• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Mammaliaformes

    Przeczytaj także...
    Apomorfia, cecha apomorficzna – cecha zaawansowana, ewolucyjnie nowa, niewystępująca u przodków danej linii ewolucyjnej. Jej przeciwieństwem jest plezjomorfia, czyli cecha prymitywna. Jeśli apomorfia obecna jest tylko w jednej linii ewolucyjnej nazywa się ją autapomorfią, natomiast jeśli występuje u co najmniej kilku kladów, określana jest jako synapomorfia. Według ściśle kladystycznego podejścia jedynie apomorfie (a wśród nich tylko synapomorfie) można wykorzystać do przetestowania hipotezy filogenetycznej. Mark Wilkinson stwierdził, że w niektórych przypadkach również plezjomorfie mogą wskazywać na monofiletyczny charakter taksonów, jednak poglądu tego nie podziela większość naukowców. Koncepcja apomorfii została wprowadzona przez Williego Henniga w pracy Grundzüge einer Theorie der Phylogenetischen Systematik z 1950 roku. Początkowo termin ten odnosił się nie do cech, lecz do taksonów. Hennig wspomniał jednak, że w przypadku „krzyżowań specjalizacji” dotyczy on wyłącznie cech. Przypisano go do cech w 1952 roku, tym samym umożliwiając po raz pierwszy zrekonstruowanie powiązań filogenetycznych.Zofia Kielan-Jaworowska (ur. 25 kwietnia 1925 w Sokołowie Podlaskim) – polska paleobiolog, emerytowana profesor w Instytucie Paleobiologii PAN w Warszawie.
    Synapsydy, dawniej określane jako "gady ssakokształtne" (Synapsida, z gr. syn – razem + apsis – łuk) – grupa owodniowców powstałych w pensylwanie (ok. 318 - 299 mln lat temu) pod koniec karbonu; dominująca grupa kręgowców lądowych w permie i na początku triasu. Pierwotnie uważano, że wywodziły się z anapsydów, obecnie jednak przyjmuje się, że obie grupy wyewoluowały niezależnie z najprymitywniejszych owodniowców. Ich cechą charakterystyczną było występowanie w czaszce jednego, dolnego otworu skroniowego za każdym okiem (czaszka synapsydalna), gdzie były uczepione mięśnie szczęk.

    Ssakokształtne, ssakopodobne (Mammaliaformes) – klad synapsydów obejmujący ssaki (Mammalia) oraz najbliżej z nimi spokrewnione taksony wymarłe. Został nazwany w 1988 roku przez Timothy'ego Rowe'a. Rowe zawęził znaczenie nazwy Mammalia jedynie do kladu obejmującego ostatniego wspólnego przodka stekowców i ssaków żyworodnych, natomiast szerszemu kladowi, zawierającemu taksony tradycyjnie uznawane za ssaki, nadał nazwę Mammaliaformes, którą zdefiniował jako klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka ssaków i Morganucodontidae oraz wszystkich jego potomków. Z kolei według definicji Kielan-Jaworowskiej, Luo i Cifelliego (2004) klad ten obejmuje ostatniego wspólnego przodka Sinoconodon, morganukodontów, dokodontów, stekowców, torbaczy, łożyskowców i wszystkich jego potomków (autorzy na określenie tej grupy używają nazwy Mammalia, przyznają jednak, że zawartość taksonomiczna takiego kladu byłaby identyczna jak Mammaliaformes w rozumieniu Rowe'a (1988), choć różniłaby się od Mammaliaformes sensu Rowe 1993). Taki klad jest potwierdzany wieloma diagnostycznymi apomorfiami. Definicja Rowe'a była używana przez niektórych późniejszych autorów (np. Rowe i Gauthier 1992), jednak nie wszyscy zgadzają się z zastrzeżeniem nazwy Mammalia jedynie do kladu koronowego, ponieważ wówczas do Mammalia nie należałoby wiele taksonów tradycyjnie uznawanych za ssaki, takich jak morganukodonty.

