• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Markus Jastrow

    Przeczytaj także...
    Wielkie Księstwo Poznańskie 1815-1848 (dawniej Wielkie Xięstwo Poznańskie, niem. Großherzogtum Posen, fr. Grand Duché de Posnanie) – autonomiczne księstwo, wchodzące w skład Prus (pozostające - z wyjątkiem lat 1848-1851 - obok Prus Zachodnich i Wschodnich, poza Związkiem Niemieckim), powstałe na mocy kongresu wiedeńskiego, mające w zamierzeniu mocarstw zaspokoić narodowe dążenia wielkopolskich Polaków w związku z odłączeniem decyzją kongresu terytorium Wielkopolski od reszty terytorium Księstwa Warszawskiego, które otrzymało status Królestwa Polskiego, państwa konstytucyjnego, związanego jedynie unią personalną z Imperium Rosyjskim. Po powstaniu listopadowym w Królestwie Polskim, popartym przez Poznaniaków, autonomia Księstwa została ograniczona w 1831, a po powstaniach wielkopolskich z 1846 i 1848 - całkowicie zniesiona. Administracja pruska bez żadnego aktu prawnego zmieniła nazwę na Prowincja Poznańska (Provinz Posen), ale w użyciu społecznym nadal pozostawała nazwa Wielkie Księstwo Poznańskie (choć polskie elity polityczne również używały nowej nazwy). Nazwa ta pozostała w pełnej tytulaturze królów Prus, a następnie cesarzy niemieckich aż do abdykacji Wilhelma II.Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.
    Hanna Węgrzynek (ur. 1959) – polska historyk, pracownik naukowy Żydowskiego Instytutu Historycznego, członek Rady Naukowej tej placówki. Zajmująca się historią Żydów oraz stosunkami chrześcijańsko-żydowskimi w XV-XVIII wieku.
    Obraz Pogrzeb pięciu poległych pędzla Aleksandra Lessera (1818–1884) – rabin Jastrow w niewidocznym nakryciu głowy stoi na lewo od katolickiego biskupa znajdującego się w centralnej części malowidła

    Markus Mordechaj Jastrow (ur. 5 czerwca 1829 w Rogoźnie, zm. 13 października 1903 w Germantown) – warszawski rabin postępowy, kaznodzieja, prawnik, działacz ruchu asymilatorskiego, biblista.

    Joseph Jastrow (ur. 30 stycznia 1863 w Warszawie, zm. 8 stycznia 1944 w Stockbridge) – amerykański psycholog. Zajmował się m.in. złudzeniami optycznymi i wymyślił szereg dobrze znanych przykładów tych złudzeń (złudzenia Jastrowa). Pamiętany za wkład psychologię eksperymentalną, psychofizykę i projektowanie eksperymentów.Filadelfia (ang. Philadelphia wymowa: /ˌfɪləˈdɛlfiə/) – miasto na północno-wschodnim wybrzeżu USA, w stanie Pensylwania, u ujścia rzeki Delaware do Atlantyku. Największe pod względem liczby ludności miasto w Pensylwanii i szóste w kraju.

    Biografia[]

    Urodził się w Rogoźnie w Wielkim Księstwie Poznańskim. Był piątym dzieckiem Abrahama Jastrowa i jego żony Jetty z domu Rolle. Do 1840 roku pobierał prywatne nauki. W 1844 rozpoczął naukę w ewangelickim gimnazjum im. Fryderyka Wilhelma w Poznaniu, którą ukończył w 1852 roku. W tym samym roku rozpoczął studia filozoficzne na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie. Rok później został ordynowany na rabina. W 1858 roku opublikował rozprawę dotyczącą sytuacji i prawnego położenia Żydów w zaborze rosyjskim.

    Uniwersytet Humboldta w Berlinie (niem. Humboldt-Universität zu Berlin, HU Berlin) – najstarszy, założony przez Wilhelma von Humboldta w 1809, uniwersytet w Berlinie, w latach 1828-1946 funkcjonował pod nazwą Friedrich-Wilhelms-Universität, od 1949 pod imieniem braci von Humboldt: Wilhelma i Aleksandra.Alina Cała (ur. 19 maja 1953 w Warszawie) – polska historyczka, feministka, pracownica naukowa Żydowskiego Instytutu Historycznego. Zajmuje się historią stosunków polsko-żydowskich w XIX i XX wieku, w tym dziejami antysemityzmu, stereotypami narodowościowymi, ruchami ideologicznymi wśród Żydów i historią Żydów okresu powojennego. Córka Krystyny Kulpińskiej-Całej.

    W sierpniu 1852 roku dzięki poparciu Heinricha Graetza przyjechał do Warszawy i objął stanowisko rabina w niemieckiej synagodze przy ulicy Daniłłowiczowskiej. Jako pierwszy w historii wygłosił kazanie w języku polskim, co wzbudziło protesty ortodoksyjnych Żydów.

