Mary Wollstonecraft

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Mary Wollstonecraft (ur. 27 kwietnia 1759 w Londynie, zm. 10 września 1797 tamże) – angielska pisarka propagująca równouprawnienie kobiet, prekursorka feminizmu, guwernantka i tłumaczka.

Prawa człowieka – koncepcja, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, których źródłem obowiązywania jest przyrodzona godność ludzka. Prawa te mają charakter:Biblioteka Narodowa Korei – biblioteka narodowa Korei Południowej znajdująca się w Seulu. Powstała w 1945 roku. Jej zbiory liczą ponad 11 milionów woluminów (2018), w tym ponad milion zagranicznych książek.

Była matką Mary Shelley, autorki klasycznej powieści grozy pt. Frankenstein, oraz żoną Williama Godwina, filozofa i radykała.

Życiorys[ | edytuj kod]

Młodość[ | edytuj kod]

Ojciec Mary, Edward Wollstonecraft, był alkoholikiem, człowiekiem porywczym i bijącym żonę i dzieci, synem właściciela manufaktury z Spitalfields, który dorobił się w czasie prosperity. Matka Mary, Elisabeth, była Irlandką o surowych zasadach, zastraszoną przez męża i nie stającą w obronie bitych synów i córek.

Barking – dzielnica we wschodnim Londynie wchodząca w skład London Borough of Barking and Dagenham. Przed utworzeniem w 1965 roku regionu Wielkiego Londynu, dzielnica należała do hrabstwa Essex.Zakażenie połogowe (gorączka połogowa) – uogólniona infekcja spowodowana przedostaniem się drobnoustrojów do krwi krążącej.

Mary była drugą z sześciorga rodzeństwa, wśród których zawsze trzymała się na uboczu. Po swoich narodzinach Mary została oddana mamce do pierwszego roku życia, co później krytykowała: „Jeżeli matka nie chce karmić dziecka piersią, jej uczucia rodzicielskie ledwo zasługują na to, by je nimi nazywać”. Pierwsze cztery lata życia spędziła w domu w Londynie, w pobliżu obecnej stacji metra Liverpool Street. Rodzina Mary była zamożniejsza od większości mieszkańców dzielnicy Spitalfields, jednak Edward Wollstonecraft żywił prawdziwą niechęć do „wyższych sfer”, którą to postawę przejęła też jego córka Mary.

Frankenstein (ang. Frankenstein; or, The Modern Prometheus − Frankenstein, czyli współczesny Prometeusz) − powieść angielskiej pisarki i poetki okresu romantyzmu Mary Shelley z 1818 roku. Pisarz SF Brian Aldiss uważa Frankensteina za pierwszą powieść SF lub przynajmniej zapowiedź tego gatunku.Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa (lit. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) – litewska biblioteka narodowa założona w 1919 roku w Kownie, przeniesiona w 1963 roku i działająca do dziś w Wilnie.

W 1763 roku rodzina Wollstonecraftów przeniosła się do dworku w Epping, piętnaście mil od Londynu, gdzie czteroletnia Mary spędzała wolny czas na łonie natury wśród lasów, stawów, bagien i pól, przez co przyroda stała się jej źródłem inspiracji. Po roku w Epping ojciec Mary postanowił o przeprowadzce rodziny do wioski, z której było znacznie bliżej do pubu. Edward popadł w ciężki alkoholizm, stał się agresywny i porywczy. W ciągu dnia stosował przemoc wobec swoich dzieci, nocami zaś z kolei terroryzował żonę Elisabeth, co wywołało opór córki:

10 września jest 253. (w latach przestępnych 254.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 112 dni.Stanford Encyclopedia of Philosophy (SEP) jest ogólnie dostępną encyklopedią internetową filozofii opracowaną przez Stanford University. Każde hasło jest opracowane przez eksperta z danej dziedziny. Są wśród nich profesorzy z 65 ośrodków akademickich z całego świata. Autorzy zgodzili się na publikację on-line, ale zachowali prawa autorskie do poszczególnych artykułów. SEP ma 1260 haseł (stan na 20 stycznia 2011). Mimo, że jest to encyklopedia internetowa, zachowano standardy typowe dla tradycyjnych akademickich opracowań, aby zapewnić jakość publikacji (autorzy-specjaliści, recenzje wewnętrzne).

Jako nastolatka [Mary] zbuntowała się i stanęła na warcie pod sypialnią matki, czekając na powrót ojca. Pogorszyła tylko sytuację - Edward odepchnął ją, a Elisabeth oskarżyła o rozjuszenie ojca. Mary się jednak nie poddała i kolejnej nocy znowu stanęła na posterunku.

