• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Matteo Maria Boiardo



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Prowansja (fr. Provence, prow. Provença lub Prouvènço) – kraina historyczna w południowo-wschodniej Francji, nad Morzem Śródziemnym, na wschód od dolnego biegu Rodanu. Nazwa wzięta od prowincji rzymskiej Galia Zaalpejska, którą Rzymianie nazywali także Provincia Nostra – „Nasza Prowincja".Modena (w dialekcie modeńskim Mòdna) – miasto i gmina w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania, w prowincji Modena. Leży w dolinie Padu; przepływają przez nią dwie rzeki: Secchia i Panaro. 10 kilometrów na południe od miasta zaczynają się pierwsze wzniesienia Apeninów, a konkretnie Apeniny Toskańsko-Emiliańskie (Appennino Tosco-emiliano).

    .

    Matteo Maria Boiardo, hrabia di Scandiano (ur. 1441, zm. 20 grudnia 1494) – włoski poeta, związany z dworem Estów w Ferrarze, gubernator Modeny i Reggio Emilia.

    Matteo Maria Boiardo urodził się w rodzinnej posiadłości Scandiano koło Reggio Emilia. Do dziesiątego roku życia przebywał wraz z ojcem na dworze w Ferrarze. Po śmierci ojca jego wychowaniem zajął się dziadek Feltrino, humanista. W młodym wieku został panem rozległych dóbr, zmuszonym do zarządzania majątkiem i prowadzenia sporów z krewnymi zgłaszającymi pretensje do części dziedzictwa. W 1469 roku zakochał się w Antonii Caprara, która stała się odtąd muzą jego poezji lirycznej.

    Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Ludovico Sforza, zwany Ludovico il Moro lub Maur, znany także jako Ermelino (z wł. gronostaj), (ur. 27 lipca 1452 r., zm. 27 maja 1508 r.), książę Mediolanu 1494–1499, syn Francesco I Sforzy i Bianki Marii Visconti. Młodszy brat Galeazzo Marii Sforzy.

    W 1476 roku wstąpił na służbę księcia Ferrary Herkulesa I d’Este. Następne trzy lata spędzone w Ferrarze miały decydujący wpływ dla jego rozwoju. Pod wpływem kultywowanej na dworze ferraryjskim literatury rycerskiej Boiardo rozpoczął pracę nad dziełem swego życia Rolandem zakochanym (Orlando inamorato).

    Po zawarciu małżeństwa z Taddeą Gonzaga di Novellara objął urząd gubernatora Modeny. Zapadł w tym czasie na zdrowiu. Mimo to nadal intensywnie pracował nad poematem, którego pierwsze wydanie ukazało się w 1483 roku w Reggio Emilia. W 1487 roku został gubernatorem tego miasta. Po wkroczeniu do Włoch w 1494 roku armii Karola VIII, starał się chronić przed Francuzami miejscową ludność. Zmarł w grudniu tego roku.

    Neapol (wł. Napoli, j. neapolitański Nàpule, łac. Neapolis z gr. he nea polis, dosł. nowe miasto) – miasto w południowych Włoszech w rejonie Kampania, którego jest stolicą, a także ośrodkiem administracyjnym prowincji Neapol. Założony przez Greków jako Partenope.Orland szalony (Orlando furioso) – epos rycerski napisany przez Ludovico Ariosto, ostatecznie w 46 pieśniach, razem 38 736 linijek (najdłuższy epos europejski), pisany w formie rymowanej oktawy (ottava rima) według wzoru abababcc.

    Boiardo jest autorem przekładów z łaciny na włoski. W 1476 roku ukazał się zbiór jego pieśni zatytułowany Canzoniere, w którym opiewa piękną Antonię Caprarę. Jednak dziełem, z powodu którego jest uznawany za najwybitniejszego poetę włoskiego XV wieku, został poemat rycerski Roland zakochany.

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Przodkowie[ | edytuj kod]

    Rodzina Boiardów wywodziła się z Rubbiery – majątku położonego pomiędzy Modeną a Reggio. XIII-wieczny kronikarz franciszkański, Salimbene, opowiada o Bonifacym Boiardo, który poproszony o pomoc przez głodzonych przez skąpego opata mnichów klasztoru S. Prospero di Reggio napadł w 1286 roku na klasztor w czasie obiadu, wypędził opata i, korzystając ze sposobności, zrabował, co się dało. Po jego odjeździe opat powrócił i postawił u bram klasztoru czterdziestu przychylnych sobie mieszczan. Nie dał im jednak jeść, tak jak wcześniej swoim cystersom. Kiedy mieszczanie poszli do miasta, by się pożywić, Boiardo przybył ponownie i na dobre przegnał opata.

