• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Menander



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Krystyna Bartol (ur. 6 listopada 1961 w Poznaniu) – polska filolog klasyczna, literaturoznawczyni-hellenistka, tłumaczka literatury greckiej, prof. dr hab. o specjalności filologia klasyczna, hellenistyka.Lucius Afranius - komediopisarz rzymski żyjący w drugiej połowie II wieku p.n.e.. Z jego twórczości do naszych czasów zachowało się 40 tytułów dzieł i około 200 ich fragmentów. Był twórcą i jednym z największych przedstawicieli fabula togata, czyli rzymskiej komedii narodowej, a także bardzo popularnym komediografem w Rzymie. W swoich dziełach poruszał najczęściej tematy z codziennego życia klasy średniej. Sporo zapożyczył z twórczości Menandra.
    Dorobek sceniczny[ | edytuj kod]

    Menander napisał ogółem w ciągu 32 lat około 100 sztuk (podaje się liczbę 108). Uczeni zastanawiają się, czy wszystkie były wystawiane podczas agonów w Atenach, czy może niektóre wystawiono gdzie indziej, dopuszczają też możliwość, że część z nich stanowiły utwory przeznaczone tylko do czytania. Wiadomo, że Menander zwyciężył 8 razy w agonach na Lenajach, że w 312 roku p.n.e. zajął piąte miejsce podczas Dionizjów Wielkich sztuką Woźnica i że w 302/301 roku p.n.e. wystawił Imbryjczyków jako siedemdziesiątą którąś swoją sztukę. O wystawianiu innych sztuk nic pewnego nie da się powiedzieć. Nie sposób też ustalić chronologii twórczości Menandra. Oprócz Woźnicy, Imbryjczyków i debiutanckiego Gniewu w sposób pewny można jeszcze tylko datować Odludka napisanego w roku 317/316 p.n.e. Spośród 108 sztuk pisarza znanych jest 97 tytułów, z tym że niektóre z nich odnoszą się do tej samej sztuki jak Odludek albo Mizantrop czy Kobieta z Samos albo Spokrewnienie.

    Odludek albo mizantrop (gr.: Δύσκολος ἢ Μισάνθρωπος, Dyskolos e Misanthropos) – jedyna zachowana w całości komedia Menandra, napisana w 317/316 roku przed Chr.Aleksis z Turioj (ur. ok. 384 p.n.e. zm. 278 p.n.e.) – grecki dramatopisarz, reprezentant tzw. komedii średniej i poprzednik nowej. Pochodził z południowej Italii. Był krewnym Menandra. W komedii attyckiej Aleksisa z Turioj dominuje satyra polityczna i bufonada, które utorowały drogę ośmieszaniu mitów i krytyce ówczesnych filozofów i literatów.

    Tytuły wybranych utworów Menandra[ | edytuj kod]

    Fragment papirusu z tekstem Perikeiromene (Ucięty warkocz) 976–1008 (P. Oxy. 211, II wiek).

    Komedie o prawdopodobnej tematyce rodzinnej[ | edytuj kod]

  • Bracia (dwie komedie noszące ten tytuł)
  • Bliźniaczki
  • Kuzyni
  • Panna młoda
  • Podrzutek
  • Komedie o prawdopodobnej tematyce związanej z zawodami i zajęciami[ | edytuj kod]

  • Rolnik
  • Rybak
  • Kitarzysta
  • Fletnistka (ściślej: Grająca na aulosie)
  • Woźnica
  • Odźwierny
  • Sternicy
  • Komedie, których tytuł wskazuje na pochodzenie postaci[ | edytuj kod]

  • Kartagińczyk
  • Karyjka (być może Płaczka z Karii)
  • Kobieta z Samos
  • Beotka
  • Tesalka (być może Czarownica z Tesalii)
  • Kreteńczyk
  • Człowiek z Efezu
  • Achajowie
  • Komedie, których tytuł wskazuje na ważną scenę w utworze[ | edytuj kod]

  • Sąd polubowny
  • Ucięty warkocz (ściślej: Dziewczyna z uciętym warkoczem)
  • Nawiedzona przez bóstwo
  • Podpalona
  • Komedie, których tytuł wskazuje na istotny rekwizyt[ | edytuj kod]