    2 marca 1861 roku na Cmentarzu Powązkowskim brał udział w pogrzebie pięciu ofiar starć manifestacji politycznej z 27 lutego 1861 roku, który następnie przeistoczył się w demonstrację solidarności różnych stanów społeczeństwa Królestwa Kongresowego. W październiku tego samego roku wraz z rabinami Dow Berem Meiselsem i Izaakiem Kramsztykiem zdecydował o zamknięciu synagog, odpowiadając na apel arcybiskupa Antoniego Melchiora Fijałkowskiego, który nakazał zamknąć kościoły po ich zdesakralizowaniu przez kozaków rozpędzających demonstracje. Za udział w tych manifestacjach społeczno-politycznych został aresztowany. Osadzony był na trzy miesiące w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. W 1862 roku został skazany na deportację z Królestwa Polskiego do Prus. Przez dwa lata pełnił funkcję rabina w Wormacji. Nie zerwał jednak kontaktów z Polską.

    Rogoźno (niem. Rogasen) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie obornickim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Rogoźno. Położone na Pojezierzu Wielkopolskim, nad rzeką Wełną i jeziorem Rogoźno. Miasto historycznie przynależy do Wielkopolski.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

    W 1866 roku przybył do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontynuował działalność reformistyczną. Osiadł w Filadelfii, gdzie do 1892 roku pełnił funkcję rabina. W latach 1867-1875 wykładał judaistykę w Maimonides College. Był jednym z twórców judaizmu konserwatywnego w Stanach Zjednoczonych i wiceprezydentem American Zionist Federation. W 1900 roku uzyskał doktorat z literatury na University of Pennsylvania.

    Antoni Melchior Fijałkowski (ur. 3 stycznia 1778 w Zielomyślu, zm. 5 października 1861) – polski biskup rzymskokatolicki, teolog i działacz patriotyczny, biskup pomocniczy płocki w latach 1842–1844, administrator apostolski archidiecezji warszawskiej w latach 1844–1857, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1857–1861.Królestwo Polskie (ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje), potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka – kadłubowe państwo polskie istniejące w latach 1815-1832, a później do 1918 r. jako część składowa Imperium Rosyjskiego. Zostało utworzone decyzją kongresu wiedeńskiego. Wbrew obiegowym opiniom Królestwo Polskie było państwem suwerennym i niepodległym (do 1832 r.), posiadającym własną konstytucję, Sejm, wojsko, monetę i szkolnictwo z Uniwersytetem Warszawskim, a czynności urzędowe odbywały się w języku polskim. Polskę łączyły z Rosją - osoba Monarchy (każdorazowy Imperator Rosji był jednocześnie Królem Polski i pod takim tytułem występował w Królestwie) oraz polityka zagraniczna, należąca do prerogatyw królewskich. Koroną królestwa była Polska Korona Cesarska. 26 lutego 1832 roku król Mikołaj I Romanow zniósł konstytucję Królestwa zastępując ją Statutem Organicznym, który likwidował Sejm i samodzielną armię, znosił unię międzypaństwową i włączał Królestwo do cesarstwa na zasadzie autonomii administracyjnej, przywrócił urząd namiestnika sprawującego władzę cywilną i wojskową.

    Michał Galas wydał o nim opracowania: Rabin Markus Jastrow i jego wizja reformy judaizmu. Studium z dziejów judaizmu w drugiej połowie XIX wieku, Wydawnictwo Austeria, Kraków 2007 oraz Rabin Markus Jastrow (1829–1903) – polski patriota i reformator amerykańskiego judaizmu.

    Jego synem był Joseph Jastrow.

    Dow (Dov, Dob) Ber (Beer, Berisz, Berush) Meisels (ur. 1798 w Szczekocinach, zm. 15 lutego 1878 w Warszawie) – rabin krakowski, następnie warszawski, opowiadał się za udzielaniem poparcia przez Żydów Polakom walczącym z Rosjanami, sympatyzował z powstaniami narodowowyzwoleńczymi.Żydzi (dosł. "chwalcy /Jahwe/" lub "czciciele /Jahwe/" z hebr. Jehudim, יהודים, jid. Jidn, ייִדן, ladino ג׳ודיוס Djudios) – naród semicki zamieszkujący w starożytności Palestynę (określany wtedy jako Hebrajczycy albo Izraelici), posługujący się wtedy językiem hebrajskim, a w średniowieczu i czasach nowożytnych mieszkający w diasporze na całym świecie i posługujący się wieloma różnymi językami. Żydzi nie stanowią jednolitej grupy religijnej i etnicznej. Dla żydów ortodoksyjnych Żydem jest tylko osoba, która ma ortodoksyjną matkę lub przeszła konwersję na judaizm. Za Żydów uważa się jednak wiele osób, które nie są żydami ortodoksyjnymi. Kto jest Żydem (hebr.? מיהו יהודי) jest pytaniem, na które nie da się jednoznacznie odpowiedzieć, gdyż może to być identyfikacja kulturowa, etniczna lub religijna. Wiele osób, które uważają się z jakichś powodów za Żydów, nie są uznawane przez inne grupy lub instytucje. Dotyczy to na przykład żydów reformowanych, którzy nawet pomimo etnicznego pochodzenia żydowskiego czasem nie są uznawani przez żydów ortodoksyjnych. Według prawa izraelskiego Żydem jest osoba, która ma ortodoksyjną żydowską matkę, chociaż prawo do obywatelstwa bez oficjalnego uznania takiej osoby za Żyda ma każda osoba, która ma przynajmniej jednego dziadka, który był ortodoksyjnym Żydem. Stąd wielu Żydów mieszkających w Izraelu czy USA nie ma według prawa tego kraju oficjalnego statusu Żyda.

