Maria Mohylanka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Maria Amalia Mohylanka (czasem Marianna Mohylanka, ur. 1591, zm. 1638) – córka Jeremiego Mohyły, hospodara mołdawskiego, żona kolejno wojewody bracławskiego Stefana Potockiego, wojewody sandomierskiego Mikołaja IV Firleja.

Jan Sędziwój Czarnkowski herbu Nałęcz III (żył w XVII w.) – kasztelan kamieński w latach 1640-1641, dworzanin Władysława IV Wazy.Zamek w Buczaczu – pierwszy drewniany zamek obronny na trójkątnym cyplu nad rzeką Strypą został wzniesiony w XII wieku, kolejny wybudowano w końcu XIV w. Obronny zamek należał do rodów Buczackich, Golskich i na początku XVII wieku do Potockich. Budowlę wzniesiono z jasnego i czerwonego piaskowca na zaprawie wapiennej. Najstarsza część zamku od strony północnej jest pozostałością założenia średniowiecznego. Po przejściu zamku w ręce Potockich, żona Stefana Potockiego, Maria Mohylanka rozbudowała i wzmocniła warownię o część południową z dwiema wielkimi półkolistymi bastejami od wschodu i zachodu, które flankowały załamująca się kurtynę południową. Mury tej części dochodzą do dzisiaj do 4 m grubości. Strzelnice umieszczone w bastejach do prowadzenia ognia krzyżowego zlokalizowano na kilku kondygnacjach. Na murach obronnych od wewnątrz widoczne są do dzisiaj kamienne wsporniki, dźwigające dawniej drewniane ganki strzelnicze. Wewnątrz obwodu zamkowego od strony wschodniej, zbudowano budynek renesansowy z krużgankami. Mieściła się w nim także brama wjazdowa na wysokości I piętra z mostem zwodzonym i pochylnią. Dzięki tym modyfikacjom, zamek odparł liczne najazdy kozackie, tatarskie, tureckie i moskiewskie. W czasie wojny z Turcją, w 1676 r. Turcy zdobyli zamek i zniszczyli paląc jego część mieszkalną. Wzmianki z 1784 roku mówią o tym, że zamek został jednak odbudowany przez Jana Potockiego. Jednak w owym okresie był on już opuszczony. W 1772 r. trafił do zaboru rosyjskiego, a w XIX wieku zabudowania zamku zaczęto sukcesywnie rozbierać na materiał budowlany, przez co do dzisiaj przetrwały tylko części murów południowych i wschodniej bastei a także fragmenty pałacu z ciosami piaskowcowymi na narożach i z otworami okien. Ruiny zamku znajdują się na wzniesieniu 200 m od kościoła Wniebowzięcia NMP. Do zamku dojść można ul. Zamkową.

Życiorys[ | edytuj kod]

Do cerkwi św. Mikołaja w Buczaczu przywiozła ikonę Bogurodzicy, znajdującą się dziś na wschodniej ścianie ołtarza. Była także hojną protektorką Skitu Maniawskiego. Dominikankom w Kamieńcu Podolskim oddała na klasztor swoją rezydencję w tym mieście. Rozbudowała zamek w Buczaczu. Jej kosztem została zbudowana murowana cerkiew pw. Św. Trójcy w Buczaczu.

Wiśniowieccy – magnacki ród książęcy, pieczętujący się herbem Korybut, z którego pochodził król Polski i wielki książę litewski Michał Korybut Wiśniowiecki.Dominik Aleksander (Aleksander Dominik) Kazanowski herbu Grzymała (1605‒1648), wojewoda bracławski w latach 1646-1648, pisarz polny koronny w latach 1637-1648, starosta bohusławski w 1632 roku.

W czasie wyprawy swojego męża do Mołdawii zakończonej Bitwą pod Sasowym Rogiem, u Anny de domo Potockiej, żony Stanisława Golskiego, w Podhajcach zdeponowała skarb, który potem był przedmiotem długich sporów i procesów sądowych, a także zajazdu w roku 1618.

Po śmierci pierwszego męża Stefana Potockiego wyszła za mąż za Mikołaja IV Firleja, wojewodę sandomierskiego. Następnie – za ks. Wiśniowieckiego.

Bogusław Jerzy Słuszka herbu Ostoja (zm. po 9 stycznia 1658 roku) – podskarbi nadworny litewski w 1645 roku, krajczy litewski w 1656 roku, stolnik litewski w 1643 roku, starosta rzeczycki w 1639 roku.Cerkiew pw. Świętego Mikołaja w Buczaczu – niewielka obronna cerkiew w Buczaczu, w obwodzie tarnopolskim, przy ul. Świętego Mikołaja 8. Zbudowana jak cerkiew prawosławna ok. roku 1610. Należy do rodzaju tak zwanych cerkwi 3-konchowych.

Z małżeństwa ze Stefanem Potockim miała dwie córki, Katarzynę (1619-1642) oraz Annę. Katarzyna wyszła za mąż za Janusza Radziwiłła w 1638 roku. Anna wychodziła za mąż trzykrotnie. Za Dominika Kazanowskiego, potem za Bogusława Słuszkę, a następnie za Mikołaja Stanisławskiego. Miała ze Stefanem Potockim synów: Piotra, Pawła, Jana.