Po śmierci dziadka, Mary wraz z rodziną przeprowadzili się do okazałej rezydencji w pobliżu Barking też blisko Londynu, jednak ogromny dom pochłaniał pieniądze, które Edward odziedziczył po swoim ojcu, więc dwa lata później zbankrutowany Wollstonecraft uciekł z żoną i dziećmi do Walkington, malutkiej wioski położonej blisko Beverley w hrabstwie East Riding, gdzie czynsze były dużo niższe niż na południu, krajobraz był nieprzyjazny, zaś ludzie mieli zaściankową mentalność. Latem 1770 roku, po narodzinach najmłodszego brata Mary, rodzina Wollstonecraftów przeniosła się do Beverley. Po ciężkich doświadczeniach matka Elisabeth popadła w depresję, zaś opieka nad rodzeństwem w całości spoczęła na barkach jedenastoletniej Mary.

Feminizm (łac. femina ‘kobieta’) – ideologia, kierunek polityczny i ruch społeczny związany z równouprawnieniem kobiet. Istnieje wiele nurtów feminizmu, odróżniających się stanowiskami w takich kwestiach jak np. prawa kobiet i płeć kulturowa.Guwernantka – nauczycielka domowa, czasem pełniąca również rolę ochmistrzyni. W Polsce guwernantkom powierzano zazwyczaj naukę i wychowanie młodszych dzieci, w wieku przedszkolnym. Najważniejszym przedmiotem nauczanym przez guwernantki i guwernantów były podstawy języka francuskiego. Stanowisko guwernantki było często jedynym sposobem zarobkowania dla niezamożnych a wykształconych niezamężnych kobiet.

Po przeprowadzce do Beverley Mary mogła pójść do szkoły, gdzie zamiast historii, matematyki i łaciny oferowano jej lekcje szycia i prostego dodawania, co wywołało jej silny sprzeciw. Zaprzyjaźniła się tam z Jane Arden, która stała się najbliższą przyjaciółką Mary.

W 1774 roku ojciec Mary przegrał mnóstwo pieniędzy na wyścigach w Beverley, przez co nie mógł utrzymać domu przy Wednesday Market, więc przeniósł rodzinę do Hoxton, gdzie Mary poznała Williama Godwina, jednego z miejscowych studentów, który dwadzieścia lat później został jej mężem.

Mary Shelley lub Mary Wollstonecraft Godwin (ur. 30 sierpnia 1797 w Londynie, zm. 1 lutego 1851 w Londynie) – angielska poetka i pisarka okresu romantyzmu. Tworzyła w gatunku powieści gotyckiej, prekursorka powieści SF.Rozważania o rewolucji we Francji (ang: Reflections on the Revolution in France) - książka, którą napisał i wydał w 1790 roku brytyjski (irlandzki) pisarz Edmund Burke w odpowiedzi na rewolucję francuską. Książka przyczyniła się do powstania nurtu myśli politycznej zwanego konserwatyzmem ewolucyjnym lub ewolucjonizmem (w odróżnieniu od konserwatyzmu tradycyjnego, reakcyjnego czy też tradycjonalizmu, którego ojcem duchowym jest Joseph de Maistre.

W Hoxton Wollstonecraft poznała Henry'ego Clare, który zapoznał ją z pismami Johna Locke'a, i Fanny Blood, której przyjaźń mocno wpłynie na życie Mary, i z którą później założyła szkołę w Islington. Mary marzyła o uwolnieniu się od rodziny bez konieczności zawierania małżeństwa, o prowadzeniu gospodarstwa i wspólnym życiu z Fanny, czytaniu i kształceniu się bez przeszkód; w listach do przyjaciółki pisała, że wizja życia z nią jest bardziej kusząca niż poślubienie mężczyzny.

Ludwik XVI, Ludwik Ostatni, fr. Louis August de Bourbon, Obywatel Louis Capet (ur. 23 sierpnia 1754 w Wersalu, zm. 21 stycznia 1793 w Paryżu) – książę de Berry, następnie delfin de Viennois, ostatecznie król Francji i Nawarry od 1774 do 1791, potem król Francuzów (Roi des Français) do 1792.Edmund Burke (ur. 12 stycznia 1729, zm. 9 lipca 1797) – irlandzki filozof i polityk, twórca nowoczesnego konserwatyzmu, krytyk rewolucji francuskiej.