    Herodot z Halikarnasu (starogr. Ἡρόδοτος ὁ Ἁλικαρνασσεύς, Herodotos ho Halikarnasseus) (ur. ok. 484 p.n.e. w Halikarnasie, obecnie Bodrum w Turcji, zm. ok. 426 p.n.e. w Turioj lub Atenach) – historyk grecki, zwany Ojcem historii, czasem także Ojcem geografii. Jedynym zachowanym jego dziełem jest 9-księgowa relacja z wojen perskich, opisująca także geografię i historię Hellady, Persji i Egiptu oraz okolicznych krain, zatytułowana Dzieje (Ἱστορίαι Historiai, łac. Historiae). Jego relacje nie były zawsze dokładne, ale − w odróżnieniu od wielu innych historyków, aż po czasy dzisiejsze − zawsze opatrzone klauzulą "zgodnie z tym, czego się dowiedziałem" (Dzieje, I, 2) i "Ja zaś muszę podać, co się opowiada, ale bynajmniej nie jestem zobowiązany w to wierzyć i te słowa mają się odnosić do całych mych Dziejów." (VII, 152).d’Este – książęcy ród panujący w Ferrarze i Modenie, zaliczający się, obok książąt sabaudzkich do najstarszych rodów Lombardii, spokrewniony z Welfami.
    Zamek Boiardów w Scandiano

    Na początku XIV wieku Mikołaj III d’Este nadał Boiardom w zamian za Rubbierę górskie miasteczko Scandiano wraz z przynależnymi do niego posiadłościami. Ród Boiardów, Comites Scandiani et Casalgrande, był wierny Estom ferraryjskim, dostarczał im kondotierów, podestów i biskupów. Hrabiowie ze Scandiano brali udział we wszystkich poważniejszych poselstwach swoich władców. Feltrino Boiardo, dziad poety, uczestniczył w trzymiesięcznej pielgrzymce Mikołaja III do Ziemi Świętej w 1413 roku, należał też potem do koła literackiego Leonella d’Este (1441–1450).

    Leonello d’Este (ur. 21 września 1407, zm. 1 października 1450) – senior Ferrary i Modeny w latach 1441-1450 z rodu d’Este. Syn Mikołaja III d’Este.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

    Młodość[ | edytuj kod]

    Ojciec poety, Giovanni Boiardo, poślubił siostrę Tita Strozziego. Z małżeństwa tego urodził się w 1441 roku w Scandiano Matteo Maria Boiardo. Do dziesiątego roku życia przebywał wraz z ojcem, urzędnikiem książąt d’Este, na dworze w Ferrasrze. Pod wpływem wuja Strozziego nauczył się wówczas dobrze łaciny, nigdy natomiast nie opanował greki. Po śmierci ojca wrócił do rodzinnego Scandiano, gdzie jego wychowaniem zajął się dziadek Feltrino. Scandiano miało w tym czasie dwóch właścicieli: część majątku należała do ojca poety, drugą władał jego stryj Giulio Ascanio, żonaty z Kornelią Tadeą Pio z Carpi. Po śmierci Giovanniego, wobec niepełnoletności poety, zarząd nad całym majątkiem objął stryj Guilio Ascanio, jednak kiedy i on zmarł w 1454 roku, Matteo przejął należną mu część.

    Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Ferrara – miasto w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania, w prowincji Ferrara, ok. 50 km na NNW od Bolonii, nad rzeką Pad, która płynie 5 km na północ od centrum. Według danych na rok 2004 gminę zamieszkuje 130 461 osób (322,9 os./km²).

    W 1462 roku gubernatorem Modeny został Herkules d’Este, który właśnie powrócił z Neapolu. W krótkim czasie jego dwór zaczął przyciągać okoliczną szlachtę. Jednocześnie w Reggio jego brat Sigismondo d’Este także zgromadził wokół siebie niemałą grupę przyjaciół. Boiardo bywał częstym gościem na obydwu dworach, szczególnie jednak zaprzyjaźnił się z Herkulesem. 4 kwietnia 1469 roku na wyścigach w Reggio poznał osiemnastoletnią Antonię Caprarę, w chwili, gdy jak potem pisał: miłość ulewnym deszczem padała ze wszystkich stron świata. Antonia stała się odtąd muzą jego poezji lirycznej. W 1471 roku Herkules wstąpił na tron Ferrary, a Matteo rok później ożenił się z Taddeą di Giorgio z hrabiów Gonzagów z Novellary, bocznej linii Gonzagów panujących w Mantui. Taddea miała ładne oczy i łagodny wyraz twarzy, nie była jednak wybitną pięknością. Matteo był z nią jednak szczęśliwy, a dom ich zasłynął z gościnności i dobroczynności. Niech ci Bóg ześle Boiardów do domu, a szczęście z nimi zawita mawiano w Scandiano i Reggio.

