybko wyrzucanych gazów spalinowych lub innych mediów (np. sprężone gazy, przegrzana para) z dysz silnika rakietowego, zgodnie z trzecią zasadą dynamiki Newtona. Często pojęcie rakiety jest używane w znaczeniu silnika rakietowego lub pocisku rakietowego. Rakiety służą między innymi do przenoszenia ładunku, np. statku kosmicznego, głowic bojowych, sztucznych satelitów w warunkach przestrzeni kosmicznej, gdzie nie ma żadnej zewnętrznej substancji, której pojazd mógłby użyć jako elementu napędzającego.

    Meteor-3[ | edytuj kod]

    Dwustopniowe, a trzyczłonowe rakiety "Meteor-3" były rozwojową wersją "Meteora-1". Zwiększono zasięg oraz wprowadzono możliwość wystrzeliwania kilku ładunków dipoli. Pułap rakiet w wersji "Meteor-3" mieścił się w zakresie 67–74 km. Co najmniej rozważano wprowadzanie wersji "S", która startowałaby z samolotu lecącego na wysokości 5 km.

    Wertikał (ros. - wertykał) - seria jedenastu radzieckich rakiet badawczych używanych w ramach planu kosmicznego Interkosmos, do wynoszenia aparatury badawczej służącej do pomiarów promieniowania rentgenowskiego i nadfioletowego Słońca.Jonosfera – zjonizowana warstwa atmosfery występująca powyżej 50–60 km nad powierzchnią Ziemi (do wysokości 1000 km) w termosferze.

    Meteor-4[ | edytuj kod]

    Zaprojektowano wersję rozwojową rakiety "Meteor-4", o ciągu dziesięciokrotnie większym niż "Meteor-2", która mogłaby osiągnąć pułap ponad 100 kilometrów. Rakieta według projektu miała mieć długość ponad 5 metrów i masę 407 kg, z czego 10 kg stanowiła masa ładunku użytecznego. Wysokość około 120 kilometrów osiągałaby po 175 sekundach.

    Interkosmos (ros. Интеркосмос) – radziecki międzynarodowy program kosmiczny utworzony na przełomie lat 60. i 70. XX wieku. W 1965 roku oraz w dniach 15–20 listopada 1966 roku na zjeździe przedstawicieli krajów socjalistycznych w Moskwie, podjęto decyzję dotyczącą zorganizowania szeroko zakrojonej współpracy w dziedzinie badań i wykorzystania przestrzeni kosmicznej. Program tej współpracy, do której należały Bułgaria, Czechosłowacja, Kuba, Mongolia, NRD, Polska, Rumunia, Węgry i ZSRR, został przyjęty na zjeździe, który odbył się w Moskwie w dniach 5–13 kwietnia 1967 roku. Kraje uczestniczące w programie nie miały wspólnego budżetu. Ustalono, że rakiety nośne dostarczać będzie Związek Radziecki i że startować będą z radzieckich kosmodromów, a uczeni z pozostałych krajów skupią swe wysiłki na budowie aparatury badawczej i satelitów. Dało to możliwość niezwłocznego włączenia się do badań kosmosu. Dla realizacji tego programu w każdym z zainteresowanych krajów powstały specjalne organy. Kierownictwo polskiego Komitetu ds. Badania i Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej przy Prezydium PAN objął astrofizyk profesor Stefan Piotrowski. Początkowo Interkosmos obejmował cztery dziedziny badań: fizykę kosmiczną, meteorologię, łączność oraz biologię i medycynę kosmiczną. Każdą z tych dziedzin zajmowały się odpowiednie zespoły robocze państw członkowskich. Konferencje tych zespołów odbywały się raz w roku, kolejno w poszczególnych państwach członkowskich. Dla usprawnienia działania duże zespoły podzielono na mniejsze, a te z kolei na sekcje, które dodatkowo przeprowadzały zebrania i seminaria. Najwyższym organem koordynującym działalność Interkosmosu była doroczna konferencja przewodniczących komitetów narodowych. W dniu 13 sierpnia 1968 roku kraje biorące udział w programie przesłały na ręce Sekretarza Generalnego ONZ projekt międzynarodowego systemu łącznościowego, o nazwie Intersputnik, przeznaczonego do zaspokajania potrzeb krajów zarówno rozwiniętych, jak i rozwijających się. W 1970 roku podczas spotkania (we Wrocławiu) kierowników narodowych programów kosmicznych przyjęto propozycję by wspólny program nazwać Interkosmosem. Program ten miał na celu umożliwienie partycypacji państwom bloku wschodniego w eksploracji kosmosu. Prawną stronę porozumienia i działania regulował dokument–porozumienie zawarty 13 lipca 1976 roku, a które obowiązywało od 25 marca 1977 roku. Porozumienie zawarte zostało na 10 lat. W 1979 roku porozumienie podpisał przedstawiciel Wietnamu – dziesiąty uczestnik programu Interkosmos. Większość misji była załogowa, aczkolwiek częścią programu były także satelity bezzałogowe, rakiety sondażowe. W ramach programu Interkosmos zbudowano i obsługiwano stację orbitalną Mir.Ustka (kasz. Ùskô, niem. Stolpmünde) – miasto i gmina w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie słupskim. Siedziba gminy wiejskiej Ustka.