  • Tarcza
  • Pierścień
  • Sztylet
  • Siatka na włosy
  • Komedie, których tytuł wskazuje na przywarę lub charakter postaci[ | edytuj kod]

  • Gniew
  • Pijaństwo
  • Odludek
  • Pochlebca
  • Samodręk
  • Zabobonnik
  • Strachoput
  • Wróg kobiet
  • Zachowana spuścizna[ | edytuj kod]

    Z bogatego dorobku komediopisarza zachowała się jedna komedia kompletna i trzy, których akcję można w całości odtworzyć. Są to:

    Hetera (gr. hetaíra - towarzyszka) – odpowiednik kurtyzany w starożytnej Grecji. Hetera od zwykłej prostytutki różniła się niezależnością i wysoką pozycją towarzyską. Inna nazwa to córa Koryntu.Flawiusz Julian (Flavius Claudius Iulianus, ur. w 331 lub wiosną 332 w Konstantynopolu, zm. 26 czerwca 363 w dolinie Maranga koło dzisiejszej Samarry) – cesarz rzymski w latach 361-363, znany szerzej jako Julian Apostata.
  • Kobieta z Samos (czasem zwana Samijką; Σαμία ἢ Κηδεία Samia e Kedeia) – należąca do najwcześniejszych sztuk Menandra, napisana pomiędzy 321 a 319 rokiem p.n.e., pozbawiona początku.
  • Odludek albo mizantrop (Δύσκολος ἢ Μισάνθρωπος Dyskolos e Misanthropos) – który zajął I miejsce na Lenajach w 317 p.n.e.
  • Tarcza (Ἀσπίς Aspis) – napisana po roku 314 p.n.e., z której akty IV i V zachowały się jedynie fragmentarycznie.
  • Sąd polubowny (Sąd rozjemczy; Ἐπιτρέποντες Epitrepontes) – napisany pod koniec życia autora, przed 292 rokiem p.n.e., zachowany w 2/3.
  • Z dużym prawdopodobieństwem można odtworzyć treść dwunastu dalszych utworów:

    Demetrios Poliorketes (gr. Δημήτριος Πολιορκητής), „ten, który oblega miasta” (337 p.n.e. – 283 p.n.e.) – syn Antygonosa Jednookiego Macedońskiego, według Plutarcha jeden z najwybitniejszych wodzów w historii świata antycznego, wynalazca nowych maszyn oblężniczych.Harpalos (zm. w 323 p.n.e.) – przyjaciel z dzieciństwa i skarbnik króla Macedonii Aleksandra Wielkiego podczas jego wyprawy przeciwko Persji. Początkowo zajmował się finansami towarzysząc armii Aleksandra, a od lata 330 r. p.n.e. został nadzorcą głównego skarbca zlokalizowanego w Babilonie. W 325 r. p.n.e., kiedy Aleksander walczył w Indiach, rozeszła się plotka o śmierci władcy. Harpalos początkowo próbował stworzyć własne państwo na terenie Cylicji, Syrii i Fenicji, a potem gdy okazało się, że Aleksander żyje i krwawo rozprawia się nieposłusznymi satrapami, uciekł do Aten z ogromną sumą 5 tysięcy talentów i dużym oddziałem najemników. Ateńczycy wpuścili go do miasta, ale jego skarb został skonfiskowany i złożony w świątyni Ateny na Akropolu. Azylu udzielił mu Demostenes, początkowo niechętny zbiegowi, ale skarb, który przywiózł ze sobą Harpalos przekonał go. Aleksander domagał się wydania Harpalosa, Ateńczycy jednak się nie zgodzili. Wkrótce jednak Harpalos został zdradzony i musiał uciekać na Kretę, gdzie w 323 r. p.n.e został zamordowany.
  • pierwszych Braci – zachowanych w łacińskiej przeróbce Plauta pod tytułem Stichus;
  • drugich Braci – zachowanych w przeróbce Terencjusza również zatytułowanej Bracia (Adelphoe);
  • Kobiety z Andros – przerobionej przez Terencjusza w Andrii, skontaminowanej z Menandrową Kobietą z Perinthos;
  • Nieufnego (Apistos) – stanowiącego wzór Skarbu (Aulularia) Plauta;
  • Dwakroć oszukującego (Dis exapatòn) – przerobionego na Siostry (Bacchides) Plauta, z którego odnaleziono 150 wierszy oryginału;
  • Eunucha – którego pod niezmienionym tytułem wystawił po łacinie Terencjusz, wzbogacając go fragmentami z Pochlebcy Menandra;
  • Samodręka (Heautontimorùmenos) – adaptowanego dla sceny rzymskiej przez Terencjusza;
  • Pochlebcy (Kolax) – odtwarzanego na podstawie kilku papirusów i wspomnianego wyżej Terencjuszowego Eunucha;
  • Nienawidzonego (Misùmenos) – z którego papirusy przyniosły ponad 400 wierszy, częściowo silnie uszkodzonych;
  • Uciętego warkocza (Perikejromène) – odtwarzanego z papirusów, w których zachowało się blisko 40% utworu;
  • Sikyończyka (Skyonios) – rekonstruowanego z dużych urywków papirusowych zawierających przeszło 400 wierszy
  • i Kobiety przy wspólnym śniadaniu (Synaristosaj) – przerobionej przez Plauta w Komedii skrzynkowej (Cistellaria).
  • Odnaleziono też większe partie tekstu, liczące od jednej do kilku scen, z Chłopa (Georgòs), Herosa, Opętanej przez bóstwo (Theophorumene), Pierścienia (Daktylios), Kitarzysty (Kitharistes) i Zjawy (Phasma).

