• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Menander



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Krystyna Bartol (ur. 6 listopada 1961 w Poznaniu) – polska filolog klasyczna, literaturoznawczyni-hellenistka, tłumaczka literatury greckiej, prof. dr hab. o specjalności filologia klasyczna, hellenistyka.Lucius Afranius - komediopisarz rzymski żyjący w drugiej połowie II wieku p.n.e.. Z jego twórczości do naszych czasów zachowało się 40 tytułów dzieł i około 200 ich fragmentów. Był twórcą i jednym z największych przedstawicieli fabula togata, czyli rzymskiej komedii narodowej, a także bardzo popularnym komediografem w Rzymie. W swoich dziełach poruszał najczęściej tematy z codziennego życia klasy średniej. Sporo zapożyczył z twórczości Menandra.
    Menander w oczach potomnych[ | edytuj kod]

    Naśladowcy[ | edytuj kod]

    Bezpośrednich naśladowców swojej sztuki miał znaleźć Menander wśród komediopisarzy rzymskich. Najmniej może zawdzięcza Menandrowi najstarszy i najbardziej niezależny z komediopisarzy rzymskich, Plaut (ok. 251-184 p.n.e.). Z 21 zachowanych jego komedii z całą pewnością na Menandrze wzorowane są trzy (Cistellaria, Stichus i Bacchides), z dużym prawdopodobieństwem czerpie z greckiego komediopisarza jego Aulularia, być może również Żołnierz Samochwał. Z niezachowanych 42 tytułów Caeciliusa Statiusa (zm. po 168 roku p.n.e.) 16 utworów z wielkim prawdopodobieństwem wskazuje na Menandra. Ostatni wielki komediopisarz rzymski Publius Terentius Afer (ok. 195-159 p.n.e.) na 6 zachowanych sztuk cztery przerobił z Menandra, często łącząc wątki z różnych komedii, choć Juliusz Cezar nazwał Terencjusza jedynie "połowicznym Menandrem". Przyswajali Menandra także pomniejsi autorzy. U ostatniego wybitniejszego twórcy tego gatunku, Turpiliusa, na 13 znanych tytułów 6 pochodzi od Menandra. Nawet twórcy typowo rzymskiej fabula togata chętnie wzorowali się na Menandrze. Najwybitniejszy spośród jej przedstawicieli Lucius Afranius przyznaje w jednej ze swych sztuk, że brał od greckiego pisarza, co mu się przydało.

    Odludek albo mizantrop (gr.: Δύσκολος ἢ Μισάνθρωπος, Dyskolos e Misanthropos) – jedyna zachowana w całości komedia Menandra, napisana w 317/316 roku przed Chr.Aleksis z Turioj (ur. ok. 384 p.n.e. zm. 278 p.n.e.) – grecki dramatopisarz, reprezentant tzw. komedii średniej i poprzednik nowej. Pochodził z południowej Italii. Był krewnym Menandra. W komedii attyckiej Aleksisa z Turioj dominuje satyra polityczna i bufonada, które utorowały drogę ośmieszaniu mitów i krytyce ówczesnych filozofów i literatów.
    Scena z IV aktu Sztyletu. Mozaika z Mityleny. Koniec III w.

    Komentatorzy i czytelnicy[ | edytuj kod]

    Niedługo po śmierci Menandra zainteresowali się jego twórczością gramatycy. Pierwszym z nich był bliżej nieznany Lynkeus z Samos, współczesny poety; najsłynniejszym – bibliotekarz i wydawca aleksandryjski Arystofanes z Bizancjum (257-180). Zachował się tytuł jego pracy Plagiaty Menandra i ich źródła. Jak sam Arystofanes rozumiał tytuł swego dzieła, wskazuje anegdota. Arystofanes miał raz wykrzyknąć: Menandrze! Żywocie ludzki! Który z was którego naśladuje? Powstały liczne opracowania krytyczne i komentarze do całej twórczości poety lub do jednej jego sztuki, jak Timachidasa z Rodos komentarz do Pochlebcy. Zajął się Menandrem słynny Didymos Chalkenteros (o spiżowych wnętrznościach). Sellios lub Sillios, zwany także Homerem opublikował, prawdopodobnie w I wieku n.e., periochy – streszczenia – dramatów Menandra. Za czasów cesarza Klaudiusza (41-54 n.e.) komentarz do dzieł Menandra napisał Soteridas z Epidauros. Za najważniejszą pracę na temat twórczości Menandra uznaje się Porównanie Arystofanesa i Menandra pióra Plutarcha z Cheronei, które zachowało się w wyciągu.