    Zakończenie programu[ | edytuj kod]

    Według jednej z wersji od roku 1972 Polska miała uczestniczyć w programie badań meteorologicznych w ramach Interkosmosu, który odbywał się z użyciem rakiet radzieckich, osiągających pułap ponad 100 km i polski program rakietowy przestał być wtedy kontynuowany. W rzeczywistości w badania wysokiej jonosfery Polska zaangażowana była już w roku 1970, a misje odbywały się z użyciem rakiet Wertikał, osiągających pułap ponad 400 km. Równoczesny udział badaczy polskich w programie państw bloku wschodniego nie spowodował zatem zaniechania startów "Meteorów" w wersji "3", a co najwyżej "2".

    Inna radziecka konstrukcja przeznaczona do badań meteorologicznych – "MMR-06", która mogłaby ewentualnie zastąpić polskie, powstała natomiast później, bo w roku 1974 i uzyskiwała pułap jedynie 60 km. W roku 1973 prototypy tej rakiety startowały z polską sondą "Somit" (skrót od "Sonda Miniaturowa Temperatury") o wadze 1,15 kilograma, testowaną zresztą w tym samym czasie na polskich "Meteorach" w wersji "1" i "3". W tym celu odbyły się 4 starty rakiety w wersji "Meteor-1E" oraz 8 w wersji "Meteor-3E", z tego dziewięć w roku 1973 i trzy w kolejnym.

    W latach 1974-1979 opracowano natomiast wersję rakiety "MMR-06 DART" z wariantami rozwojowymi sondy "Somit", które wówczas budowano w Polsce.

    Program "Meteor" zakończył się wraz z wprowadzeniem do użycia seryjnych egzemplarzy "MMR-06" (patrz lista startów w angielskojęzycznej wersji hasła). Ostatni wzmiankowany lot, który odbył się 6 czerwca 1974 roku, nie mógł być jednak jedyną misją sondażową po roku 1973. Polskie rakiety, mimo wcześniejszego zainteresowania co najmniej ze strony NRD, nie znalazły wtedy nabywców zagranicznych, zaś rakiet "MMR-06" nie zakupiono by zastąpić wycofane. Pięć egzemplarzy rakiet "Meteor-1" wraz z wyrzutnią wyeksportowano wcześniej do NRD, a zainteresowanie na międzynarodowych wystawach wzbudzała także wersja "3".

    Muzeum w Rąbce[ | edytuj kod]

    Stanowisko startowe w Rąbce pod Łebą pełni obecnie funkcję muzeum. Eksponowane są tam zachowane niekompletne kadłuby polskich rakiet i ich rekonstrukcje.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • ILR-33 Bursztyn
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Paweł Elsztein, "Rakiety sondujące atmosferę", WNT, Warszawa, 1969.
    2. Jacek Walczewski, "Polskie rakiety badawcze", Biblioteczka Skrzydlatej Polski, tom XV, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa, 1982, ​ISBN 83-206-0278-5​.
    3. Zdzisław Kazimierczuk, Zmiana warty w stratosferze,"Młody Technik", nr 8, 1970, s. 8.
    4. Paweł Elsztein, 1969, dz.cyt., s. 77.
    5. Ryszard Lewandowski, Przygoda z Meteorami, "Astronautyka", Nr 3 (190), 2001, s. 38.
    6. "METEOR-1" dla modelarzy. „Skrzydlata Polska”. 3/1970, s. 15, 18 stycznia 1970. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności. 
    7. R. Lewandowski, dz. cyt., s. 37-38.
    8. Z. Kazimierczuk, dz. cyt., s. 9.
    9. J. Walczewski, dz. cyt.
    10. Z. Kazimierczuk, dz. cyt., s. 13.
    11. P. Elsztein, 1969, dz. cyt., s. 92.
    12. Program Meteor, wiadomosci.onet.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
    13. W. Błaszczyk, M. Górski, Flota polskich rakiet meteorologicznych, "Astronautyka", Nr 2 (193), 2002, s. 18-19.
    14. Maria Pańkow, Kazimierz Schilling, "Przewodnik astronomiczny po Polsce", Pojezierze, Olsztyn, Białystok, 1982, s. 79, ISBN 83-7002-064-z.
    15. samolotypolskie.pl - MMR-06-DART, www.samolotypolskie.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
    16. Paweł Elsztein, "Polska w Kosmosie", Biblioteczka Skrzydlatej Polski, tom I. Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa, 1978, s. 82.
    17. P. Elsztein, 1978, dz. cyt., s. 83.
    18. R. Lewandowski, dz. cyt., s. 38.
    19. P. Elsztein, 1978, dz. cyt., s. 83.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.025 sek.