W wieku 19 lat Mary wbrew woli rodziny opuściła dom i przyjęła posadę damy do towarzystwa Sary Dawson, bogatej wdowy po kupcu w Bath. Po kilku latach Mary wróciła do domu, by zaopiekować się śmiertelnie chorą (prawdopodobnie na niewydolność nerek) i cierpiącą matką, a po jej śmierci i ponownym małżeństwie ojca pozostała w tam sama z siostrami, a potem zamieszkała w Walham Green z rodziną Fanny Blood, z którą kilka lat później założyły szkołę w Islington. W 1785 roku wyjechała za Fanny do Lizbony, by się nią opiekować aż do jej śmierci, wracając do Anglii pod koniec grudnia 1785 roku.

Nationalencyklopedin – największa, szwedzka encyklopedia współczesna. Jej stworzenie było możliwe dzięki kredytowi w wysokości 17 mln koron, którego udzielił rząd szwedzki w 1980 roku i który został spłacony w 1990. Drukowana wersja składa się z 20 tomów i zawiera 172 tys. haseł. Wersja internetowa zawiera 260 tys. haseł (stan z czerwca 2005). Inicjatorem projektu był rząd szwedzki, który rozpoczął negocjacje z różnymi wydawcami. Negocjacje zakończyły się w 1985, kiedy na wydawcę został wybrany Bra Böcker z Höganäs. Encyklopedia miała uwzględniać kwestie genderowe i związane z ochroną środowiska. Pierwszy tom ukazał się w 1989 roku, ostatni w 1996. Dodatkowo w roku 2000 ukazały się trzy dodatkowe tomy. Encyklopedię zamówiło 54 tys. osób. W 1997 roku ukazało się wydanie elektroniczne na CD, a w 2000 pojawiło się wydanie internetowe, które jest uzupełniane na bieżąco.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

Wczesne pisma[ | edytuj kod]

Od pewnego czasu nosiła się z zamiarem zarabiania na życie pisaniem – wiele osób w jej otoczeniu uważało, że ma ku temu predyspozycje i tak powstał 162 stronicowy pamflet Uwagi o kształceniu córek (ang. Thoughts on the Education of Daughters). W The Vindication of the Rights of Woman poruszała temat wykształcenia kobiet, które winno być równe wykształceniu mężczyzn, domagała się otwarcia dla kobiet handlu, zawodów i innych zajęć dotąd zarezerwowanych dla mężczyzn, praw własności dla zamężnych kobiet, większych udogodnień podczas rozwodu z winy mężów, równych praw do opieki nad dziećmi w przypadku separacji, prawnej odpowiedzialność mężczyzn za nieślubne dzieci, udziału kobiet w parlamencie, i wspólnego kształcenia dzieci do dziewiątego roku życia.

Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Dictionary of National Biography (DNB) – słownik biograficzny stanowiący standardowy punkt odniesienia w dziedzinie biografii znanych postaci brytyjskiej historii, publikowany od 1885. W 1996 Uniwersytet Londyński opublikował wolumin korekcji zebranych na podstawie Biuletynu Instytutu Badań Historycznych. Zaktualizowany Oxford Dictionary of National Biography (ODNB) został opublikowany 23 września 2004 jako 60-tomowe wydawnictwo i publikacja on-line.

Mary rzuciła szkołę i spędziła kilka tygodni w kolegium w Eton wespół z jednym z nauczycieli, który zarekomendował ją jako guwernantkę lordowi Kingsborough. W 1787 roku Mary opublikowała krótkie opowiadanie Mary, fantazja (ang. Mary, a Fiction) wspominające o przyjaźni z Fanny Blood. W Londynie napisała książeczkę dla dzieci Prawdziwe historie z prawdziwego życia (ang. Original Stories from Real Life) oraz Przegląd analityczny i dorabiała wykonując tłumaczenia i streszczenia dla swego wydawcy.

Encyklopedia Britannica (ang. Encyclopædia Britannica) – najstarsza wydawana do chwili obecnej i najbardziej prestiżowa encyklopedia angielskojęzyczna. Artykuły w niej zamieszczane uważane są powszechnie przez czytelników za obiektywne i wiarygodne.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

Działalność feministyczna[ | edytuj kod]

Tytułowa strona pierwszego wydania Vindication of the Rights of Woman z 1792
 Osobny artykuł: Wołanie o prawa kobiety.

Żyła skromnie i oszczędnie, starając się wspomagać rodzinę i ojca. Aby pomóc siostrom, również pragnącym zarabiać na utrzymanie jako nauczycielki, wysłała jedną z nich do Paryża i opłacała jej pobyt tam przez dwa lata, a inną umieściła w szkole pod Londynem jako opiekunkę w internacie do czasu, gdy mogła podjąć płatną pracę nauczycielki, oraz wspierała braci w karierze, a także osierocone dziecko zmarłej przyjaciółki.

WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.Horace Walpole 4. Earl Orford (ur. 24 września 1717 w Londynie, zm. 2 marca 1797) – angielski pisarz i arystokrata, syn Roberta Walpole’a, pierwszego premiera Wielkiej Brytanii. Był jednym z twórców gotycyzmu.

W reakcji na Rozważania o rewolucji we Francji autorstwa Edmunda Burke'a Mary opublikowała swą odpowiedź Wołanie o prawa człowieka (ang. A Vindication Of The Rights Of Men: With Strictures On Political And Moral Subjects), którą zwróciła uwagę opinii publicznej. Rok później opublikowała zaś Wołanie o prawa kobiety (ang. A Vindication of the Rights of Woman), jako kontrast do poprzednich „praw (tylko) mężczyzn” (ang. rights of man zwykle tłumaczone są jako prawa człowieka), krytykujące nierówny status i praw kobiet, w tym do pracy i edukacji, co wywołało ostre polemiki i nagonkę na autorkę; na przykład Horacy Walpole nazwał Mary hieną w halce.

Londyn (ang. London) – miasto w południowo-wschodniej części Wielkiej Brytanii, stolica tego państwa, a także stolica Anglii.Pamflet (z ang. pamphlet) – broszura, krótka rozprawa, studium na jakiś temat, nazwa przejęta od bohatera łacińskiego poematu miłosnego z XII w. Pamphilius; wł. Pasquillo, pasquinta – Pasquino oznaczał posąg rzymski odnaleziony w 1501 r., stojący naprzeciw domu szewca Pasquino, na posągu anonimowi autorzy wywieszali w dniu św. Marka paszkwile, czyli utwory o treści oszczerczej i szkalującej jakąś osobę.

Wollstonecraft była przeciwniczką aborcji jako metody kontroli urodzin, traktując ją jako element seksualnego wykorzystywania kobiet:

Okres paryski[ | edytuj kod]

W tym czasie Mary przeżywała fascynację żonatym malarzem romantycznym Fuselim. Uciekając przed uczuciem do niego, postanowiła w 1792 roku wyjechać do Paryża, wkrótce przed egzekucją Ludwika XVI. Z powodu oszczędności i dla bezpieczeństwa osiedliła się na jakiś czas w Neuilly pod Paryżem, nie mogąc powrócić do Anglii i czy udać się do Szwajcarii, mieszkając tylko ogrodnikiem.

Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Paryż (fr. Paris) – stolica i największa aglomeracja Francji, położona w centrum Basenu Paryskiego, nad Sekwaną (La Seine). Miasto stanowi centrum polityczne, ekonomiczne i kulturalne kraju. Znajdują się tu liczne zabytki i atrakcje turystyczne, co powoduje, że Paryż jest co roku odwiedzany przez ok. 30 milionów turystów.

W kwietniu 1793 poznała i zakochała się ze wzajemnością w Amerykaninie, kapitanie i awanturniku Gilbercie Imlayu; przyjęła jego nazwisko i uważała się za jego żonę, jednak nie zawarli ślubu. Urodziła im się dziewczynka Fanny, nazwaną na cześć jej zmarłej przyjaciółki z lat młodzieńczych. Gdy w niejasnych okolicznościach Imlay opuścił Mary, ta załamała się pod nadmiarem trosk i rozważała popełnienie samobójstwa. Gdy Imlay odwiedził ją w Londynie, by ją od tego odwieść i się wytłumaczyć, namówił ją też do reprezentowania jego interesów w Norwegii oraz późniejszego wspólnego wyjazdu do Szwajcarii, na co Mary się zgodziła i wyjechała do Skandynawii bez męskiej opieki (tylko z guwernantką i córeczką), gdzie też napisała Listy ze Szwecji i Norwegii.

Aborcja (łac. abortus lub abortio – poronienie, wywołanie poronienia) – zamierzone i przedwczesne zakończenie ciąży w wyniku interwencji zewnętrznej, np. działań lekarskich, w j. łacińskim abortus provocatus. Przeważnie w efekcie dochodzi do śmierci zarodka lub płodu (łac. nasciturus).Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.

Jednak listy, jakie otrzymywała tam od Imlaya były pełne chłodu, a gdy w końcu wróciła do Anglii, przekonała się, że Imlay rzucił ją dla angielskiej aktorki. W rozpaczy w październiku 1795 roku rzuciła się do rzeki z mostu w Putney, zostawiając Imlayowi kartkę ze słowami: Niech moje błędy śpią ze mną, ale ją wyratowano.