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Tito Vespasiano Strozzi lub Tytus Wespazjan Strozzi (1422-1505) – jeden z najznakomitszych poetów łacińskich XV wieku. Całe życie przebywał na dworze w Ferrarze. Był zagorzałym przeciwnikiem wprowadzenia do literatury języka włoskiego. Autor cyklu elegii Erotica.

    Spór o Scandiano[ | edytuj kod]

    Herkules I d’Este, protektor poety

    Dobra skandiańskie tylko w połowie należały do Mattea Marii. Właścicielem drugiej połowy był jego stryjeczny brat Giovanni Boiardo, syn Giulia Ascania, w którego imieniu gospodarowała matka, Kornelia Taddea z domu Pio z Carpi. Kornelia Taddea nienawidziła poety i jego młodej żony. Do zaognienia tej nienawiści przyczyniły się dodatkowo wydarzenia, które zaszły w 1473 roku. Piowie, którzy od dawna prowadzili spór z gminą Reggio o wodę z kanału rzeki Secchii, latem 1473 roku wraz z dwustoma carpigianami wtargnęli na terytorium miasta Reggio, przecięli kanał idący do Reggio i skierowali wodę z Secchii do Carpi. Matteo Maria, który w myśl rodowej tradycji występował zawsze jako defensor et propugnator Reipublicae Reginae, wyruszył ze swoimi ludźmi i przywrócił wodę Reggio. Rozgniewana stryjenka w porozumieniu ze swym bratem Markiem Pio, postanowiła otruć Boiarda. Posłużono się w tym celu notariuszem Szymonem Boioni z Reggio. Pozyskany przez trucicieli zaufany sługa Boiarda poszedł do Carpi po truciznę, w ostatniej chwili zabrakło mu jednak odwagi, by ją podać swemu panu. Wyjawił mu wszystko, a Boiardo, pochwyciwszy Boioniego, zawiózł go wraz ze świadkami do Ferrary. Książę zbadał truciznę i nakazał uwięzić Marka Pio. Ponieważ jednak sprawa dotyczyła potężnej rodziny Piów, proces został wkrótce umorzony i jedynie Szymon Boioni został wygnany z ferraryjskiego państwa. W rok później zresztą jego brat Boione wystarał się dla niego o prawo powrotu do ojczyzny.

    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.

    Po zamachu książę zaproponował poecie inne dobra w zamian za jego dziedzictwo. Boiardo nie chciał się jednak na to zgodzić i prosił o podział klucza skandiańskiego. Ostatecznie w 1475 roku dominium Boiardów zostało podzielone pomiędzy dwie linie; Scandiano zostało przyznane poecie. Pobyt w rodzinnym zamku stał się jednak po tych wydarzeniach dla Mattea Marii niemiły i w 1475 roku przeniósł się wraz z rodziną do Ferrary.

    Karol VIII (ur. 30 czerwca 1470 w Amboise, zm. 7 kwietnia 1498 tamże) – król Francji od 1483, syn Ludwika XI (1462-1483), z dynastii Walezjuszów i Karoliny Sabaudzkiej.Quintus Horatius Flaccus (ur. 8 grudnia 65 p.n.e. w Wenuzji, zm. 27 listopada 8 p.n.e.) – rzymski poeta liryczny okresu augustowskiego.

    W służbie księcia[ | edytuj kod]

    Pomiędzy 1476 a 1479 rokiem poeta zamieszkał w pałacu przy via Ripa Grande, gdzie mógł przez jakiś czas w spokoju oddawać się pracom literackim. Zapewne pod wpływem ferraryjskich humanistów przetłumaczył na włoski Herodota i Cyropedię Ksenofonta, z łaciny (greką nie władał w wystarczającym stopniu). Napisał też rodzaj streszczenia Metamorfoz Apulejusza. Dwór w Ferrarze był od dawna ważnym ośrodkiem kultury humanistycznej, a jednocześnie miejscem, gdzie kwitły tradycje rycerskie. Biblioteka dworska posiadała obszerny zbiór średniowiecznych romansów rycerskich: toskańskich, franko-weneckich i francuskich. Pod wpływem tej literatury w 1476 roku Boiardo rozpoczął pracę nad dziełem swego życia: Rolandem zakochanym (Orlando innamorato), które we fragmentach czytał na dworze książęcym.