    Hetera (gr. hetaíra - towarzyszka) – odpowiednik kurtyzany w starożytnej Grecji. Hetera od zwykłej prostytutki różniła się niezależnością i wysoką pozycją towarzyską. Inna nazwa to córa Koryntu.Flawiusz Julian (Flavius Claudius Iulianus, ur. w 331 lub wiosną 332 w Konstantynopolu, zm. 26 czerwca 363 w dolinie Maranga koło dzisiejszej Samarry) – cesarz rzymski w latach 361-363, znany szerzej jako Julian Apostata.

    Pod koniec II wieku Atenajos z Naukratis napisał oryginalne dzieło Uczta uczonych w 30 księgach, w którym uczestnicy obiadu raczą się cytatami z dawnych autorów na temat różnych aspektów ucztowania. Analiza cytatów pochodzących z Menandra wskazuje, że Atenajos znał jeszcze przynajmniej 46 jego sztuk. O popularności pisarza w tym okresie świadczą liczne zachowane rzeźby, popiersia i mozaiki. Ulubionym tematem malarstwa ściennego i mozaiki stają się sceny z najsłynniejszych komedii Menandra (w Mitylenie na Lesbos w prywatnym domu odkryto mozaiki z Naszyjnika, Samijki, Kobiet przy wspólnym śniadaniu, Opętanej przez bóstwo, Sztyletu, Mesenki, Sterników, Leukadii, Misumenosa, Sądu polubownego i Zjawy). Czytają Menandra z pożytkiem dla swojej twórczości Lukian z Samosat (ok. 115-ok. 180), epistolografowie Alkifron (II w.) i Elian (170-235), zna go ostatni cesarz poganin Julian Apostata (332-363). Spośród Rzymian zachwyca się nim Owidiusz (43 p.n.e-17 n.e.), poeta Manilius (I w. n.e.), chwali go za jasność, wdzięk i takt Kwintylian (ok. 30/40-ok. 100). Auzoniusz (zm. pod koniec IV w.) zaleca go, obok Homera, jako pierwszą i podstawową lekturę. Ostatnim znanym czytelnikiem Menandra w starożytności jest uczony biskup Galii Sydoniusz Apolinary (ok. 430-ok. 479).

    Demetrios Poliorketes (gr. Δημήτριος Πολιορκητής), „ten, który oblega miasta” (337 p.n.e. – 283 p.n.e.) – syn Antygonosa Jednookiego Macedońskiego, według Plutarcha jeden z najwybitniejszych wodzów w historii świata antycznego, wynalazca nowych maszyn oblężniczych.Harpalos (zm. w 323 p.n.e.) – przyjaciel z dzieciństwa i skarbnik króla Macedonii Aleksandra Wielkiego podczas jego wyprawy przeciwko Persji. Początkowo zajmował się finansami towarzysząc armii Aleksandra, a od lata 330 r. p.n.e. został nadzorcą głównego skarbca zlokalizowanego w Babilonie. W 325 r. p.n.e., kiedy Aleksander walczył w Indiach, rozeszła się plotka o śmierci władcy. Harpalos początkowo próbował stworzyć własne państwo na terenie Cylicji, Syrii i Fenicji, a potem gdy okazało się, że Aleksander żyje i krwawo rozprawia się nieposłusznymi satrapami, uciekł do Aten z ogromną sumą 5 tysięcy talentów i dużym oddziałem najemników. Ateńczycy wpuścili go do miasta, ale jego skarb został skonfiskowany i złożony w świątyni Ateny na Akropolu. Azylu udzielił mu Demostenes, początkowo niechętny zbiegowi, ale skarb, który przywiózł ze sobą Harpalos przekonał go. Aleksander domagał się wydania Harpalosa, Ateńczycy jednak się nie zgodzili. Wkrótce jednak Harpalos został zdradzony i musiał uciekać na Kretę, gdzie w 323 r. p.n.e został zamordowany.

    Wypisy[ | edytuj kod]

    Celność i dydaktyczny charakter wypowiedzi bohaterów Menandra predestynował jego teksty, podobnie jak teksty Eurypidesa, do potrzeb szkoły. Bardzo wcześnie zaczęto z komedii Menandra wyłuskiwać pojedyncze zdania, po grecku zwane gnomami, i tworzyć ich zbiory – gnomologia. W krótkim czasie zaczęły się do nich przedostawać również cytaty z innych autorów, m.in. z Eurypidesa. Największą karierę zrobił powstały w I w. n.e. zbiorek sentencji w formie jednego wiersza (monostychu) lub do tej formy dopasowanych, ułożonych alfabetycznie wedle początkowych liter wiersza, który stopniowo wyparł inne antologie. Jego liczne ślady są odnajdywane na papirusach i ostrakach egipskich epoki rzymskiej i bizantyńskiej. Zbiór liczy sobie 877 wierszy (tyle mniej więcej liczyła sobie jedna sztuka komediopisarza). Szybko przekroczył granice kultury greckiej. Został przetłumaczony na arabski, perski i staro-cerkiewno-słowiański. Jego słowiańska wersja znana jako Mudrost Menandra mudrowo była pierwszym słowiańskim tłumaczeniem świeckiego dzieła greckiego.