Store Norske leksikon (Wielka encyklopedia norweska) - norweska encyklopedia w języku bokmål. Powstała po fuzji dwóch dużych, tworzących encyklopedie i słowniki wydawnictw norweskich Aschehoug i Gyldendal w 1978 roku, które utworzyły wydawnictwo Kunnskapsforlaget. Były cztery wydania papierowe: pierwsza w latach 1978-1981 w 12 tomach, druga w latach 1986-1989 w 15 tomach, trzecia w latach 1995-1999 w 16 tomach i czwarta w latach 2005-2007 w 16 tomach. Ostatnie wydanie zawierało 150 tys. haseł i 16 tys. ilustracji i zostało opublikowana przy wsparciu finansowym stowarzyszenia Fritt Ord. W 2010 roku ogłoszono, że nie będzie już wydań papierowych encyklopedii. Encyklopedia dostępna jest on-line od 2000 roku, a od 2009 roku może być edytowane przez użytkowników. Kunnskapsforlaget korzysta jednak z pomocy ekspertów przy sprawdzaniu treści zamieszczonych przez czytelników.Bibilioteca Nacional do Brasil (pol. Brazylijska Biblioteka Narodowa) jest instytucją chroniącą dziedzictwo dokumentalne i bibliograficzne Brazylii, znajduje się w Rio de Janeiro, przy placu Cinelândia.

Małżeństwo i śmierć[ | edytuj kod]

Dzięki konieczności opieki nad córką, Mary wyszła z depresji i powróciła do pracy, twórczości literackiej i kontaktu ze społeczeństwem, wydając w roku 1796 Listy ze Szwecji i Norwegii, które cieszyły się wielką popularnością. Rok później ponownie spotkała i poślubiła Williama Godwina, filozofa i radykała, powszechnie znanego ze swej niechęci do instytucji małżeństwa. Małżeństwo okazało się dobrane pod względem charakterów i poziomu intelektualnego obojga małżonków – niestety, w tym samym roku, Mary zmarła na gorączkę popołogową zaraz po urodzeniu ich córki Mary Shelley, ciesząc się drugą córką tylko dziesięć dni.

27 kwietnia jest 117. (w latach przestępnych 118.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 248 dni. William Godwin (ur. 3 marca 1756, zm. 7 kwietnia 1836) – angielski publicysta polityczny i myśliciel, zaliczony do prekursorów anarchizmu, reformator pedagogiki. Był prezbiteriańskim pastorem, lecz odszedł od religii i zwrócił się ku pisarstwu.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Epping - miasto w rejonie Epping Forest, w hrabstwie Essex, około 27 km na północny wschód od centrum Londynu (Wielka Brytania). Podczas spisu ludności w 2001 Epping miał około 11 000 mieszkańców. Miasto jest niemal zupełnie pozbawione przemysłu i stanowi "sypialnię" dla pobliskiego Londynu.
Szwajcaria, Konfederacja Szwajcarska (Confoederatio Helvetica, Schweiz, Schweizerische Eidgenossenschaft) – państwo federacyjne w Europie Zachodniej. Jest jednym z niewielu państw, w których obowiązuje demokracja bezpośrednia. Szwajcaria od kongresu wiedeńskiego w 1815 roku jest państwem neutralnym. Do Organizacji Narodów Zjednoczonych przystąpiła dopiero 10 września 2002 po przegłosowaniu tej decyzji w referendum minimalną większością 52% głosów.
Filozofia (gr. φιλοσοφία – umiłowanie mądrości) – rozważania na temat podstawowych problemów takich jak np. istnienie, umysł, poznanie, wartości, język.
National Library of Australia (pol. Biblioteka Narodowa Australii) – australijska biblioteka narodowa w Canberrze, założona w 1960 roku.
SUDOC (fr. Système Universitaire de Documentation, pol. Uniwersytecki System Dokumentacji) – centralny katalog informacji bibliograficznej francuskiego szkolnictwa wyższego.
Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej (cz. Národní knihovna České republiky) – biblioteka narodowa Czech z siedzibą w Pradze. Biblioteka znajduje się w gmachu Clementinum. Jedna z najstarszych bibliotek na terenie Czech, której zbiory obejmują ponad 6,5 miliona woluminów.
Romantyzm (z fr. romantisme, od roman – powieść, opowieść) – epoka w historii sztuki i historii literatury trwająca od lat 90. XVIII wieku do lat 40. XIX wieku. Romantyzm był ruchem ideowym, literackim i artystycznym, który rozwinął się początkowo w Europie i wyrażał się w poezji, malarstwie i muzyce.

Reklama