    Timothy B. Rowe (ur. 1953) – amerykański paleontolog i znawca nomenklatury filogenetycznej. Bada w szczególności ewolucję i rozwój szkieletu kręgowców. Do jej badania wykorzystuje systematykę filogenetyczną, obserwacje rozwoju ontogenetycznego szkieletu u współczesnych kręgowców, a także tomografię komputerową. Zajmuje się głównie wczesnymi ssakami i innymi synapsydami oraz dinozaurami. Rowe w 1975 roku uzyskał tytuł Bachelor of Arts z geologii i biologii w Occidental College, w 1981 roku tytuł Master of Science z anatomii na Uniwersytecie w Chicago, a doktoryzował się w 1986 roku z paleontologii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Pracował m.in. w Museum of Northern Arizona we Flagstaff, w Smithsonian Institution i na uniwersytecie w Berkeley. Od 1994 roku jest profesorem w University of Texas at Austin, a od 1998 – dyrektorem laboratorium paleontologii kręgowców w Texas Memorial Museum.Stekowce (Monotremata) – rząd prymitywnych ssaków charakteryzujących się jajorodnością. Nazwa łacińska, Monotremata (jednootworowce), nawiązuje do faktu, że ich układ pokarmowy, wydalniczy i rozrodczy mają wspólne ujście w steku (cloaca).

    Najstarszym znanym przedstawicielem Mammaliaformes jest prawdopodobnie Adelobasileus sprzed około 205 mln lat, choć jego pozycja filogenetyczna jest niepewna.

    Morganukodonty (†Morganucodonta lub Morganucodontiformes Kinman, 1994) – rząd wymarłych ssakokształtnych, obejmujący rodziny Morganucodontidae oraz Megazostrodontidae. Morganukodonty wywodziły się od cynodontów i były kladem bazalnym dla ssaków. Zamieszkiwały Europę, Azję, Afrykę i Amerykę Północną. Większość zaliczanych do tej grupy taksonów żyła w późnym triasie i wczesnej jurze, a jeden rodzaj (Wareolestes) żył jeszcze w środkowej jurze. Możliwymi przedstawicielami rodziny są także: środkowojurajski rodzaj Klamelia oraz wczesnokredowy Purbeckodon.Takson – jednostka zdefiniowana w systematyce organizmów jako grupa organizmów (populacja lub grupa populacji) zwykle uznawanych za filogenetycznie spokrewnione, wyróżniających się konkretną cechą różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach filogenetycznych, mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów.
    Uproszczony kladogram według Kielan-Jaworowskiej i współpracowników (2002)

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • ewolucja ssaków
  • systematyka ssaków
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Timothy Rowe. Definition, diagnosis, and origin of Mammalia. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 8 (3), s. 241–264, 1988. DOI: 10.1080/02724634.1988.10011708 (ang.). 
    2. Timothy Rowe: Phylogenetic systematics and the early history of mammals. W: Frederick S. Szalay, Michael J. Novacek, Malcolm C. McKenna (red.): Mammal phylogeny: Mesozoic differentiation, multituberculates, monotremes, early therians, and marsupials. Nowy Jork: Springer Verlag, 1993, s. 129–145. ISBN 3-540-97854-2.
    3. Introduction. W: Zofia Kielan-Jaworowska, Richard L. Cifelli, Zhe-Xi Luo: Mammals from the age of dinosaurs. Nowy Jork: Columbia University Press, 2004, s. 1–2. ISBN 0-231-11918-6.
    4. Zofia Kielan-Jaworowska, Richard L. Cifelli, Zhe-Xi Luo. In quest for a phylogeny of Mesozoic mammals. „Acta Palaeontologica Polonica”. 47 (1), s. 1–78, 2002 (ang.).  Streszczenie w języku polskim.
    5. Timothy Rowe, Jacques Gauthier. Ancestry, paleontology, and definition of the name Mammalia. „Systematic Biology”. 41 (3), s. 372–378, 1992. DOI: 10.1093/sysbio/41.3.372 (ang.). 
    6. Spencer G. Lucas. Extinction and the definition of the class Mammalia. „Systematic Biology”. 41 (3), s. 372–378, 1992. DOI: 10.1093/sysbio/41.3.370 (ang.). 
    7. Harold N. Bryant. Comments on the phylogenetic definition of taxon names and conventions regarding the naming of crown clades. „Systematic Biology”. 43 (1), s. 124–130, 1994. DOI: 10.1093/sysbio/43.1.124 (ang.). 
    Ssaki (Mammalia) – zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, zazwyczaj obecnością owłosienia (włosy lub futro; silnie zredukowane u gatunków wodnych, jak hipopotamy, u waleni całkowicie zanikają przed porodem lub w trakcie) oraz stałocieplnością (potocznie "ciepłokrwistość"). Większość ssaków utrzymuje temperaturę w granicach 36-39 °C. Stałocieplność umożliwia aktywny tryb życia w różnych środowiskach – od mroźnych obszarów podbiegunowych do gorących tropików. Futro i tłuszcz pomagają uchronić się przed zimnem, a wydzielanie potu i szybki oddech pomagają pozbyć się nadmiernego ciepła.Zhe-Xi Luo (chiń.: 骆泽喜; pinyin: Luò Zéxǐ; ur. 1958 w Chinach) – amerykański paleontolog pochodzenia chińskiego, specjalizujący się w paleontologii kręgowców, ich ewolucji i morfologii oraz systematyce. W 1982 przyjechał do Stanów Zjednoczonych jako jeden z pierwszych chińskich studentów. Zgodnie z chińsko-amerykańską umową studenci po ukończeniu studiów mieli powrócić do ojczyzny, jednak po masakrze na placu Tian’anmen w 1989 prezydent USA George H. W. Bush zgodził się, by około 80 tysięcy chińskich studentów pozostało w Stanach Zjednoczonych. W grupie tej znaleźli się Zhe-Xi Luo oraz jego żona. W 1983 poznał Zofię Kielan-Jaworowską, polską paleontolog, we współpracy z którą wydał później wiele książek i naukowych publikacji. Kilkakrotnie przyjeżdżał do Polski.