    Demetriusz z Faleronu a. Demetrios z Faleronu (ur. ok. 350, zm. 283 p.n.e.) – filozof, polityk, pisarz i retor grecki, uczeń Arystotelesa i Teofrasta z Eresos.Klasyczny język arabski (arab. اللغة العربية الفصحى luġat ul-ʿarabiyyat ul-fuṣḥā, w skrócie fusha) powstał jako środek porozumiewania się między plemionami posługującymi się różnymi dialektami semickimi, zamieszkałymi na terenie Półwyspu Arabskiego. Istnieją dwie teorie odnośnie powstania języka klasycznego:

    Celne powiedzenia Menandra robiły karierę jako przysłowia. Wiele z nich bywa cytowanych do dnia dzisiejszego, jak cytowane przez Cezara: Kości zostały rzucone, czy sformułowanie o złu koniecznym, pochodzące z Menandrowego: Żenić się, biorąc rzeczy zgodnie z prawdą, Jest złem co prawda, ale złem koniecznym. Popularne Wybrańcy bogów umierają młodo pochodzi, za pośrednictwem Plauta, z Dwukrotnego oszusta (Kogo kochają bóstwa ginie młodo). Z Menandra też pochodzi słynne zdanie Terencjusza: Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie nie jest mi obce.

    Sydoniusz Apolinary, Gaius Sollius Modestus Sidonius Apollinaris (ur. ok. 430 w Lyonie, zm. ok. 489) – rzymski poeta, dyplomata i biskup Clermont (w regionie Owernia), święty katolicki, ojciec Kościoła, uznawany za najważniejszego twórcę tego okresu zamieszkującego ówczesną Galię.Zakład Narodowy im. Ossolińskich (ZNiO, Ossolineum) – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum Książąt Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.

    Zapomnienie[ | edytuj kod]

    W II w. n.e. część gramatyków zaczęła głosić powrót do literackiego języka attyckiego V/IV w. p.n.e. Ich działalność wpłynęła przede wszystkim na szkołę. Teksty autorów nie piszących klasyczną attyczyzną zaczęły być z niej stopniowo wypierane: rzadziej je przepisywano i czytano, aż znikły z programu szkolnego. Menander pisał językiem attyckim, ale już w okresie poklasycznym, kiedy kultura helleńska zaczęła się rozszerzać na cały ówczesny świat, nie koine, przeciw której występowali attycyści, ale dialektem nasyconym nowszym słownictwem i rezygnującym z niektórych archaicznych form gramatycznych. Stopniowo zaczął więc znikać ze szkół i z głównego nurtu literatury. Czytali go jeszcze miłośnicy autorów dawnych, konserwatywni w gustach, czytano go też na prowincji, gdzie nowsze prądy docierały z opóźnieniem – w Egipcie, w Galii. Na podstawie znalezisk trudno mówić o skali czytelnictwa, musiała być jednak niemała, skoro odnaleziono fragmenty pięciu papirusów z III/IV wieku, cztery z IV, pięć z V/VI.

    Plutarch z Cheronei (gr. Πλούταρχος ὁ Χαιρωνεύς, Plutarchos ho Chaironeus, ur. ok. 50 n.e., zm. ok. 125 n.e.) – jeden z największych pisarzy starożytnej Grecji, historyk, filozof-moralista oraz orator.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

    W średniowieczu i nowożytności[ | edytuj kod]

    Ostatnimi znanymi czytelnikami Menandra na początku VI wieku byli epistolograf Aristajnet, autor dwóch ksiąg Listów miłosnych i sofista Chorycjusz z Gazy. Ostatnim śladem istnienia tekstów Menandra w średniowieczu jest zapis katalogowy, stwierdzający istnienie egzemplarza Menandra w bibliotece patriarchy konstantynopolitańskiego jeszcze w X wieku. W średniowieczu Menander znany był głównie dzięki zbiorom wypisów, które cieszyły się też wielkim zainteresowaniem filologów renesansu. Część z nich weszła do Adagiów Erazma z Rotterdamu. Były tłumaczone na łacinę, a w XVIII w. na francuski. Dzięki temu tłumaczeniu prawdopodobnie, znał i podziwiał Menandra Goethe. Osobnym zagadnieniem jest wpływ Menandra za pośrednictwem Plauta i Terencjusza na rozwój nowożytnej komedii europejskiej.

    Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Lukian z Samosat(y) (właściwie: gr. Lukianós, łac. Lucianus, pol. Lucjan, ok. 120 do ok. 190) – rzymski retoryk i satyryk, piszący po grecku, sofista. Zmarł prawdopodobnie w Atenach. Uważany jest za twórcę satyry społecznej.

    Odkrycie[ | edytuj kod]

    Pierwszym znaleziskiem zawierającym urywki dwóch niezidentyfikowanych komedii Menandra był odnaleziony w Egipcie w 1820 roku tzw. Papirus Didota, wydany dopiero w 1879 roku. O wiele ważniejsze było odnalezienie w drugiej połowie XIX wieku przez Konstantego Tischendorfa w klasztorze na Synaju, wklejonych w okładki innego kodeksu trzech kart rękopisu Zjawy i Sądu polubownego. Karty te wydobył i przewiózł do Petersburga po 11 latach Porfiryj Uspienskij, a opublikowali je w 1876 roku C.G. Cobet i w 1891 roku Jernstedt.

    Język grecki klasyczny, greka klasyczna – stadium rozwojowe języka greckiego, używanego w okresie klasycznym (500 r. p.n.e. - 350 r. p.n.e.) starożytnej Grecji. Był to jeden z ważniejszych języków starożytności, rozpowszechniony na znacznych obszarach Półwyspu Bałkańskiego i Azji Mniejszej oraz na Cyprze. Dzisiaj ten język można studiować na filologii klasycznej. Był to język bogatej literatury, w okresie klasycznym działali Tukidydes, Arystofanes, Platon, mówcy ateńscy.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Prawdziwy przełom w odzyskiwaniu sztuk Menandra nastąpił przed końcem XIX wieku wraz z rozpoczęciem systematycznego poszukiwania papirusów i narodzinami papirologii jako nauki. W 1898 roku J. Nicole opublikował z papirusu genewskiego urywki Georgosa, w 1899 B. Grenfell i J. Hunt, z wielkich znalezisk z Oxyrynchos – fragmenty Uciętego warkocza, a w dwa lata później – część Kolaxa. Wydarzeniem stało się odnalezienie przez G. Lefebvre'a w Kom Iszkau, starożytnej Afroditopolis, w Górnym Egipcie, tzw. kodeksu kairskiego, w piwnicy domu rzymskiego, gdzie służyły jako makulatura osłaniająca beczkę z dokumentami i utworami notariusza i grafomana, żyjącego w VI wieku, Flaviosa Dioskorosa. Wydanie go w dwa lat później pozwolił na zrekonstruowanie ok. 2/3 Sądu polubownego i ok. 40% Uciętego warkocza, a ponadto fragmentów Herosa i Kobiety z Samos.

    Titus Maccius Plautus (ok.250 p.n.e. w Sarsina - ok.184 p.n.e.) - komediopisarz rzymski, jeden z najstarszych (obok Katona Starszego) pisarzy rzymskich, których utwory zachowały się w czymś więcej niż fragmentach, a przy tym jeden z dwóch (obok Terencjusza) komediopisarzy rzymskich, których komedie znamy z autopsji.Didymos z Aleksandrii (gr. Δίδυμος) (ur. ok. 65 r. p.n.e., zm. ok. 10 r. n.e.) – gramatyk i filolog grecki działający w Aleksandrii.

    W ciągu siedmiu lat przed II wojną światową opublikowanych zostało 15 nowych tekstów z fragmentami kolejnych utworów. Kolejny przełom przyniósł rok 1959, kiedy to Victor Martin ogłosił pierwszy pełny tekst odzyskanej sztuki Menandra Odludka z papirusu Bodmera 4. Szczegóły wejścia przez Bodmera w posiadanie papirusu nie są znane. W 10 lat później z tego samego kodeksu, oznaczonego jako Bodmer 25 i 26, opublikował Samijkę i Tarczę. W roku 1965 Alain Blanchard i André Bataille wydali obszerne urywki Sikyończyka z tekstu spisanego w III wieku i użytego w starożytności jako makulatura na kartonaż mumii. Kartonaż ten odnaleziony w 1901-1902 roku został rozklejony 60 lat później w Instytucie Papirologii paryskiej Sorbony. Drugim poważniejszym osiągnięciem tego okresu było opublikowanie w tym samym 1965 roku przez Erica G. Turnera z papirusu z Oxyrynchos większej części Misumenosa, jednej z najbardziej znanych w starożytności komedii autora.