    Demetriusz z Faleronu a. Demetrios z Faleronu (ur. ok. 350, zm. 283 p.n.e.) – filozof, polityk, pisarz i retor grecki, uczeń Arystotelesa i Teofrasta z Eresos.Klasyczny język arabski (arab. اللغة العربية الفصحى luġat ul-ʿarabiyyat ul-fuṣḥā, w skrócie fusha) powstał jako środek porozumiewania się między plemionami posługującymi się różnymi dialektami semickimi, zamieszkałymi na terenie Półwyspu Arabskiego. Istnieją dwie teorie odnośnie powstania języka klasycznego:

    Charakterystyka twórczości[ | edytuj kod]

    Ogólna charakterystyka[ | edytuj kod]

    Akcja większości sztuk Menandra rozgrywa się w mieście, a dziejący się na wsi attyckiej Odludek ma również za bohaterów ateńskich mieszczan. O ile Odludek jest jeszcze komedią jednego, dominującego charakteru, z centralnym motywem uczty i ledwo naszkicowaną intrygą miłosną, to już Samijka odznacza się świetnie zbudowaną intrygą, a Tarcza jest wręcz popisem skomplikowanej i symetrycznej konstrukcji dramatycznej. Menander chętnie w swoich sztukach zaskakuje widzów. We wszystkich jego utworach występują ulubione wątki komedii nowej: uwiedzenie wolnej dziewczyny, urodzenie dziecka (w Samijce przed ślubem, w Sądzie polubownym już w trakcie trwania małżeństwa) i rozpoznanie, w Samijce nietypowe, w Tarczy podwójne (fałszywe i prawdziwe), a w Sądzie polubownym najbardziej klasyczne – rozpoznanie porzuconego dziecka. We wszystkich sztukach bardzo istotne miejsce zajmują kwestie pieniężne ukazywane w różnych układach odniesienia. W Samijce chodzi o połączenie dwóch mieszczańskich domów, w Odludku o przezwyciężenie różnic majątkowych, w Tarczy o wyzyskanie przez chciwca prawa rodzinnego i spadkowego, w Sądzie polubownym o trwonienie posagu przez męża.

    Sydoniusz Apolinary, Gaius Sollius Modestus Sidonius Apollinaris (ur. ok. 430 w Lyonie, zm. ok. 489) – rzymski poeta, dyplomata i biskup Clermont (w regionie Owernia), święty katolicki, ojciec Kościoła, uznawany za najważniejszego twórcę tego okresu zamieszkującego ówczesną Galię.Zakład Narodowy im. Ossolińskich (ZNiO, Ossolineum) – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum Książąt Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.