    Warto wiedzieć że... beta

    Ewolucja ssaków – ewolucja zwierząt zaliczanych do gromady ssaków (Mammalia) to stopniowy proces trwający ok. 70 milionów lat, który rozpoczął się w środkowym permie od pojawienia się synapsydów (gadów ssakokształtnych). W środkowym triasie istniało wiele stworzeń przypominających ssaki. Ssaki właściwe pojawiły się jednak we wczesnym okresie jurajskim. Najstarszy znany torbacz, Sinodelphys, pojawił się 125 milionów lat temu, we wczesnej kredzie, w tym samym czasie żyła także Eomaia, pierwszy znany łożyskowiec. Z kolei najwcześniejszy znany stekowiec, Teinolophos, pojawił się 2 miliony lat później. Po sławnym wymieraniu kredowym, podczas którego zniknęła większość gadów mezozoiku (przetrwały wywodzące się od dinozaurów ptaki), ssaki zyskały możliwość rozwoju w kierunku wielu nowych form i zajęcia nowych dla nich nisz ekologicznych, zajmowanych wcześniej przez gady. Rozwój ten miał miejsce w trzeciorzędzie, pod koniec tego okresu istniały już wszystkie znane dzisiaj rzędy ssaków.
    Żyworodne, ssaki żyworodne (Theria) – ssaki charakteryzujące się żyworodnością w odróżnieniu od ssaków jajorodnych.
    DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.
    Incertæ sedis (łac. o niepewnej pozycji) – termin używany w taksonomii do określenia jednostki taksonomicznej, której szersze pokrewieństwo jest nieznane lub niezdefiniowane. Czasami stosowane jest też określenie sedis mutabilis.
    Klad (z gr. ο κλάδος – gałąź) – w kladystyce, grupa organizmów mających wspólnego przodka, obejmująca wszystkie wywodzące się z niego grupy potomne (linie rozwojowe). W ujęciu ścisłym klady rozdzielają się dychotomicznie, tworząc dychotomiczne drzewo pokrewieństw. Diagramy przedstawiające drzewa pokrewieństw konstruowane metodami kladystycznymi nazywane są kladogramami. Ponieważ klady obejmują organizmy wszelkich rang systematycznych i mogą dotyczyć grup organizmów opisywanych w systemach klasyfikacyjnych w ramach zróżnicowanych kategorii systematycznych (lub ich części) – zwykle organizmy należące do określonego kladu nazywa się mianem "grupy".

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.882 sek.