    Francesco Petrarca (ur. 20 lipca 1304 w Arezzo, zm. 19 lipca 1374 w Arqua) – jeden z pierwszych renesansowych poetów pochodzący z Italii. Pisał zarówno po włosku (nazywanym wówczas volgare – językiem pospolitym), jak i po łacinie. Był tercjarzem franciszkańskim.Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.

    W 1479 roku Herkules I mianował Boiarda gubernatorem Modeny. Stosunki w mieście były napięte, a Boiardo, jak się wydaje, nie miał dość energii, aby panować nad spierającymi się stronnictwami, dlatego później pisano, że Modena była w tym czasie źle rządzona. Prawdopodobnie również książę nie był ze swego gubernatora zadowolony, więc z końcem 1482 roku Boiardo podał się do dymisji i powrócił do Scandiano. W okresie urzędowania w Modenie poeta zapadł na zdrowiu. Mimo to nadal intensywnie pracował nad poematem, którego pierwsze wydanie ukazało się w 1483 roku w Reggio Emilia.

    Mikołaj III d’Este (ur. 9 listopada 1383, zm. 26 grudnia 1441) – senior Ferrary, Modeny i Reggio od 1393 z rodu d’Este.Sonet – kunsztowna kompozycja poetyckiego utworu literackiego, która złożona jest z 14 wersów zgrupowanych w dwóch czterowierszach (tetrastychach), rymowanych zwykle abba abba i dwóch trójwierszach (tercynach). Pierwsza zwrotka zwykle opisuje temat, druga odnosi go do podmiotu wiersza, a tercyny zawierają refleksję na jego temat.

    Ostatnie lata[ | edytuj kod]

    Matteo Maria Boiardo w latach dojrzałych

    W styczniu 1487 roku Boiardo został gubernatorem Reggio, gdzie Boiardów lubiano i gdzie stosunki były zdecydowanie prostsze niż w Modenie. Jego władzy podlegali kapitanowie bram i wojsko strzegące murów oraz załogi zamków całego okręgu. W mieście i na terytorium do niego należącym zastępował księcia, czuwał nad porządkiem publicznym, z nim też musiał się porozumiewać podesta i urząd miejski. W listach z tego okresu skarżył się, że zmuszony jest mieszkać w starej cytadeli, una trista casa. Nie był też zadowolony z niskiej pensji (75 lirów miesięcznie), z której musiał utrzymać pięć koni i pięciu służących, w tym trzech zdolnych do służby wojskowej, jak również sekretarza.

    Francesco Berni (ur. ok. 1497, zm. 26 maja 1536) – włoski poeta, ksiądz. Wczesne lata spędził we Florencji. W 1517 roku rozpoczął służbę u kardynała Bernarda da Bibbiena i jego krewnego Angela Dovizi, następnie udał się do Werony, by podjąć pracę w charakterze sekretarza tamtejszego biskupa, Mattea Giberti. Istnieje domysł, że Berni został otruty za odmowę udziału w spisku na życie kardynała Giovanniego Salviatiego. Niewątpliwie jednak był zamieszany w intrygi dworskie.Kondotier (wł. condottiere) – we Włoszech, w okresie od XIV do XVI w. dowódca oddziałów wojsk najemnych w służbie miast lub dworów książęcych, który na własny rachunek werbował ludzi do swojego oddziału.

    Udręką tego okresu były dla poety częste kontrole komisarzy z Ferrary. Boiardo skarżył się szczególnie na Beltramina i Ludwika Orsinich, nadużywających swojego mandatu, żądających w czasie swego pobytu w Modenie najlepszych mieszkań i wykwintnych mebli, wypożyczanych, na ich przyjazd, od najbogatszych mieszczan. Zmuszony był też surowo występować przeciw szerzącej się przestępczości, co przyniosło sporo udręki jego łagodnej naturze. W listach gęsto tłumaczył się księciu z robionych mu zarzutów: o ukrywanie bandytów w swojej posiadłości w Scandiano czy o istnienie w Reggio szajki fałszerzy weneckich monet. Książę był jednak dla niego zawsze łaskawy. Musiał też swojemu gubernatorowi ufać, skoro powierzył mu w czasie wojny z Wenecją doglądanie stanu i uzbrojenia fortec. Po zakończeniu wojny Boiardo otrzymał od księcia przywilej odbywania w Scandiano dziesięciodniowych jarmarków w czasie Wielkiejnocy, o które bardzo zabiegał.