    Galeria postaci[ | edytuj kod]

    Menander w mistrzowski sposób portretuje nawet epizodyczne postaci swoich sztuk. Sięga po tradycyjne typy starej komedii: przemądrzałego kucharza czy pseudo-lekarza (w Tarczy), ale też rozwija na wiele sposobów galerię postaci komedii nowej. Wśród starców jest rozpieszczający syna i nie umiejący się gniewać Demeas oraz zapalczywy, wodzony za nos przez kobiety Nikeratos, jest zgryźliwy, uciekający od ludzi Knemon i pobłażliwie ironiczny sybaryta Kallipides. Jest niezbyt zaradny, manipulowany przez niewolnika Chajrestrat i jego skąpy i chciwy brat Smikrines, krętacz i hipokryta, i jeszcze jeden Smikrines obsesyjnie skupiony na posagu swej córki. Postaci młodzieńców nie są tak wyraźnie zarysowane, więcej pomiędzy nimi podobieństw. Przeważnie egzaltowani, jak Sostrat czy Chajreas, zdarzają się też twardo stąpający po ziemi, doświadczeni przez los jak Gorgiasz, niezbyt zaradni życiowo, czasem całkiem bierni, zasadniczo szlachetni. Nie ma wśród nich czarnych charakterów, a jeśli nawet jak Charisjos uwiodą dziewczynę, potrafią się do tego przyznać i zadośćuczynić. Córki obywatelskie są w komediach Menandra postaciami najczęściej bezimiennymi, a często też niemymi. Jedynie Pamfile w Sądzie polubownym ma imię i wyrazistszą osobowość eleganckiej, dumnej mężatki, cierpiącej z powodu porzucenia dziecka i stającej w obronie krzywdzącego ją męża. Postaciami niemymi są też matki. Epizodycznie Menander traktuje piastunki. Natomiast niezwykle plastycznie przedstawia hetery Chrysis i Habrotonon, sprytne, obrotne, często śmiałe, marzące o zmianie swego statusu społecznego. Najbogatszą chyba galerię typów przedstawia w sztukach Menandra grupa niewolników. W czterech zachowanych sztukach jest ich aż dziewięciu. Jest wśród nich uciekający i biorący baty Pyrrias, ciężko myślący pasterz Daos i wyszczekany węglarz Syriskos, nieufny i podejrzliwy Getas, niewolnik wiejski i jego miejskie przeciwieństwo, znający słabostki swoich państwa, oblatany, nie lubiący wysiłku Getas. Sprytny, ale sfrustrowany niepowodzeniami Onesimos, zżyty ze swym paniczem, ale bojący się o własną skórę Parmenon i wreszcie będący głównym bohaterem Tarczy Daos, rozgrywający trudną partię z bratem swego pana Smikrinesem, czarnym charakterem sztuki.

    Plutarch z Cheronei (gr. Πλούταρχος ὁ Χαιρωνεύς, Plutarchos ho Chaironeus, ur. ok. 50 n.e., zm. ok. 125 n.e.) – jeden z największych pisarzy starożytnej Grecji, historyk, filozof-moralista oraz orator.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.
    Arystofanes, mistrz komedii staroattyckiej, oraz Menander, mistrz komedii nowej

    Arystofanes i Menander[ | edytuj kod]

    W porównaniu z komedią Arystofanesa komedia Menandra posługuje się innymi środkami komicznymi. Zrezygnowała ze staroattyckiego żartu obscenicznego, sprośności i wulgarności. Nie ma w niej typowych dla Arystofanesa gier słownych, eksperymentów słowotwórczych, „komicznych nowotworów słownych”. Postaci Menandra operują językiem codziennym, „kulturalną attyczyzną”. Jego komedia charakteru zwraca się w stronę psychologii i „karykaturalnego portretowania” postaci. Menander często posługuje się chwytem Quid pro quo (coś za coś), tworzeniem nieporozumień między postaciami i wynikających z nich sytuacji.

    Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Lukian z Samosat(y) (właściwie: gr. Lukianós, łac. Lucianus, pol. Lucjan, ok. 120 do ok. 190) – rzymski retoryk i satyryk, piszący po grecku, sofista. Zmarł prawdopodobnie w Atenach. Uważany jest za twórcę satyry społecznej.