    Atenajos z Naukratis (stgr. Ἀθήναιος Nαυκρατίτης Athenaios Naukratites, łac. Athenaeus Naucratita) – grecki retor i gramatyk działający na przełomie II i III wieku n.e. Autor zachowanej do naszych czasów Deipnosophistae (Uczty mędrców).Marcus Fabius Quintilianus (ok. 35 – ok. 96) – rzymski retor i pedagog w dziedzinie teorii wymowy. Pierwszy płatny z kasy państwowej nauczyciel retoryki.

    Ciekawostki[ | edytuj kod]

  • Najbardziej kompletne utwory Menandra zostały przetłumaczone na język polski przez Jerzego Łanowskiego w serii Biblioteki Narodowej (Ossolineum; BN II 203, 1982), acz dostępne jest także wcześniejsze tłumaczenie Sądu..., dokonane przez Jerzego Manteuffela w tej samej serii (BN II 67, 1951).
  • W Biblii św. Paweł cytuje zdanie z tekstu Menandra: „Wskutek złych rozmów psują się dobre obyczaje”. (1 Kor 15,33)
  • Lobegott Friedrich Konstantin von Tischendorf (ur. 18 stycznia 1815, zm. 7 grudnia 1874) – niemiecki protestancki biblista, odkrywca ponad dwudziestu kodeksów majuskułowych. Posiadał doskonały wzrok, widział w szerszym paśmie niż przeciętny człowiek. Znał wszystkie starożytne języki, na które przełożona została Biblia.Porfiriusz Uspienski (1804-1885), biskup czehryński w rosyjskim Kościele Prawosławnym, historyk, biblista, archeolog, bizantynista.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
    Pireus, Piraeus, Peiraeus (nowogrecki: Πειραιάς Peiraiás lub Pireás, starogrecki / katharewusa: Πειραιεύς Pireéfs) – miasto portowe w Grecji, w Attyce, wchodzące w skład Wielkich Aten.
    Arystofanes z Aten (gr. Ἀριστοφάνης, Aristophanes) (ok. 446-385 p.n.e.) – grecki komediopisarz, jeden z twórców komedii staroattyckiej, syn średnio zamożnego chłopa o imieniu Filippos. Jego działalność przypadła na schyłkowy okres demokracji ateńskiej, gdy następowały zmiany w życiu politycznym, społecznym i kulturalnym, w sposobie myślenia i metodach kształcenia młodzieży (Sokrates). Zapewne nie do końca porzucił wieś i choć nie mieszkał w Atenach, to bywał w nich często. Arystofanes nie piastował w mieście urzędów i zwykł patrzeć na demokrację ateńską z boku, zachowując zapewne większy obiektywizm.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Arystofanes z Bizancjum (ok. 257 - ok. 180 p.n.e.), grecki filolog. Uczeń Eratostenesa i nauczyciel Arystarcha z Samotraki. Do jego najważniejszych dzieł należą:
    Owidiusz, Publius Ovidius Naso (43 p.n.e. - 17 lub 18 n.e.) – jeden z najwybitniejszych elegików rzymskich, najbardziej utalentowany poeta epoki Augusta, należący do młodszego pokolenia twórców augustowskich. Syn bogatego ekwity z Sulmony (środkowa Italia). Zrezygnował z kariery urzędniczej i poświęcił się pisarstwu. Znajomy Horacego, przyjaciel Propercjusza. Najbardziej znany z utworów o tematyce miłosnej: Ars amatoria (Sztuka kochania), Amores - Pieśni miłosne, a także poematu epickiego "Metamorfozy". Utwór Sztuka kochania (Ars amandi, Ars amatoria) w 1564 r. trafił do indeksu ksiąg zakazanych.
    Koine, koinè, greka wspólna (od gr. ἡ κοινὴ διάλεκτος, he koine dialektos – wspólny dialekt) – określenie powszechnej formy języka greckiego, która zastąpiła klasyczny język starogrecki i pozostawała w użyciu od początków epoki hellenistycznej do czasów późnoantycznych (ok. 300 p.n.e. - 300 n.e.). Greka koine stała się lingua franca wschodniej części basenu Morza Śródziemnego i nieoficjalnie drugim po łacinie językiem cesarstwa rzymskiego. W koine powstało wiele znanych ksiąg, m.in. Septuaginta i Nowy Testament.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.161 sek.