Raina (Irina) lub Kniażna Mohylanka (ro. Chiaina Movilă) (ur. 1588 w Suczawicy - zm. 18 stycznia 1619 w Wiśniowcu) - najstarsza z czterech córek hospodara mołdawskiego Jeremiego Mohyły, kuzynka Piotra.Władysław Łoziński z Łoziny h. Lubicz, pseudonimy Wojtek ze Smolnicy, Władysław Lubicz (ur. 29 maja 1843 w Oparach pod Samborem, zm. 21 maja 1913 we Lwowie) – polski powieściopisarz i historyk, badacz przeszłości kultury polskiej, sekretarz Ossolineum, kolekcjoner dzieł sztuki.

Jej siostry również zostały wydane za polskich magnatów: Raina za Michała Wiśniowieckiego (była matką Jeremiego Wiśniowieckiego), słynna z urody Katarzyna natomiast została wydana za księcia Samuela Koreckiego, Anna za Jana Sędziwója Czarnkowskiego.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Illustrissimo et excellentissimo domino D. Nicolao In Potok, Buczacz, Horodenka et Gołogury Potocki Capitaneo Kanioviensi (...). Leopoli : tipis Ioannis Filipowicz S. R. M. Typographi et Chalkographi Provolegiati, 1754, s. 9. (łac.)
  2. Legenda o skarbie Mohylanki (ukr.)
  3. Bonawentura Czarliński, Stephan Giźicki: Książę Janusz Wiśniowiecki (1598-1636) w lubelskich kazaniach progrzebowych. T. 4. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, 2007. (Lubelska Biblioteka Staropolska)
  4. Henryk Wisner: Janusz Radziwiłł 1612-1655. Warszawa: Wydawnictwo MADA, 2000.
  5. Rodowód rodziny Mushati (ang.)

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Kasper Niesiecki: Mohyła herb. W: Korona polska przy złotej wolności starożytnymi wszystkich katedr, prowincji i rycerstwa klejnotami.... T. III. Lwów, 1740, s. 288–289.
  • Władysław Łoziński: Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku. T. 2. Lwów : nakładem księgarni H. Altenberga, 1904. [dostęp 2016-12-23]
  • Domniemany portret Marii Mohylanki. W: Władysław Łoziński. Życie polskie w dawnych wiekach (1907). IV edycja. Lwów : Altenberg – Gubrynowicz & syn, 1921, s. 131.
  • Tomasz Henryk Skrzypecki: Potok Złoty na tle historii polskich kresów południowo-wschodnich. Opole: Solpress, 2010, 256 s. ​ISBN 978-83-927244-4-5​.
  • Podhajce (ukr. Підгайці – Pidhajci) – jedyne miasto obwodu tarnopolskiego w rejonie podhajeckim na Ukrainie. Prawa miejskie Podhajce posiadały już w 1469 roku a w roku 1539 zostały one potwierdzone przez powtórne nadanie królewskie. W swojej historii Podhajce kilkakrotnie zmieniały przynależność państwową:Stanisław Golski, (Gulski) herbu Rola (zm. 1612) – wojewoda ruski od 1603, podolski od 1599, kasztelan halicki od 1594, starosta barski i latyczowski.




    Warto wiedzieć że... beta

    Jeremi Michał Korybut Wiśniowiecki (ukr. Ієремія Михайло Корибут Вишневецький, zwany Jaremą lub Młotem na Kozaków) herbu Korybut (ur. 17 sierpnia 1612 w Łubniach, zm. 20 sierpnia 1651 w obozie pod Pawołoczą prawdopodobnie w wyniku epidemii) – książę na Wiśniowcu, Łubniach i Chorolu, dowódca wojsk koronnych, wojewoda ruski od 1646 r., starosta przemyski, przasnyski, nowotarski, hadziacki, kaniowski.
    Buczacz (ukr. Бучач) – miasto na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, nad Strypą, siedziba rejonu buczackiego. W 2001 roku liczyło ok. 12 tys. mieszkańców. Ośrodek przemysłu metalowego, spożywczego i paszowego.
    Jan Potocki herbu Pilawa (ur. 1616-1618, zm. na przełomie kwietnia i maja 1675 roku) – poseł, wojewoda bracławski, kasztelan sądecki, starosta czerwonogrodzki, pułkownik królewski.
    Skit Maniawski, wł. monaster Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Maniawie – prawosławny klasztor we wsi Maniawa, znajdujący się współcześnie (2011) w rękach Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego.
    Stefan Potocki herbu Pilawa (ur. 2 marca 1568, zm. 5 marca 1631) – wojewoda bracławski, starosta feliński i kamieniecki pisarz polny koronny, generał podolski.
    Kasper Niesiecki (ur. 31 grudnia 1682, zm. 9 lipca 1744 w Krasnymstawie) – polski genealog heraldyk, jezuita, leksykograf, pisarz, teolog, kaznodzieja.

    Reklama