    Filozofia poety[ | edytuj kod]

    Menander, zgodnie z klasycznym w kulturze greckiej poglądem na literaturę, bawiąc uczy. Wprawdzie losami ludzkimi rządzi nieodwołalnie, zgodnie z przekonaniami epoki, bogini Tyche (łac.: Fortuna), uosobienie Przeznaczenia-Losu-Przypadku, człowiek jednak musi działać, pracować, spełniać swoje zadanie w społeczności. Po to ma charakter, o którym tak barwnie mówi Onezym z Odludka, charakter, który go kształtuje, i który sam winien kształtować. Człowiek zawsze występuje u Menandra na tle społeczności. Poeta potępia więc zawsze cechy aspołeczne – takie jak chciwość, skąpstwo, mizantropię, stosowanie przemocy. Jednocześnie sama forma potępienia nie jest drastyczna. Ośmieszając swych bohaterów, autor zdaje sobie sprawę, że ludzie nie są doskonali i że trzeba ich brać takimi, jacy są. Stąd nawet jego negatywni bohaterowie łączą w sobie zarówno cechy dobre, jak i złe. Główną cnotą postaci Menandra jest filantropia, rozumiana w pierwotnym, greckim znaczeniu tego słowa, jako „miłość do ludzi”, a realizująca się w wierności, przyzwoitości i taktownym postępowaniu. Bohaterowie Menandra nie powodują się gwałtownymi namiętnościami, są ludźmi środka, ich główną zasadą życia i postępowania jest umiar, wystrzegają się skrajności. Najczęściej cytowaną myślą Menandra są słowa: Człowiek – zbłądziłem, i cóż w tym dziwnego, znane z bardziej szkolnej wersji: Errare humanum est (Błądzić jest rzeczą ludzką). Sam poeta dodaje w formie wyznania: Żyjemy nie jak chcemy, ale jak możemy.

    Język grecki klasyczny, greka klasyczna – stadium rozwojowe języka greckiego, używanego w okresie klasycznym (500 r. p.n.e. - 350 r. p.n.e.) starożytnej Grecji. Był to jeden z ważniejszych języków starożytności, rozpowszechniony na znacznych obszarach Półwyspu Bałkańskiego i Azji Mniejszej oraz na Cyprze. Dzisiaj ten język można studiować na filologii klasycznej. Był to język bogatej literatury, w okresie klasycznym działali Tukidydes, Arystofanes, Platon, mówcy ateńscy.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Titus Maccius Plautus (ok.250 p.n.e. w Sarsina - ok.184 p.n.e.) - komediopisarz rzymski, jeden z najstarszych (obok Katona Starszego) pisarzy rzymskich, których utwory zachowały się w czymś więcej niż fragmentach, a przy tym jeden z dwóch (obok Terencjusza) komediopisarzy rzymskich, których komedie znamy z autopsji.
    Didymos z Aleksandrii (gr. Δίδυμος) (ur. ok. 65 r. p.n.e., zm. ok. 10 r. n.e.) – gramatyk i filolog grecki działający w Aleksandrii.
    Atenajos z Naukratis (stgr. Ἀθήναιος Nαυκρατίτης Athenaios Naukratites, łac. Athenaeus Naucratita) – grecki retor i gramatyk działający na przełomie II i III wieku n.e. Autor zachowanej do naszych czasów Deipnosophistae (Uczty mędrców).
    Marcus Fabius Quintilianus (ok. 35 – ok. 96) – rzymski retor i pedagog w dziedzinie teorii wymowy. Pierwszy płatny z kasy państwowej nauczyciel retoryki.
    Lobegott Friedrich Konstantin von Tischendorf (ur. 18 stycznia 1815, zm. 7 grudnia 1874) – niemiecki protestancki biblista, odkrywca ponad dwudziestu kodeksów majuskułowych. Posiadał doskonały wzrok, widział w szerszym paśmie niż przeciętny człowiek. Znał wszystkie starożytne języki, na które przełożona została Biblia.
    Porfiriusz Uspienski (1804-1885), biskup czehryński w rosyjskim Kościele Prawosławnym, historyk, biblista, archeolog, bizantynista.
    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.079 sek.