    Przypisy

    1. Materiał YIVO Institute for Jewish Research (ang.). www.yivo.org. [dostęp 2011-04-17].
    2. Stefan Król: Cytadela Warszawska. Warszawa: Książka i Wiedza, 1978, s. 129.
    3. Michał Galas: W walce o kształt amerykańskiego judaizmu. Polemika M. Jastrowa z I.M. Wise. [dostęp 2011-04-17].
    4. JASTROW, MARCUS (MORDECAI). W: Jewish Encyclopedia. (ang.)
    5. Katedra Judaistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego: Dr hab. Michał Galas, Kierownik Zakładu Historii Judaizmu i Literatur Żydowskich. www.judaistyka.uj.edu.pl. [dostęp 2011-04-17].

    Bibliografia[]

  • Alina Cała, Hanna Węgrzynek, Gabriela Zalewska: Historia i kultura Żydów polskich. Słownik. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 2000. ISBN 83-02-07813-1.
  • Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.Heinrich Graetz (ur. jako Tzvi Hirsh Graetz 31 października 1817 w Książu Wielkopolskim, zm. 7 września 1891 w Monachium) – niemiecki historyk i twórca szkoły historycznej. Uczony pochodzenia żydowskiego, profesor, autor pierwszej syntetycznej historii Żydów od czasów biblijnych do czasów mu współczesnych. Dzieło to w jedenastu tomach ukazało się w latach 1853-1876.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.
    Rozprawa – rozbudowany tekst naukowy lub filozoficzny poświęcony szczegółowemu, pełnemu omówieniu jednego danego zagadnienia. Rozprawa ma omawiać to zagadnienie ze spójnego i określonego punktu widzenia, prezentować obszerny materiał dowodowy oraz rozwiniętą argumentację. Bieg rozumowania i dowodzenia przedstawiony w rozprawie ma prowadzić do konkluzywnych i rozstrzygających rezultatów.
    Cytadela Warszawska – twierdza w Warszawie. Po upadku powstania listopadowego twierdza była punktem kontrolno-pacyfikacyjnym na całą Warszawę, będącą ośrodkiem polskiego ruchu niepodległościowego. Pełniła także rolę więzienia śledczego (X Pawilon) oraz miejsca straceń polskich działaczy narodowych i rewolucjonistów.
    Spółdzielnia Wydawniczo-Handlowa „Książka i Wiedza” – polskie wydawnictwo powstałe w 1948 z połączenia Spółdzielni Wydawniczej „Książka”" (utworzonej przez działaczy PPR) i wydawnictwa "Wiedza" (związanego z PPS). W 1973 wydawnictwo weszło w skład koncernu RSW Prasa-Książka-Ruch, którego częścią pozostawało do likwidacji konglomeratu w 1990 r.
    Aleksander Lesser (ur. 13 maja 1814 w Warszawie, zm. 13 marca 1884 w Krakowie) – polski malarz i krytyk sztuki żydowskiego pochodzenia, specjalizujący się w obrazach o tematyce historycznej i bieżącej, członek Akademii Umiejętności w Krakowie, współzałożyciel Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.
    Zabór rosyjski – część terytorium państwowego I Rzeczypospolitej zajęta przez Imperium Rosyjskie w wyniku rozbiorów Polski (1772–1795); obejmował Ziemie Zabrane i Królestwo Polskie.
    Rabin (hebr. רַבִּי rabbī) – podstawowa funkcja religijna w judaizmie. Rabbi to hebrajskie słowo oznaczające mistrza. We współczesnym judaizmie tradycyjnym rabin jest jednocześnie administratorem gminy wyznaniowej, odpowiedzialnym za prowadzenie nabożeństw, szkoły zwanej cheder i opiekę nad domem modlitwy, czyli synagogi, oraz pełni funkcję duchowego ojca, doradcy, sędziego i interpretatora prawa religijnego w gminie. Nie jest on jednak namaszczonym przez Boga duchownym i jego autorytet opiera się wyłącznie na wiedzy i „bogobojności”.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.048 sek.