    Herkules I d’Este (ur. 26 października 1431 w Ferrarze, zm. 15 czerwca 1505 tamże) – syn Mikołaja III d’Este, książę Ferrary i Modeny w latach 1471-1505.National Library of Australia (pol. Biblioteka Narodowa Australii) – australijska biblioteka narodowa w Canberrze, założona w 1960 roku.

    W 1494 roku do Włoch na prośbę Ludwika Moro wkroczyły francuskie oddziały Karola VIII. Herkules I zapewnił wojskom francuskim przejście przez teren księstwa Reggio i utrzymanie za niewielką opłatą. Cały ciężar przemarszu wojsk spadł na Boiarda. Bolejąc nad tym najazdem, opisywał księciu szczegółowo francuskie wojsko, dobrze uzbrojone, na dobrych koniach, które jednak wzywa diabła, krzycząc Diable, tak jak żołnierze Herkulesa I wołali Diamante. W dodanej wówczas oktawie, kończącej Rolanda zakochanego pisał:

    SUDOC (fr. Système Universitaire de Documentation, pol. Uniwersytecki System Dokumentacji) – centralny katalog informacji bibliograficznej francuskiego szkolnictwa wyższego.Reggio nell’Emilia (mniej oficjalnie: Reggio Emilia) – miasto w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania, na Nizinie Padańskiej, główny ośrodek administracyjny i siedziba władz prowincji Reggio Emilia.

    Podczas gdy śpiewam, Boże Zbawicielu,
    Widzę Italię w ogniu i w płomieniach
    Wskutek tych Gallów, którzy wielką siłą
    Pustoszą miasta i sioła wokoło

    Całą jesień ciężko chorował. Zmarł 19 grudniu 1494 roku, opłakiwany przez mieszkańców miasta.

    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej (cz. Národní knihovna České republiky) – biblioteka narodowa Czech z siedzibą w Pradze. Biblioteka znajduje się w gmachu Clementinum. Jedna z najstarszych bibliotek na terenie Czech, której zbiory obejmują ponad 6,5 miliona woluminów.
    Tibullus, Albius Tibullus (ur. ok. 54, zm. 19 p.n.e.) – poeta rzymski, urodzony w okolicach Gabiae, na wschód od Rzymu. Przyjaciel Horacego i Owidiusza. Jako piewca miłości, w utworach opiewał swoją ukochaną Planię, której prawdziwe imię ukrywał pod pseudonimem Delia. Tak też zatytułowany jest pierwszy zbiór 10 elegii. Drugi zbiór (6 utworów) nazwany Nemesis, od imienia innej dziewczyny. Podkreślał też uroki wiejskiego życia, świąt, zwyczajów. Echa jego elegii można znaleźć w twórczości K. Janickiego i Jana Kochanowskiego. Nazwał Rzym wiecznym miastem.
    Ludovico Giovanni Ariosto (ur. 8 września 1474, zm. 6 lipca 1533) – poeta włoski, autor poematu Orland szalony. Pisał także satyry i komedie.
    BIBSYS – katalog centralny dwóch norweskich bibliotek uniwersyteckich, przekształcony w organizację non-profit, która skupia norweskie biblioteki uniwersyteckie i naukowe wraz z Biblioteką Narodową.
    LIBRIS (Library Information System, pol. System Informacyjny Bibliotek) szwedzki katalog rozproszony utrzymywany przez Narodową Bibliotekę Szwecji w Sztokholmie. Umożliwia wyszukiwanie 6,5 milionów tytułów.
    Hiszpańska Biblioteka Narodowa (Biblioteca Nacional de España) – największa biblioteka w Hiszpanii i jedną z największych na świecie. Znajduje się w Madrycie, a dokładnie przy Paseo de Recoletos.
    Kazimierz Chłędowski (ur. 23 lutego 1843 w Lubatówce koło Krosna, zm. 20 marca 1920 w Wiedniu) – pisarz polski, pamiętnikarz, badacz kultury, satyryk, historyk kultury, gawędziarz, popularyzator kultury włoskiej, działacz państwowy, powołany do ministerstwa dla spraw Galicji w Wiedniu, pełnił tam funkcję sekretarza, następnie szefa biura, a od 1899 ministra monarchii w gabinecie Clary’ego i Witteka w cesarsko-królewskiej Austrii, właściciel m. Wietrzno koło Krosna.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.122 sek.